Thực Hiện Chính Sách Giảm Nghèo Bền Vững Tại Huyện Chợ Mới, Tỉnh An Giang

Khám phá chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang, với những giải pháp hiệu quả và tác động tích cực đến cộng đồng.

• Tác giả: Huỳnh Thị Nguyệt Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hoa
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững ở huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
• 1.1. Các khái niệm liên quan đến giảm nghèo, chính sách giảm nghèo bền vững
• 1.1.1. Khái niệm về nghèo
• 2. Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang
• 3. Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Giảm Nghèo Bền Vững Tại Huyện Chợ Mới

Chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Chợ Mới, An Giang là một trong những chủ trương quan trọng nhằm nâng cao đời sống người dân. Trong bối cảnh phát triển kinh tế xã hội, huyện Chợ Mới đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ nhằm giảm nghèo và cải thiện điều kiện sống cho người dân. Các chính sách này không chỉ tập trung vào việc cung cấp tài chính mà còn chú trọng đến đào tạo nghề và phát triển sinh kế bền vững.

1.1. Định Nghĩa Chính Sách Giảm Nghèo Bền Vững

Chính sách giảm nghèo bền vững được hiểu là các biện pháp nhằm cải thiện đời sống cho người nghèo thông qua việc tạo ra cơ hội việc làm, tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội và hỗ trợ tài chính.

1.2. Tình Hình Nghèo Đói Tại Huyện Chợ Mới

Huyện Chợ Mới hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác giảm nghèo. Mặc dù đã có những tiến bộ, nhưng tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Chính Sách Giảm Nghèo Tại Chợ Mới

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo, nhưng huyện Chợ Mới vẫn gặp phải nhiều vấn đề và thách thức. Tình trạng tái nghèo và thiếu bền vững trong việc giảm nghèo là những vấn đề cần được giải quyết triệt để.

2.1. Tình Trạng Tái Nghèo Tại Huyện Chợ Mới

Tái nghèo là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại huyện Chợ Mới. Nhiều hộ gia đình sau khi thoát nghèo lại rơi vào tình trạng nghèo đói do thiếu sự hỗ trợ bền vững.

2.2. Thiếu Hỗ Trợ Từ Các Doanh Nghiệp

Việc huy động nguồn lực từ các doanh nghiệp để hỗ trợ người nghèo còn gặp nhiều khó khăn. Điều này làm giảm hiệu quả của các chính sách giảm nghèo.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Giảm Nghèo Bền Vững

Để giải quyết vấn đề giảm nghèo bền vững, huyện Chợ Mới cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường đào tạo nghề, hỗ trợ tài chính và phát triển cơ sở hạ tầng.

3.1. Đào Tạo Nghề Cho Người Nghèo

Đào tạo nghề là một trong những giải pháp quan trọng giúp người nghèo có thể tìm kiếm việc làm và tăng thu nhập. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thị trường.

3.2. Hỗ Trợ Tài Chính Cho Hộ Nghèo

Hỗ trợ tài chính thông qua các chương trình cho vay ưu đãi sẽ giúp người nghèo có thêm nguồn lực để phát triển sản xuất và kinh doanh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Chợ Mới

Các chính sách giảm nghèo bền vững đã được áp dụng tại huyện Chợ Mới và đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, cần có sự đánh giá và điều chỉnh để nâng cao hiệu quả.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Chính Sách Giảm Nghèo

Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo nhờ vào các chương trình hỗ trợ. Tuy nhiên, sự bền vững của các kết quả này vẫn cần được theo dõi.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Chương Trình

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các chương trình giảm nghèo để từ đó có những điều chỉnh phù hợp.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Chính Sách Giảm Nghèo Tại Chợ Mới

Chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Chợ Mới cần được tiếp tục thực hiện và hoàn thiện. Tương lai của chính sách này phụ thuộc vào sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội.

5.1. Định Hướng Tương Lai Của Chính Sách

Cần xây dựng các chính sách giảm nghèo theo hướng đa chiều, không chỉ tập trung vào thu nhập mà còn vào các dịch vụ xã hội cơ bản.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Giảm Nghèo

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động giảm nghèo để tạo ra sự bền vững trong các chương trình hỗ trợ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Chợ Mới là địa bàn cù lao đặc thù của tỉnh An Giang với diện tích tự nhiên 369,62 km2, gồm 16 xã và 02 thị trấn, quy mô dân số đạt 308.021 người. Trong cơ cấu dân cư, người Kinh chiếm 99,6%, đồng bào theo đạo Phật giáo Hòa Hảo chiếm 59,6%. Mặc dù điều kiện thổ nhưỡng phù du màu mỡ bao bọc bởi sông Tiền và sông Hậu tạo thuận lợi cho nông nghiệp, song điểm xuất phát của huyện thuần nông này vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Phần lớn lao động nghèo có trình độ học vấn thấp, thiếu tư liệu sản xuất và tay nghề chuyên môn. Vấn đề cốt lõi được đặt ra là tình trạng giảm nghèo thiếu tính bền vững, nguy cơ tái nghèo và phát sinh nghèo mới còn cao do các cú sốc kinh tế và biến đổi khí hậu.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung khảo sát, đánh giá toàn diện thực trạng thực thi chính sách giảm nghèo bền vững theo chuẩn nghèo đa chiều tại huyện Chợ Mới giai đoạn 2016-2020 dưới góc độ khoa học chính sách công. Trên cơ sở nhận diện những thành tựu cùng các nút thắt thể chế, đề tài đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng thực thi chính sách cho giai đoạn tiếp theo.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện rõ nét qua việc cung cấp luận cứ thực tiễn giúp địa phương nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 14,9% lên 20,5%, đưa tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề tăng từ 6,5% lên 13,3%. Kết quả này tạo tiền đề nâng cao thu nhập bình quân và bảo đảm an sinh xã hội cho hơn 3.000 hộ nghèo và cận nghèo trên toàn địa bàn huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chính sách công hiện đại, tiếp cận chính sách như một chuỗi các quyết định và hành động có chủ đích của Nhà nước nhằm giải quyết các vấn đề xã hội theo những mục tiêu xác định. Nghiên cứu kết hợp lý thuyết nghèo đa chiều quốc tế (Multidimensional Poverty Index) và các chủ trương thể chế hóa tại Việt Nam thông qua Nghị quyết số 76/2014/QH13 của Quốc hội cùng Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm 5 thuật ngữ trọng tâm: nghèo tuyệt đối (chuẩn thu nhập dưới 2 USD/ngày hoặc mức tiêu dùng năng lượng dưới 2.100 kcal/người/ngày), nghèo tương đối, nghèo đa chiều, chính sách công và giảm nghèo bền vững. Tại khu vực nông thôn, chuẩn nghèo giai đoạn nghiên cứu được xác định theo hai tiêu chí: mức thu nhập bình quân đầu người từ 700.000 đồng/tháng trở xuống, hoặc có thu nhập trên 700.000 đồng đến 1.000.000 đồng nhưng thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường dịch vụ xã hội cơ bản trở lên trong 10 chỉ số thuộc 5 dịch vụ cốt lõi (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh, thông tin).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2016-2020 của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh An Giang, Ủy ban nhân dân huyện Chợ Mới, Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện cùng các văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp thông qua các đợt điều tra khảo sát thực địa.

Quy mô mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 18 đơn vị hành chính cơ sở (gồm 16 xã và 02 thị trấn). Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được triển khai nhằm thu thập ý kiến trực tiếp từ 3.060 lượt hộ nghèo, hộ cận nghèo qua các hội nghị tư vấn chính sách, cùng 1.010 lượt cán bộ phụ trách công tác giảm nghèo từ cấp huyện, xã đến các ấp tham gia các lớp tập huấn nghiệp vụ.

Phương pháp phân tích tổng hợp kết hợp thống kê mô tả định lượng và đối chiếu so sánh trước - sau can thiệp chính sách được lựa chọn. Cách tiếp cận này cho phép lượng hóa chính xác mức độ suy giảm các chỉ số thiếu hụt dịch vụ xã hội, đồng thời bảo đảm tính khách quan, khoa học trong đánh giá mức độ bao phủ và tác động thực tế của từng dự án giảm nghèo. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được thực hiện liên tục trong khung thời gian nghiên cứu từ năm 2016 đến hết năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện thứ nhất: Công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm tạo bước chuyển biến vượt bậc về chất lượng nguồn nhân lực nông thôn. Địa phương đã phối hợp tổ chức 1.153 lớp dạy nghề với 32.296 học viên tham gia. Tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề của huyện tăng mạnh từ 6,5% lên 13,3% (tăng hơn 104%), giải quyết việc làm cho 83.912 lượt lao động, trong đó đưa 191 người đi xuất khẩu lao động tại các thị trường thu nhập cao.

Phát hiện thứ hai: Nguồn vốn tín dụng ưu đãi và chính sách trợ cấp xã hội trở thành điểm tựa tài chính then chốt. Đến sáu tháng đầu năm 2020, Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện đã cho vay 3.480 hộ với tổng dư nợ đạt 59 tỷ đồng. Trong đó, 600 hộ nghèo vay 12.992 triệu đồng, 805 hộ cận nghèo vay 20.797 triệu đồng, 145 hộ mới thoát nghèo vay 4.667 triệu đồng và 478 học sinh, sinh viên vay 3.702 triệu đồng. Nguồn vốn này hỗ trợ trực tiếp hơn 1.600 lao động có việc làm và tạo điều kiện xây dựng 1.390 công trình nước sạch vệ sinh môi trường nông thôn.

Phát hiện thứ ba: Các chính sách hỗ trợ dịch vụ xã hội cơ bản đạt độ bao phủ toàn diện. Huyện đã cấp 64.004 thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo và 39.262 thẻ cho người cận nghèo, đạt tỷ lệ 100% đối tượng được thụ hưởng. Về giáo dục, 11.473 lượt học sinh nghèo được miễn giảm học phí với tổng kinh phí hơn 3 tỷ đồng. Về nhà ở và năng lượng sinh hoạt, 96 căn nhà theo Quyết định số 33/2015/QĐ-TTg được hoàn thành với vốn tỉnh hỗ trợ 960 triệu đồng và vốn đối ứng gia đình 2.970 triệu đồng; Quỹ Vì người nghèo hỗ trợ cất mới 489 căn nhà đại đoàn kết trị giá 18.473 triệu đồng; 19.282 lượt hộ nghèo nhận hỗ trợ tiền điện với kinh phí trên 10 tỷ đồng.

Phát hiện thứ tư: Phát triển mô hình sinh kế gắn liền với thế mạnh đặc thù cù lao. Huyện duy trì và phát triển 11 làng nghề truyền thống được công nhận, thu hút 3.154 hộ và hơn 7.800 lao động với mức thu nhập ổn định từ 80.000 đồng/người/ngày. Các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng khoa học kỹ thuật mang lại hiệu quả cao, tiêu biểu như mô hình nuôi bò vỗ béo lai Sind tại xã Nhơn Mỹ (hộ ông Nguyễn Văn Dễ nuôi 5 con bò trên diện tích 2.000 m2 cỏ, thu lợi nhuận hàng chục triệu đồng mỗi chu kỳ xuất chuồng).

Thảo luận kết quả

Thành công của chính sách giảm nghèo tại Chợ Mới bắt nguồn từ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, phương thức phân cấp quản lý rõ ràng và cơ chế lồng ghép nguồn lực linh hoạt giữa ngân sách nhà nước với các quỹ vận động xã hội hóa (đạt 83.758 triệu đồng từ Quỹ Vì người nghèo). Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra những hạn chế đáng kể: nguồn lực đầu tư phụ thuộc lớn vào ngân sách cấp trên, liên kết chuỗi giá trị tại 11 làng nghề chưa chặt chẽ, và tâm lý trông chờ ỷ lại vào hỗ trợ trực tiếp vẫn tồn tại ở một bộ phận người dân.

Dữ liệu thực trạng có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ phân bổ đối tượng cấp thẻ bảo hiểm y tế (gồm 48% hộ nghèo, 30% hộ cận nghèo và 22% hộ nông - lâm - ngư nghiệp mức sống trung bình) cùng bảng thống kê so sánh việc làm (13.200 lao động làm việc trong tỉnh so với 27.772 lao động ngoài tỉnh). So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, tỷ lệ giải quyết việc làm ngoài tỉnh cao cho thấy áp lực dịch chuyển lao động lớn, đòi hỏi chính sách giảm nghèo phải chú trọng chuyển đổi cơ cấu kinh tế tại chỗ để hạn chế rủi ro an sinh xã hội dài hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình rà soát và số hóa cơ sở dữ liệu giảm nghèo đa chiều. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện chủ trì phối hợp cùng Ủy ban nhân dân 16 xã và 02 thị trấn triển khai phần mềm quản lý định danh hộ nghèo. Mục tiêu đạt độ chính xác 100% trong phân loại 10 chỉ số thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản, hoàn thành trong giai đoạn 2021-2023 nhằm khắc phục triệt để tình trạng bỏ sót hoặc bình xét sai lệch đối tượng.

Thứ hai, mở rộng quy mô tín dụng ưu đãi gắn với chuỗi giá trị 11 làng nghề truyền thống và kinh tế sinh thái cù lao. Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện phối hợp Hội Nông dân tăng trưởng nguồn vốn ủy thác từ 15% đến 20% mỗi năm. Nâng hạn mức vay cho các dự án phát triển làng nghề mộc, đan đát, đóng ghe xuồng nhằm tạo việc làm cho thêm 2.000 lao động với mục tiêu thu nhập bình quân vượt mốc 100.000 đồng/người/ngày giai đoạn 2021-2025.

Thứ ba, tái cấu trúc chương trình đào tạo nghề theo cơ chế đặt hàng doanh nghiệp. Trường Trung cấp Nghề Chợ Mới và 18 trung tâm học tập cộng đồng chuyển dịch mạnh sang đào tạo các nghề kỹ thuật cao và may công nghiệp. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đạt 25% vào năm 2025, bảo đảm giải quyết việc làm bền vững cho tối thiểu 8.000 lao động mỗi năm.

Thứ tư, nâng cao năng lực quản trị công và đổi mới truyền thông chính sách cho cán bộ cơ sở. Ban Chỉ đạo Giảm nghèo bền vững huyện tổ chức tập huấn chuyên sâu định kỳ hằng năm cho 100% cán bộ cấp xã và ban ấp (quy mô trên 1.000 lượt cán bộ). Nội dung tập trung vào kỹ năng xây dựng dự án sinh kế cộng đồng, tư vấn thoát nghèo và ứng dụng nền tảng số hóa trong tuyên truyền chính sách an sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất: Cơ quan quản lý nhà nước và Ban Chỉ đạo Giảm nghèo các cấp tại tỉnh An Giang và vùng Tây Nam Bộ. Luận văn cung cấp khung phân tích thực chứng và kinh nghiệm thực tiễn trong điều hành chính sách giảm nghèo đa chiều cấp huyện, hỗ trợ trực tiếp cho việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025.

Nhóm thứ hai: Hệ thống Ngân hàng Chính sách Xã hội và các quỹ tài chính vi mô. Công trình phân tích hiệu quả giải ngân 59 tỷ đồng cho 3.480 hộ vay, là tài liệu tham khảo giá trị để thiết kế các gói sản phẩm tín dụng ưu đãi phù hợp với đặc thù sản xuất nông hộ và làng nghề tiểu thủ công nghiệp.

Nhóm thứ ba: Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công và Xã hội học. Luận văn là case study điển hình về đánh giá chính sách công cấp địa phương, cung cấp phương pháp luận và số liệu thứ cấp đáng tin cậy phục vụ giảng dạy và nghiên cứu học thuật.

Nhóm thứ tư: Các tổ chức phi chính phủ, hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp xã hội. Nghiên cứu cung cấp bức tranh chi tiết về 11 làng nghề với 3.154 hộ dân, làm cơ sở xây dựng các dự án tài trợ sinh kế, chuyển giao kỹ thuật và kết nối tiêu thụ nông sản bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Chuẩn nghèo đa chiều áp dụng tại huyện Chợ Mới giai đoạn 2016-2020 gồm những tiêu chí nào? Căn cứ Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg, chuẩn nghèo tại Chợ Mới gồm tiêu chí thu nhập từ 700.000 đồng/người/tháng trở xuống ở nông thôn và mức độ thiếu hụt 5 dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh, thông tin). Hộ gia đình thiếu hụt từ 3 chỉ số đo lường trở lên sẽ thuộc diện nghèo đa chiều.

Chính sách tín dụng ưu đãi đã tạo ra những tác động kinh tế cụ thể nào cho người dân? Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện đã giải ngân 59 tỷ đồng cho 3.480 hộ vay, bao gồm 600 hộ nghèo và 805 hộ cận nghèo. Nguồn vốn này trực tiếp giải quyết việc làm cho hơn 1.600 lao động, hỗ trợ 478 học sinh tiếp tục việc học và hoàn thành 1.390 công trình nước sạch nông thôn.

Kết quả đào tạo nghề và giải quyết việc làm tại địa phương đạt được những dấu ấn gì? Toàn huyện đã mở 1.153 lớp dạy nghề cho 32.296 học viên, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề từ 6,5% lên 13,3%. Địa phương đã giải quyết việc làm thành công cho 83.912 lượt lao động, bao gồm 13.200 người làm việc trong tỉnh, 27.772 người ngoài tỉnh và 191 người tham gia xuất khẩu lao động.

Mức độ bao phủ của chính sách bảo hiểm y tế đối với các nhóm yếu thế đạt tỷ lệ bao nhiêu? Chính sách bảo hiểm y tế đạt tỷ lệ bao phủ 100% khi cấp phát miễn phí 64.004 thẻ BHYT cho người nghèo và 39.262 thẻ BHYT cho người cận nghèo. Ngoài ra, huyện hỗ trợ 30% kinh phí mua 29.090 thẻ BHYT cho hộ làm nông nghiệp mức sống trung bình và hỗ trợ điều trị cho 2.248 bệnh nhân hiểm nghèo.

Đặc thù địa lý huyện cù lao đặt ra những thách thức lớn nào cho công tác giảm nghèo? Địa hình cù lao bao bọc bởi sông Tiền và sông Hậu thường xuyên đối mặt nguy cơ sạt lở và biến đổi khí hậu. Đồng thời, 11 làng nghề truyền thống với 3.154 hộ dân còn thiếu vốn mở rộng quy mô, khiến thu nhập bấp bênh và nguy cơ tái nghèo luôn ở mức cao.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và đánh giá sâu sắc thực tiễn thực thi chính sách giảm nghèo bền vững theo chuẩn đa chiều tại huyện Chợ Mới giai đoạn 2016-2020.
• Khẳng định các bước tiến vượt bậc trong công tác đào tạo nghề cho 32.296 học viên, giải quyết việc làm cho 83.912 lượt lao động và nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề lên 13,3%.
• Ghi nhận hiệu quả lan tỏa của nguồn vốn tín dụng chính sách 59 tỷ đồng và thành tựu bao phủ 100% bảo hiểm y tế cho hơn 103.000 lượt người nghèo và cận nghèo.
• Làm rõ các điểm nghẽn về tính kết nối thị trường tại 11 làng nghề truyền thống và sự phụ thuộc vào nguồn trợ cấp ngân sách cấp trên.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp đột phá về chuẩn hóa dữ liệu, mở rộng tín dụng, đổi mới đào tạo nghề và nâng cao năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Đóng góp chính của công trình là cung cấp bức tranh thực chứng hoàn chỉnh về chính sách công cấp huyện, làm tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý an sinh xã hội. Trong giai đoạn 2021-2025, các cấp chính quyền cần nhanh chóng thể chế hóa các khuyến nghị trên gắn liền với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới nâng cao. Kính mời các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý và độc giả quan tâm khai thác toàn văn tài liệu để vận dụng hiệu quả vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG 1. Các khái niệm liên quan đến giảm nghèo, chính sách giảm nghèo bền vững 1. Khái niệm về nghèo Trên thế giới có rất nhiều quan điểm và khái niệm khác nhau về nghèo, tuy nó được sử dụng rộng rãi trong cuộc sống nhưng đến nay vẫn chưa có một khái niệm hay định nghĩa nào hoàn chỉnh, thống nhất. Theo Tổ chức Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội.

Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh”. Với khái niệm “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương hay tiêu chí của một quốc gia”, của Ủy ban Kinh tế và Xã hội của Liên hợp quốc về châu Á và Thái Bình Dương SCAP mà khái niệm này của SCAP đã được sử dụng làm cơ sở tiếp cận và xây dựng chuẩn nghèo ở Việt Nam trong nhiều năm qua. Trên thực tế, do có sự tương quan khá chặt chẽ giữa mức thu nhập với mức độ tiêu dùng hay thỏa mãn những nhu cầu của con người; với xu hướng chung là mức thu nhập càng cao thì mức tiêu dùng càng cao và mức tiêu dùng này được hiểu là mức độ thỏa mãn các nhu cầu cơ bản càng cao, căn cứ mức 8 thu nhập những năm qua cũng như tình hình kinh tế xã hội, quan niệm về nghèo được xác định như sau: Nghèo là một bộ phận dân cư có mức sống dưới ngưỡng quy định của sự nghèo.

Nhưng ngưỡng nghèo còn phụ thuộc vào đặc điểm cụ thể của từng địa phương, từng thời kỳ cụ thể hay từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội cụ thể của từng địa phương hay từng quốc gia. Người nghèo hoặc hộ nghèo là những người hoặc hộ có thu nhập (hoặc chi tiêu) bình quân đầu người thấp hơn chuẩn nghèo hoặc ngưỡng nghèo theo quy định. Trên thế giới đưa ra hai khái niệm nghèo tuyệt đối (hay nghèo cùng cực) và nghèo tương đối. Nghèo tuyệt đối để chỉ những người, những hộ có mức thu nhập thấp hơn một chuẩn nghèo quy định được coi là mức thấp nhất.

Ngân hàng Thế giới đưa ra mức chuẩn nghèo tuyệt đối hiện nay là thu nhập bình quân đầu người dưới 2 USD/người/ngày (theo sức mua tương đương). Chuẩn nghèo tuyệt đối còn được gọi là nghèo về lương thực, thực phẩm và thường được xác định bằng giá trị của một rổ hàng lương thực - thực phẩm thiết yếu để đảm bảo khẩu phần ăn duy trì với nhiệt lượng tiêu dùng khoảng 2.100 kcal/người /ngày. Còn nghèo tương đối là việc cung cấp không được đầy đủ các nhu cầu về vật chất và phi vật chất cho những nhóm người nhất định trong xã hội so với mức độ sung túc của xã hội. Như vậy, nghèo tương đối không chỉ xác định về mức nhu cầu tối thiểu về lương thực, thực phẩm mà còn cả về mức chi tối thiểu cho các nhu cầu khác gồm nhà ở, quần áo, đồ dùng gia đình, học tập, văn hóa, giải trí, y tế, đi lại, thông tin liên lạc,.

Hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ mức chuẩn nghèo trở xuống. Tỷ lệ hộ nghèo là tỷ lệ (%) số hộ nghèo so với tổng số hộ hiện có. Tỷ lệ hộ nghèo có thể tính cho cả nước, theo khu vực (thành thị và 9 nông thôn), theo các vùng kinh tế và theo tỉnh, thành phố Như vậy, chuẩn nghèo có thể cũng có sự khác nhau giữa các nước, chuẩn nghèo cao hay thấp phụ thuộc vào điều kiện cụ thể và thay đổi theo thời gian, không gian và trình độ phát triển của mỗi nước. Nghèo có thể được xem xét chia thành các mức khác nhau: Nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối.

Nghèo tuyệt đối: là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng những nhu cầu tối thiểu của cuộc sống: ăn, mặc, ở, đi lại…Khái niệm này nhằm vào phúc lợi kinh tế tuyệt đối của người nghèo, được xếp theo cách tiếp cận “đáp ứng nhu cầu cơ bản tối thiểu” Nghèo tương đối: là sự thiếu hụt của một bộ phận dân cư thuộc diện nghèo có mức sống dưới mức sống trung bình của cộng đồng tại một thời điểm nhất định. Tiếp cận này cho thấy nghèo khổ là khái niệm thay đổi theo không gian và thời gian, tập trung vào phúc lợi của tỷ lệ số dân nghèo nhất, có tính đến mức phân bổ phúc lợi của toàn xã hội. Ở Việt Nam, qua nhiều thập niên cho thấy cách đo lường và đánh giá nghèo chủ yếu thông qua thu nhập. Chuẩn nghèo được xác định dựa trên mức chi tiêu đáp ứng những nhu cầu tối thiểu duy trì cuộc sống ở một khu vực tại một thời điểm nhất định.

Nếu người có thu nhập thấp dưới mức chuẩn nghèo thì được đánh giá thuộc diện hộ nghèo. Đây là chuẩn nghèo đơn chiều do Chính phủ quy định. Tại kỳ họp lần thứ 7, Quốc hội khóa 13 để thực hiện được mục tiêu giảm nghèo hiệu quả và bền vững, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 76/2014/QH13 về việc đẩy mạnh thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững đến năm 2020, tiếp tục xây dựng kế hoạch, đề xuất nội dung sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách về giảm nghèo theo hướng đa chiều, trong đó nêu rõ: “Xây dựng chuẩn nghèo mới theo phương pháp tiếp cận đa chiều nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu (thu nhập) và đáp ứng các dịch vụ xã hội cơ bản”. 10 Vấn đề nghèo đa chiều có thể đo bằng tiêu chí thu nhập và các tiêu chí phi thu nhập.

Sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dưỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng là những nội dung được quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều. Thiếu đi sự tham gia và tiếng nói về kinh tế, xã hội hay chính trị sẽ đẩy các cá nhân đến tình trạng bị loại trừ, không được thụ hưởng các lợi ích phát triển kinh tế - xã hội và do vậy bị tước đi các quyền con người cơ bản (UN, 2012: 5). Tuy nhiên, chuẩn nghèo đa chiều có thể là một chỉ số không liên quan đến mức thu nhập mà bao gồm các khía cạnh khác liên quan đến sự thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản (Oxfam và ActionAid, 2010: 11). Chỉ số nghèo đa chiều (Multidimensional Poverty Index) của quốc tế, với ba chiều cạnh chính là: y-tế, giáo dục và điều kiện sống, hiện là một thước đo quan trọng nhằm bổ sung cho phương pháp đo lường nghèo truyền thống dựa trên thu nhập.

Các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các quốc gia, các nhà chính trị và các học giả với quan điểm nghèo là một hiện tượng đa chiều, cần được chú ý nhìn nhận là sự thiếu hụt hoặc không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người. Nghèo đa chiều là tình trạng con người không được đáp ứng ở mức tối thiểu các nhu cầu cơ bản trong cuộc sống. Khái niệm nghèo đa chiều được đề cập ở Việt Nam từ năm 2013. Đo lường nghèo đa chiều cần được áp dụng để dựng nên một bức tranh đầy đủ và toàn diện hơn về thực trạng nghèo ở nước ta.

Hiện nay Bộ LĐ-TB&XH đang đề xuất xây dựng bộ tiêu chí nghèo đa chiều, đồng thời rà soát cơ chế, chính sách nhằm thực hiện giảm nghèo theo hướng đa chiều ở Việt Nam. Để xác định chuẩn nghèo căn cứ vào:chuẩn nghèo của Chính phủ do Bộ LĐ-TB&XH công bố và chuẩn nghèo của Tổng cục Thống kê và Ngân Hàng thế giới. Hiện nay, việc áp dụng chuẩn nghèo ở nước ta hiện nay chủ yếu do Bộ LĐ-TB&XH đưa ra. Chuẩn nghèo này được tính toán dựa vào nhu cầu chi 11 tiêu cơ bản của lương thực, thực phẩm (nhu cầu ăn hàng ngày) và nhu cầu chi tiêu phi lương thực, thực phẩm (mặc, nhà ở, y tế, giáo dục, văn hoá, đi lại, giao tiếp xã hội).

Tuy có nhiều quan niệm và định nghĩa về nghèo khác nhau nhưng về bản chất tiêu chí chung để xác định nghèo đó là mức thu nhập để thỏa mãn nhu cầu sống cơ bản của con người: ăn uống, học tập, khám chữa bệnh….gọi chung là dịch vụ xã hội. Và tác giả thống nhất với quan điểm mà Bộ LĐ- TB&XH đã công bố và sử dụng nó trong nội dung luận văn của mình: “Nghèo đói là tình trạng của một bộ phận dân cư chỉ có khả năng thoả mãn một phần các nhu cầu cơ bản của con người và có mức sống ngang bằng hoặc dưới mức sống tối thiểu của cộng đồng xét trên mọi phương diện”. Khái niệm về giảm nghèo Mục tiêu của nước ta luôn hướng đến là:“Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”, nhưng để đạt được điều đó thì đòi hỏi phải chú trọng đến công tác giảm nghèo, nhiệm vụ đặt ra đối với công tác giảm nghèo, nâng cao mức sống cho nhân dân là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, nhằm tạo bước chuyển biến tăng nhanh thu nhập, cải thiện điều kiện sinh hoạt và chất lượng cuộc sống cho nhân dân. Giảm nghèo ở đây bao gồm cả xóa đói và giảm nghèo đồng thời khuyến khích làm giàu hợp pháp, giảm nghèo bền vững gắn với phát triển, tăng trưởng kinh tế, vì người nghèo, làm cho người nghèo được hưởng lợi càng nhiều từ kết quả tăng trưởng đó.

Giảm nghèo được xem là chủ trương, định hướng, mục tiêu cho sự phát triển của đất nước, một đất nước không thể phát triển khi người dân còn nghèo đói. Giảm nghèo không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước, Chính phủ hay bất cứ một bộ, ngành, cơ quan, tổ chức nào. Đó là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước và xã hội.