CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI – DỊCH VỤ Sự cần thiết phải tổ chức kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại doanh nghiệp thương mại – dịch vụ 1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh thương mại trong nền kinh tế thị trường Hoạt động kinh doanh thương mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại của thương nhân làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các thương nhân với nhau hoặc giữa các thương nhân có liên quan bao gồm việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thương mại và các hoạt động xúc tiến thương mại nhằm mục đích lợi nhuận hoặc thực hiện chính sách kinh tế xã hội. Hoạt động kinh doanh thương mại có chức năng tổ chức và thực hiện việc mua bán trao đổi hàng hóa, cung cấp dịch vụ nhằm phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân. Đây là khâu trung gian nối liền giữa sản xuất và tiêu dùng.
Hoạt động kinh doanh thương mại có những đặc điểm sau: - Về hoạt động: Hoạt động kinh tế cơ bản là lưu chuyển hàng hóa (Lưu chuyển hàng hóa là sự tổng hợp các hoạt động thuộc quá trình mua bán trao đổi và dự trữ hàng hóa). - Về hàng hóa: Hàng hóa trong quá trình kinh doanh thương mại gồm các loại vật tư, sản phẩm có hình thái vật chất và phi vật chất mà doanh nghiệp mua về với mục đích để bán. - Về phương thức lưu chuyển hàng hóa: Hoạt động kinh doanh thương mại có hai hình thức lưu chuyển chính là bán buôn, bán lẻ. 7 Sv: Nguyễn Mai Phương Lớp: MAC0044- SN49/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Tốt nghiệp Học viện Tài chính - Về tổ chức kinh doanh: Có thể theo nhiều mô hình khác nhau như tổ chức bán buôn, bán lẻ, công ty kinh doanh tổng hợp, công ty môi giới, công ty xúc tiến thương mại… Về sự vận động của hàng hóa: Sự vận động của hàng hóa không giống nhau, tùy thuộc vào nguồn hàng và ngành hàng (hàng lưu chuyển trong nước, hàng xuất nhập khẩu…).
Do đó, chi phí thu mua và thời gian lưu chuyển hàng hóa cũng khác nhau giữa các loại hàng. Bán hàng và xác định kết quả bán hàng Bán hàng là giai đoạn cuối cùng của quá trình kinh doanh trong doanh nghiệp. Trong giai đoạn này, giá trị và giá trị sử dụng của sản phẩm, hàng hoá được thực hiện. Tài sản của doanh nghiệp không chỉ chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền mà còn tăng thêm một lượng giá trị, phần tăng thêm gọi là lợi nhuận.
Quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp có những đặc điểm chính sau đây: - Có sự trao đổi thoả thuận giữa người mua và người bán, nguời bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. - Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hoá: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hoá đã mua bán. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hoá và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình.
Kết quả bán hàng là kết quả cuối cùng của quá trình bán hàng, là chỉ tiêu chất lượng đánh giá hiệu quả của công tác bán hàng và có những biện pháp kịp thời để hạn chế những nhân tố tiêu cực, phát huy những nhân tố tích cực. 8 Sv: Nguyễn Mai Phương Lớp: MAC0044- SN49/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Tốt nghiệp Học viện Tài chính Trong doanh nghiệp thương mại, kết quả bán hàng là khoản chênh lệch giữa doanh thu bán hàng với giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp phân bổ cho hàng hóa bán ra. Nếu chênh lệch là dương thì kết quả bán hàng là lãi, và ngược lại nếu âm thì kết quả bán hàng là lỗ, nếu bằng 0 thì hòa vốn. Kế toán xác định kết quả bán hàng vào cuối tháng, cuối quý, cuối năm tùy vào đặc điểm kinh doanh từng doanh nghiệp.
Yêu cầu quản lý quá trình bán hàng và xác định kết quả bán hàng Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì tự do thương mại, tự do cạnh tranh đã xóa bỏ ranh giới giữa thị trường trong nước và nước ngoài. Điều đó vừa tạo ra cơ hội mở rộng thị trường tiêu thụ nhưng lại đặt ra cho bản thân mỗi doanh nghiệp những thách thức lớn hơn do đối thủ cạnh tranh ngày càng nhiều và mạnh. Đứng trước tình hình này đòi hỏi mỗi doanh nghiệp phải lựa chọn cho mình những mặt hàng và chính sách tiêu thụ sản phẩm đúng đắn để đáp ứng yêu cầu đa dạng của thị trường để tăng hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Mục đích kinh doanh của doanh nghiệp là lợi nhuận, như vậy để biết hoạt động của doanh nghiệp mình có đem lại lợi nhuận không? Doanh nghiệp phải xác định được khoản chênh lệch giữa doanh thu và chi phí của các hoạt động như bán hàng, hoạt động tài chính và các hoạt động khác.
Kết quả kinh doanh chịu sự chi phối của kết quả tiêu thụ. Như vậy kết quả tiêu thụ mà cao thì kết quả kinh doanh cũng cao và ngược lại. Kết quả tiêu thụ lại phụ thuộc vào việc tiêu thụ hàng hóa. Tiêu thụ hàng hóa với khối lượng lớn sẽ đem lại kết quả tiêu thụ cao và ngược lại.
Tuy nhiên trong điều kiện nền kinh tế thị trường, cạnh tranh khốc liệt như hiện nay, một trong những yếu tố quan trọng quyết định kết quả tiêu thụ là giá bán sản 9 Sv: Nguyễn Mai Phương Lớp: MAC0044- SN49/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Tốt nghiệp Học viện Tài chính phẩm, hàng hóa. Như vậy, việc quản lý quá trình bán hàng và xác định kết quả bán hàng phải được quản lý cũng như điều chỉnh phù hợp với tình hình kinh tế để doanh nghiệp tối đa hóa lợi nhuận. Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Hoạt động kinh tế của các doanh nghiệp thương mại là đưa các loại sản phẩm, hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất sang lưu thông qua quá trình chủ yếu là mua hàng và bán hàng để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh và nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Vì vậy, việc tiêu thụ hàng hóa không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với bản thân doanh nghiệp mà còn đối với nền kinh tế quốc dân.
Tiêu thụ nhanh sẽ thúc đẩy quá trình lưu thông, trao đổi hàng hóa, thu hồi vốn nhanh, có điều kiện để quay vòng vốn và tiếp tục quá trình kinh doanh. Ngược lại nếu như hàng hóa không tiêu thụ được thì sẽ ứ đọng vốn, vốn bỏ ra không bù đắp được chi phí, doanh nghiệp sẽ gặp nguy cơ phá sản. Như vậy, tiêu thụ là một khâu quan trọng của quá trình lưu thông hàng hóa. Bên cạnh việc đẩy mạnh tiêu thụ hàng hóa, xác định kết quả tiêu thụ là cơ sở đánh giá hiệu quả cuối cùng của các hoạt động kinh doanh trong một thời kỳ, từ đó xác định nghĩa vụ doanh nghiệp phải thực hiện với nhà nước, lập các quỹ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động tốt hơn trong kỳ tiếp theo.
Đồng thời cũng là số liệu hữu ích cho những đối tượng quan tâm như các nhà đầu tư, các cơ quan quản lý tài chính, cơ quan thuế, các nhà quản lý doanh nghiệp, khách hàng… nhằm phục vụ những mục đích nhất định cho từng đối tượng. Cụ thể, đối với cơ quan Nhà nước (cơ quan thuế, cơ quan thống kê, các cơ quan chức năng,…) nhằm mục đích kiểm tra giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước. Qua đó cũng đưa ra được chính sách thích hợp nhằm phát triển toàn diện nền kinh tế quốc dân. Đối với những bên quan tâm khác như các nhà đầu tư, nhà cung cấp, chủ nợ… thì thông tin bán hàng và xác định kết quả bán hàng giúp cho các đối tượng này nắm bắt 10 Sv: Nguyễn Mai Phương Lớp: MAC0044- SN49/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Tốt nghiệp Học viện Tài chính được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp và đưa ra được các quyết định kinh doanh có lợi nhất cho mình.
Như vậy, kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng có vai trò vô cùng quan trọng trong việc thu thập , xử lý và cung cấp thông tin cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin và đưa ra các quyết định kinh doanh một cách phù hợp và kịp thời. Kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại doanh nghiệp thương mại – dịch vụ 1. Các phương thức bán hàng 1.1 Bán hàng trong nước Hoạt động mua bán hàng hóa trong nước của các doanh nghiệp thương mại có thể thực hiện theo hai phương thức: bán buôn và bán lẻ. Trong đó bán buôn là bán hàng cho các đơn vị sản xuất, kinh doanh để tiếp tục quá trình lưu chuyển của hàng hóa.
Bán lẻ là bán hàng cho người tiêu dùng, chấm dứt quá trình lưu chuyển hàng hóa. Hàng hóa bán buôn và bán lẻ có thể thực hiện theo nhiều phương thức khác nhau. Đối với bán buôn Là sự vận động ban đầu của hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất tới lĩnh vực tiêu dùng, trong khâu này hàng hóa mới chỉ thực hiện được một phần giá trị, chưa thực hiện được giá trị sử dụng. Bán buôn hàng hóa thường áp dụng với khối lượng hàng hóa lớn và được thực hiện bởi hai hình thức: Hình thức bán buôn qua kho: hàng hóa được xuất bán cho khách hàng từ kho dự trữ của doanh nghiệp và được thực hiện theo 2 cách: - Hình thức xuất bán trực tiếp: là hình thức bán hàng mà DN xuất hàng giao trực tiếp cho khách hàng tại kho hoặc nơi bảo quản trực tiếp của DN.
11 Sv: Nguyễn Mai Phương Lớp: MAC0044- SN49/21.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Tốt nghiệp Học viện Tài chính Hàng hóa được coi là bán và hình thành doanh thu bán hàng khi khách hàng nhận đủ hàng hóa và ký hóa đơn xác nhận đủ hàng. Chứng từ sử dụng: hóa đơn bán hàng hoặc hóa đơn GTGT, phiếu xuất kho do bên bán lập. Hình thức chuyển hàng: theo hình thức này, định kỳ căn cứ vào hợp đồng kinh tế và kế hoạch giao hàng, DN xuất hàng gửi đi cho khách hàng và giao tại địa điểm đã ký trong hợp đồng (nhà ga, bến cảng, kho của khách hàng,.