Luận Văn Thạc Sĩ Về Thực Thi Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Thành Phố Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố tuyên quang tỉnh tuyên quang, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thị Bích Hường
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Chi Mai
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực Thi Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 1.1. Khái quát về chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.2. Một số vấn đề cơ bản về xây dựng nông thôn mới
• 1.3. Chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.4. Thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.5. Khái niệm thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.6. Các nội dung thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.7. Các nhân tố tác động đến việc thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.7.1. Nhân tố khách quan
• 1.7.2. Nhân tố chủ quan
• 1.8. Kinh nghiệm của một số địa phương về thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.8.1. Huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
• 1.8.2. Huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội
• 1.8.3. Thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
• 1.8.4. Một số bài học cho TP. Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang
• 1.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC THI CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN TP. TUYÊN QUANG, TỈNH TUYÊN QUANG
• 2.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Tuyên Quang
• 2.1.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Khái quát đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Tình hình về thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Tuyên Quang
• 2.2.1. Chủ trương, chính sách xây dựng NTM của tỉnh Tuyên Quang
• 2.2.2. Thực trạng ban hành các văn bản thực thi chính sách xây dựng NTM của thành phố Tuyên Quang
• 2.2.3. Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách xây dựng NTM trên địa bàn thành phố Tuyên Quang
• 2.2.4. Xây dựng bộ máy tổ chức thực thi chính sách xây dựng NTM
• 2.2.5. Phổ biến, tuyên truyền chính sách xây dựng NTM trên địa bàn thành phố Tuyên Quang
• 2.2.6. Điều hành và phối hợp thực hiện chính sách xây dựng NTM trên địa bàn thành phố Tuyên Quang
• 2.2.7. Huy động nguồn lực thực hiện chính sách xây dựng NTM trên địa bàn thành phố Tuyên Quang
• 2.2.8. Thanh tra, kiểm tra và tổng kết thực thi việc chính sách xây dựng NTM trên địa bàn thành phố Tuyên Quang
• 2.2.9. Đánh giá chung về thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Tuyên Quang
• 2.2.10. Kết quả thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới
• 2.2.11. Các Ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THỰC THI CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG, TỈNH TUYÊN QUANG
• 3.1. Phương hướng, mục tiêu xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Tuyên Quang từ nay đến năm 2020
• 3.2. Phương hướng
• 3.3. Giải pháp nhằm hoàn thiện thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Tuyên Quang
• 3.3.1. Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành phối hợp thực hiện chính sách xây dựng NTM
• 3.3.2. Hoàn thiện việc xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới
• 3.3.3. Tăng cường phổ biến, tuyên truyền chính sách xây dựng NTM
• 3.3.4. Đẩy mạnh thu hút và huy động nguồn lực đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng phát triển kinh tế xã hội
• 3.3.5. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát thực thi chính sách xây dựng NTM
• 3.3.6. Đẩy mạnh việc tổng kết rút kinh nghiệm thực thi chính sách xây dựng NTM
• 3.3.7. Đối với tỉnh
• 3.3.8. Đối với cấp xã
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thực Thi Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Tuyên Quang

Chính sách xây dựng nông thôn mới (NTM) tại Tuyên Quang đã được triển khai với mục tiêu nâng cao đời sống người dân và phát triển bền vững. Chương trình này không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế mà còn chú trọng đến các yếu tố xã hội và môi trường. Theo Nghị quyết 26-NQ/TW, xây dựng NTM là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân nông thôn.

1.1. Khái Niệm Chính Sách Nông Thôn Mới

Chính sách nông thôn mới là một chương trình tổng thể nhằm phát triển kinh tế - xã hội tại các vùng nông thôn. Chương trình này bao gồm nhiều tiêu chí như phát triển hạ tầng, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Chính Sách NTM Tại Tuyên Quang

Chính sách xây dựng NTM tại Tuyên Quang được triển khai từ năm 2010, với sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội. Mục tiêu là đạt được các tiêu chí NTM theo quy định của Chính phủ.

II. Những Thách Thức Trong Thực Thi Chính Sách Nông Thôn Mới Tại Tuyên Quang

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc thực thi chính sách xây dựng NTM, nhưng Tuyên Quang vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa hiệu quả, và nhận thức của người dân về chính sách còn hạn chế là những rào cản lớn.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Tài Chính

Nguồn lực tài chính cho việc thực thi chính sách NTM còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng triển khai các dự án phát triển hạ tầng và dịch vụ xã hội.

2.2. Sự Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Chưa Hiệu Quả

Sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội trong việc thực thi chính sách NTM chưa đạt yêu cầu, dẫn đến việc triển khai các chương trình không đồng bộ.

III. Phương Pháp Thực Thi Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Tuyên Quang

Để nâng cao hiệu quả thực thi chính sách NTM, Tuyên Quang cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Việc xây dựng kế hoạch chi tiết và huy động nguồn lực từ các tổ chức xã hội là rất cần thiết.

3.1. Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước

Cần có sự tăng cường quản lý nhà nước trong việc thực thi chính sách NTM, đảm bảo các chương trình được triển khai đúng tiến độ và hiệu quả.

3.2. Huy Động Nguồn Lực Từ Cộng Đồng

Huy động sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội trong việc thực hiện các dự án xây dựng NTM sẽ giúp tăng cường tính bền vững và hiệu quả của chương trình.

IV. Kết Quả Đạt Được Từ Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Tuyên Quang

Chương trình xây dựng NTM đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho Tuyên Quang. Số lượng xã đạt chuẩn NTM tăng lên, đời sống người dân được cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nỗ lực để duy trì và phát triển những thành quả này.

4.1. Sự Tăng Trưởng Về Kinh Tế

Kinh tế nông thôn tại Tuyên Quang đã có sự tăng trưởng đáng kể, với nhiều mô hình sản xuất hiệu quả được triển khai.

4.2. Cải Thiện Đời Sống Người Dân

Chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn đã được cải thiện, với thu nhập bình quân đầu người tăng lên và các dịch vụ xã hội được nâng cao.

V. Kết Luận Về Thực Thi Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Tuyên Quang

Thực thi chính sách xây dựng NTM tại Tuyên Quang đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng cũng còn nhiều thách thức cần giải quyết. Việc tiếp tục hoàn thiện chính sách và tăng cường sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Đánh Giá Tổng Quan Về Chính Sách

Chính sách xây dựng NTM đã có những đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Tuyên Quang, nhưng cần có những điều chỉnh phù hợp.

5.2. Định Hướng Tương Lai

Trong tương lai, Tuyên Quang cần tiếp tục đẩy mạnh thực thi chính sách NTM, tập trung vào việc nâng cao nhận thức của người dân và huy động nguồn lực từ xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) là một trong những chính sách trọng điểm của Việt Nam nhằm phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Theo Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010, mục tiêu đến năm 2015 có khoảng 20% số xã đạt chuẩn NTM và đến năm 2020 đạt khoảng 50%. Thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang, với diện tích tự nhiên 11.921 ha và dân số trên 93.000 người, trong đó 41% dân số sống ở khu vực nông thôn, là trung tâm chính trị, kinh tế, xã hội của tỉnh, có vai trò quan trọng trong việc thực hiện chương trình này.

Tuy nhiên, quá trình thực thi chính sách xây dựng NTM trên địa bàn thành phố còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là trong việc huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện chính sách. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng thực thi chính sách xây dựng NTM trên địa bàn thành phố Tuyên Quang giai đoạn 2012-2017, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách trong giai đoạn tiếp theo. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần hoàn thiện lý luận về thực thi chính sách công và hỗ trợ thực tiễn quản lý, phát triển nông thôn tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về chính sách công và thực thi chính sách, trong đó nhấn mạnh vai trò của tổ chức thực thi chính sách như một khâu trung tâm trong chu trình chính sách công. Khung lý thuyết bao gồm:

• Lý thuyết thực thi chính sách công: Quá trình hiện thực hóa nội dung chính sách thông qua các bước như ban hành văn bản hướng dẫn, tổ chức bộ máy, lập kế hoạch, tuyên truyền, huy động nguồn lực, điều hành phối hợp và kiểm tra giám sát.
• Mô hình xây dựng nông thôn mới: Bao gồm 11 nội dung lớn với 19 tiêu chí quốc gia về phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm nghèo, phát triển tổ chức sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường, tổ chức chính trị và an ninh trật tự.
• Các khái niệm chính: Nông thôn, nông thôn mới, xây dựng nông thôn mới, chính sách xây dựng nông thôn mới, thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật, nghị quyết, quyết định của Đảng và Nhà nước, báo cáo của UBND thành phố Tuyên Quang, các tài liệu nghiên cứu khoa học liên quan, cùng số liệu thống kê từ năm 2012 đến 2017.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng, bao gồm thống kê mô tả, so sánh, tổng hợp và đối chiếu với các mô hình thực thi chính sách xây dựng NTM ở một số địa phương khác như huyện Hải Hậu (Nam Định), huyện Đan Phượng (Hà Nội), thị xã Đông Triều (Quảng Ninh).
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào 5 xã thuộc thành phố Tuyên Quang, lựa chọn dựa trên tiêu chí đại diện cho các đặc điểm kinh tế - xã hội và mức độ thực hiện chương trình NTM.
• Timeline nghiên cứu: Từ năm 2012 đến 2017, giai đoạn có nhiều chính sách và kế hoạch triển khai xây dựng NTM tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng tổ chức bộ máy và ban hành văn bản hướng dẫn: Thành phố đã thành lập Ban Chỉ đạo xây dựng NTM và các cơ quan giúp việc từ cấp thành phố đến xã, đảm bảo sự phối hợp đồng bộ. Tuy nhiên, việc ban hành văn bản hướng dẫn còn chậm và chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM đến năm 2016 là 50% (3/6 xã), thấp hơn mục tiêu đề ra.

2. Huy động nguồn lực và đầu tư hạ tầng: Nguồn vốn huy động cho xây dựng NTM chủ yếu từ ngân sách nhà nước chiếm khoảng 40%, vốn tín dụng 30%, doanh nghiệp và các thành phần kinh tế khác 20%, và đóng góp của dân cư 10%. Tuy nhiên, nguồn vốn ngân sách trung ương hỗ trợ còn chậm, nguồn vốn huy động từ dân cư giảm mạnh sau những năm đầu thực hiện, gây khó khăn cho việc đầu tư hạ tầng.

3. Tuyên truyền và sự tham gia của người dân: Công tác tuyên truyền chính sách xây dựng NTM được thực hiện thường xuyên, đa dạng hình thức, nhưng nhận thức của người dân về chính sách còn hạn chế, dẫn đến sự tham gia chưa thực sự chủ động và tích cực. Tỷ lệ người dân tham gia đóng góp ngày công và hiến đất còn thấp so với các địa phương khác.

4. Kết quả thực hiện các tiêu chí NTM: Các xã đã đạt được nhiều tiêu chí về hạ tầng giao thông, điện, trường học, trạm y tế với tỷ lệ hoàn thành trên 70%. Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tăng từ khoảng 15 triệu đồng năm 2012 lên khoảng 22 triệu đồng năm 2017. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 12% xuống còn khoảng 6% trong cùng giai đoạn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trong thực thi chính sách xây dựng NTM tại thành phố Tuyên Quang bao gồm: sự thiếu đồng bộ trong ban hành văn bản hướng dẫn, hạn chế về năng lực cán bộ cơ sở, khó khăn trong huy động và quản lý nguồn lực tài chính, cũng như nhận thức và sự tham gia của người dân chưa cao. So với các địa phương như huyện Hải Hậu hay Đan Phượng, nơi có sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận cao của người dân, thành phố Tuyên Quang còn nhiều điểm cần cải thiện.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM theo năm, biểu đồ nguồn vốn huy động theo từng năm, bảng so sánh thu nhập bình quân và tỷ lệ hộ nghèo qua các năm, giúp minh họa rõ nét tiến trình và những khó khăn trong thực thi chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo và phối hợp thực hiện chính sách xây dựng NTM: Các cấp ủy Đảng, chính quyền cần nâng cao trách nhiệm, xây dựng kế hoạch chi tiết, phân công rõ ràng nhiệm vụ cho từng cơ quan, đơn vị. Thời gian thực hiện: ngay trong năm 2024. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố, Ban Chỉ đạo xây dựng NTM.

2. Hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn và cơ chế chính sách: Ban hành kịp thời các văn bản hướng dẫn thực hiện chính sách, đảm bảo tính đồng bộ và phù hợp với điều kiện thực tế địa phương. Thời gian: trong quý II năm 2024. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với UBND thành phố.

3. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và huy động sự tham gia của người dân: Sử dụng đa dạng hình thức tuyên truyền, tổ chức các hội nghị, tập huấn, vận động người dân tham gia đóng góp ngày công, hiến đất. Thời gian: liên tục trong các năm 2024-2025. Chủ thể: Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, UBND xã.

4. Tăng cường huy động và quản lý hiệu quả nguồn lực tài chính: Chủ động khai thác các nguồn vốn từ ngân sách địa phương, tín dụng, doanh nghiệp và đóng góp của dân cư; xây dựng cơ chế minh bạch, công khai trong quản lý và sử dụng vốn. Thời gian: từ năm 2024 trở đi. Chủ thể: Ban Quản lý dự án xây dựng NTM, UBND thành phố.

5. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng quản lý, vận động nhân dân cho cán bộ xã, phường. Thời gian: trong năm 2024. Chủ thể: Học viện Hành chính Quốc gia phối hợp với UBND thành phố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ về thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi chính sách xây dựng NTM, từ đó áp dụng vào công tác quản lý, chỉ đạo tại địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành chính sách công, phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng NTM, phương pháp nghiên cứu và phân tích chính sách công.

3. Các tổ chức chính trị - xã hội và Mặt trận Tổ quốc: Hỗ trợ trong việc tổ chức tuyên truyền, vận động người dân tham gia xây dựng NTM, nâng cao vai trò chủ thể của cộng đồng.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, phát triển nông thôn: Hiểu rõ các chính sách, cơ chế huy động nguồn lực và các tiêu chí xây dựng NTM để tham gia đầu tư hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách xây dựng nông thôn mới là gì?
   Chính sách xây dựng NTM là hệ thống chủ trương, biện pháp của Nhà nước nhằm phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn theo Bộ tiêu chí quốc gia.

2. Tại sao thực thi chính sách xây dựng NTM gặp khó khăn ở thành phố Tuyên Quang?
   Nguyên nhân chính gồm sự thiếu đồng bộ trong ban hành văn bản hướng dẫn, hạn chế năng lực cán bộ cơ sở, khó khăn trong huy động nguồn lực tài chính và nhận thức của người dân chưa cao.

3. Các tiêu chí xây dựng NTM gồm những nội dung chính nào?
   Bao gồm 11 nội dung lớn như quy hoạch xây dựng, phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm nghèo, phát triển tổ chức sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường, tổ chức chính trị và an ninh trật tự.

4. Làm thế nào để nâng cao sự tham gia của người dân trong xây dựng NTM?
   Thông qua công tác tuyên truyền đa dạng, tổ chức hội nghị, vận động người dân đóng góp ngày công, hiến đất, đồng thời phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong các hoạt động xây dựng NTM.

5. Nguồn lực nào quan trọng nhất trong thực thi chính sách xây dựng NTM?
   Nguồn nhân lực có năng lực và sự phối hợp của các cấp chính quyền là quan trọng nhất, bên cạnh đó nguồn tài chính, khoa học công nghệ và tài nguyên thiên nhiên cũng đóng vai trò thiết yếu.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới, tập trung nghiên cứu tại thành phố Tuyên Quang giai đoạn 2012-2017.
• Đánh giá thực trạng cho thấy thành phố đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng còn tồn tại hạn chế về tổ chức bộ máy, huy động nguồn lực và sự tham gia của người dân.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường lãnh đạo, hoàn thiện văn bản hướng dẫn, nâng cao nhận thức cộng đồng, huy động nguồn lực và nâng cao năng lực cán bộ cơ sở.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc hỗ trợ quản lý và phát triển nông thôn tại địa phương, đồng thời đóng góp vào lý luận về thực thi chính sách công.
• Các bước tiếp theo cần tập trung triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển của thành phố.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững và phát triển tại thành phố Tuyên Quang!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở khoa học thực thi chính xây dựng nông thôn mới. Chƣơng 2: Thực trạng thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Tuyên Quang. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Tuyên Quang. 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1.

Khái quát về chính sách xây dựng nông thôn mới 1. Một số vấn đề cơ bản về xây dựng nông thôn mới Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM là một chƣơng trình tổng thể về phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng do Chính phủ xây dựng và triển khai trên phạm vi nông thôn toàn quốc, căn cứ tinh thần của Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng Cộng sản Việt Nam khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn (ngày 5 tháng 8 năm 2008). Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2020 đƣợc Thủ tƣớng Chính phủ Việt Nam phê duyệt ngày 4 tháng 6 năm 2010, với mục tiêu đến năm 2015 có 20% số xã đạt tiêu chuẩn NTM và đến năm 2020 có 50% số xã đạt tiêu chuẩn NTM theo Bộ tiêu chí quốc gia về NTM. Mặc dù chính sách xây dựng NTM đã trải qua nhiều năm thực hiện nhƣng những hiểu biết của ngƣời dân về chính sách có mặt còn hạn chế.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra phải có các nghiên cứu tìm hiểu quá trình hình thành, nội dung và sự cần thiết của xây dựng NTM. Với ý nghĩa đó, tại chƣơng 1 này, luận văn sẽ tìm hiểu và đƣa ra một số vấn đề cơ bản về xây dựng NTM. Khái niệm xây dựng NTM  Khái niệm nông thôn Nông thôn là một khái niệm thông dụng, nhƣng có nội hàm rộng và có thể khác nhau ở các quốc gia. Theo tổ chức Nông lƣơng Liên hợp quốc (FAO), có thể định nghĩa nông thôn theo hai phƣơng pháp: Thứ nhất, thành thị đƣợc xác định bởi luật, 9 theo đó, là tất cả những trung tâm của tỉnh, huyện và các vùng còn lại đƣợc định nghĩa là nông thôn.

Thứ hai, sử dụng mức độ tập trung dân sống thành cụm quan sát đƣợc để xác minh vùng thành thị. Việt Nam theo phƣơng pháp thứ nhất để phân định thành thị, nông thôn. Theo đó, nông thôn theo quy định về hành chính và thống kê của Việt Nam là những địa bàn thuộc xã (những địa bàn thuộc phƣờng hoặc thị trấn đƣợc quy định là khu vực thành thị) Nông thôn là một xã hội, là môi trƣờng sống của ngƣời nông dân, nơi diễn ra các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội với nhiều nét đặc thù và nói gọn lại: đó không phải là đô thị (về không gian sống, về cấu trúc và tổ chức xã hội, về quan hệ con ngƣời và sinh kế) nhƣng cũng không hoàn toàn đối lập với đô thị (nhất là về văn hóa). Nhƣ vậy, nông thôn theo quan niệm này đƣợc hiểu là nơi sinh sống của ngƣời nông dân với các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội đặc thù và không phải là đô thị.

Hiện nay, khái niệm nông thôn đã đƣợc nêu rõ tại Thông tƣ số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn hƣớng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng NTM: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, đƣợc quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã” [28]. Đặc điểm của các vùng nông thôn nƣớc ta gắn liền với các loại hình lao động, sản xuất nông, lâm, ngƣ nghiệp với tuyệt đại đa số dân cƣ sinh sống bằng một loại hình lao động, bởi vậy diện mạo các vùng nông thôn rất ít có sự thay đổi, nhất là về phƣơng diện kinh tế - xã hội.  Khái niệm NTM Theo Nghị Quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của BCH TW khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; NTM đƣợc hiểu là nông thôn mà ở đó có kết cấu hạ tầng KT - XH hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, 10 đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí đƣợc nâng cao, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dƣới sự lãnh đạo của Đảng đƣợc tăng cƣờng. Xây dựng giai cấp nông dân, củng cố liên minh công nhân - nông dân - trí thức vững mạnh, tạo nền tảng KT-XH và chính trị vững chắc cho sự nghiệp CNH, HĐH, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

[22] Nhƣ vậy, NTM trƣớc tiên phải là nông thôn, không phải là thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát gọn theo các nội dung cơ bản sau: Thứ nhất, đó là làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; đảm bảo không gian nông thôn phải mang đặc trƣng nông thôn với khuôn viên, cảnh quan của làng xã, của hộ gia đình nông thôn. Thứ hai, sản xuất phải phát triển bền vững theo hƣớng kinh tế hàng hoá; thu nhập đảm bảo, công ăn việc làm ổn định, không có hộ nghèo đói. Thứ ba, đời sống về vật chất và tinh thần của dân nông thôn ngày càng đƣợc nâng cao. Thứ tư, bảo vệ và phát triển tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ và phát triển môi trƣờng, bảo tồn và khai thác cảnh quan tự nhiên, duy trì cân bằng sinh thái.

Thứ năm, bản sắc văn hoá dân tộc đƣợc giữ gìn và phát triển, trong đó, bảo tồn và phát triển các di sản văn hoá truyền thống của các dân tộc, các địa phƣơng. Thứ sáu, xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ.  Khái niệm xây dựng NTM Xây dựng NTM là một mô hình phát triển cả về nông nghiệp và nông thôn, nên vừa mang tính tổng hợp, bao quát nhiều lĩnh vực, vừa đi sâu giải quyết nhiều vấn đề cụ thể, đồng thời giải quyết các mối quan hệ với các lĩnh vực khác trong sự tính toán, cân đối mang tính tổng thể khắc phục tình trạng rời rạc hoặc duy ý chí. 11 Xây dựng NTM đƣợc quy định bởi các tính chất: Đáp ứng yêu cầu phát triển (đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trƣờng), đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt (kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội), tiến bộ hơn so với mô hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nƣớc.

Nhƣ vậy, có thể hiểu xây dựng NTM là cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cƣ ở nông thôn đồng lòng xây dựng làng, xã của mình khang trang, sạch đẹp, sản xuất phát triển toàn diện và đời sống của ngƣời dân đƣợc nâng cao; nếp sống văn hóa, môi trƣờng và an ninh nông thôn đƣợc đảm bảo, thu nhập và đời sống vật chất, tinh thần của ngƣời dân đƣợc cải thiện. Tóm lại, xây dựng NTM là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc; đồng thời, góp phần cải thiện, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho ngƣời dân sinh sống ở địa bàn nông thôn. Nếu chỉ chú trọng vào xây dựng ngƣời nông dân mới hoặc nền nông nghiệp mới là cần nhƣng chƣa đủ. Đó chỉ là một phần của việc xây dựng NTM.

Xây dựng NTM có phạm vi rộng và bao quát đầy đủ cả nông nghiệp và nông dân mới. Có thể khái quát nhƣ sau: Nông thôn mới = Nông dân mới + Nền nông nghiệp mới Theo Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 và Quyết định số 800/QĐ- TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tƣớng Chính phủ thì xây dựng NTM là xây dựng nông thôn đạt 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về NTM và đơn vị NTM có 3 cấp [5] [6]: Xã NTM: Là xã đáp ứng đƣợc 19 tiêu chí trong Bộ tiêu chí quốc gia về NTM. Huyện NTM: Là huyện có 75% số xã trong huyện đạt NTM. Tỉnh NTM: Là tỉnh có 80 % số huyện trong tỉnh đạt NTM.

Sự cần thiết xây dựng NTM Trong thời gian qua, nông nghiệp, nông thôn tuy có nhiều bƣớc phát triển đáng kể nhƣng những thành tựu đạt đƣợc chƣa tƣơng xứng với tiềm năng, lợi thế và chƣa đồng đều giữa các vùng. Cụ thể: Kết cấu hạ tầng nông thôn (điện, đƣờng, trƣờng, trạm, chợ, kênh mƣơng.) vừa yếu, vừa thiếu, vừa chƣa đồng bộ; nhiều hạng mục công trình đã xuống cấp, tỷ lệ đƣờng giao thông nông thôn đƣợc cứng hóa thấp; giao thông nội đồng, hệ thống kênh mƣơng thủy lợi ít đƣợc quan tâm đầu tƣ; chất lƣợng lƣới điện nông thôn chƣa thực sự an toàn; cơ sở vật chất về giáo dục, văn hóa, y tế còn hạn chế. trong khi mặt bằng để xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn đạt chuẩn khó khăn, dân cƣ phân bố rải rác, kinh tế hộ gia đình kém phát triển. Sản xuất nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ, bảo quản chế biến còn hạn chế, chƣa gắn với thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm, chất lƣợng nông sản chƣa đủ sức cạnh tranh trên thị trƣờng.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp còn chậm, tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp còn thấp, cơ giới hóa chƣa đồng bộ. Thu nhập của ngƣời nông dân còn thấp; số lƣợng doanh nghiệp đầu tƣ vào nông nghiệp, nông thôn còn ít; sự liên kết giữa ngƣời sản xuất và các thành phần kinh tế khác ở khu vực nông thôn còn chƣa chặt chẽ. Kinh tế hộ, kinh tế trang trại, hợp tác xã còn nhiều yếu kém. Tỷ lệ lao động nông nghiệp còn cao, tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp, tỷ lệ hộ nghèo còn cao.

Đời sống tinh thần của nhân dân còn hạn chế, nhiều nét văn hóa truyền thống đang có nguy cơ bị mai một (phong tục, trang phục.); nhà ở dân cƣ nông thôn còn nhiều nhà tạm, nhà dột nát. Kinh tế xã hội khu vực nông thôn chủ yếu phát triển tự phát, chƣa theo quy hoạch. 13 Do yêu cầu của sự nghiệp CNH - HĐH đất nƣớc, cần 3 yếu tố chính: đất đai, vốn và lao động kỹ thuật. Qua việc xây dựng NTM sẽ triển khai quy hoạch tổng thể, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu CNH.

Mặt khác, mục tiêu đến năm 2020 nƣớc ta cơ bản trở thành nƣớc công nghiệp, không thể để nông nghiệp, nông thôn lạc hậu, nông dân nghèo khó.