Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu vùng biển và thềm lục địa rộng lớn với diện tích trên 1 triệu km2 cùng đường bờ biển trải dài hơn 3.260 km, giữ vị trí địa kinh tế và địa chính trị chiến lược đặc biệt quan trọng trong khu vực Đông Nam Á và thế giới. Tại khu vực Bắc Trung Bộ, tỉnh Hà Tĩnh có bờ biển dài 137 km đi qua 5 huyện ven biển bao gồm Nghi Xuân, Lộc Hà, Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh, cùng vùng biển rộng khoảng 20.000 km2 và 4 cửa sông lớn là Cửa Hội, Cửa Sót, Cửa Nhượng, Cửa Khẩu. Với quy mô dân số trên 1,3 triệu người, Hà Tĩnh có nguồn lợi thủy hải sản dồi dào với hơn 267 loài cá, 27 loài tôm và nhiều cụm đảo ven bờ giữ vị trí xung yếu về an ninh quốc phòng như đảo Sơn Dương cao 123 m, hòn Én, hòn Bớc, hòn Nồm và hòn Lạp.

Trong bối cảnh tình hình Biển Đông xuất hiện nhiều diễn biến phức tạp, các thế lực thù địch đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền xuyên tạc nhằm chống phá đường lối của Đảng và Nhà nước, công tác tuyên giáo về biển đảo trở thành mặt trận tư tưởng hàng đầu. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu bảo vệ chủ quyền biển đảo ngày càng khắt khe với thực trạng hoạt động tuyên giáo tại địa phương còn bộc lộ một số bất cập về nội dung, phương thức và chất lượng nguồn nhân lực.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về công tác tư tưởng chính trị đối với chủ quyền biển đảo; đánh giá toàn diện thực trạng tổ chức bộ máy, năng lực cán bộ và các hoạt động tuyên truyền trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2007 - 2013 (từ khi triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 09/02/2007 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020); từ đó xác lập hệ thống giải pháp mang tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên giáo trong thời kỳ mới. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp nâng cao chỉ số nhận thức pháp luật biển của nhân dân và tăng cường thế trận an ninh nhân dân trên biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản, xác định công tác tuyên giáo là hoạt động có mục đích nhằm hình thành, phát triển và truyền bá hệ tư tưởng cách mạng trong quần chúng nhân dân, biến nhận thức thành hành động thực tiễn. Nghiên cứu quán triệt các quan điểm chỉ đạo trong Nghị quyết Trung ương 5 khóa X về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới, khẳng định công tác tư tưởng là bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng để bồi đắp nền tảng chính trị và tinh thần của chế độ.

Khung lý thuyết của đề tài tích hợp hệ thống quan điểm của Đảng về Chiến lược biển Việt Nam theo Nghị quyết số 09-NQ/TW, kết hợp với các khái niệm pháp lý cốt lõi theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982), Hiến pháp năm 1992 và Luật Biển Việt Nam năm 2012. Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa bao gồm:

  • Chủ quyền quốc gia trên biển: Quyền tối cao, tuyệt đối và hoàn toàn của quốc gia ven biển đối với vùng nội thủy và lãnh hải 12 hải lý.
  • Quyền chủ quyền và quyền tài phán: Quyền khai thác, quản lý tài nguyên và nghiên cứu khoa học trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý và thềm lục địa theo luật pháp quốc tế.
  • Công tác tuyên giáo biển đảo: Hoạt động tham mưu, lãnh đạo, chỉ đạo, tuyên truyền, giáo dục lý luận chính trị và định hướng dư luận xã hội về vị trí chiến lược, quyền tài phán và chứng cứ lịch sử - pháp lý khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm hệ thống văn bản chỉ đạo của Trung ương và tỉnh Hà Tĩnh từ năm 2007 đến năm 2013, kết hợp với nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực tế tại 12 huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ hệ thống cán bộ làm công tác tuyên giáo các cấp tại Hà Tĩnh với tổng số 1.271 cán bộ được thống kê tính đến cuối năm 2013. Cụ thể, mẫu nghiên cứu bao gồm 25 cán bộ thuộc Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, 52 cán bộ thuộc Ban Tuyên giáo của 12 huyện, thị, thành ủy, 25 cán bộ thuộc các Đảng ủy trực thuộc Tỉnh ủy, 58 cán bộ - giảng viên tại 12 Trung tâm Bồi dưỡng chính trị cấp huyện, và 1.119 cán bộ tuyên giáo tại 262 xã, phường, thị trấn trên toàn tỉnh.

Phương pháp chọn mẫu kết hợp khảo sát toàn diện đối với bộ máy chuyên trách cấp tỉnh, cấp huyện và chọn mẫu phân tầng đối với đội ngũ cán bộ tuyên giáo cơ sở tại các xã vùng ven biển. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính bao quát, phản ánh chính xác tương quan trình độ học vấn, lý luận chính trị và năng lực chuyên môn của toàn bộ đội ngũ thực hiện công tác tư tưởng.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp phân tích - tổng hợp tư liệu, thống kê mô tả, tổng kết thực tiễn và phương pháp nghiên cứu liên ngành chính trị học - truyền thông. Cách tiếp cận này cho phép định lượng hóa các tiêu chí về nhân sự, đánh giá mức độ phủ sóng của các văn bản hướng dẫn và kiểm chứng mức độ hiệu quả của các hình thức tuyên truyền trên thực địa trong suốt timeline từ năm 2007 đến năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tiễn công tác tuyên giáo về chủ quyền biển đảo tại Hà Tĩnh giai đoạn 2007 - 2013 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tổ chức bộ máy tuyên giáo đã được phủ kín 100% từ cấp tỉnh đến tận cơ sở. Toàn tỉnh đã thành lập được 262/262 Ban Tuyên giáo xã, phường, thị trấn với 1.119 cán bộ. Tuy nhiên, 100% cán bộ tuyên giáo cấp xã đều hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, dẫn đến quỹ thời gian đầu tư cho việc nghiên cứu chuyên sâu về các tư liệu lịch sử và pháp lý biển đảo còn nhiều hạn chế.

Thứ hai, có sự chênh lệch lớn về chất lượng nguồn nhân lực giữa cấp tỉnh và cấp cơ sở. Tại Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, trong số 25 cán bộ có 8 thạc sĩ (chiếm 32%), 13 cử nhân đại học (chiếm 52%), 10 người có trình độ cao cấp hoặc cử nhân lý luận chính trị (chiếm 40%), và 13 người đạt trình độ trung cấp lý luận (chiếm 52%). Ngược lại, trong tổng số 1.271 cán bộ tuyên giáo cơ sở, tỷ lệ có trình độ chuyên môn từ cao đẳng, đại học trở lên chỉ đạt 44,8% (570 người), trình độ trung cấp chiếm 30,8% (391 người), và sơ cấp chiếm 16,6% (211 người). Về lý luận chính trị ở cấp cơ sở, chỉ có 2,7% đạt trình độ cao cấp/cử nhân (35 người), trong khi trung cấp chiếm 57,8% (735 người) và sơ cấp chiếm tới 32,8% (417 người).

Thứ ba, công tác tham mưu và ban hành văn bản định hướng đạt được khối lượng lớn với tính chu kỳ chặt chẽ. Từ năm 2007 đến năm 2013, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đã ban hành trên 10 văn bản hướng dẫn và kế hoạch chuyên đề trọng điểm, bao gồm các Hướng dẫn số 07, 34, 15, 25, 08, 02, 79 và các Kế hoạch số 20, 09, 31, 05. Điểm nhấn nổi bật là việc phối hợp xây dựng Kế hoạch số 239/KH-BTLV2-BTGTU ngày 01/02/2013 với Bộ Tư lệnh Hải quân và Kế hoạch số 5907/KH-UBND ngày 24/7/2013 theo Chỉ thị 06/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, giúp kết nối chặt chẽ giữa tuyên truyền chính trị với nhiệm vụ quốc phòng an ninh.

Thứ tư, hiệu quả tiếp cận thông tin giữa các nhóm đối tượng có sự phân hóa. Trong khi tỷ lệ tiếp cận các chỉ thị, nghị quyết về biển đảo trong khối cán bộ, công chức và lực lượng vũ trang đạt trên 90%, thì mức độ nắm bắt chi tiết về các điều khoản của Luật Biển Việt Nam năm 2012 trong cộng đồng ngư dân trực tiếp đánh bắt tại 5 huyện ven biển chỉ đạt khoảng 65%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế nêu trên xuất phát từ việc chế độ đãi ngộ đối với cán bộ kiêm nhiệm cấp xã còn thấp, các chương trình bồi dưỡng kiến thức pháp lý quốc tế về biển đảo chưa được tổ chức định kỳ. Bên cạnh đó, phương tiện kỹ thuật và tài liệu tuyên truyền trực quan tại các địa bàn xa trung tâm còn thiếu thốn.

Khi so sánh với các nghiên cứu về công tác tư tưởng tại khu vực miền Trung, kết quả tại Hà Tĩnh cho thấy một bức tranh tương đồng: sự thiếu hụt cán bộ chuyên trách có trình độ cao cấp lý luận chính trị tại cấp cơ sở (chỉ 2,7%) là nguyên nhân chính khiến công tác định hướng dư luận trước các sự kiện nhạy cảm trên Biển Đông đôi lúc còn bị động.

Các dữ liệu nghiên cứu này có thể được trình bày rõ nét thông qua bảng tổng hợp cơ cấu trình độ học vấn và lý luận chính trị của 1.271 cán bộ tuyên giáo, cùng biểu đồ hình tròn thể hiện tỷ lệ kiêm nhiệm 100% ở cấp xã so với tính chuyên môn hóa cao tại cấp tỉnh. Việc chuẩn hóa số liệu qua bảng biểu giúp các nhà quản lý nhận diện trực quan những mắt xích yếu nhất trong chuỗi truyền thông từ tỉnh xuống huyện và xã, từ đó xây dựng kế hoạch đào tạo trúng đích hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng công tác tuyên giáo về chủ quyền biển đảo trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chủ yếu:

Thứ nhất, chuẩn hóa và nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ tuyên giáo. Cần tổ chức đào tạo, bồi dưỡng định kỳ hàng năm nhằm nâng tỷ lệ cán bộ tuyên giáo cơ sở có trình độ đại học trở lên từ mức 44,8% lên trên 70% vào năm 2020; xóa bỏ hoàn toàn tỷ lệ sơ cấp lý luận chính trị trong đội ngũ báo cáo viên cấp huyện và xã. Chủ thể thực hiện: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy chủ trì phối hợp với Trường Chính trị Trần Phú và 12 Trung tâm Bồi dưỡng chính trị cấp huyện triển khai thực hiện liên tục trong giai đoạn 2014 - 2020.

Thứ hai, đổi mới nội dung và đa dạng hóa phương thức tuyên truyền. Cần hiện đại hóa các kênh truyền thông, tăng tần suất chuyên mục biển đảo trên Báo Hà Tĩnh và Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh lên tối thiểu 2 số mỗi tháng; tổ chức ít nhất 12 hội nghị báo cáo viên trực tiếp mỗi năm tại 5 huyện ven biển Nghi Xuân, Lộc Hà, Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh. Chủ thể thực hiện: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy phối hợp cùng Sở Thông tin và Truyền thông và các cơ quan báo chí tỉnh bắt đầu từ quý 1 năm 2014.

Thứ ba, đẩy mạnh phổ biến, giáo dục pháp luật về quản lý và bảo vệ biển đảo. Cần phổ biến sâu rộng các quy định của Luật Biển Việt Nam năm 2012 và UNCLOS 1982 đến 100% chủ tàu thuyền đánh bắt xa bờ tại 4 cửa sông chính; tiến hành in ấn và phát hành trên 10.000 cuốn sổ tay pháp lý bỏ túi cho ngư dân trong giai đoạn 2014 - 2018. Chủ thể thực hiện: Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Ban Tuyên giáo các huyện ven biển.

Thứ tư, nâng cao nhận thức cộng đồng về khai thác bền vững tài nguyên và bảo vệ môi trường biển. Cần xây dựng và nhân rộng 100% mô hình tổ đoàn kết sản xuất an toàn gắn với bảo vệ an ninh biển đảo tại các xã ven biển; hoàn thành mục tiêu giúp 100% ngư dân cam kết không vi phạm vùng biển nước ngoài đến năm 2020. Chủ thể thực hiện: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, Tỉnh đoàn và Hội Nông dân tỉnh chủ trì triển khai theo từng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính học thuật cao, đặc biệt phù hợp cho 4 nhóm đối tượng sau:

  • Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên ngành Tuyên giáo: Là tài liệu tham khảo trực tiếp giúp xây dựng kế hoạch tuyên truyền, biên soạn đề cương thời sự biển đảo hàng năm, đồng thời cung cấp phương pháp tổ chức bộ máy tinh gọn và hiệu quả cho các ban tuyên giáo cấp huyện và xã.
  • Giảng viên và báo cáo viên lý luận chính trị: Luận văn cung cấp hệ thống số liệu chuẩn xác về địa kinh tế biển đảo Hà Tĩnh với 137 km bờ biển, 20.000 km2 diện tích mặt nước và nguồn tư liệu lịch sử quý báu để bổ sung vào giáo án giảng dạy tại 12 Trung tâm Bồi dưỡng chính trị cấp huyện và các trường cao đẳng, đại học.
  • Lực lượng vũ trang và cơ quan quản lý biển: Cán bộ Biên phòng, Hải quân, Cảnh sát biển và Sở Ngoại vụ có thể ứng dụng các mô hình liên kết tuyên truyền theo Kế hoạch số 239/KH-BTLV2-BTGTU nhằm tối ưu hóa công tác vận động quần chúng và xây dựng thế trận an ninh nhân dân trên biển vững chắc.
  • Học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Xã hội: Đề tài là nguồn tài liệu hữu ích phục vụ học tập, nghiên cứu chuyên ngành Chính trị học, Xây dựng Đảng và Quan hệ Quốc tế, cung cấp khung phương pháp luận mẫu mực về đánh giá thực trạng công tác tư tưởng tại một địa bàn cấp tỉnh cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Vị trí địa kinh tế và quốc phòng của vùng biển Hà Tĩnh có điểm gì nổi bật?

Hà Tĩnh có bờ biển dài 137 km, diện tích biển 20.000 km2 trải dài qua 5 huyện ven biển, sở hữu cảng nước sâu Vũng Áng và các đảo tiền tiêu quan trọng như đảo Sơn Dương có độ cao 123 m. Ngư trường Hà Tĩnh có trên 267 loài cá và 27 loài tôm, nằm trên hành lang kinh tế Đông - Tây qua Cửa khẩu Quốc tế Cầu Treo, tạo vị thế chiến lược trong phát triển kinh tế biển và bảo vệ an ninh quốc phòng quốc gia.

Khó khăn lớn nhất của đội ngũ cán bộ tuyên giáo cơ sở Hà Tĩnh giai đoạn 2007 - 2013 là gì?

Khảo sát trên 1.271 cán bộ cho thấy 100% cán bộ tuyên giáo cấp xã hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm. Bên cạnh đó, chỉ có 2,7% cán bộ cơ sở đạt trình độ cử nhân hoặc cao cấp lý luận chính trị, trong khi tỷ lệ sơ cấp chiếm tới 32,8%, gây nhiều hạn chế khi phân tích, giải thích các vấn đề pháp lý quốc tế phức tạp như UNCLOS 1982 cho người dân.

Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hà Tĩnh đã ban hành những văn bản định hướng biển đảo quan trọng nào?

Giai đoạn 2007 - 2013, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đã ban hành nhiều văn bản then chốt như Hướng dẫn số 07, Hướng dẫn số 79 và Kế hoạch số 31. Nổi bật nhất là việc xây dựng Kế hoạch liên tịch số 239/KH-BTLV2-BTGTU phối hợp với Bộ Tư lệnh Hải quân và Kế hoạch số 5907/KH-UBND triển khai Chỉ thị 06/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Giải pháp nào được xem là đột phá để thay đổi nhận thức của ngư dân ven biển?

Luận văn xác định giải pháp đột phá là tổ chức tuyên truyền lưu động trực tiếp tại 4 cửa sông lớn là Cửa Hội, Cửa Sót, Cửa Nhượng, Cửa Khẩu, kết hợp cấp phát 10.000 sổ tay pháp lý bỏ túi và xây dựng các tổ đội tàu thuyền đoàn kết nhằm đảm bảo 100% chủ tàu cá đánh bắt xa bờ nắm vững ranh giới vùng biển Việt Nam.

Đóng góp mới nhất về mặt học thuật của luận văn đối với chuyên ngành Chính trị học là gì?

Luận văn là công trình khoa học đầu tiên tổng kết một cách hệ thống và toàn diện thực trạng công tác tuyên giáo về chủ quyền biển đảo tại Hà Tĩnh giai đoạn 2007 - 2013, làm sáng tỏ nguyên tắc kết hợp giữa tính Đảng, tính khoa học và tính thực tiễn trong công tác tư tưởng đối với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Kết luận

  • Luận văn khẳng định tầm quan trọng chiến lược của vùng biển Hà Tĩnh với 137 km bờ biển, 20.000 km2 diện tích thềm lục địa và cảng nước sâu Vũng Áng đối với nhiệm vụ phát triển kinh tế biển và bảo vệ chủ quyền quốc gia.
  • Đánh giá khách quan thực trạng bộ máy tuyên giáo toàn tỉnh với quy mô 1.271 cán bộ cơ sở tại 262 xã, phường, thị trấn, chỉ ra các kết quả nổi bật trong việc quán triệt Nghị quyết số 09-NQ/TW giai đoạn 2007 - 2013.
  • Nhận diện chính xác điểm nghẽn về chất lượng cán bộ cơ sở khi tỷ lệ đạt trình độ cao cấp lý luận chính trị chỉ ở mức 2,7% và 100% cán bộ cấp xã hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm.
  • Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi về chuẩn hóa nhân sự, đổi mới công nghệ truyền thông, phổ biến pháp luật biển và thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững.
  • Đóng góp nguồn tư liệu khoa học, cứ liệu lịch sử và phương pháp luận giá trị cho công tác nghiên cứu chính trị học và thực tiễn lãnh đạo tư tưởng của Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh.

Về định hướng tiếp theo, tỉnh cần tập trung triển khai đề án đào tạo nâng chuẩn cho 100% cán bộ tuyên giáo cơ sở giai đoạn 2014 - 2020 và tăng cường phối hợp đa ngành trong tuyên truyền đối ngoại. Bạn đọc quan tâm có thể liên hệ các cơ quan lưu trữ học thuật của Đại học Quốc gia Hà Nội để tra cứu toàn văn luận văn và ứng dụng vào công tác thực tiễn.