ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LÊ THỊ MAI QUYÒN THAM GIA QU¶N Lý NHµ N¦íC CñA PHô N÷ THEO PH¸P LUËT VIÖT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LÊ THỊ MAI QUYÒN THAM GIA QU¶N Lý NHµ N¦íC CñA PHô N÷ THEO PH¸P LUËT VIÖT NAM Chuyên ngành: Luật Hiến pháp - Luật Hành chính Mã số: 60 38 01 02 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN HOÀNG ANH HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội. Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn! NGƯỜI CAM ĐOAN LÊ THỊ MAI MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt MỞ ĐẦU . 1 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN THAM GIA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM . Nhận thức về vị trí, vai trò của ngƣời phụ nữ trong xã hội Việt Nam . Quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ . Quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ trên thế giới . Pháp luật về quyền tham gia quản lý nhà nƣớc của phụ nữ . Khái niệm pháp luật về quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ . Quy định của pháp luật về quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ . Đặc điểm của pháp luật về quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ Việt Nam . Vai trò của pháp luật về quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ . Các điều kiện đảm bảo thực hiện quyền tham gia quản lý nhà nƣớc của phụ nữ theo pháp luật Việt Nam . Về phía nhà nước . Về phía phụ nữ. 36 Tiểu kết chƣơng 1 . 38 Chƣơng 2: LỊCH SỬ VÀ THỰC TRẠNG QUYỀN THAM GIA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC CỦA PHỤ NỮ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM . Khái quát về quá trình hình thành, phát triển quyền tham gia quản lý nhà nƣớc của phụ nữ theo pháp luật Việt Nam . Thực trạng quyền tham gia quản lý nhà nƣớc của phụ nữ theo pháp luật Việt Nam . Thực trạng thực hiện quyền bầu cử, quyền ứng cử . Thực trạng thực hiện Quyền khiếu nại, quyền tố cáo của phụ nữ . Thực trạng thực hiện Quyền tham gia thảo luận các vấn đề chung của nhà nước, kiến nghị trưng cầu ý dân . Các quyền chính trị khác như: quyền hội họp, quyền lập hội, quyền biểu tình . Các thành tựu và hạn chế về thực hiện pháp luật quyền tham gia quản lý nhà nƣớc của phụ nữ. Nguyên nhân phụ nữ ít tham gia các hoạt động chính trị - xã hội . Các thành tựu và hạn chế về thực hiện pháp luật quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ . Nguyên nhân phụ nữ ít tham gia các hoạt động chính trị - Xã hội . 63 Tiểu kết chƣơng 2 . 70 Chƣơng 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN THAM GIA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC CỦA PHỤ NỮ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY . Một số phƣơng hƣớng bảo đảm quyền tham gia quản lý nhà nƣớc của phụ nữ theo pháp luật Việt Nam hiện nay. Thế chế hóa các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ . Bảo đảm các quyền quản lý nhà nước cơ bản . Tích cực chủ động trong đối thoại, hợp tác quốc tế về lĩnh vực quyền con người . Thành lập Ủy ban bảo vệ và phát triển quyền phụ nữ của Việt Nam . Một số giải pháp đảm bảo quyền tham gia quản lý nhà nƣớc của phụ nữ theo pháp luật Việt Nam hiện nay . Về xây dựng và thực hiện pháp luật . Tuyên truyền và nâng cao nhận thức về giới và bình đẳng giới cho toàn xã hội . Khắc phục định kiến giới . Xây dựng chiến lược, chương trình đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực nữ, trong đó chú trọng đến công tác quy hoạch nguồn lãnh đạo nữ các cấp, các ngành . Nâng cao vai trò của tổ chức hội liên hiệp phụ nữ các cấp . Nâng cao năng lực của cán bộ nữ trong lĩnh vực chính trị. 83 Tiểu kết chƣơng 3 . 85 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO . 87 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CEDAW: Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ HĐND: Hội đồng nhân dân HLHPNVN: Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam ICCPR: Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị ILO: Công ước về trả lương bình đẳng và phân biệt đối xử OXFAM: Tổ chức phi chính phủ UNDP: Chương trình phát triển liên hợp quốc MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Như chúng ta đã biết phụ nữ chiếm một nửa dân số Việt Nam và là lực lượng lao động quan trọng góp phần phát triển kinh tế - xã hội và thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội. Trước đây phụ nữ đã có những đóng góp hết sức to lớn vào công cuộc đấu tranh chống ngoại xâm giành và giữ gìn độc lập, xây dựng Tổ quốc. Trong sự nghiệp đổi mới, phụ nữ Việt Nam vẫn luôn sát cánh cùng nam giới phấn đấu vì mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" và có những đóng góp đáng kể trong các lĩnh vực xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế, ổn định xã hội cũng như những cống hiến xuất sắc trong việc chăm lo xây dựng gia đình, nuôi dưỡng các thế hệ tương lai của đất nước,có nhiều phụ nữ còn mang lại những vinh quang lớn cho đất nước trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học,. Nhận thức rõ vị trí và vai trò quan trọng của người phụ nữ trong xã hội nên ngay từ khi nước nhà mới giành được độc lập, các quyền của công dân nói chung và quyền của phụ nữ nói riêng đã được pháp luật Việt Nam ghi nhận và khẳng định, trong đó có các quyền tham gia quản lý đất nước của phụ nữ. Điều đó đã tạo điều kiện nền tảng cho phụ nữ tham gia tích cực và hiệu quả vào các hoạt động kinh tế, xã hội và đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ khi đổi mới đến nay, Đảng và Nhà nước tiếp tục quan tâm tạo mọi điều kiện thuận lợi cho phụ nữ tham gia ngày càng nhiều và hiệu quả hơn vào lĩnh vực này; nhờ vậy, phụ nữ Việt Nam ngày càng có nhiều cơ hội và nhiều đại diện tham gia vào hệ thống chính trị, cũng như vào việc đề xuất, hoạch định, thực hiện và giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước. Thống kê chung trên toàn thế giới và khu vực, Việt Nam là quốc gia được đánh giá cao về mức độ bảo đảm quyền bình đẳng về quyền tham gia quản lý đất nước của phụ nữ, thể 1 hiện ở tỷ lệ đại biểu nữ trong Quốc hội ở mức tương đối cao. Mặc dù vậy, trên thực tế ở Việt Nam, quyền bình đẳng tham gia quản lý đất nước của phụ nữ vẫn chưa được bảo đảm một cách tương xứng so với vai trò và khả năng của phụ nữ trong xã hội. Trong quá trình tham gia công tác quản lý, phụ nữ ngày càng có nhiều điều kiện thuận lợi song cũng có nhiều rào cản ảnh hưởng tới con đường lãnh đạo của họ mà bao trùm là định kiến giới về năng lực, về phong tục tập quán lạc hậu, từ phía gia đình hay từ những chính sách xã hội đã kéo theo những bất cập khác khi họ tham gia vào công tác quản lý đất nước.Vì thế Đảng và nhà nước cần phải có những chính sách phù hợp để vị thế và vai trò của phụ nữ được nâng cao. Cũng chính vì những lý do trên mà tôi chọn đề tài: "Quyền tham gia quản lý Nhà nước của phụ nữ theo pháp luật Việt Nam". Tình hình nghiên cứu của đề tài Trong những năm gần đây, đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu xoay quanh vấn đề quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ ở Việt Nam, tiếp cận từ nhiều khía cạnh như quyền bầu cử, ứng cử; quyền tham gia vào quản lý nhà nước và các tổ chức xã hội của phụ nữ. Một số công trình, đề tài nghiên cứu tiêu biểu là: - "Quyền bầu cử và ứng cử của công dân trong chế độ ta" của Đàm Văn Hiếu (Tạp chí Luật học, số 3, 1975). - TS Ngô Bá Thành: “Sự bình đẳng về cơ hội kinh tế của phụ nữ trong pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật ở Việt Nam”, xuất bản năm 2001; “Đưa vấn đề giới vào phát triển: thông qua sự bình đẳng giới về quyền, nguồn lực và tiếng nói”, - Sách: "Vai trò của nữ cán bộ quản lý nhà nước trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa" của TS. - GS Lê Thi - Viện khoa học xã hội Việt Nam: “Gia đình, phụ nữ Việt Nam với dân số, văn hóa và sự phát triển bền vững”, 2 - Nxb Khoa học xã hội, năm 2004; TS Đỗ Thị Thạch: “Phát huy nguồn lực trí thức nữ Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, - Nxb Chính trị quốc gia, năm 2005; Lê Ngọc Văn (chủ biên) - Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Gia đình và giới: “Nghiên cứu gia đình lý thuyết nữ quyền, quan điểm giới”, Nxb Khoa học xã hội, năm 2006…. Trên cơ sở khảo sát cho thấy ở nước ta đã có một số công trình nghiên cứu về tình hình tham gia của phụ nữ về quản lý nhà nước nhưng chưa được xem xét riêng với tư cách là một quyền của phụ nữ mà chỉ tập trung phân tích các bất cập khi phụ nữ tham gia công tác quản lý hoặc mới chỉ mô tả tình hình tham gia hoạt động quản lý của phụ nữ mà chưa khái quát nên những luận định mang tính lý luận để kiểm chứng trong hệ thống pháp luật về quyền tham gia quản lý nhà nước của phụ nữ.
