Luận văn bảo đảm quyền công dân trong giải quyết các vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất từ thực tiễn tòa án nhân dân h bố trạch quảng bình

Bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc quyền sử dụng đất là một vấn đề quan trọng trong hệ thống… 92 trang · Học viện Hành chính Quốc gia · 2021.

• Tác giả: Đinh Văn Phúc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Phượng
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Bảo Đảm Quyền Công Dân Trong Giải Quyết Các Vụ Việc Liên Quan Đến Quyền Sử Dụng Đất - Từ Thực Tiễn Toà Án Nhân Dân Huyện Bố Trạch, Tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN TRONG GIẢI QUYẾT VỤ VIỆC LIÊN QUAN ĐẾN QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN
• 1.1. Khái quát chung về bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp huyện
• 1.1.1. Nhận thức chung về quyền công dân
• 1.1.2. Khái niệm và đặc điểm bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp huyện
• 1.1.3. Bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp huyện
• 1.1.4. Nội dung bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp huyện
• 1.1.5. Tổ chức hệ thống Tòa án nhân dân các cấp bảo đảm quyền công dân trong việc giải quyết các vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất
• 1.1.6. Thẩm quyền, trách nhiệm của TAND cấp huyện nhằm bảo đảm quyền công dân trong việc giải quyết các vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất
• 1.1.7. Nguyên tắc bảo đảm quyền công dân của Tòa án nhân dân cấp huyện trong việc giải quyết tranh chấp các vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất
• 1.2. Trình tự, thủ tục (xét xử) sơ thẩm nhằm bảo đảm quyền công dân trong giải quyết các vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp huyện
• 1.3. Những ảnh hưởng đến bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất tại Tòa án nhân dân cấp huyện
• 1.3.1. Yếu tố pháp luật. Trình độ năng lực của đội ngũ Thẩm phán, Chánh án, Luật sư và cán bộ, công chức có liên quan
• 1.3.2. Yếu tố kinh tế, văn hóa - xã hội ảnh hưởng tới việc giải quyết các vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp huyện
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN TRONG GIẢI QUYẾT VỤ VIỆC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH
• 2.1. Thực tiễn sử dụng đất và tranh chấp đất đai tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình
• 2.1.1. Tình hình sử dụng đất tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình
• 2.1.2. Thực tiễn tranh chấp đất đai tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình
• 2.2. Thực tiễn hệ thống bộ máy nhằm bảo đảm quyền công dân thông qua giải quyết các vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất tại Tòa án huyện Bố Trạch
• 2.2.1. Cơ cấu tổ chức bộ máy của Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình
• 2.2.2. Thực tiễn bảo đảm quyền công dân trong việc giải quyết vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất thông qua hoạt động xét xử của Tòa án huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình
• 2.2.3. Đánh giá chung về bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất tại Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Những kết quả đạt được. Những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN TRONG GIẢI QUYẾT VỤ VIỆC LIÊN QUAN ĐẾN QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT TỪ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH
• 3.1. Quan điểm bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc có liên quan đến quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân
• 3.1.1. Quán triệt, thực hiện nghiêm túc quan điểm, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước về thực hiện chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của ngành Tòa án nhân dân
• 3.1.2. Nâng cao chất lượng bảo đảm quyền công dân trong công tác giải quyết vụ việc có liên quan đến quyền sử dụng đất tại Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình
• 3.1.3. Kết hợp với các cơ quan, cán bộ, công chức có liên quan trong việc xét xử giải quyết vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất của Tòa án
• 3.1.4. Giải pháp tăng cường bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc có liên quan đến quyền sử dụng đất tại Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình
• 3.1.4.1. Một số giải pháp chung đối với Tòa án nhân dân cấp huyện
• 3.1.4.2. Một số giải pháp cụ thể đối với Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch nhằm bảo đảm quyền công dân trong giải quyết các vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất
• 3.2. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH, BẢNG, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Công Dân Trong Giải Quyết Vụ Việc Quyền Sử Dụng Đất

Bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc quyền sử dụng đất là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, đóng vai trò chủ chốt trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Quyền sử dụng đất không chỉ là quyền tài sản mà còn là quyền lợi gắn liền với cuộc sống của mỗi cá nhân. Việc giải quyết các tranh chấp đất đai tại Tòa án cần phải tuân thủ các quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi của công dân.

1.1. Khái Niệm Quyền Công Dân Và Quyền Sử Dụng Đất

Quyền công dân được hiểu là những quyền lợi mà mỗi cá nhân được hưởng khi trở thành công dân của một quốc gia. Trong bối cảnh quyền sử dụng đất, quyền này bao gồm quyền sở hữu, sử dụng và chuyển nhượng đất đai. Tòa án nhân dân có trách nhiệm bảo vệ những quyền này thông qua các vụ việc tranh chấp đất đai.

1.2. Vai Trò Của Tòa Án Nhân Dân Trong Bảo Đảm Quyền Công Dân

Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất. Tòa án không chỉ là nơi giải quyết tranh chấp mà còn là cơ quan bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong quá trình xét xử.

II. Những Thách Thức Trong Giải Quyết Vụ Việc Quyền Sử Dụng Đất Tại Tòa Án Nhân Dân

Trong quá trình giải quyết các vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất, Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ quy định pháp luật mà còn từ thực tiễn áp dụng. Việc thiếu hụt thông tin, sự phức tạp của các vụ việc và áp lực từ các bên liên quan là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Vấn Đề Thiếu Thống Nhất Trong Quy Định Pháp Luật

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu thống nhất trong các quy định pháp luật về quyền sử dụng đất. Điều này dẫn đến sự khó khăn trong việc áp dụng và giải quyết các vụ việc tại Tòa án.

2.2. Ảnh Hưởng Của Yếu Tố Kinh Tế Xã Hội

Yếu tố kinh tế - xã hội cũng ảnh hưởng lớn đến việc giải quyết các vụ việc quyền sử dụng đất. Tình hình kinh tế khó khăn có thể dẫn đến gia tăng tranh chấp và áp lực lên Tòa án trong việc giải quyết các vụ việc này.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vụ Việc Quyền Sử Dụng Đất Tại Tòa Án Nhân Dân

Để bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc quyền sử dụng đất, Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch cần áp dụng các phương pháp giải quyết hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm hòa giải, xét xử công khai và minh bạch, cũng như việc áp dụng các quy định pháp luật một cách nhất quán.

3.1. Hòa Giải Trước Khi Đưa Vụ Việc Ra Tòa

Hòa giải là một phương pháp hiệu quả giúp giảm tải cho Tòa án và tạo điều kiện cho các bên tự thỏa thuận. Việc này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn giúp duy trì mối quan hệ giữa các bên.

3.2. Xét Xử Công Khai Và Minh Bạch

Xét xử công khai và minh bạch là yếu tố quan trọng trong việc bảo đảm quyền công dân. Điều này giúp tăng cường niềm tin của công dân vào hệ thống tư pháp và đảm bảo rằng mọi quyết định đều được đưa ra dựa trên các chứng cứ và quy định pháp luật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Tòa Án Nhân Dân Huyện Bố Trạch

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch đã có những bước tiến trong việc bảo đảm quyền công dân trong giải quyết các vụ việc quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc.

4.1. Kết Quả Đạt Được Trong Giải Quyết Vụ Việc

Tòa án đã giải quyết thành công nhiều vụ việc tranh chấp quyền sử dụng đất, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Những kết quả này góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

4.2. Những Hạn Chế Cần Khắc Phục

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế trong quy trình giải quyết vụ việc. Cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này nhằm nâng cao hiệu quả công tác của Tòa án.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Bảo Đảm Quyền Công Dân Trong Giải Quyết Vụ Việc Quyền Sử Dụng Đất

Bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc quyền sử dụng đất là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch cần tiếp tục cải thiện quy trình và phương pháp giải quyết để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của công dân. Tương lai của việc bảo đảm quyền công dân phụ thuộc vào sự nỗ lực của toàn bộ hệ thống tư pháp.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần có những chính sách và quy định pháp luật rõ ràng hơn để bảo vệ quyền công dân. Điều này sẽ giúp Tòa án hoạt động hiệu quả hơn trong việc giải quyết các vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất.

5.2. Vai Trò Của Công Dân Trong Quy Trình Giải Quyết

Công dân cần chủ động tham gia vào quy trình giải quyết vụ việc, từ việc cung cấp thông tin đến việc tham gia hòa giải. Sự tham gia này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bản thân mà còn góp phần nâng cao chất lượng giải quyết vụ việc tại Tòa án.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đổi mới và phát triển kinh tế xã hội tại Việt Nam đã thúc đẩy nhu cầu sử dụng đất đai gia tăng mạnh mẽ, biến quyền sử dụng đất thành tài sản có giá trị kinh tế đặc biệt quan trọng đối với mỗi người dân. Tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, với tổng diện tích tự nhiên 2.124,2 km2 bao gồm 211.548,88 ha đất cùng địa bàn trải dài qua 28 xã và 3 thị trấn, áp lực quản lý và giao dịch bất động sản ngày càng trở nên phức tạp. Việc triển khai các kế hoạch quy hoạch, thu hồi 180,44 ha đất và chuyển đổi mục đích sử dụng 392,88 ha đất sang phi nông nghiệp đã làm phát sinh nhiều mâu thuẫn gay gắt về ranh giới, quyền thừa kế và hợp đồng chuyển nhượng.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm thế nào để nâng cao hiệu lực bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân thông qua hoạt động xét xử sơ thẩm của cơ quan tư pháp địa phương. Công trình nghiên cứu thạc sĩ chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính của tác giả Đinh Văn Phúc, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Phượng tại Học viện Hành chính Quốc gia, tập trung giải quyết triệt để bài toán này.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn thụ lý và xét xử các vụ án đất đai tại Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch giai đoạn 2016 đến tháng 6 năm 2020, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng tư pháp. Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc trong việc cụ thể hóa tinh thần Hiến pháp năm 2013, tạo tiền đề nâng cao tỷ lệ giải quyết đúng hạn các vụ việc tranh chấp đất đai lên trên 90%, giảm thiểu tỷ lệ án bị hủy sửa do lỗi chủ quan xuống dưới 2%, bảo đảm công lý và trật tự an toàn xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của học thuyết quyền pháp lý và lý thuyết quyền tiếp cận công lý trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Quyền công dân là phạm trù chính trị pháp lý hiến định, phản ánh mối quan hệ giữa cá nhân và nhà nước. Tiến trình lịch sử lập hiến Việt Nam chứng kiến sự phát triển vượt bậc về số lượng và chất lượng quyền công dân, từ 26 quyền được ghi nhận trong Hiến pháp năm 1946 lên 76 quyền trong Hiến pháp năm 1992, và đạt bước tiến toàn diện tại Điều 14 Hiến pháp năm 2013 với nguyên tắc quyền con người, quyền công dân được công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.

Khái niệm bảo đảm quyền công dân trong giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất được cụ thể hóa thông qua 3 trụ cột lý luận chính:

• Quyền tài sản và quyền sử dụng đất: Được quy định tại Điều 100 và Điều 203 Luật Đất đai năm 2013, khẳng định quyền của người sử dụng đất được nhà nước bảo hộ khi bị xâm phạm.
• Thẩm quyền tư pháp của Tòa án nhân dân cấp huyện: Căn cứ Điều 102 Hiến pháp năm 2013 và Điều 35, Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Tòa án nhân dân cấp huyện là cơ quan xét xử sơ thẩm có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp bất động sản trên địa bàn địa giới hành chính của mình.
• Hệ thống nguyên tắc tố tụng bảo đảm quyền: Gồm 23 nguyên tắc cơ bản trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, tiêu biểu là nguyên tắc tuân thủ pháp luật (Điều 3), quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ (Điều 4), quyền bình đẳng trước pháp luật (Điều 8), xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật (Điều 12), cùng nguyên tắc tranh tụng công khai và bảo đảm tiếng nói, chữ viết của các dân tộc (Điều 20).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp đáng tin cậy. Dữ liệu sơ cấp được trích xuất trực tiếp từ 142 hồ sơ vụ án dân sự về tranh chấp quyền sử dụng đất được thụ lý sơ thẩm tại Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch từ năm 2016 đến tháng 6 năm 2020. Dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo tổng kết tư pháp hàng năm, số liệu quy hoạch sử dụng đất theo Quyết định số 4730/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình và các văn bản chỉ đạo của Tòa án nhân dân Tối cao.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 100% các vụ án tranh chấp đất đai thuộc thẩm quyền giải quyết sơ thẩm trong giai đoạn khảo sát. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ kết hợp chọn mẫu phân tầng theo 4 nhóm tranh chấp đặc thù trên địa bàn 28 xã và 3 thị trấn nhằm phản ánh chính xác cấu trúc thực tế của các xung đột pháp lý.

Phương pháp phân tích luật học quy chuẩn kết hợp phương pháp thống kê xã hội học tư pháp và phương pháp so sánh được lựa chọn làm công cụ chủ đạo. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đối chiếu trực tiếp giữa các quy định của pháp luật thực định với thực tiễn áp dụng tại phiên tòa, phát hiện những khoảng trống pháp lý, sự chồng chéo giữa Luật Đất đai năm 2013 và Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời lượng hóa các chỉ tiêu về thời hạn chuẩn bị xét xử 30 ngày và tỷ lệ hòa giải thành công.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực chứng tại Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch giai đoạn 2016 - 2020 làm nổi bật 4 phát hiện căn bản:

• Cơ cấu tranh chấp mất cân đối: Tranh chấp ranh giới thửa đất liền kề và yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp trùng diện tích chiếm tỷ trọng lớn nhất với 55% tổng số vụ việc (78 vụ). Tiếp theo là các tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp quyền sử dụng đất chiếm 25% (36 vụ); tranh chấp chia thừa kế quyền sử dụng đất chiếm 12% (17 vụ); và tranh chấp tài sản gắn liền với đất chiếm 8% (11 vụ).
• Hiệu quả công tác hòa giải tại cơ sở và Tòa án: Tỷ lệ hòa giải thành tại Tòa án đạt 38% tổng số án thụ lý, giúp đương sự tiết kiệm 60% chi phí tố tụng và rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc từ 4 tháng xuống còn dưới 45 ngày làm việc.
• Áp lực từ biến động đất đai và chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Địa bàn huyện có diện tích đất nông nghiệp lên tới 196.375,15 ha (chiếm 92,8% tổng diện tích tự nhiên). Khi thực hiện kế hoạch chuyển đổi 372,95 ha đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp và phân bổ 111,18 ha đất chưa sử dụng vào mục đích thương mại, số lượng đơn khởi kiện tranh chấp đất đai đã tăng trung bình 15% mỗi năm.
• Chất lượng xét xử sơ thẩm: Tỷ lệ giải quyết án sơ thẩm đạt 88,5% trên tổng số vụ việc thụ lý. Tỷ lệ bản án bị cấp phúc thẩm hủy hoặc sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán chiếm khoảng 3,2%, chủ yếu liên quan đến việc thu thập chứng cứ và đo vẽ hiện trạng thực địa chưa chính xác.

Thảo luận kết quả

Các số liệu nghiên cứu được tổng hợp và trình bày một cách khoa học thông qua bảng thống kê thụ lý giải quyết án theo từng năm và biểu đồ cơ cấu các dạng tranh chấp đất đai. Việc biểu diễn tỷ lệ giải quyết sơ thẩm giai đoạn 2015 - 2020 qua biểu đồ cột cho thấy xu hướng tăng trưởng rõ rệt về số lượng án dân sự thụ lý (từ 24 vụ năm 2016 lên 39 vụ năm 2019), phản ánh tính chất sôi động nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro của thị trường bất động sản địa phương.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng tranh chấp bắt nguồn từ sự bất cập trong hệ thống hồ sơ địa chính qua các thời kỳ. Bản đồ địa chính tại nhiều xã vùng sâu, vùng xa chưa được chỉnh lý biến động kịp thời, dẫn đến sai lệch ranh giới thực địa từ 5% đến 10% so với giấy tờ pháp lý cũ. Bên cạnh đó, sự chồng chéo giữa Luật Đất đai năm 2013 và các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về thời hiệu khởi kiện và vô hiệu hợp đồng chuyển nhượng khiến quá trình xác minh chứng cứ kéo dài.

Khi so sánh với các nghiên cứu tương tự tại các Tòa án cấp huyện thuộc khu vực đồng bằng Bắc Bộ, huyện Bố Trạch có đặc thù diện tích rộng lớn 2.124,2 km2 với địa hình đa dạng gồm đồng bằng, miền núi và ven biển. Điều này khiến việc thẩm định tại chỗ và định giá tài sản gặp khó khăn hơn gấp 2 lần, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan Tòa án, Viện kiểm sát và cán bộ địa chính cấp xã. Kết quả nghiên cứu khẳng định việc bảo đảm quyền công dân chỉ đạt hiệu quả tối ưu khi quy trình tố tụng tôn trọng quyền tự định đoạt và quyền tiếp cận chứng cứ minh bạch của đương sự.

Đề xuất và khuyến nghị

Để tăng cường bảo đảm quyền công dân trong giải quyết các tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân cấp huyện, 4 nhóm giải pháp trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:

• Chuẩn hóa quy trình tiếp nhận và thụ lý đơn khởi kiện: Thẩm phán và cán bộ Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch phải thực hiện nghiêm túc quy định tại Điều 4 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, tuyệt đối không được từ chối tiếp nhận đơn khởi kiện với lý do chưa có điều luật áp dụng trực tiếp. Phấn đấu 100% đơn khởi kiện gửi trực tiếp hoặc qua bưu điện được phân loại và xử lý trong vòng 3 ngày làm việc, hoàn thành việc xây dựng sổ tay tiếp dân chuẩn mực trong quý 2 năm 2022 do Chánh án Tòa án nhân dân huyện trực tiếp chỉ đạo.
• Đẩy mạnh phương thức hòa giải và đối thoại: Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch cần phối hợp thường xuyên với Ủy ban nhân dân 28 xã và 3 thị trấn nhằm phát huy vai trò của tổ hòa giải cơ sở. Mục tiêu nâng tỷ lệ hòa giải thành tại Tòa án từ mức 38% lên trên 55% vào năm 2025, giúp hóa giải triệt để mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân và giảm tải 30% khối lượng xét xử sơ thẩm.
• Tăng cường cơ chế phối hợp thu thập chứng cứ và số hóa dữ liệu địa chính: Ủy ban nhân dân huyện Bố Trạch và Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện có trách nhiệm cung cấp trích lục bản đồ địa chính, hồ sơ cấp đất cho Tòa án trong thời hạn tối đa 15 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản yêu cầu. Phấn đấu đến năm 2024 hoàn thành việc số hóa 100% cơ sở dữ liệu địa chính trên toàn bộ diện tích 211.548,88 ha, kết nối dữ liệu liên thông phục vụ công tác xét xử.
• Nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức công vụ của cán bộ tư pháp: Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Bình và Tòa án nhân dân Tối cao cần định kỳ tổ chức 2 đợt tập huấn chuyên sâu mỗi năm cho 100% Thẩm phán, Thư ký và Hội thẩm nhân dân về kỹ năng đánh giá chứng cứ đất đai, kỹ năng định giá tài sản và áp dụng án lệ. Kế hoạch đào tạo này cần duy trì liên tục trong giai đoạn 2022 - 2025 nhằm triệt tiêu hoàn toàn các sai sót chủ quan làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của công dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu có giá trị thực tiễn và lý luận cao, là tài liệu tham khảo hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội thẩm nhân dân cấp huyện: Cung cấp khung hướng dẫn thực hành chi tiết về phương pháp giải quyết 4 dạng tranh chấp đất đai phổ biến, kỹ năng điều hành phiên hòa giải và phương pháp xây dựng bản án sơ thẩm chuẩn mực, giúp giảm 50% nguy cơ bản án bị tuyên hủy hoặc cải sửa.
• Cán bộ quản lý Nhà nước về đất đai và công chức địa chính cấp xã, huyện: Nắm vững các căn cứ pháp lý và lỗi nghiệp vụ thường gặp trong quá trình cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên địa bàn 28 xã, từ đó hoàn thiện quy trình đo đạc và quản lý hồ sơ địa chính, hạn chế phát sinh khiếu kiện từ người dân.
• Đội ngũ Luật sư, Trợ giúp viên pháp lý và Chuyên gia tư vấn: Khai thác hệ thống lập luận và dữ liệu thực chứng từ 142 vụ án thực tế để xây dựng phương án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ, tối ưu hóa quá trình thu thập tài liệu chứng cứ trong các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật học: Sử dụng công trình như một tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ giữa Luật Hiến pháp, Luật Hành chính và Luật Tố tụng dân sự, bổ sung các case study thực tiễn sinh động từ địa bàn tỉnh Quảng Bình vào chương trình đào tạo tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

Tòa án nhân dân cấp huyện có quyền trả lại đơn khởi kiện tranh chấp đất đai với lý do chưa có văn bản pháp luật điều chỉnh hay không? Theo khoản 2 Điều 4 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Tòa án không được từ chối giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng. Trong trường hợp này, Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch phải áp dụng tập quán, tương tự pháp luật, nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự hoặc lẽ công bằng để thụ lý và giải quyết vụ việc cho công dân trong thời hạn luật định.

Thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất tại Tòa án cấp sơ thẩm được quy định như thế nào? Theo quy định pháp luật tố tụng dân sự, thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm đối với vụ án tranh chấp đất đai là 4 tháng kể từ ngày thụ lý. Đối với các vụ việc có tính chất phức tạp hoặc có trở ngại khách quan tại địa bàn 28 xã của huyện Bố Trạch, Chánh án Tòa án có thể gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử một lần nhưng không quá 2 tháng, bảo đảm quyền được xét xử kịp thời của đương sự.

Công dân có quyền khởi kiện trực tiếp ra Tòa án đối với tranh chấp đất đai chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không? Căn cứ khoản 2 Điều 203 Luật Đất đai năm 2013, đối với tranh chấp đất đai mà đương sự không có Giấy chứng nhận hoặc không có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 Luật Đất đai năm 2013, công dân được quyền lựa chọn nộp đơn yêu cầu giải quyết tại Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền hoặc khởi kiện trực tiếp tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo thủ tục tố tụng dân sự.

Thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm tranh chấp đất đai của Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch là bao nhiêu ngày? Theo quy định của pháp luật tố tụng, thời hạn kháng cáo đối với bản án của Tòa án cấp sơ thẩm là 15 ngày kể từ ngày tuyên án. Trường hợp đương sự vắng mặt tại phiên tòa sơ thẩm có lý do chính đáng thì thời hạn kháng cáo được tính từ ngày bản án được giao trực tiếp cho họ hoặc được niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã, thị trấn nơi họ cư trú.

Việc hòa giải thành tại Tòa án mang lại những lợi ích thiết thực nào cho các bên tranh chấp? Hòa giải thành giúp các đương sự giải quyết dứt điểm mâu thuẫn trên tinh thần tự nguyện, tiết kiệm 50% mức án phí dân sự sơ thẩm so với trường hợp phải đưa ra xét xử công khai. Đồng thời, quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự có hiệu lực pháp luật ngay sau khi ban hành và không bị kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm, giúp bảo đảm quyền sử dụng đất được xác lập ổn định, lâu dài.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc và toàn diện các vấn đề lý luận về bảo đảm quyền công dân trong hoạt động xét xử tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp huyện theo tinh thần cải cách tư pháp.
• Đánh giá khách quan thực trạng xét xử sơ thẩm 142 vụ án đất đai tại Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch giai đoạn 2016 - 2020 trên quy mô diện tích 211.548,88 ha, làm rõ những thành tựu đạt được và các vướng mắc về hồ sơ địa chính.
• Nhận diện chính xác 4 nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tranh chấp đất đai gia tăng, đặc biệt là sự tác động từ quá trình đô thị hóa và kế hoạch chuyển đổi 392,88 ha đất sang phi nông nghiệp tại địa phương.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá, có tính khả thi cao gắn liền với lộ trình thực hiện đến năm 2025 nhằm nâng tỷ lệ hòa giải thành lên trên 55% và rút ngắn thời gian giải quyết vụ án.
• Khẳng định giá trị học thuật và thực tiễn của đề tài trong việc đóng góp vào chiến lược xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu, cán bộ tư pháp và cơ quan quản lý nhà nước hãy tiếp tục tham khảo, ứng dụng các phát hiện và giải pháp từ công trình nghiên cứu này để nâng cao hiệu lực bảo vệ quyền công dân trong thực tiễn xét xử tại các Tòa án nhân dân trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN TRONG GIẢI QUYẾT VỤ VIỆC LIÊN QUAN ĐẾN QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 1. Khái quát chung về bảo đảm quyền công dân trong giải quyết vụ việc liên quan tới quyền sử dụng đất củaTòa án nhân dân cấp huyện 1. Nhận thức chung về quyền công dân “Công dân” (citizen), theo Từ điển Merriam-Webster online, là một khái niệm xuất hiện từ thế kỷ XIV, có nghĩa là “một cá nhân (hợp pháp) thuộc về một quốc gia và có các quyền và sự bảo vệ của quốc gia đó”. Cũng như thuật ngữ nhân quyền, có nhiều định nghĩa về quyền công dân (citizen’s right), tuy vậy theo một nghĩa khái quát nhất, có thể hiểu quyền công dân là những lợi ích pháp lý được các nhà nước thừa nhận và bảo vệ cho những người có quốc tịch của nước mình.

Theo Từ điển Cambridge online, công dân là thành viên của một quốc gia cụ thể và có các quyền bởi được sinh ra tại đó hoặc bởi được trao cho các quyền”. Còn theo Bách khoa toàn thư Stanford Encyclopedia of Philosophy, “công dân là thành viên của một cộng đồng chính trị, người mà được hưởng các quyền và thừa nhận các nghĩa vụ của (một) thành viên”. Trong lịch sử Việt Nam, “công dân” là một phạm trù, một chế định chính trị - pháp lý có tính“hiến định hiện đại”. Điều này có nghĩa rằng nó không tồn tại cùng với lịch sử dân tộc.“Công dân” là sự xác định thể nhân về mặt pháp lý thuộc về một NN nhất định.

Vì vậy, xác định địa vị pháp lý của một cá nhân chính là việc xác định quyền và nghĩa vụ pháp lý của cá nhân đó đối với quốc gia nơi họ đang sinh sống, làm việc trong mối quan hệ lâu dài, bền vững và ổn định. Hay nói khác đi, mối liên hệ pháp lý giữa cá nhân và NN nơi họ sinh sống và tồn tại sẽ quyết định đến việc xác định quyền và 7 nghĩa vụ của chính cá nhân đó. Như vậy, có thể thấy, khái niệm công dân thường gắn với một quốc gia cụ thể (thông qua quốc tịch) và “quyền công dân” có thể được hiểu là những gì được hưởng, được bảo vệ mà một quốc gia dành cho công dân của nước mình. Cách hiểu này cũng giống như học thuyết các quyền pháp lý (legal rights) về nguồn gốc của quyền con người, trong đó cho rằng các quyền con người không phải là bẩm sinh, vốn có một cách tự nhiên mà do các nhà nước xác định và pháp điển hóa thành pháp luật hoặc xuất phát từ truyền thống văn hóa1.

Theo từ điển tiếng Việt “quyền công dân” được hiểu là “quyền của cá nhân công dân được thừa nhận, bao gồm quyền tự do dân chủ và các quyền kinh tế văn hóa - xã hội”. Như vậy, “quyền công dân” là quyền con người, được các nhà nước thừa nhận và áp dụng cho công dân của mình, là tập hợp những quyền được Hiến pháp và pháp luật của mỗi Nhà nước quy định và đảm bảo thực hiện. Nhà nước Việt Nam kể từ khi ra đời năm 1946 tới nay đều khẳng định quyền con người, quyền công dân được Nhà nước ghi nhận, bảo đảm và bảo vệ thông qua các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992. Đặc biệt, tại Hiến pháp năm 2013, QCN, QCD tiếp tục được ghi nhận và khẳng định trên các phương diện: Một là, ghi nhận các quyền cơ bản của con người, của công dân trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, phù hợp với trình độ sản xuất, phát triển và tương quan lực lượng giữa các giai tầng trong xã hội.