Thực hiện chính sách khoa học và công nghệ từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi

Luận văn thạc sĩ phân tích thực hiện chính sách khoa học và công nghệ tại tỉnh Quảng Ngãi, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Hồ Trọng Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Nhật Quang
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách khoa học và công nghệ từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
• 1.1. Cơ sở lý luận
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH QUẢNG NGÃI
• 2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ngãi có tác động đến việc thực hiện chính sách khoa học và công nghệ
• 2.2. Chính sách KH&CN của tỉnh Quảng Ngãi
• 3. QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH QUẢNG NGÃI
• 3.1. Quan điểm và mục tiêu
• 3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách KH&CN của tỉnh Quảng Ngãi
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực hiện chính sách khoa học và công nghệ tại Quảng Ngãi

Chính sách khoa học và công nghệ (KH&CN) tại Quảng Ngãi đã được triển khai với nhiều nỗ lực nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Tỉnh Quảng Ngãi, với vị trí địa lý thuận lợi và nguồn tài nguyên phong phú, có tiềm năng lớn trong việc ứng dụng KH&CN. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách này vẫn gặp nhiều thách thức. Các kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy sự quan tâm của chính quyền địa phương đối với việc phát triển KH&CN, nhưng vẫn cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực hiện.

1.1. Định nghĩa và vai trò của chính sách KH CN

Chính sách KH&CN là hệ thống các quy định, hướng dẫn nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ. Vai trò của chính sách này là rất quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững cho tỉnh Quảng Ngãi.

1.2. Lịch sử phát triển chính sách KH CN tại Quảng Ngãi

Quá trình phát triển chính sách KH&CN tại Quảng Ngãi đã trải qua nhiều giai đoạn, từ những năm đầu sau đổi mới đến nay. Các chính sách đã được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế và nhu cầu phát triển của tỉnh.

II. Thực trạng thực hiện chính sách KH CN tại Quảng Ngãi Những thách thức lớn

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện chính sách KH&CN, nhưng Quảng Ngãi vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tiềm lực KH&CN còn yếu, nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu, và cơ sở vật chất còn hạn chế. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách.

2.1. Tiềm lực KH CN còn yếu kém

Tiềm lực KH&CN của tỉnh Quảng Ngãi còn yếu, đặc biệt là về nhân lực và cơ sở vật chất. Nhiều nhà khoa học có trình độ cao nhưng chưa tham gia nhiều vào nghiên cứu ứng dụng.

2.2. Hạn chế trong việc huy động nguồn lực

Việc huy động nguồn lực từ xã hội và doanh nghiệp cho KH&CN còn hạn chế. Các chính sách khuyến khích chưa thực sự thu hút được sự quan tâm của các nhà đầu tư.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách KH CN tại Quảng Ngãi

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách KH&CN, cần có những giải pháp cụ thể. Các giải pháp này bao gồm cải thiện cơ chế quản lý, tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, và xây dựng mạng lưới hợp tác giữa các cơ quan, tổ chức.

3.1. Cải cách cơ chế quản lý KH CN

Cần cải cách cơ chế quản lý KH&CN để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu phát triển. Việc này bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường tính minh bạch trong quản lý.

3.2. Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển

Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển cần được tăng cường, đặc biệt là trong các lĩnh vực có tiềm năng lớn như nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp chế biến.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chính sách KH CN tại Quảng Ngãi

Việc ứng dụng các thành tựu KH&CN đã mang lại nhiều lợi ích cho tỉnh Quảng Ngãi. Các sản phẩm nông nghiệp, công nghiệp chế biến đã được cải thiện chất lượng nhờ vào việc áp dụng công nghệ mới. Tuy nhiên, cần tiếp tục mở rộng ứng dụng để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.1. Thành tựu trong lĩnh vực nông nghiệp

Nhiều công nghệ mới đã được áp dụng trong sản xuất nông nghiệp, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Điều này góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Ứng dụng công nghệ trong công nghiệp chế biến

Ngành công nghiệp chế biến tại Quảng Ngãi đã có những bước tiến đáng kể nhờ vào việc áp dụng công nghệ hiện đại, từ đó nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chính sách KH CN tại Quảng Ngãi

Kết luận, việc thực hiện chính sách KH&CN tại Quảng Ngãi đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải thiện cơ chế quản lý, tăng cường đầu tư và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cần được chú trọng, với việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các chính sách KH&CN cần hướng tới việc phát triển bền vững cho tỉnh.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong KH CN

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực KH&CN sẽ giúp Quảng Ngãi tiếp cận được nhiều công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản lý hiệu quả từ các nước phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khoa học và công nghệ giữ vị trí then chốt, là động lực trực tiếp thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tại tỉnh Quảng Ngãi, một địa bàn chiến lược thuộc vùng duyên hải miền Trung với diện tích tự nhiên 5.152,67 km² và quy mô dân số năm 2016 đạt 1.254,2 nghìn người, việc triển khai các chính sách khoa học và công nghệ đóng vai trò nền tảng cho tăng trưởng kinh tế - xã hội. Trong giai đoạn 2011 - 2016, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh duy trì mức tăng trưởng bình quân 7,3%/năm, đưa tổng sản phẩm bình quân đầu người năm 2016 đạt 44,9 triệu đồng.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu chính sách và thực tiễn thực thi vẫn còn nhiều rào cản mang tính hệ thống. Kinh phí phân bổ từ ngân sách địa phương cho khoa học và công nghệ chỉ đạt khoảng 0,4% tổng chi ngân sách tỉnh, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân cả nước từ 1,4% đến 1,8%. Tiềm lực nghiên cứu còn phân tán, cơ chế quản lý tài chính thiếu linh hoạt và mối liên kết giữa nhà khoa học với doanh nghiệp chưa đủ chặt chẽ.

Trước bối cảnh đó, nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích toàn diện thực trạng thực hiện chính sách khoa học và công nghệ tại tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2011 - 2016, chỉ rõ những điểm nghẽn thể chế và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực thực thi. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp căn cứ khoa học giúp địa phương hoàn thiện cơ chế đặt hàng nghiên cứu, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn công và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu phục vụ phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công của Lasswell và William Jenkins, kết hợp khung phân tích quá trình thực thi chính sách của Thomas R. Dye và Guy Peters. Chính sách công được tiếp cận như một chuỗi quyết định hành động có liên quan lẫn nhau của Nhà nước nhằm giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội theo những mục tiêu xác định.

Song song đó, luận văn áp dụng mô hình liên kết ba bên giữa Nhà nước, Viện nghiên cứu và Doanh nghiệp cùng lý thuyết can thiệp thị trường khoa học công nghệ rút ra từ kinh nghiệm của Hàn Quốc và Trung Quốc. Trong đó, Nhà nước chuyển dần từ vai trò trực tiếp chỉ huy sang vai trò kiến tạo môi trường thể chế và vườn ươm sáng tạo.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được xây dựng trên cơ sở Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013, bao gồm: hoạt động khoa học và công nghệ, nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ, cơ chế đặt hàng nhiệm vụ khoa học và phương thức khoán chi đến sản phẩm cuối cùng. Hoạt động quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ được chuẩn hóa theo quy chuẩn chi tối thiểu 2,0% ngân sách nhà nước và tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển trên tổng sản phẩm quốc nội đạt mức bình quân 0,44%.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện thu thập từ các báo cáo chính thức của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi, Sở Tài chính, Cục Thống kê, Niên giám thống kê tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2011 - 2016 và số liệu điều tra nghiên cứu phát triển toàn quốc của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 14 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Quảng Ngãi (gồm 1 thành phố trực thuộc và 13 huyện), khảo sát sâu 150 doanh nghiệp áp dụng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến và 12 doanh nghiệp tham gia chương trình đổi mới công nghệ thiết bị. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp thống kê toàn bộ các đề tài, dự án cấp tỉnh được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao quát thực tiễn.

Phương pháp phân tích chủ đạo là thống kê mô tả, phân tích tổng hợp logic chính sách, so sánh đối chiếu với các địa phương như Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và mô hình quốc tế. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm bóc tách định lượng cơ cấu chi tiêu ngân sách, đánh giá chính xác hiệu quả đầu ra của từng chương trình chuyển giao kỹ thuật và xác định các nút thắt trong khâu tổ chức thực thi trên địa bàn toàn tỉnh từ năm 2011 đến năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc thực hiện chính sách đã tạo ra đột phá rõ nét trong khu vực sản xuất nông nghiệp và phát triển nông thôn. Dự án canh tác mía bền vững tại các huyện Ba Tơ, Minh Long, Sơn Hà đã hình thành vùng nguyên liệu gần 2.000 ha, nâng năng suất từ mức 40 - 50 tấn/ha lên 70 - 90 tấn/ha, giúp năng suất mía toàn tỉnh bình quân đạt 63 tấn/ha với chữ đường gần 10 CCS. Dự án thâm canh phục tráng giống tỏi Lý Sơn quy mô 7 ha đạt năng suất 7,1 tấn/ha, tăng 10% so với canh tác truyền thống (6,4 tấn/ha) và tiết kiệm 50% lượng nước tưới. Dự án cải tạo giống trâu đã lai tạo thành công hơn 2.000 con trâu nghé chất lượng cao cho đồng bào dân tộc Hrê, đồng thời mô hình nuôi heo nạc tại huyện Sơn Tịnh mang lại thu nhập ổn định từ 35 đến 50 triệu đồng/hộ/năm, đưa tốc độ tăng trưởng nông nghiệp toàn tỉnh đạt bình quân 5,4%/năm.

Thứ hai, hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đạt tiến bộ tích cực. Toàn tỉnh đã có 150 doanh nghiệp áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như ISO 9000, ISO 14000, HACCP, OHSAS 18001. Cơ quan chức năng đã cấp 135 văn bằng bảo hộ sở hữu công nghiệp mới, bao gồm 182 nhãn hiệu, 03 bằng kiểu dáng công nghiệp và 02 bằng giải pháp hữu ích. Ngoài ra, 12 doanh nghiệp nhận kinh phí hỗ trợ đổi mới thiết bị với tổng số tiền 6 tỷ đồng.

Thứ ba, cơ cấu đầu tư tài chính cho khoa học và công nghệ còn nhiều bất cập. Mức chi ngân sách tỉnh cho hoạt động khoa học công nghệ giai đoạn 2011 - 2016 chỉ đạt xấp xỉ 0,4% tổng chi ngân sách địa phương, thấp hơn nhiều so với quy định pháp luật. Nguồn kinh phí chi cho nghiên cứu và phát triển phụ thuộc tới 62% vào ngân sách nhà nước, trong khi nguồn vốn ngoài nhà nước chỉ chiếm 12% và nguồn vốn nước ngoài chiếm 26%.

Thứ tư, hệ thống tổ chức bộ máy cơ sở còn thiếu đồng bộ. Cả 14 huyện, thành phố chưa kiện toàn được đội ngũ cán bộ chuyên trách khoa học công nghệ theo đúng tinh thần Thông tư liên tịch số 29/2014/TTLT-BKHCN-BNV, làm suy giảm hiệu quả giám sát và nhân rộng các mô hình kỹ thuật sau nghiệm thu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên bắt nguồn từ cơ chế quản lý tài chính chậm đổi mới, chế độ chi tiêu và quyết toán còn nặng tính hành chính giấy tờ, chưa chấp nhận độ trễ và rủi ro đặc thù của hoạt động sáng tạo khoa học.

So sánh với các địa phương tiên tiến, Đà Nẵng đã triển khai thành công thí điểm cơ chế khoán kinh phí đến sản phẩm cuối cùng và ủy quyền cho cơ quan chuyên môn tổng hợp ngân sách toàn diện. Thành phố Hồ Chí Minh duy trì mức đầu tư khoa học công nghệ bình quân đạt 2,24% tổng chi ngân sách với tổng vốn 5.783,51 tỷ đồng giai đoạn 2011 - 2015, tạo đòn bẩy đưa doanh thu sản xuất Khu Công nghệ cao năm 2016 đạt 7,5 tỷ USD. Thực tế này cho thấy Quảng Ngãi cần thay đổi căn bản tư duy phân bổ nguồn lực.

Để lượng hóa xu hướng phát triển, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ chi ngân sách khoa học công nghệ của Quảng Ngãi (0,4%) so với mức bình quân cả nước (1,4% - 1,8%) và bảng tổng hợp chuyển dịch cơ cấu kinh tế giai đoạn 2011 - 2016 (ngành công nghiệp - xây dựng giảm từ 58,32% xuống 50,36%, khu vực dịch vụ tăng từ 21,60% lên 28,86%). Việc mô hình hóa số liệu này làm nổi bật yêu cầu cấp bách phải đưa hàm lượng tri thức công nghệ cao vào cơ cấu sản xuất công nghiệp và nông sản chế biến sâu của tỉnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới cơ chế quản lý tài chính và thành lập Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi. Ủy ban nhân dân tỉnh phối hợp cùng Sở Tài chính và Sở Khoa học và Công nghệ nâng dần tỷ lệ chi ngân sách địa phương từ mức 0,4% lên mức tối thiểu 1,5% đến 2,0% tổng chi ngân sách hàng năm. Áp dụng triệt để phương thức khoán chi đến sản phẩm cuối cùng dựa trên nghiệm thu thực tế, bắt buộc các doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn trích lập tối thiểu 10% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp để lập quỹ nghiên cứu khoa học nội bộ trong giai đoạn 2018 - 2020.

Thứ hai, thực hiện đồng bộ cơ chế đặt hàng nghiên cứu gắn với trách nhiệm ứng dụng và thị trường tiêu thụ. Sở Khoa học và Công nghệ giữ vai trò chủ trì điều phối, chuyển trọng tâm từ các đề tài nhỏ lẻ sang các chương trình nghiên cứu liên ngành có địa chỉ ứng dụng rõ ràng. Đặt mục tiêu 100% đề tài cấp tỉnh sử dụng ngân sách phải có cam kết tiếp nhận bằng hợp đồng của cơ quan quản lý hoặc doanh nghiệp, nâng tỷ lệ thương mại hóa các đề tài sau nghiệm thu lên trên 70% trong lộ trình 2018 - 2025.

Thứ ba, kiện toàn tổ chức bộ máy và phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao. Sở Nội vụ phối hợp cùng Ủy ban nhân dân 14 huyện, thành phố bố trí đủ biên chế cán bộ chuyên trách công tác khoa học công nghệ theo đúng Thông tư liên tịch số 29/2014/TTLT-BKHCN-BNV. Xây dựng chính sách ưu đãi thu hút từ 20 đến 30 chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành về làm việc tại địa phương giai đoạn 2018 - 2022.

Thứ tư, đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư và chuyển giao công nghệ cao trong nông - công nghiệp. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Sở Khoa học và Công nghệ nhân rộng mô hình tỏi Lý Sơn lên quy mô toàn huyện 300 ha, mở rộng vùng mía nguyên liệu 2.000 ha và hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 100 hộ dân sang mô hình trồng nấm hàng hóa. Nâng tỷ trọng vốn xã hội hóa từ khu vực tư nhân trong tổng đầu tư nghiên cứu và phát triển của tỉnh lên trên 40% vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên tại các cơ quan quản lý nhà nước (Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Tài chính, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Ngãi cùng các địa phương tương đồng). Tài liệu cung cấp cơ sở thực tiễn để tham mưu hoàn thiện cơ chế phân bổ ngân sách 0,4% lên 2,0%, tối ưu hóa quy trình thẩm định đề tài và chuyển đổi sang cơ chế khoán kinh phí sản phẩm.

Thứ hai, ban giám đốc và nhà quản trị tại các doanh nghiệp sản xuất, hợp tác xã trên địa bàn tỉnh. Luận văn cung cấp hướng dẫn thực tế về cách tiếp cận gói tài trợ đổi mới công nghệ 6 tỷ đồng, quy trình xác lập 135 quyền sở hữu trí tuệ và phương pháp áp dụng hệ thống tiêu chuẩn ISO để nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu.

Thứ ba, các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Chính sách công, Quản lý kinh tế và Quản lý khoa học công nghệ. Công trình là nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị với hệ thống dữ liệu thực nghiệm chi tiết về 14 huyện thị giai đoạn 2011 - 2016, phương pháp luận nghiên cứu chính sách công và bài học kinh nghiệm từ mô hình quốc tế.

Thứ tư, cán bộ quản lý dự án phát triển nông thôn và khuyến nông - khuyến công. Đây là cẩm nang hữu ích về quy trình triển khai mô hình công nghệ cao vào thực địa như vùng mía 2.000 ha, chuỗi sản xuất tỏi đảo Lý Sơn và mô hình cải tạo đàn trâu 2.000 con tại các huyện miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Rào cản lớn nhất trong thực hiện chính sách khoa học công nghệ tại Quảng Ngãi giai đoạn 2011 - 2016 là gì? Điểm nghẽn chính là nguồn kinh phí phân bổ từ ngân sách tỉnh chỉ đạt 0,4%, thấp hơn mức bình quân cả nước từ 1,4% đến 1,8%. Đi kèm với đó là thủ tục tài chính thanh quyết toán rườm rà và sự thiếu vắng cán bộ chuyên trách tại 14 huyện, thành phố.

Cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng mang lại lợi thế gì cho nhà nghiên cứu? Cơ chế này xóa bỏ việc kiểm soát chi tiết từng hóa đơn, chứng từ phụ, cho phép chủ nhiệm đề tài chủ động điều chỉnh dự toán nội bộ và chỉ nghiệm thu dựa trên kết quả đầu ra thực tế, giúp tiết kiệm hơn 30% thời gian làm thủ tục hành chính.

Mô hình nông nghiệp ứng dụng khoa học công nghệ nào mang lại giá trị gia tăng cao nhất tại địa phương? Mô hình canh tác mía trên 2.000 ha tại 3 huyện miền núi tăng năng suất lên 70 - 90 tấn/ha và dự án thâm canh tỏi Lý Sơn đạt 7,1 tấn/ha (tăng 10%), tiết kiệm 50% nước tưới, tạo nền tảng nhân rộng lên toàn huyện với quy mô 300 ha.

Chính sách của Quảng Ngãi có thể rút ra bài học gì từ mô hình Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng? Địa phương cần học tập Đà Nẵng về quy trình đặt hàng nhiệm vụ khoa học theo hướng liên ngành và học tập Thành phố Hồ Chí Minh trong việc duy trì mức đầu tư ngân sách trên 2,24% để thu hút các dự án công nghệ cao đạt sản lượng 7,5 tỷ USD.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Quảng Ngãi được thụ hưởng những chính sách hỗ trợ cụ thể nào? Doanh nghiệp được hỗ trợ áp dụng hệ thống quản lý chất lượng (với 150 đơn vị đã triển khai), nhận hỗ trợ đăng ký sở hữu trí tuệ cho 182 nhãn hiệu và tiếp cận nguồn kinh phí hỗ trợ đổi mới thiết bị công nghệ với quy mô 6 tỷ đồng.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng thực hiện chính sách khoa học và công nghệ tại tỉnh Quảng Ngãi trên địa bàn 5.152,67 km² với 14 đơn vị cấp huyện giai đoạn 2011 - 2016.
• Đánh giá khách quan những thành tựu nổi bật trong chuyển giao công nghệ nông nghiệp trên 2.000 ha mía, 7 ha tỏi Lý Sơn và 150 doanh nghiệp đạt chuẩn chất lượng quốc tế.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn cốt lõi về ngân sách khi mức chi chỉ chiếm 0,4% tổng chi địa phương, làm cơ sở khoa học để đề xuất nâng tỷ lệ này lên mức chuẩn 2,0%.
• Thiết lập hệ thống 4 nhóm giải pháp liên hoàn bao gồm: lập Quỹ khoa học công nghệ, chuyển sang cơ chế đặt hàng sản phẩm, kiện toàn 100% cán bộ cấp huyện và đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư.
• Xác định lộ trình triển khai chi tiết từ năm 2018 đến năm 2025, mở ra hướng đi bền vững nhằm biến khoa học công nghệ thành đòn bẩy đột phá cho tăng trưởng kinh tế tỉnh nhà.

Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động phối hợp chặt chẽ để thể chế hóa các khuyến nghị của luận văn vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương ngay trong giai đoạn hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách KH&CN Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách KH&CN tỉnh Quảng Ngãi Chương 3: Quan điểm, mục tiêu và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách KH&CN tỉnh Quảng Ngãi 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ 1. Cở sở lý luận 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm về khoa học và công nghệ * Khoa học Khoa học (science) ra đời bắt nguồn từ cuộc đấu tranh của con người với tự nhiên nhằm làm chủ cuộc sống.

Nó lý giải, tìm kiếm nguyên nhân của các sự vật, hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, xã hội và tư duy để trả lời câu hỏi “Tại sao?” của con người [20]. Khoa học là một loại hình hoạt động xã hội đặc biệt nhằm đạt tới những hiểu biết mới và vận dụng những hiểu biết đó vào sản xuất và đời sống trong những điều kiện KT-XH nhất định. Khoa học là một dạng hoạt động đặc biệt của con người với những đặc điểm riêng về nội dung, về phương thức hoạt động, về quy luật phát triển và chức năng xã hội. Điều 3, Luật KH&CN năm 2013 của Việt Nam [25] nêu rõ: “Khoa học là hệ thống tri thức về bản chất, quy luật tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy”.

Có rất nhiều cách phân loại khoa học. Theo Luật KH&CN thì có nhiều cách để tiếp cận việc phân chia khoa học, phổ biến nhất là hai cách sau đây: Một là, tiếp cận đối tượng. Theo cách này, khoa học gồm 2 loại: - Khoa học tự nhiên: Nghiên cứu các sự vật, hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, phát hiện các quy luật, xác định các phương thức chinh phục và cải tạo nó. - Khoa học xã hội: Nghiên cứu các hiện tượng, quá trình và quy luật vận động, phát triển của xã hội, làm cơ sở để thúc đẩy tiến bộ xã hội và phát triển nhân tố con người.

Hai là, tiếp cận từ cách thức tổ chức nghiên cứu khoa học. Theo cách phân 10 chia này, khoa học gồm hai loại: - Khoa học cơ bản: Xác định những quy luật, phương hướng và phương pháp để triển khai khoa học ứng dụng. - Khoa học ứng dụng: Xác định những nguyên tắc, quy tắc và phương pháp cụ thể để ứng dụng khoa học cơ bản vào hoạt động cải biến các đối tượng tự nhiên, xã hội và tư duy. Điều 3, Luật KH&CN năm 2013 của Việt Nam [25]: * Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm.

* Hoạt động khoa học và công nghệ là hoạt động nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và triển khai thực nghiệm, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ, dịch vụ KH&CN, phát huy sáng kiến và hoạt động sáng tạo khác nhằm phát triển KH&CN. -Nghiên cứu khoa học là hoạt động khám phá, phát hiện, tìm hiểu bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo gải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn. -Nghiên cứu cơ bản là hoạt động nghiên cứu nhằm khám phá bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy. -Nghiên cứu ứng dụng là hoạt động nghiên cứu vận dụng kết quả nghiên cứu khoa học nhằm tạo ra công nghệ mới, đổi mới công nghệ phục vụ lợi ích của con người và xã hội.

-Phát tiển công nghệ là hoạt động sử dụng kết quả nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, thông qua việc triển khai thực nghiệm và sản xuất thử nghiệm để hoàn thiện công nghệ hiện có tạo ra công nghệ mới. -Triển khai thực nghiệm là hoạt động ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ để tạo ra sản phẩm công nghệ mới ở dạng mẫu. -Sản xuất thử nghiệm là hoạt động ứng dụng kết quả triển khai thực nghiệm để sản xuất thử nhằm hoàn thiện công nghệ mới, sản phẩm mới trước khi đưa vào sản xuất và đời sống. 11 -Nhiệm vụ khoa học và công nghệ là những vấn đề KH&CN cần được giải quyết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển KH&CN.

-Đặt hàng thực hiện nhiệm vụ KH&CN là việc bên đặt hàng đưa ra yêu cầu về sản phẩm KH&CN, cung cấp kinh phí để tổ chức, cá nhân hoạt động KH&CN tạo ra sản phẩm KH&CN thông qua hợp đồng. -Nhân lực nghiên cứu và phát triển, là một trong những chỉ tiêu quan trọng so sánh nguồn lực KH&CN của các quốc gia với nhau. Theo UNESCO và OECD, nhân lực nghiên cứu và phát triển (NC&PT) là gồm những người tham gia trực tiếp vào hoạt động NC&PT. Nhân lực NC&PT bao gồm các cán bộ nghiên cứu, cán bộ kỹ thuật, nhân viên hỗ trợ và nhân lực khác [16].

Nguồn nhân lực KH&CN=tổng nhân lực có trình độ cao đẳng/đại học trở lên. -Cán bộ nghiên cứu (nhà nghiên cứu/nhà khoa học/kỹ sư nghiên cứu): là những cán bộ chuyên nghiệp có trình độ cao đẳng/đại học, thạc sĩ và tiến sĩ hoặc chưa có văn bằng chính thức song làm các công việc tương đương như nhà nghiên cứu/nhà khoa học tham gia vào quá trình tạo ra tri thức, sản phẩm và quá trình mới, tạo ra phương pháp và hệ thống mới [16]. -Cán bộ kỹ thuật: bao gồm những người thực hiện các công việc đòi hỏi phải có kinh nghiệm và hiểu biết kỹ thuật trong những lĩnh vực KH&CN; tham gia vào NC&PT bằng việc thực hiện những nhiệm vụ KH&CN có áp dụng những khái niệm và phương pháp vận hành dưới sự giám sát của cán bộ nghiên cứu [16]. Chính sách, chính sách công và chính sách KH&CN - Chính sách Chính sách là một thuật ngữ được sử dụng rất rộng rãi trong đời sống xã hội.

Mỗi khi có vấn đề gì nổi cộm trong xã hội, công chúng trông chờ vào những phản ứng của chính quyền. Những phản ứng đó khi định hình và thể hiện một cách chính thức được gọi dưới cái tên “chính sách”. Mặc dù chính sách của nhà nước là vấn đề nghiên cứu từ rất lâu, nhưng chỉ trở thành vấn đề được xem xét có tính hệ thống từ vài thập kỷ gần đây. Sự phát triển của 12 nó gắn với một số (không nhiều) sự kiện lớn trên thế giới, đánh dấu sự thay đổi từ khi kết thúc thế chiến thứ hai.

Khái niệm khoa học chính sách được Lasswell đề cập lần đầu tiên từ năm 1951. Đến nay, khoa học chính sách đã có những phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những nội dung trọng tâm của khoa học xã hội. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về vấn đề chính sách, mỗi cách tiếp cận liên quan trực tiếp tới tính đặc thù của từng lĩnh vực, như: chính trị, kinh tế, xã hội,.… Mỗi cách tiếp cận giúp người chuẩn bị quyết định chính sách một hướng tư duy. Từ thực tế chính sách của các ngành, các địa phương và các quốc gia, cũng như qua những cuộc thảo luận trên các diễn đàn nghiên cứu chính sách, dưới đây là một số định nghĩa khác nhau về chính sách: - “Chính sách là một quá trình hành động có mục đích mà một cá nhân hoặc một nhóm theo đuổi một cách kiên định trong việc giải quyết vấn đề” (James Anderson 2003).

- Theo Từ điển tiếng Việt “chính sách” được hiểu là “sách lược và kế hoạch cụ thể nhằm đạt một mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế mà đề ra chính sách…” [23, tr. - Trong một nghiên cứu về mối quan hệ giữa chính sách với pháp luật, tác giả Đinh Dũng Sỹ cho rằng: “Chính sách được hiểu là những tư tưởng, những định hướng, những mong muốn cần hướng tới, cần đạt được. Còn chiến lược hay kế hoạch, thậm chí pháp luật chẳng qua chỉ là hình thức, là phương tiện để chuyển tải, để thể hiện chính sách” [28]. Tóm lại, chính sách được hiểu là tập hợp các biện pháp do các nhà lãnh đạo/nhà quản lý đề ra để giải quyết các vấn đề trong đời sống xã hội, là khung thể chế cho các hoạt động trong thực tiễn.

- Chính sách công Cụm từ “chính sách” khi gắn với vai trò, chức năng của “khu vực công” được gọi là CSC. Đây không chỉ đơn giản là sự ghép từ thuần túy, mà đã có sự thay đổi cơ bản về nghĩa, bởi nó có sự khác biệt về chủ thể ban hành chính sách, về mục đích tác động của chính sách và vấn đề mà chính sách hướng tới giải quyết. 13 CSC là chính sách của nhà nước, ra đời, tồn tại và phát triển cùng với sự ra đời, tồn tại, phát triển của nhà nước. CSC có vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Đến nay, đã có nhiều định nghĩa về CSC, Thomas R.Dye cho rằng CSC là “cái mà chính phủ lựa chọn làm hay không làm” [6, tr. William Jenkins đưa ra định nghĩa: “CSC là một tập hợp các quyết định có liên quan lẫn nhau của một nhà chính trị hay một nhóm nhà chính trị gắn liền với việc lựa chọn các mục tiêu và các giải pháp để đạt được các mục tiêu đó” [26, tr. Theo tác giả, CSC là một quá trình chứ không chỉ đơn giản là một sự lựa chọn; đồng thời, định nghĩa này cũng cho thấy một cách rõ ràng CSC là “một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau” và quá trình chính sách là hành vi định hướng mục tiêu của nhà nước. Guy Peter cho rằng: “CSC là toàn bộ các hoạt động của nhà nước có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến cuộc sống của mọi công dân” [6, tr.

Định nghĩa này khẳng định chủ thể ban hành và thực thi CSC là nhà nước, đồng thời nhấn mạnh một khía cạnh quan trọng của CSC, đó là tác động của CSC đến đời sống của mọi người dân hay cộng đồng xã hội, thay vì tác động lên một cá nhân hoặc một tổ chức cụ thể. CSC theo Nguyễn Duy Gia “là một tập hợp các quyết định hành động của Nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo mục tiêu xác định. CSC do Nhà nước đề ra và tổ chức thực thi nên CSC phản ánh bản chất của Nhà nước đó” [12]. Theo tác giả Lê Chi Mai: “CSC là thuật ngữ dùng để chỉ một chuỗi các quyết định hoạt động của nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề chung đang đặt ra trong đời sống KTXH theo mục tiêu xác định” [20, tr.