Chương 1: Cơ sở lý luận về quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ theo pháp luật Việt Nam. Chương 2: Lịch sử và thực trạng quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ theo pháp luật Việt Nam. Chương 3: Một số phương hướng, giải pháp bảo đảm quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ theo pháp luật Việt Nam hiện nay. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN THAM GIA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM 1.
Nhận thức về vị trí, vai trò của ngƣời phụ nữ trong xã hội Việt Nam 1. Quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ 1. Khái niệm quản lý, quản lý nhà nước và quyền tham gia quản lý nhà nước Mỗi lĩnh vực khoa học có định nghĩa về quản lý dưới góc độ riêng của mình và nó phát triển ngày càng sâu rộng trong mọi hoạt động của đời sống xã hội. Quản lý là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học xã hội và khoa học tự nhiên Xét ở góc độ chung nhất, có thể thấy quản lý thực chất là quan hệ giữa các giai cấp, trong đó chủ yếu là quan hệ giữa “giai cấp cầm quyền” với “các giai cấp khác” trong xã hội mà nội dung của quan hệ đó là vấn đề chính quyền thuộc về ai, của ai và vì ai.
Xét ở góc độ riêng, quản lý chỉ thực sự có nghĩa khi nó được hiện thực hóa gắn với chủ thể là con người, là giai cấp cụ thể. Và khi nói đến con người thì không thể không gắn đến quyền; Quyền ở đây là quyền vốn có và tự nhiên của mỗi con người, không phải do bất kỳ ai hoặc thế lực nào ban phát. Sự kết hợp giữa nội dung của quản lý với bản chất của quyền con người chính là cơ sở dẫn đến sự thừa nhận về quyền chính trị - Quyền tham gia quản lý nhà nước. Để hiểu rõ về khái niệm “quyền tham gia quản lý nhà nước” thì trước hết ta phải hiểu rõ được hai khái niệm: “quản lý”, “quản lý nhà nước” là gì.
Có rất nhiều quan niệm khác nhau về quản lý, ví dụ như: - Harol Koontz: “Quản lý là một nghệ thuật nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra thông qua việc điều khiển, chỉ huy, phối hợp, hướng dẫn hoạt động của những người khác” [38]. 6 - Nguyễn Minh Đạo: “Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt tới mục tiêu đã đề ra” [5]. Từ những quan niệm này cho thấy, quản lý là một hoạt động liên tục và cần thiết khi con người kết hợp với nhau trong tổ chức. Đó là quá trình tạo nên sức mạnh gắn liền các hoạt động của các cá nhân với nhau trong một tổ chức nhằm đạt được mục tiêu chung.
Tóm lại “Quản lý” là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới mục đích đề ra và đúng với ý chí của người quản lý. Theo cách hiểu này thì quản lý là việc tổ chức, chỉ đạo các hoạt động xã hội nhằm đạt được mục đích của người quản lý. Như vậy theo cách hiểu chung nhất thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý. Việc tác động theo cách nào còn tuỳ thuộc vào góc độ khoa học khác nhau, các lĩnh vực khác nhau cũng như cách tiếp cận của người nghiên cứu.
“Quản lý nhà nước”: là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của nhà nước trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc CNXH. Từ những định nghĩa trên ta có thể rút ra một khái niệm chung về quyền tham gia quản lý nhà nước như sau: Quyền tham gia quản lý nhà nước của công dân là quyền con người, quyền công dân trong lĩnh vực chính trị được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ; nó xác lập năng lực pháp lý của công dân trong việc tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào quản lý nhà nước, quản lý xã hội. Bảo đảm quyền tham gia quản lý nhà nước của công dân trong điều kiện mở rộng dân chủ, phát huy quyền 7 làm chủ của nhân dân, xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân, vì dân có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn. Quyền tham gia quản lý nhà nước của công dân được bảo đảm trong thực tiễn là một trong những tiêu chí căn bản để đánh giá mức độ hoàn thiện của nền dân chủ, của chế độ chính trị - xã hội, nhà nước, trình độ phát triển của đất nước, mức độ hài lòng của công dân đối với bộ máy chính quyền.
Vậy quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ là gì? Thực tế, theo khái niệm quyền tham gia quản lý nhà nước nêu trên, đối tượng hưởng thụ quyền là công dân, tức bao gồm tất cả những người có quốc tịch của một quốc gia, không phân biệt giới tính và độ tuổi, thì nội hàm của quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ cũng chính là nội hàm của quyền tham gia quản lý nhà nước nói chung. Xuất phát từ góc độ luật học, từ Luật hiến pháp hành chính về quyền con người của phụ nữ, có thể rút ra một khái niệm về quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ như sau: Quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ là một trong những quyền con người quan trọng nhất của phụ nữ, được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ; nó xác lập năng lực pháp lý bình đẳng của phụ nữ với nam giới trong việc tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình quản lý nhà nước, quản lý xã hội. Đặc điểm quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ a. Quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ là yếu tố xác lập vị thế pháp lý bình đẳng của phụ nữ với nam giới trong đời sống chính trị - xã hội Khi xem xét quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ, không thể không nhìn từ góc độ bình đẳng giới và pháp luật.
Việc bảo đảm quyền này là cơ sở để xác lập địa vị pháp lý của người phụ nữ đối với nam giới. Thông qua đó, phụ nữ mới được tham gia vào quá trình ra những quyết định gắn liền với các quyền, lợi ích của họ trên mọi lĩnh vực, từ đó hạn chế và tiến tới xóa bỏ hoàn toàn những phân biệt đối xử về giới mà phụ nữ thường là nạn nhân, đây 8 cũng chính là mối quan hệ giữa bình đẳng và pháp luật. Bình đẳng ở đây phải là bình đẳng về thực chất thì mới có thể là cơ sở để bảo đảm bền vững địa vị pháp lý bình đẳng của phụ nữ. Biểu hiện của bình đẳng về thực chất là phụ nữ thực hiện được quyền chính trị và xác lập được địa vị pháp lý của mình, được tham gia một cách dân chủ vào mọi hoạt động của đời sống chính trị và đời sống xã hội.
Ngược lại, pháp luật là công cụ để bảo đảm và bảo vệ quyền tham gia bình đẳng của phụ nữ. Trong mối quan hệ biện chứng này, phụ nữ vừa là người hưởng quyền, đồng thời cũng là chủ thể trực tiếp đấu tranh xóa bỏ định kiến về giới, tham gia xây dựng pháp luật về quyền bình đẳng của mình. Xác lập và thực hiện được quyền tham gia quản lý của phụ nữ là yếu tố quyết định để xác lập và bảo đảm thực hiện sự bình đẳng nam nữ. Quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ thể hiện bản chất dân chủ, bình đẳng của xã hội Theo Công ước Liên hợp quốc về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ, phải dựa trên ba nguyên tắc, đó là: bình đẳng, không phân biệt đối xử và trách nhiệm quốc gia.
Bình đẳng và không phân biệt đối xử là yêu cầu khách quan, trong khi trách nhiệm quốc gia bao hàm cả việc bảo đảm dân chủ xã hội. Xét về mặt lịch sử, dân chủ và bình đẳng không chỉ là nhu cầu của con người mà còn là yêu cầu khách quan. Hai phạm trù này không tách biệt, mà ngược lại chúng hỗ trợ và bổ sung cho nhau. Dân chủ ở đây bao gồm dân chủ trực tiếp và dân chủ gián tiếp, trong đó biểu hiện của dân chủ trực tiếp chính là sự tham gia của cả hai giới trong quản lý nhà nước, còn dân chủ gián tiếp là bầu cử và ứng cử vào các cơ quan đại diện quyền lực nhân dân.
Bảo đảm quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ được thực thi trên cơ sở không phân biệt đối xử và bình đẳng thực chất chính là bảo đảm cho phụ nữ được tham gia vào quyền chính trị - Quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ. Sự tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ vào các cấp ra quyết định 9 chắc chắn sẽ giúp cho những chính sách của nhà nước, đặc biệt là những chính sách liên quan đến phúc lợi xã hội, mang tính cân bằng về giới hơn. Như vậy, thực thi dân chủ bao hàm cả yêu cầu thực thi một phần quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ; và ngược lại, bảo đảm thực thi quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ mới thực hiện được dân chủ, bình đẳng một cách đầy đủ trong đời sống xã hội. Nói cách khác, xã hội nào xác lập và thực hiện được quyền chính trị của phụ nữ mới là xã hội dân chủ, bình đẳng thực sự.
Quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ là cơ sở và nền tảng để bảo đảm thực hiện các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa của phụ nữ Quyền con người là một hệ thống các quyền thống nhất với nhau. Bảo đảm thực hiện quyền chính trị, quyền kinh tế, hay quyền văn hóa và xã hội của phụ nữ là bảo đảm thực hiện các quyền con người của phụ nữ đã được pháp luật quy định và bảo vệ. Có thể khẳng định cả hai nhóm quyền này đều quan trọng như nhau và có quan hệ mật thiết với nhau. Trong hệ thống quyền con người, quyền chính trị thường là những quyền được đề cập đầu tiên trong số những quyền mà phụ nữ có.
