Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA VAN DE NGHIÊN CUU 1. Lịch sử nghiên cứu vẫn de Trong quá trình day học, PPDH là một nhân té cơ bản quan trọng. Cùng với nội dung bải học, khi được học với những phương pháp khác nhau thì người học có mức độ chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng kĩ xảo khác nhau. Do tâm quan trọng đổi với quá trình day học, đã từ lầu PPDH luôn là van để được của các nha giáo dục trên thé giới vả trong nước quan tâm nghiên cứu.
Có nhiều ý kiến khác nhau vẻ khải niệm, cau trúc, sự phân loại, xu thể phát triên,.về phương phap day học được trình bay trong các công trình nghiên cứu, sách, bài báo, tham luận khoa học. Lịch sử nghiên cứu van dé ở nước ngoài Tác giả V. Océn [25], trong cuỗn sách “Những cơ sở của dạy học nêu vẫn dé” có viết 2 chương (XI, XII) dé cập đến những điều kiện, hiệu qua day học nêu van dé theo hình thức nhóm. Đây là nguồn tư liệu cỏ giả tri dé nghién cứu.
Trong giai đoạn gan đây, nhieu trường dai học trên thể giới đã cho nghiên cứu và xuất bản nhiều tài liệu hướng dẫn giảng dạy cho giảng viên. Điều đáng lưu ý là không trường đại học nào không nhắn mạnh đến tầm quan trọng của phương pháp dạy học theo nhóm. Họ đã nghiên cứu và đưa ra những hướng dẫn về cách thức thực hiện rất cụ thể phương pháp dạy học nảy ở nhiều loại lớp học khác nhau. Ngoài ra, những cách thức tô chức hoạt động nhóm một cách phong phú.
đa dang, sang tạo cũng được giới thiệu.Forest và các cộng sự của minh [23] trong cuỗn sách hướng dẫn dạy học dành cho bậc đại học đã đưa ra kết quả của rất nhiều nghiên cứu về dạy học trong đó chỉ rõ tam quan trọng của việc sử dung phù hop các phương pháp dạy học. Tir việc nghiên cửu các kiêu học tập của sinh viên va các quan điểm dạy học hợp tác hiện đại, James đã chỉ ra ý nghĩa của phương pháp dạy học theo nhóm cũng như cách thức đề sử dụng hiệu quả PPDH nảy ở môi trường đại học. Tương tự như James, Carpenter [26] đã tập hợp kết quả nghiên cứu giáo dục từ những năm 2000 trở lại đây vẻ mỗi quan hệ mật thiết giữa các phương pháp giảng dạy với kết qua học tập của sinh viên. Trongđó, Capraris, Barmen va Magee (2001) cho rằng phương pháp thuyết trình của giảng viên giúp sinh viên ghỉ nhớ thông tin nhưng thảo luận mới giúp họ thông hiểu bài học cao; còn Perkins va Saris (2001), Yoder va Hochevar (2005) chỉ rõ thảo luận nhom không chi mang đến kết quả học tập cao hon cho sinh viên và con nang cao sự tham gia tich cực giờ học, sự tự tin va kha năng lãnh dao cho sinh viên.
Mang nội dung thiết thực và hướng dan cụ thé hơn là các tai liệu hướng dẫn giảng dạy của các trường đại học Mỹ. Chang hạn Viện nghiên cứu dạy học của Dai học Maryland [32] gợi ý cho giảng viên một số hình thức tô chức thao luận khác với cách thức truyền thong (chia nhóm, thảo luận, đại diện nhóm trình bảy) trong các lớp học đồng như: Bản thảo luận (Discussion Row), tứ giác thao luận (Discussion Quadrant), hội đồng chuyên gia (Expert Panel), đối thoại trực tiếp trong lớp học (Classroom Talk Show). Tương tự như đại hoc Maryland, đại học Schreyer [31], đại học Wincosin [33] cũng cung cap những chi dẫn cụ thé cho giảng viên trong quá trinh tiễn hành dạy học ở đại học, đặc biệt là với các lớp có sĩ số đông. Trong số các phương pháp day học được dé xuất thì dạy học theo nhóm được khuyên khích sử dụng rộng rãi và thường xuyên nhất.
Lịch sử nghiên cứu vẫn dé trong nước Tại Việt Nam, PPDH nói chung và phương pháp dạy học theo nhom nhỏ cũng được quan tâm nghiên cứu. Nhiều cudn sách, nhiều dé tải khoa học, luận 7 án tién sĩ, luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp trong lĩnh vực giáo dục học đã nghiên cửu vả trình bảy hệ thống lý luận sâu sắc về PPDH và các PPDH cụ thẻ. Nguyễn Trọng Tan [12] trong cuốn sách ‘Cam nang thực hảnh giảng day’: đã giới thiệu nhiều cách thức tiến hành đạy học hiệu quả, đặc biệt là cách tô chức nhóm học tập ở các bậc học, lợi ích của công việc học tập theo nhóm, Tài liệu thực sự là câm nang hướng dẫn thiết thực cho giáo viên trong việc tô chức các PPDH khác nhau. Trong bài báo 'Một số van dé lí luận về kĩ năng học theo nhóm của học sinh’, tác giả Ngô Thị Thu Dung [8] lại viết rất cụ thê về cơ sở lý luận của van dé nghiên cứu, lý luận về kĩ nang học tập theo nhóm.
Còn tác giả Nguyễn Văn Hiển [11] cũng đã dé cập các bước tổ chức tiến hành, ưu và nhược điểm của phương pháp, có di vào vận dụng (thực hành ) rat hữu ich đê giáo viên tham khảo. Tuy nhiên, về sự vận dung, tac giả không tiễn hành một cách cụ thể như qui định thời gian của tiết đạy, qui định thảo luận nhóm trong điều kiện nao, thời gian thảo luận vấn dé là bao nhiêu, đánh giá như thé nào, kết luận ra làm sao vẫn chưa đưa ra những minh họa thực tiễn. Tác giả Phan Thị Hồng Vinh [18]trong cuốn sách PPDH Giáo dục học cũng dành một chương dé viết về phương pháp day học theo nhóm trong giáo dục bao gồm: khái niệm, hình thức tổ chức, vị tri và vai trò của giáo viên. Trong tài liệu “M6 hình phương pháp dạy học theo nhóm nhỏ ”[19], tác giả Trần Duy Hưng đã nêu và phân tích rõ về mô hình của PPDH này.
Cũng tác giả Tran Duy Hung [20] nhưng trong một bài viết khác vẻ “Nhóm nhỏ và việc tổ chức cho học sinh theo các nhỏm nhỏ” cũng đề cập đến đặc trưng, ý nghĩa của dạy học theo nhóm nhỏ nhưng không làm rõ về cách thức tổ chức thé nào. Ngoai ra, ưu và nhược điểm của PPDH theo nhóm nhỏ chưa được phân tích rỡ. Trong tải liệu “Về phương pháp học tập nhóm” [21], tác giả Trần Thị Thu Mai có dé cập đến khái niệm, vai trò của học tập theo nhóm, cách tô chức va tiền hành, hệ thống các biện pháp tạo nhóm.một cách ngắn gọn, súc tích nhưng cũng chưa đi vào vận dụng cụ thé dé thấy được tính hiệu quả của nó. Trong “Tô chức hoạt động hợp tác trong học tập theo hình thức thảo luận nhóm”, tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam [15] đã dé cập một cách rất cụ thé vẻ cách tô chức nhóm như làm việc theo cặp 2 học sinh, 4-5 học sinh, ghép nhóm, hoạt động tra trộn.có phân tích ưu và nhược điểm của từng hình thức thảo luận theo nhóm.
Lê Văn Tac - Một số van đề cơ sở lí luận học hợp tác nhóm [13], có nêu lên một số vấn đề về học tập hợp tác nhóm như khái niệm, nguyên tắc, các cơ sở lí thuyết, quá trình thực hiện học hợp tác.tương đối cụ thé, song chưa đi vào thực nghiệm trong thực tế, cũng như chưa qui định rõ nhiệm vụ của người dạy, cũng như người học. Như vậy, chúng ta có thê thấy lý luận về PPDH và phương pháp dạy học theo nhóm da được nghiên cứu, cập nhật, bổ sung liên tục để đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH trong thực tiễn. Đây cũng là nguồn tư liệu quý giá để người nghiên cứu có sơ sở tiên hành thực hiện dé tài nhằm đạt được những mục đích nghiên cứu dé ra, nâng cao chất lượng cho công trình nghiên cứu. Phương pháp day học ở đại học 1.
Khai niệm phương pháp dạy hoc Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hy lạp (methodos) có nghĩa là con đường đi đến mục đích. - Phương pháp là hình thức vận động bên trong của nội dung. - Phương pháp là cách thức, con đường để đạt tới mục tiêu nhất định, giải quyết những mục tiêu nhất định. Phương pháp bao giờ cũng được xây dựng trên cơ sở của đối tượng nhất định.
Xuất phát từ mục tiêu dé tìm ra phương pháp hành động. Từ khái niệm phương pháp, các nhà nghiên cứu đã phát triển khái niệm phương pháp day học. Tuy có những định nghĩa khác nhau vé PPDH nhưng nhìn chung, các nhà nghiên cứu đều căn cứ vào bản chất của hoạt động dạy học dé xem xét PPDH. Bản chất của hoạt động day học là quá trình nhận thức độc đáo của người học dưới sự chỉ đạo, tổ chức điều khiển của giáo viên.
PPDH có các đặc trưng sau: - PPDH với đặc điểm là tổ hợp những cách thức hoạt động của thay và trò. - Hoạt động của người học là độc lập, tích cực, sáng tạo bằng chính hành động trí tuệ của mình nhằm lĩnh hội tri thức, biến yêu cầu khách quan thành nhu cầu phát triển chủ quan của bản thân họ. Nói cách khác, PPDH giúp người học thực hiện có chất lượng và hiệu quả nhiệm vụ và mục tiêu đạy học. - Hoạt động day học luôn có tính hai mặt đó là hoạt động day và hoạt động học.
Hoạt động dạy được tiến hành theo những phương pháp dạy, còn hoạt động học được tiến hành theo những phương pháp học có tô chức của thay. Ở những nước Xã Hội Chủ Nghĩa (trước đây) cũng như Tư Bản Chủ Nghĩa sử dụng các khái niệm hình thức tổ chức dạy học và PPDH như những khái niệm đồng nghĩa. 10 - Dé đạt được mục tiêu day học người day cũng cần phải xem xét trình tự tiền hanh các bước lên lớp va logic nhận thức của người học. Như vậy PPDH là các bước thực hiện của thay vả trò trong giờ day và là cấu trúc con đường lĩnh hội theo sự vận động của nội dung dạy học.
[17] Từ các đặc điểm trên, một số định nghĩa về PPDH đã được đưa ra - "Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của giáo viên và học sinh, nhờ đỏ mà học sinh nắm vững kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, hình thành thé giới quan, phát trién năng lực nhân thức.” (Bách khoa toàn thư của Liên Xô năm 1965) - PPDH là “cách thức làm việc của thầy và trò dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò nắm vững kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo một cách tự giác, tích cực tự lực, phát triển những năng lực nhận thức và năng lực hành động, hình thành thế giới quan duy vật khoa học. Ban chất hoạt động dạy học ở đại học a.