Thực Trạng Và Giải Pháp Phát Triển Sản Xuất Rau An Toàn Tại Thành Phố Hà Giang

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn tại thành phố Hà Giang, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh tế.

• Tác giả: Lương Thị Huệ
• Người hướng dẫn: TS. Kiều Thị Thu Hương
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Thực trạng và giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn tại thành phố Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Những khái niệm liên quan
• 1.3. Tiêu chuẩn rau an toàn
• 1.4. Các biện pháp kỹ thuật sản xuất rau an toàn
• 1.5. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.6. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.7. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.8. Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau an toàn trên thế giới
• 1.9. Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau an toàn ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.2. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của Hà Giang
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 3.2. Thực trạng sản xuất và kinh doanh rau an toàn tại thành phố Hà Giang
• 3.2.1. Tình hình sản xuất rau tại thành phố Hà Giang
• 3.2.2. Tình hình sản xuất rau an toàn
• 3.2.3. Thực trạng sản xuất rau tại các hộ nghiên cứu năm 2017
• 3.2.4. Đặc điểm nhóm hộ nghiên cứu
• 3.2.5. Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau an toàn
• 3.2.6. Thực trạng phân phối và tiêu thụ rau của các hộ kinh doanh rau
• 3.2.7. Nhu cầu của người tiêu dùng đối với rau thông thường và rau an toàn
• 3.2.8. Phân tích các thuận lợi và khó khăn trong việc phát triển sản xuất rau an toàn tại thành phố Hà Giang
• 3.2.9. Một số giải pháp phát triển sản xuất và tiêu thụ rau tại Thành phố Hà Giang
• 3.2.10. Phương hướng phát triển sản xuất và tiêu thụ RAT
• 3.2.11. Những giải pháp chủ yếu để phát triển sản xuất và tiêu thụ RAT
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Đối với tỉnh Hà Giang
• 4.2. Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh RAT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng sản xuất rau an toàn tại Hà Giang

Thực trạng sản xuất rau an toàn tại Hà Giang phản ánh một bức tranh đa chiều với nhiều thách thức và cơ hội. Theo nghiên cứu, sản xuất rau an toàn tại địa bàn thành phố Hà Giang vẫn còn manh mún, chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. Các hộ sản xuất chủ yếu áp dụng phương pháp truyền thống, thiếu kiến thức về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và công nghệ sản xuất rau hiện đại. Điều này dẫn đến chất lượng rau chưa đạt chuẩn, gây khó khăn trong việc tiêu thụ và cạnh tranh trên thị trường.

1.1. Tình hình sản xuất rau tại Hà Giang

Tình hình sản xuất rau tại Hà Giang cho thấy diện tích trồng rau an toàn còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở các hộ gia đình nhỏ lẻ. Nông sản an toàn chưa được chú trọng đầu tư đúng mức, dẫn đến năng suất và chất lượng không ổn định. Các hộ sản xuất còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường và áp dụng các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững.

1.2. Chất lượng rau và tiêu chuẩn an toàn

Chất lượng rau tại Hà Giang chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc tế như GlobalGAP hay VietGAP. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học không đúng cách dẫn đến dư lượng độc tố trong rau vượt ngưỡng cho phép. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng và uy tín của thị trường rau an toàn.

II. Giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn

Để phát triển sản xuất rau an toàn tại Hà Giang, cần áp dụng đồng bộ các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững. Trọng tâm là nâng cao nhận thức của người dân về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, đầu tư vào công nghệ sản xuất rau hiện đại, và xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Các giải pháp này sẽ giúp cải thiện chất lượng rau, tăng năng suất, và mở rộng thị trường rau an toàn.

2.1. Nâng cao nhận thức và đào tạo

Việc nâng cao nhận thức về sản xuất rau an toàn là yếu tố then chốt. Cần tổ chức các chương trình đào tạo, hướng dẫn người dân áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và kỹ thuật canh tác hiện đại. Đồng thời, khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học để giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

2.2. Đầu tư công nghệ và liên kết thị trường

Đầu tư vào công nghệ sản xuất rau hiện đại như hệ thống tưới tiêu tự động, nhà kính, và quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP sẽ giúp nâng cao chất lượng rau. Bên cạnh đó, xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ thông qua các hợp tác xã và siêu thị sẽ giúp mở rộng thị trường rau an toàn, đảm bảo đầu ra ổn định cho người sản xuất.

III. Phát triển bền vững ngành rau an toàn

Phát triển bền vững ngành sản xuất rau an toàn tại Hà Giang đòi hỏi sự kết hợp giữa bảo vệ môi trường, nâng cao hiệu quả kinh tế, và đảm bảo an sinh xã hội. Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ, khuyến khích sản xuất nông sản an toàn, và tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy phát triển bền vững ngành rau an toàn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

3.1. Chính sách hỗ trợ và quản lý

Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương như vốn vay ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật, và xúc tiến thương mại sẽ giúp thúc đẩy sản xuất rau an toàn. Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý chất lượng sản phẩm, kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học để đảm bảo chất lượng rau đạt chuẩn.

3.2. Bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế

Phát triển bền vững ngành rau an toàn cần gắn liền với bảo vệ môi trường. Khuyến khích sử dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường, tái chế phụ phẩm nông nghiệp, và giảm thiểu chất thải. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế, tạo nền tảng cho phát triển bền vững lâu dài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất rau an toàn đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế nông thôn. Tại Việt Nam, nhu cầu tiêu thụ rau trung bình mỗi hộ khoảng 71 kg/năm, trong đó rau chiếm 75% tổng lượng rau quả tiêu thụ. Tuy nhiên, tình trạng dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) vượt ngưỡng cho phép và ô nhiễm môi trường đã gây ra nhiều vụ ngộ độc thực phẩm, làm giảm niềm tin của người tiêu dùng vào sản phẩm rau truyền thống. Thành phố Hà Giang, với diện tích đất nông nghiệp 2.709,7 ha và dân số trên 56.949 người, đang phát triển sản xuất rau an toàn nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng sản xuất rau an toàn tại thành phố Hà Giang, so sánh hiệu quả kinh tế giữa sản xuất rau an toàn và rau truyền thống, phân tích các thuận lợi, khó khăn và nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất rau an toàn, từ đó đề xuất giải pháp phát triển bền vững ngành trồng rau an toàn. Nghiên cứu sử dụng số liệu sơ cấp thu thập năm 2017 và số liệu thứ cấp từ 2015-2017, tập trung tại các xã Phương Thiện, Ngọc Đường và phường Ngọc Hà.

Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ giúp hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sản xuất rau an toàn mà còn cung cấp dữ liệu thực tiễn hỗ trợ các nhà quản lý, doanh nghiệp và người sản xuất trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo an toàn thực phẩm và phát triển thị trường rau an toàn tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về sản xuất nông nghiệp bền vững: Nhấn mạnh việc sử dụng hợp lý tài nguyên, giảm thiểu tác động môi trường và đảm bảo an toàn thực phẩm.
• Mô hình VietGAP (Vietnamese Good Agricultural Practices): Tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về sản xuất rau an toàn, bao gồm các quy trình về chọn đất, giống, phân bón, thuốc BVTV, thu hoạch và bảo quản.
• Khái niệm rau an toàn: Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, rau an toàn là sản phẩm rau tươi có hàm lượng dư lượng thuốc BVTV, nitrat, kim loại nặng và vi sinh vật gây hại dưới ngưỡng cho phép, đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.
• Khái niệm về chuỗi giá trị nông sản: Tập trung vào các khâu sản xuất, phân phối, tiêu thụ và các tác nhân tham gia nhằm tối ưu hóa lợi ích cho người sản xuất và người tiêu dùng.

Các khái niệm chính bao gồm: dư lượng thuốc BVTV, hàm lượng nitrat, kim loại nặng, tiêu chuẩn VietGAP, và các biện pháp kỹ thuật sản xuất rau an toàn như thủy canh, nhà lưới, và canh tác ngoài đồng ruộng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu:

  • Số liệu thứ cấp từ các báo cáo của UBND thành phố Hà Giang, Chi cục Thống kê, các cơ quan chuyên môn và các tài liệu khoa học liên quan giai đoạn 2015-2017.
  • Số liệu sơ cấp thu thập năm 2017 thông qua khảo sát, phỏng vấn sâu và quan sát trực tiếp tại các xã Phương Thiện, Ngọc Đường và phường Ngọc Hà.

• Cỡ mẫu và đối tượng:

  • 60 hộ sản xuất rau (30 hộ sản xuất rau an toàn, 30 hộ sản xuất rau truyền thống).
  • 30 hộ kinh doanh rau.
  • 30 người tiêu dùng tại các cơ sở kinh doanh rau.
  • Phỏng vấn cán bộ chuyên môn tại các cơ quan quản lý địa phương.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên trong phạm vi nghiên cứu nhằm đảm bảo tính đại diện.

• Phương pháp phân tích:

  • Phân tích định lượng sử dụng phần mềm Excel để tổng hợp, tính toán các chỉ tiêu về diện tích, năng suất, sản lượng, chi phí và lợi nhuận.
  • Phân tích định tính sử dụng phần mềm Maxqda 10 để xử lý dữ liệu phỏng vấn, đánh giá thuận lợi, khó khăn và các nhân tố ảnh hưởng.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu sơ cấp trong năm 2017, phân tích và tổng hợp dữ liệu trong vòng 6 tháng tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích và sản lượng rau an toàn tăng nhưng còn nhỏ so với tổng diện tích rau: Năm 2015, diện tích rau an toàn tại Hà Giang là 6 ha với năng suất 145,5 tạ/ha, tăng lên 12,6 ha năm 2017 với năng suất 152,4 tạ/ha, chiếm khoảng 2,5% tổng diện tích trồng rau (491,7 ha) và sản lượng rau an toàn đạt gần 1.920 tấn so với tổng sản lượng 72.501 tấn.

2. Hiệu quả kinh tế của rau an toàn cao hơn rau truyền thống: Giá trị gia tăng của rau an toàn cao hơn từ 15-30% so với rau truyền thống. Ví dụ, giá trị gia tăng rau cải an toàn đạt 87,95 triệu đồng/ha so với 72 triệu đồng/ha của rau truyền thống; rau muống an toàn đạt 59 triệu đồng/ha so với 50 triệu đồng/ha.

3. Nguồn cung rau an toàn hạn chế và phân phối qua nhiều khâu trung gian: 61% rau được tiêu thụ qua thương lái, chỉ 10% được bán trực tiếp tại siêu thị và cửa hàng rau an toàn. Điều này làm giảm lợi nhuận của người sản xuất và gây khó khăn trong việc kiểm soát chất lượng sản phẩm.

4. Khó khăn chính trong sản xuất rau an toàn là thị trường và kỹ thuật: 61% người sản xuất lo ngại về đầu ra sản phẩm do giá cao và nhận thức người tiêu dùng còn hạn chế; 20% gặp khó khăn trong tuân thủ kỹ thuật sản xuất; 13% bị ảnh hưởng bởi thời tiết thất thường.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sản xuất rau an toàn tại Hà Giang đang trong giai đoạn phát triển ban đầu với diện tích và sản lượng còn hạn chế, chưa đáp ứng đủ nhu cầu thị trường. Hiệu quả kinh tế cao hơn của rau an toàn so với rau truyền thống phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, cho thấy tiềm năng phát triển ngành này.

Việc phân phối qua nhiều khâu trung gian làm giảm lợi nhuận người sản xuất và làm tăng giá thành sản phẩm, gây khó khăn trong việc xây dựng niềm tin của người tiêu dùng. Điều này tương đồng với thực trạng tại nhiều địa phương khác ở Việt Nam.

Khó khăn về thị trường và kỹ thuật phản ánh nhu cầu cần có sự hỗ trợ về đào tạo kỹ thuật, nâng cao nhận thức người tiêu dùng và xây dựng hệ thống phân phối hiệu quả. Các biểu đồ so sánh diện tích, sản lượng và lợi nhuận giữa rau an toàn và rau truyền thống sẽ minh họa rõ nét hơn sự khác biệt về hiệu quả kinh tế và quy mô sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ thuật và chuyển giao công nghệ cho người sản xuất

   • Mục tiêu: Nâng cao năng lực sản xuất rau an toàn, tuân thủ quy trình VietGAP.
   • Thời gian: Triển khai liên tục trong 2 năm.
   • Chủ thể: Sở Nông nghiệp, Trung tâm Khuyến nông, các tổ chức đào tạo.

2. Xây dựng và phát triển hệ thống phân phối trực tiếp giữa người sản xuất và người tiêu dùng

   • Mục tiêu: Giảm khâu trung gian, tăng lợi nhuận cho người sản xuất và giảm giá thành sản phẩm.
   • Thời gian: 1-2 năm.
   • Chủ thể: UBND thành phố, hợp tác xã, doanh nghiệp kinh doanh rau an toàn.

3. Tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức người tiêu dùng về lợi ích của rau an toàn

   • Mục tiêu: Mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo niềm tin cho người tiêu dùng.
   • Thời gian: Liên tục, tập trung trong 1 năm đầu.
   • Chủ thể: Các cơ quan truyền thông, tổ chức xã hội, chính quyền địa phương.

4. Hỗ trợ vốn và chính sách ưu đãi cho các hộ sản xuất rau an toàn

   • Mục tiêu: Giảm khó khăn về vốn đầu tư ban đầu, khuyến khích mở rộng quy mô sản xuất.
   • Thời gian: Triển khai trong 3 năm.
   • Chủ thể: Ngân hàng chính sách, UBND tỉnh, các tổ chức tín dụng.

5. Xây dựng mô hình liên kết 4 nhà (Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp, Người dân)

   • Mục tiêu: Tăng cường phối hợp trong sản xuất, tiêu thụ và quản lý chất lượng sản phẩm.
   • Thời gian: 2 năm.
   • Chủ thể: UBND thành phố, các viện nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích sâu sắc để xây dựng chính sách phát triển sản xuất rau an toàn phù hợp với điều kiện địa phương.
   • Use case: Xây dựng kế hoạch phát triển nông nghiệp bền vững, hỗ trợ nông dân.

2. Người sản xuất và hợp tác xã nông nghiệp

   • Lợi ích: Hiểu rõ các kỹ thuật sản xuất rau an toàn, các khó khăn và giải pháp để nâng cao hiệu quả sản xuất.
   • Use case: Áp dụng quy trình VietGAP, mở rộng quy mô sản xuất.

3. Doanh nghiệp kinh doanh và phân phối rau an toàn

   • Lợi ích: Nắm bắt thực trạng thị trường, kênh phân phối và nhu cầu tiêu dùng để phát triển mạng lưới phân phối hiệu quả.
   • Use case: Thiết lập hợp đồng bao tiêu sản phẩm, phát triển thương hiệu rau an toàn.

4. Nhà nghiên cứu và học viên ngành phát triển nông thôn, nông nghiệp

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo khoa học, cập nhật các mô hình nghiên cứu và phương pháp phân tích thực tiễn.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, luận văn thạc sĩ, tiến sĩ.

Câu hỏi thường gặp

1. Rau an toàn khác gì so với rau truyền thống?
   Rau an toàn được sản xuất theo quy trình kiểm soát nghiêm ngặt về dư lượng thuốc BVTV, nitrat, kim loại nặng và vi sinh vật gây hại, đảm bảo an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng. Rau truyền thống thường không kiểm soát chặt chẽ các yếu tố này, dễ gây ô nhiễm và nguy cơ ngộ độc.

2. Tại sao sản xuất rau an toàn có hiệu quả kinh tế cao hơn?
   Mặc dù chi phí nhân công cao hơn do yêu cầu kỹ thuật, nhưng chi phí phân bón và thuốc BVTV giảm, đồng thời giá bán rau an toàn cao hơn do chất lượng đảm bảo, giúp tăng lợi nhuận cho người sản xuất.

3. Khó khăn lớn nhất trong sản xuất rau an toàn là gì?
   Thị trường tiêu thụ không ổn định, giá thành cao và nhận thức người tiêu dùng còn hạn chế là những khó khăn chính. Ngoài ra, kỹ thuật sản xuất phức tạp và thời tiết thất thường cũng ảnh hưởng đến sản xuất.

4. Làm thế nào để người tiêu dùng phân biệt rau an toàn?
   Rau an toàn thường có chứng nhận VietGAP hoặc các tiêu chuẩn tương đương, có bao bì rõ ràng, nguồn gốc xuất xứ minh bạch và được bán tại các cửa hàng, siêu thị uy tín.

5. Giải pháp nào giúp phát triển sản xuất rau an toàn bền vững?
   Đào tạo kỹ thuật, xây dựng hệ thống phân phối trực tiếp, hỗ trợ vốn, nâng cao nhận thức người tiêu dùng và liên kết giữa các bên liên quan là các giải pháp thiết thực để phát triển bền vững ngành rau an toàn.

Kết luận

• Diện tích và sản lượng rau an toàn tại thành phố Hà Giang tăng trưởng nhưng vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng diện tích trồng rau.
• Sản xuất rau an toàn mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với rau truyền thống nhờ giá bán cao và chi phí phân bón, thuốc BVTV thấp hơn.
• Thị trường tiêu thụ và kỹ thuật sản xuất là những khó khăn chính cần được giải quyết để phát triển ngành rau an toàn.
• Cần xây dựng hệ thống phân phối trực tiếp và nâng cao nhận thức người tiêu dùng để mở rộng thị trường.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, hỗ trợ vốn, liên kết 4 nhà nhằm phát triển bền vững sản xuất rau an toàn tại địa phương.

Next steps: Triển khai các chương trình đào tạo kỹ thuật, xây dựng mô hình liên kết sản xuất và phân phối, đồng thời tăng cường truyền thông về rau an toàn trong vòng 1-2 năm tới.

Call-to-action: Các nhà quản lý, doanh nghiệp và người sản xuất cần phối hợp chặt chẽ để thúc đẩy phát triển sản xuất rau an toàn, góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Những khái niệm liên quan Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về rau an toàn. Theo Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn 1998 thì những sản phẩm rau tươi có chất lượng giống như đặc tính giống của nó, hàm lượng các hóa chất độc hại và mức độ nhiễm vi sinh vật gây hại dưới mức tiêu chuẩn cho phép và bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng và môi trường thì được gọi là rau đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm gọi tắt là rau an toàn Theo thông tư 59 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Rau, quả an toàn là sản phẩm rau, quả tươi được sản xuất, sơ chế, chế biến phù hợp quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm hoặc phù hợp với quy trình kỹ thuật sản xuất, sơ chế rau, quả an toàn được Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt hoặc phù hợp với các quy định liên quan đến đảm bảo an toàn thực phẩm có trong quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau, quả tươi an toàn VietGAP, các tiêu chuẩn GAP khác và mẫu điển hình đạt các chỉ tiêu an toàn thực phẩm theo quy định [2].

Rau an toàn là rau khi sản xuất vẫn sử dụng phân hoá học và các hoá chất BVTV, song có giới hạn. Chất lượng rau sản xuất ra có các tiêu chuẩn về: dư lượng thuốc BVTV; gốc nitrat và các yếu tố độc hại gây bệnh khác trong rau nằm trong giới hạn tiêu chuẩn cho phép, đảm bảo vệ sinh và an toàn sức khoẻ cho người tiêu dùng. Căn cứ theo quyết định số 04/2007/QĐ - BNN, ngày 19/01/2007 của Bộ Nông nghiệp và PTNT về việc ban hành “ Quy định về quản lý sản xuất và chứng nhận rau an toàn” [3] khái niệm RAT được hiểu như sau: “Là sản phẩm rau tươi đảm bảo các tiêu chuẩn chất lượng về hàm lượng kim loại nặng, hàm lượng Nitrat (NO3), vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật e 5 (BVTV) theo quy định hiện hành của nhà nước (tại quyết định số 99/2008/QĐ - BNN ngày 15/10/2008 của Bộ NN&PTNT); được sản xuất, sơ chế theo quy trình sản xuất, sơ chế RAT; tiến tới sản xuất, sơ chế theo quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi Việt Nam (VietGAP)”. *Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi Việt Nam gọi tắt là VietGAP (Vietnames Good Agricultural Practices): Là những nguyên tắc trình tự, thủ tục hướng dẫn tổ chức, cá nhân sản xuất, thu hoạch, sơ chế đảm bảo an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo phúc lợi xã hội, sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng, bảo vệ môi trường và nguồn gốc sản phẩm.

*Ngưỡng an toàn: Là mức giới hạn tối đa cho phép của dư lượng hóa chất độc hại (kim loại nặng, nitrat, thuốc Bảo vệ thực vật, các chất điều hòa sinh trưởng), các vi sinh vật có hại được phép tồn tại trên rau mà không ảnh hưởng đến sức khỏe con người theo Quy định hiện hành của Bộ Y tế. Tóm lại: Rau an toàn phải đảm bảo các yêu cầu sau: Không chứa dư lượng thuốc sâu quá mức cho phép. Không chứa lượng nitrat quá mức cho phép. Không chứa các vi khuẩn và kí sinh trùng gây bệnh cho người và gia súc, gia cầm (kể cả ăn sống và nấu chín ngay khi ăn và cả một thời gian sau khi ăn).

Không tồn dư một số kim loại nặng như: Thuỷ ngân (Hg), chì (Pb). quá ngưỡng cho phép. Tiêu chuẩn rau an toàn Theo Quyết định số 106/2007/QĐ - BNN ngày 28 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) [4] sản phẩm rau được hiểu là an toàn khi đáp ứng được các yêu cầu sau: 1. Chỉ tiêu về hình thái Chỉ tiêu hình thái tức là xét ở khía cạnh sạch, hấp dẫn về hình thức: sản phẩm rau phải tươi, sạch bụi bẩn, không lẫn các tạp chất, thu đúng độ chín - e 6 khi có chất lượng cao nhất, không có triệu chứng bệnh, có bao bì bảo quản vệ sinh hấp dẫn.

Chỉ tiêu về nội chất Chỉ tiêu nội chất tức là xét về khía cạnh sạch, an toàn về chất lượng: Khi sản phẩm rau không chứa các dư lượng vượt quá ngưỡng cho phép của tiêu chuẩn vệ sinh y tế của Việt Nam và các tổ chức quốc tế như tiêu chuẩn của tổ chức nông lương Liên Hợp Quốc (FAO), Tổ chức Y Tế Thế giới (WHO) hoặc của một số nước tiên tiến như: Nga, Mỹ. Chỉ tiêu nội chất được quy định cho rau tươi bao gồm : - Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. - Dư lượng đạm Nitrat(NO3). - Dư lượng kim loại nặng(chì, thủy ngân, asenic, kẽm, đồng…).

- Số lượng vi sinh vật và kí sinh trùng gây hại. Trong đó yêu cầu (2) hoàn toàn phụ thuộc vào môi trường canh tác và kỹ thuật trồng trọt, nó là yếu tố quyết định rau sạch hay rau bị ô nhiễm. Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật Thuốc BVTV hay nông dược là những chất độc có nguồn gốc từ tự nhiên hay hoá chất tổng hợp được dùng để bảo vệ cây trồng và nông sản, chống lại sự phá hoại của những sinh vật gây hại đến tài nguyên thực vật. Khi phun thuốc BVTV, có một phần lượng thuốc bám lại trên bề mặt cây rau gọi là dư lượng thuốc.

Lượng thuốc tồn dư này ở một mức độ nhất định sẽ gây ngộ độc cho người ăn. Người bị ngộ độc có thể sẽ gánh chịu những hậu quả nặng nề trước mắt hoặc lâu dài tuỳ thuộc vào nồng độ và loại độc tố tích luỹ trong cơ thể. Theo Trần Khắc Thi, hiện nay, Việt Nam sử dụng khoảng 270 loại thuốc trừ sâu, 216 loại thuốc trừ bệnh, 160 loại thuốc trừ cỏ, 12 loại thuốc diệt chuột và 22 loại thuốc kích thích sinh trưởng với khối lượng ngày càng tăng. Khi phun thuốc trừ sâu, trừ bệnh, trừ cỏ dại… thuốc sẽ tạo thành lớp mỏng e 7 trên bề mặt của lá, quả, thân cây, mặt đất, mặt nước (Trần Khắc Thi và cộng sự 2008) [15].

Theo Bùi Bảo Hoàn, rau có nhiều chủng loại, do vậy sâu hại cũng đa dạng, thông thường sâu bệnh làm giảm năng suất từ 10 - 40% đôi khi còn tới 100% nếu có dịch hại nên nông dân Việt Nam thường sử dụng quá nhiều (0,4 - 0,5 kg a.i là lượng hữu cơ hữu hiệu) trong khi đó liều lượng cho phép không quá 0.i để phun cho rau do Do thói quen sợ rủi ro, ít hiểu biết về mức độ độc hại của các loại hoá chất BVTV. Một số nguyên nhân quan trọng khác nữa là khoảng cách thời gian cách ly giữa lần phun thuốc cuối cùng tới lúc thu hoạch không tuân thủ nghiêm ngặt, đặc biệt là các loại rau thu hoạch liên tục như cà chua, đậu cô ve, dưa chuột. Ngoài ra nông dân còn sử dụng nhiều loại thuốc trừ sâu có độc tố cao (nhóm I, II) để bảo quản hạt giống các loại rau hay bị sâu mọt như hạt mùi, tía tô, rau dền, rau muống. Biện pháp hữu hiệu và đơn giản nhất để làm cho hàm lượng thuốc BVTV trong rau thấp hơn mức cho phép là áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp và sử dụng thuốc hoá học một cách hợp lý nhất.

* Hàm lượng nitrat tồn dư trong rau (NO3-) Đạm là thành phần hữu cơ quan trọng cho rau. Khi đất trồng có quá nhiều đạm thì lượng đạm dư thừa sẽ tích luỹ trong rau dưới dạng Nitrat (NO3- ). Khi đi vào cơ thể con người NO3- sẽ bị khử thành NO2, NO2 làm chuyển hoá chất Oxyhemoglobin (chất vận chuyển oxy trong máu) thành một chất không hoạt động được gọi là methahemoglobin, làm cho máu thiếu oxy. Trong cơ thể, lượng nitrat ở mức cao sẽ gây phản ứng với anmin thành chất gây ung thư gọi là nitrosamin.

Có thể nói hàm lượng nitrat vượt ngưỡng là triệu chứng nguy hiểm cho sức khoẻ con người [13]. Tổ chức Y Tế Thế Giới WHO và cộng đồng Y tế châu Âu (EC) giới hạn lượng nitrat trong nước uống là 50mg/lít. Trẻ em thường xuyên uống nước có hàm lượng nitrat cao hơn 45 mg/lít sẽ bị rối loạn trao đổi chất, giảm e 8 khả năng kháng bệnh. Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo hàm lượng nitrat trong rau không vượt quá 300 mg/kg rau tươi.

Hiện nay các loại rau bán trên thị trường hiện nay có thể chia ra làm 3 nhóm chính: Nhóm I: Có tồn dư NO3 rất cao ≤ 1200 mg/kg rau tươi gồm cải xanh, cải cúc, cải bẹ, rau dền, rau day, cải đắng; - Nhóm II: Có tồn dư NO3 từ 600 - 1200 mg/kg rau tươi gồm: cải bắp, cải củ, mồng tơi, xà lách, rau cải ngọt, su hào, mướp, bầu bí và các loại rau gia vị; - Nhóm III: Là loại rau tồn dư N03 ≤ 600 mg/kg rau tươi gồm: hành, rau muống, cải xoong, bí đỏ, dưa chuột, cà rốt (Trần Khắc Thi và Cộng sự, 2005) [16]. * Hàm lượng một số kim loại nặng chủ yếu Đặc tính của kim loại nặng là không thể tự phân huỷ được nên có sự tích luỹ trong dây truyền thức ăn của hệ sinh thái. Các kim loại nặng như asen, chì, thuỷ ngân. nếu vượt quá cho phép cũng là những chất có hại cho cơ thể, hạn chế sự phát triển của các tế bào và hoạt động của máu, gây thiếu máu, biến động thân nhiệt, rối loạn tiêu hoá.

Nguyên nhân chính làm hàm lượng kim loại nặng trong rau tăng chủ yếu do trong thuốc BVTV và phân bón NPK có chứa một số kim loại nặng. Trong quá trình tưới tiêu, các kim loại nặng này bị rửa trôi xuống ao hồ, sông rạch, thâm nhập vào mạch nước ngầm và gây ô nhiễm nguồn nước tưới rau. Mặt khác, nguồn nước thải của các thành phố và các khu công nghiệp chứa nhiều kim loại nặng cũng được chuyển trực tiếp vào rau tươi. Biện pháp khắc phục hiệu quả nhất là khuyến cáo tuyệt đối không sản xuất rau ở khu vực có chất thải của các nhà máy, khu công nghiệp, các khu vực đất đã bị ô nhiễm do quá trình sản xuất trước đó gây ra.

Tuyệt đối không sử dụng nước gần khu công nghiệp, các nhà máy để tưới. * Mức độ ô nhiễm do sử dụng nước tưới không sạch Các sản phẩm rau đều chứa một lượng nước rất lớn song nếu sử dụng nguồn nước không sạch thì sẽ gây góp phần gây ô nhiễm. Nước có thể gây ô e 9 nhiễm cho sản phẩm bằng hai cách: * Các kim loại nặng có sẵn trong đất hay nguồn nước thải từ thành phố khu công nghiệp được cây hấp thụ và tích luỹ dần vào sản phẩm.