Luận văn thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh từ thực tiễn tỉnh hòa bình

Thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính… 89 trang · Học Viện Hành Chính Quốc Gia · 2021.

• Tác giả: Xa Đức Thọ
• Người hướng dẫn: Gs. Trần Ngọc Đường
• Trường học: Học Viện Hành Chính Quốc Gia
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính
• Đề tài: Thực Hiện Pháp Luật Về Ban Hành Văn Bản Quy Phạm Pháp Luật Của Chính Quyền Địa Phương Cấp Tỉnh – Từ Thực Tiễn Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH
• 1.1. Khái niệm và vai trò của thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương
• 1.2. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật
• 1.3. Vai trò của thực hiện pháp luật về quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 1.4. Thực hiện pháp luật về nguyên tắc ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 1.5. Thực hiện pháp luật về quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 1.6. Thực hiện pháp luật về quy trình xây dựng, ban hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh
• 1.7. Thực hiện pháp luật về quy trình xây dựng, ban hành quyết định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh
• 1.8. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH TẠI TỈNH HÒA BÌNH
• 2.1. Khái quát về đặc điểm, tình hình phát triển kinh tế - xã hội, và kết quả thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh tại tỉnh Hòa Bình
• 2.2. Khái quát tình hình kinh tế - xã hội ở tỉnh Hòa Bình
• 2.3. Kết quả thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh tại tỉnh Hòa Bình
• 2.4. Thực trạng thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh tại tỉnh Hòa Bình
• 2.5. Thực trạng thực hiện pháp luật về quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh tại tỉnh Hòa Bình
• 2.6. Những nguyên nhân của khó khăn, hạn chế rút ra từ thực tiễn thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương tỉnh Hòa Bình
• 2.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH – TỪ THỰC TIỄN TỈNH HÒA BÌNH
• 3.1. Phương hướng thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 3.2. Nâng cao nhận thức về việc thực hiện pháp luật trong ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh là đòi hỏi cấp thiết trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hội nhập và phát triển
• 3.3. Nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật trong quá trình thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 3.4. Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật tạo điều kiện cho chính quyền địa phương nâng cao chất lượng văn bản trong quá trình thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật
• 3.5. Giải pháp thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 3.5.1. Giải pháp chung
• 3.5.2. Đối với tỉnh Hòa Bình
• 3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực hiện pháp luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại Hòa Bình

Thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính quyền địa phương cấp tỉnh. Tại tỉnh Hòa Bình, việc này không chỉ giúp cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước mà còn góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Văn bản quy phạm pháp luật được ban hành phải đảm bảo tính hợp pháp, hợp lý và khả thi trong thực tiễn.

1.1. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật và vai trò của nó

Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành theo đúng thẩm quyền và trình tự quy định. Vai trò của nó là rất quan trọng trong việc điều chỉnh hành vi của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong xã hội.

1.2. Tình hình thực hiện pháp luật tại tỉnh Hòa Bình

Tình hình thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại tỉnh Hòa Bình đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần khắc phục để nâng cao chất lượng văn bản.

II. Những thách thức trong thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện pháp luật, nhưng tỉnh Hòa Bình vẫn gặp phải một số thách thức lớn. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn chồng chéo, mâu thuẫn, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước.

2.1. Hạn chế trong quy trình ban hành văn bản

Quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại Hòa Bình còn thiếu minh bạch, dẫn đến việc một số văn bản không đảm bảo chất lượng và hiệu lực thi hành.

2.2. Thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan

Sự thiếu phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã dẫn đến tình trạng chồng chéo và mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật.

III. Phương pháp nâng cao chất lượng ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Để nâng cao chất lượng ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc này không chỉ giúp cải thiện quy trình mà còn đảm bảo tính khả thi của các văn bản được ban hành.

3.1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho cán bộ, công chức về quy trình và kỹ năng soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, nhằm nâng cao nhận thức và năng lực thực hiện.

3.2. Cải cách quy trình ban hành văn bản

Cải cách quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo hướng đơn giản hóa, minh bạch hóa và tăng cường sự tham gia của các bên liên quan.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hòa Bình

Việc thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại Hòa Bình đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các văn bản được ban hành đã góp phần quan trọng trong việc quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội.

4.1. Kết quả đạt được từ việc thực hiện pháp luật

Nhiều văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng nhu cầu phát triển của địa phương.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ thực tiễn thực hiện pháp luật, tỉnh Hòa Bình đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu trong việc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho tỉnh Hòa Bình

Kết luận về thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại tỉnh Hòa Bình cho thấy cần có những bước đi cụ thể để khắc phục những hạn chế hiện tại. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải cách quy trình và nâng cao chất lượng văn bản.

5.1. Định hướng phát triển trong thời gian tới

Tỉnh Hòa Bình cần xác định rõ định hướng phát triển trong việc thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội trong quá trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhằm đảm bảo tính hợp lý và khả thi của các văn bản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh là phương thức cốt lõi nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước vào đời sống kinh tế - xã hội. Tại tỉnh Hòa Bình, với diện tích tự nhiên 4.591 km² và quy mô kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân 8,7%/năm trong giai đoạn 2015-2020, tổng sản phẩm trên địa bàn đạt 54.832 tỷ đồng vào năm 2020. Để duy trì đà phát triển này, việc hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước tại địa phương đóng vai trò quyết định.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực tế thi hành pháp luật tại địa phương: hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đôi khi còn tình trạng chồng chéo, một số văn bản ban hành chậm tiến độ hoặc sao chép quy định cấp trên mà chưa sát với đặc thù của 6 dân tộc cùng sinh sống (trong đó người Mường chiếm 63,3%, người Kinh chiếm 27,73%). Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng quy trình xây dựng, ban hành văn bản của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình, từ đó xác định các điểm nghẽn và nguyên nhân cốt lõi.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động của chính quyền địa phương cấp tỉnh trên địa bàn tỉnh Hòa Bình từ năm 2015 đến năm 2020, gắn liền với việc thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 và Nghị định số 34/2016/NĐ-CP. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc đánh giá 255 hồ sơ dự thảo văn bản được thẩm định thực tế, cung cấp luận cứ khoa học để chuẩn hóa quy trình 7 bước đối với nghị quyết và quy trình 4 bước đối với quyết định, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản lý xã hội bằng pháp luật của Chủ nghĩa Mác - Lênin và nguyên tắc tập trung dân chủ được hiến định tại Khoản 8 Điều 1 Hiến pháp năm 2013. Đồng thời, đề tài tích hợp lý thuyết phân cấp, phân quyền trong quản trị công hiện đại nhằm xác định thẩm quyền lập quy của chính quyền cấp tỉnh theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015.

Khung phân tích dựa trên 4 hình thức thực hiện pháp luật: tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật trong toàn bộ chu trình xây dựng chính sách địa phương. Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Văn bản quy phạm pháp luật: Văn bản chứa quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung do Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân ban hành theo đúng thẩm quyền, trình tự luật định.
• Thẩm quyền ban hành: Quy định chi tiết các điều khoản được giao hoặc ban hành biện pháp đặc thù theo Điều 27 và Điều 28 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015.
• Đánh giá tác động chính sách: Quy trình nhận diện và đo lường tác động kinh tế, xã hội, giới và thủ tục hành chính trước khi ban hành văn bản.

Mô hình nghiên cứu bảo đảm 6 nguyên tắc pháp lý nền tảng: tính hợp hiến, hợp pháp; tính thống nhất; đúng thẩm quyền, hình thức; tính minh bạch; tính khả thi; và tính công khai, dân chủ với mốc thời gian lấy ý kiến công khai tối thiểu 30 ngày trên cổng thông tin điện tử.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát toàn bộ với cỡ mẫu nghiên cứu gồm 255 hồ sơ dự thảo văn bản quy phạm pháp luật được Sở Tư pháp tỉnh Hòa Bình thụ lý thẩm định từ ngày 01/7/2016 đến hết năm 2020. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối cho toàn bộ hoạt động lập quy cấp tỉnh trong suốt chu kỳ thi hành Luật năm 2015.

Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hệ thống báo cáo tư pháp định kỳ, biên bản thẩm định, báo cáo thẩm tra của Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh và các văn bản điều hành trọng tâm như Quyết định số 31/2017/QĐ-UBND, Chỉ thị số 06/CT-UBND ngày 30/3/2018 của Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp phân tích chuẩn tắc kết hợp thống kê mô tả và phương pháp so sánh luật học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đối chiếu chính xác giữa các quy định chuẩn tắc của pháp luật trung ương với tỷ lệ tuân thủ thực tế tại địa phương qua từng khâu: soạn thảo, lấy ý kiến 30 ngày, gửi hồ sơ thẩm định trước 20 ngày và đăng công báo trong thời hạn 7 ngày.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về quy mô ban hành và cơ cấu hình thức văn bản: Trong giai đoạn từ ngày 01/7/2016 đến năm 2020, Sở Tư pháp tỉnh Hòa Bình đã tiến hành thẩm định tổng cộng 255 dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Trên cơ sở kết quả thẩm định và tiếp thu ý kiến, cơ quan có thẩm quyền đã ban hành chính thức 255 văn bản, trong đó Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành 196 quyết định (chiếm tỷ trọng 76,86%) và Hội đồng nhân dân tỉnh thông qua 59 nghị quyết (chiếm 23,14%). Số lượng quyết định quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân tỉnh cao gấp 3,32 lần so với nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, phản ánh tính chủ động trong điều hành hành chính thường xuyên.

Thứ hai, về chất lượng cụ thể hóa thẩm quyền: Cơ quan soạn thảo tại tỉnh Hòa Bình đã có bước chuyển biến rõ nét từ việc sao chép cơ học văn bản trung ương sang chủ động tham mưu quy định chi tiết. Điển hình như việc tham mưu ban hành Nghị quyết số 40/2016/NQ-HĐND ngày 07/12/2016 quy định về mức thu, miễn, giảm và tỷ lệ trích nộp các khoản phí, lệ phí trên địa bàn tỉnh đúng theo phân cấp tại Thông tư số 250/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính. 100% văn bản ban hành đúng thẩm quyền hình thức mới, xóa bỏ hoàn toàn việc ban hành chỉ thị quy phạm pháp luật theo đúng tinh thần Luật năm 2015.

Thứ ba, về thực hiện quy trình thủ tục và tiến độ: Hoạt động lấy ý kiến nhân dân được triển khai đa dạng qua Cổng thông tin điện tử tỉnh và Trang thông tin của các sở, ban, ngành. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 12% đến 15% văn bản bị chậm tiến độ so với kế hoạch đăng ký ban đầu. Nguyên nhân phát sinh do sự thay đổi căn cứ pháp lý từ các bộ, ngành trung ương và một số dự thảo có nội dung kinh tế - xã hội phức tạp cần kéo dài thời gian đánh giá tác động.

Thứ tư, về công tác kiểm soát tính hợp pháp: Hoạt động thẩm định của Sở Tư pháp và thẩm tra của các Ban Hội đồng nhân dân tỉnh đã phát hiện kịp thời các nội dung chưa phù hợp. Qua giám sát chuyên đề của Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh năm 2018, tỉnh đã xử lý và điều chỉnh dứt điểm các quy định có dấu hiệu mâu thuẫn, bảo đảm 100% văn bản có hiệu lực thi hành không vi phạm Hiến pháp và luật chuyên ngành.

Thảo luận kết quả

Khi mô tả dữ liệu trên biểu đồ cơ cấu văn bản và bảng theo dõi tiến độ thẩm định qua 5 năm, kết quả cho thấy một xu hướng tăng trưởng về tính chuẩn hóa: tỷ lệ hồ sơ phải chỉnh sửa nhiều lần giảm dần từ 35% trong năm 2016 xuống dưới 10% vào năm 2020.

Nguyên nhân của những chuyển biến tích cực xuất phát từ sự chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy và việc ban hành Quyết định số 32/2017/QĐ-UBND về quy chế kiểm tra, xử lý, rà soát văn bản. Ngược lại, hạn chế về tiến độ bắt nguồn từ năng lực đội ngũ công chức pháp chế tại các sở chuyên ngành chưa đồng đều, kỹ năng phân tích chính sách và đánh giá tác động định lượng còn yếu.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Sơn La hay Thanh Hóa, Hòa Bình có tỷ lệ xử lý hồ sơ thẩm định đúng hạn đạt mức khá cao nhờ cơ chế thành lập Hội đồng tư vấn thẩm định đa ngành (trong đó đại diện Sở Tư pháp không quá 1/3 tổng số thành viên). Kết quả này khẳng định vai trò then chốt của cơ quan tư pháp trong vai trò bộ lọc pháp lý độc lập tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao nhận thức và năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác pháp chế:

• Hành động: Sở Tư pháp chủ trì tổ chức tối thiểu 2 đợt tập huấn chuyên sâu hàng năm về kỹ năng đánh giá tác động chính sách, kỹ thuật soạn thảo và thẩm định văn bản quy phạm pháp luật.
• Mục tiêu: Đạt 100% công chức tham mưu pháp chế tại các sở, ban, ngành và Ủy ban nhân dân cấp huyện được bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên ngành.
• Thời gian thực hiện: Định kỳ hàng năm trong giai đoạn 2021-2025.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành trong quy trình soạn thảo và thẩm định:

• Hành động: Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành quy chế phối hợp bắt buộc giữa cơ quan chủ trì soạn thảo, Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh và Sở Tư pháp ngay từ khâu lập đề nghị xây dựng văn bản.
• Mục tiêu: Rút ngắn 20% thời gian luân chuyển hồ sơ, bảo đảm 100% hồ sơ gửi Sở Tư pháp thẩm định đúng hạn trước 20 ngày theo quy định.
• Thời gian thực hiện: Hoàn thành trong Quý II năm 2022.

Thứ ba, thực chất hóa quy trình lấy ý kiến của đối tượng chịu sự tác động:

• Hành động: Các cơ quan chủ trì soạn thảo bắt buộc xác định rõ danh mục vấn đề cần xin ý kiến, duy trì thời hạn đăng tải đủ 30 ngày trên cổng thông tin điện tử và tổ chức đối thoại trực tiếp với các hiệp hội, doanh nghiệp và người dân.
• Mục tiêu: Tăng tỷ lệ phản hồi đóng góp ý kiến thực chất từ các tầng lớp nhân dân lên trên 40% tổng số đối tượng được lấy ý kiến.
• Thời gian thực hiện: Áp dụng thường xuyên từ năm 2021.

Thứ tư, tăng cường hoạt động thẩm tra, giám sát và hậu kiểm văn bản:

• Hành động: Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh và Ban Pháp chế tăng cường giám sát chuyên đề định kỳ đối với việc thi hành nghị quyết và quyết định quy phạm pháp luật; Sở Tư pháp thực hiện rà soát, hệ thống hóa văn bản hàng năm.
• Mục tiêu: Giảm thiểu 100% các sai sót về thẩm quyền, thể thức và kỹ thuật trình bày, xử lý kịp thời các văn bản hết hiệu lực hoặc mâu thuẫn với quy định mới của trung ương.
• Thời gian thực hiện: Triển khai liên tục giai đoạn 2021-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cán bộ, công chức làm công tác tư pháp, pháp chế tại các sở, ban, ngành và Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp tỉnh. Tài liệu cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về quy trình lập đề nghị, kỹ thuật soạn thảo và phương pháp thẩm định 255 loại hồ sơ dự thảo văn bản thực tế.

Nhóm 2: Đại biểu Hội đồng nhân dân và thành viên các Ban của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Công trình làm rõ phương pháp thẩm tra báo cáo, kỹ năng phản biện chính sách và quy trình xem xét, thông qua dự thảo nghị quyết tại các kỳ họp thường lệ và chuyên đề.

Nhóm 3: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Quản lý công tại các cơ sở đào tạo học thuật. Đề tài đóng vai trò nguồn tài liệu tham khảo điển hình về mối quan hệ giữa lý luận xây dựng pháp luật và thực tiễn thi hành tại một địa phương miền núi đặc thù.

Nhóm 4: Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan kiểm tra văn bản cấp trung ương. Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm về những điểm nghẽn của Luật năm 2015 trong thực tế, phục vụ trực tiếp cho việc sửa đổi, bổ sung các nghị định hướng dẫn thi hành.

Câu hỏi thường gặp

Chính quyền địa phương cấp tỉnh có thẩm quyền ban hành những hình thức văn bản quy phạm pháp luật nào? Theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành văn bản quy phạm pháp luật dưới hình thức Nghị quyết, còn Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành dưới hình thức Quyết định. Hình thức Chỉ thị quy phạm pháp luật đã hoàn toàn được bãi bỏ.

Quy trình ban hành Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh gồm mấy bước chính? Quy trình gồm 7 bước chặt chẽ: Soạn thảo dự thảo nghị quyết; Lấy ý kiến dự thảo (tối thiểu 30 ngày); Thẩm định tại Sở Tư pháp; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh họp xem xét, biểu quyết trình; Ban của Hội đồng nhân dân thẩm tra; Hội đồng nhân dân thảo luận, biểu quyết thông qua và Chủ tịch ký chứng thực; Đăng Công báo cấp tỉnh trong vòng 7 ngày.

Thời hạn đăng tải để lấy ý kiến đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh là bao lâu? Căn cứ Luật năm 2015, dự thảo nghị quyết của Hội đồng nhân dân và quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh phải được đăng tải toàn văn trên Cổng thông tin điện tử của tỉnh trong thời hạn ít nhất là 30 ngày để cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia góp ý kiến.

Vai trò của Sở Tư pháp trong quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh là gì? Sở Tư pháp giữ vai trò cơ quan gác cổng pháp lý, chịu trách nhiệm thẩm định tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và tính khả thi của 100% dự thảo văn bản trước khi trình cơ quan có thẩm quyền, có quyền thành lập Hội đồng tư vấn thẩm định đối với các dự thảo phức tạp.

Kết quả ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2016-2020 đạt được những gì? Từ ngày 01/7/2016 đến năm 2020, tỉnh Hòa Bình đã thẩm định 255 dự thảo văn bản, ban hành chính thức 196 quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh và 59 nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, tạo khung pháp lý thúc đẩy GRDP địa phương tăng trưởng bình quân 8,7%/năm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm lý luận về thực hiện pháp luật trong hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Phân tích thực chứng toàn diện 255 hồ sơ văn bản quy phạm pháp luật tại tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2016-2020, làm rõ sự chuyển dịch tích cực sang quản trị công khai, minh bạch theo Luật năm 2015.
• Nhận diện chính xác 4 nhóm hạn chế còn tồn tại về tiến độ, chất lượng phân tích chính sách và sự phối hợp liên ngành tại cấp tỉnh.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ đào tạo nhân lực, chuẩn hóa quy trình, thực chất hóa lấy ý kiến đến tăng cường hậu kiểm với các chỉ số mục tiêu cụ thể.
• Xác định lộ trình hoàn thiện thể chế địa phương giai đoạn 2021-2025, định hướng nâng cao hiệu lực bộ máy quản lý nhà nước trên địa bàn tỉnh.

Nghiên cứu mở ra hướng đi thực tiễn cho công tác lập quy cấp tỉnh. Các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu và nhà khoa học quan tâm có thể khai thác các luận cứ và số liệu chuyên sâu của luận văn để áp dụng vào hoạt động chuẩn hóa quy trình ban hành văn bản tại các địa phương trên cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH 1. Khái niệm và vai trò của thực hiện pháp luậtvề ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương 1. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật Theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 quy định “Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành theo đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục quy định …” Đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản quy phạm pháp luật là cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm chịu ảnh hưởng trực tiếp từ việc áp dụng văn bản đó sau khi được ban hành. Như vậy, khác với văn bản áp dụng pháp luật, văn bản quy phạm pháp luật có tác động và ảnh hưởng lớn đến các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phạm vi cả nước hoặc đơn vị hành chính nhất định, do vậy, thực hiện pháp luật về ban hànhvăn bản quy phạm pháp luật cũng phải tuân theo một trình tự, thủ tục chặt chẽ, bao gồm nhiều công đoạn khác nhau.

Về nguyên tắc, một văn bản được coi là văn bản quy phạm pháp luật, ngoài các yêu cầu về mặt nội dung thì yêu cầu về việc tuân thủ trình tự, thủ tục ban hành văn bản là điều kiện hết sức quan trọng để xác định đó có được coi là văn bản quy phạm pháp luật hay không. Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định trình tự, thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật tương ứng với từng loại văn bản khác nhau. Nếu phân chia theo loại văn bản thì quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật gồm nhiều loại khác nhau như quy trình xây dựng 7 luật, quy trình xây dựng pháp lệnh, quy trình xây dựng nghị quyết của Quốc hội, quy trình xây dựng nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quy trình xây dựng nghị định, quy trình xây dựng quyết định của Thủ tướng Chính phủ, quy trình xây dựng Nghị quyết của HĐND, quy trình xây dựng quyết định của UBND cấp tỉnh. Chất lượng của văn bản quy phạm pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, đến sự vận động phát triển của xã hội.

Do có vai trò quan trọng như vậy nên cần làm sáng tỏ về mặt lý luận, khái niệm thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật làm cơ sở cho việc xác định nội dung, hình thức, thủ tục ban hành, xử lý và những vấn đề khác của hoạt động xây dựng văn bản pháp luật trong thực tiễn. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam do nhiều chủ thể ban hành với những nội dung khác nhau và hiệu lực áp dụng cũng khác nhau. Khoản 1 Điều 3 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 giải thích “Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phạm vi cả nước hoặc đơn vị hành chính nhất định, do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định trong Luật này ban hành và được Nhà nước bảo đảm thực hiện”. Theo quy định trên thì dấu hiệu đầu tiên và quan trọng nhất để nhận biết một văn bản quy phạm pháp luật là văn bản đó có chứa đựng “quy phạm pháp luật” hay không? xác định yếu tố “chứa đựng quy phạm pháp luật” là công việc đầu tiên cần được thực hiện trong toàn bộ quá trình thực hiện pháp luật về ban hành một văn bản quy phạm pháp luật.

Nếu văn bản cần ban hành có chứa “quy phạm pháp luật” thì việc soạn thảo, ban hành văn bản đó phải tuân theo trình tự, thủ tục của việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật (thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật). Ngược lại, nếu không 8 chứa quy phạm pháp luật thì việc soạn thảo và ban hành văn bản đó không phải tuân theo trình tự, thủ tục soạn thảo của văn bản quy phạm pháp luật. Cần lưu ý “chứa đựng quy phạm pháp luật” được hiểu là ngay cả khi văn bản đó chỉ chứa duy nhất một quy phạm pháp luật. Như vậy từ lý luận khái niệm của văn bản quy phạm pháp luật như trên, gắn với quy định về thực hiện pháp pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh khi thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luậtcần tuân theo các quy định cụ thể đó là: (1) việc tuân thủ pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật; (2) việc thi hành pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật; (3) việc sử dụng các yêu cầu về ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức triển khai thực hiện trong quá trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật; (4) việc áp dụng pháp luật trong thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Cho nên, để thực hiện có hiệu quả việc thực hiện hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thì các chủ thể phải chấp hành tốt các quy định về thực hiện pháp luật để làm sao các văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh khi ban hành phải đảm bảo các yếu tố sau: - Văn bản phải chứa quy phạm pháp luật, quy tắc xử sự chung và điều chỉnh các mối quan hệ trong xã hội; - Do Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dâncấp tỉnh ban hành; - Được soạn thảo và ban hành theo đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục do luật định; - Có hiệu lực bắt buộc, được Nhà nước đảm bảo thực hiện. Từ khái niệm về ban hành văn bản quy phạm pháp luật ta có thể thấy rằng việc thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh là việc Hội đồng nhân dân, và Ủy ban nhân 9 dân tỉnh thực hiện các quy trình về ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo đúng trình tự, thủ tục do luật định, trong đó có quy tắc xử sự chung, có hiệu lực trong phạm vi của tỉnh. Ngoài ra thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh là việc Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cụ thể hóa các quy định của pháp luật và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên theo trình tự, thủ thục về ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Vai trò của thực hiện pháp luật về quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh Một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của bất kỳchính quyền địa phương nào cũng là hoạch định ra các chính sách cho địa phương mình.

Xét về bản chất, chính sách chính là sáng kiến đẻ ra pháp luật hoặc nếu không thì chí ít nó cũng là nguồn khơi dậy sức sống thực tế của các quy phạm pháp luật được Quốc hội và Chính phủ và các bộ, ngành trung ương ban hành. Qua nghiên cứu cho thấy, vai trò của Chính quyền địa phương trong quá trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở các tỉnh, thành phố có khác nhau. Tuy nhiên, dù ở tỉnh nào, địa phương nào thì thực tế cũng cho thấy chính quyền luôn đóng một vai trò quan trọng trong công tác này. Chính quyền địa phương không những tự xác định chương trình hoạt động của mình mà còn có những hoạt động và ảnh hưởng tích cực trong thực hiện pháp luật về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Chúng ta đều biết tầm quan trọng của mỗi văn bản quy phạm pháp luật. Mỗi văn bản quy phạm pháp luật đều chứa đựng các quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung. Thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật là việc tuân thủ, chấp hành các quy phạm pháp luật, áp dụng các quy phạn ban hành văn bản quy phạm pháp luật vào thực tiễn. 10 Từ sự nhận thức được tầm quan trọng của mỗi văn bản quy phạm pháp luật được ban hành, tầm quan trọng của văn bản quy phạm pháp luật, làm cho ta hiểu được vai trò vô cùng quan trọng của việc thực hiện pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương.

Vai trò của việc thực hiện pháp luật về quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân tỉnh Thứ nhất là,việc thực hiện pháp luật về quy trìnhsoạn thảo nghị quyếtcủa Hội đồng nhân dân là khâu đầu tiên, có vai trò rất quan trọng để hình thành định hướng của nghị quyết. Soạn thảo văn bản có vị trí quan trọng, được ví như bốn bánh xe giúp cho xe có thể chuyển động được. Một văn bản được soạn thảo kỹ lưỡng và đảm bảo các yêu cầu về nội dung cũng như hình thức sẽ giúp cho việc triển khai các bước tiếp theo có nhiều thuận lợi, nhất là khi lấy ý kiến của người dân sẽ không gây bức xúc trong nhân dân về dự thảo, đồng thời giúp cho các cơ quan thẩm tra, thẩm định đánh giá sát thực hơn những vấn đề cần thẩm định, thẩm tra và không mất nhiều thời gian công sức cho việc giải quyết những nội dung mâu thuẫn, chồng chéo, hoặc những quy định không đảm bảo tính khả thi khi chưa được xem xét, đánh giá kỹ lưỡng khi đưa vào nội dung của dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Thứ hai là, về tuân thủ pháp luật về quy trình lấy ý kiến về dự thảo nghịquyết, đặc biệt là lấy ý kiến nhân dân góp ý vào dự thảo có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo cho nghị quyết thể hiện được ý nguyện của nhân dân, nâng cao chất lượng của nghị quyết.

Việc nhân dân tham gia đóng góp ý kiến về dự thảo văn bản quy phạm pháp luật không chỉ là sự thể hiện quyền làm chủ của nhân dân mà còn là nguyên tắc lập pháp, là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật.