Luận án tiến sĩ luật học thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam

Luận án tiến sĩ luật học phân tích thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Nguyễn Trương Đức Thắng
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Đức Hồng Hà
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự - Tố tụng hình sự
• Đề tài: Thực Hành Quyền Công Tố Đối Với Tội Tham Ô Tài Sản Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu nước ngoài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Đánh giá tình hình nghiên cứu
• 1.4. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.5. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI TỘI THAM Ô TÀI SẢN
• 2.1. Những vấn đề lý luận về thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản
• 2.2. Quy định pháp luật về thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI TỘI THAM Ô TÀI SẢN
• 3.1. Khái quát tình hình tội Tham ô tài sản từ xảy ra từ năm 2013 đến năm 2022 ở Việt Nam
• 3.2. Kết quả thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản
• 3.3. Những hạn chế, thiếu sót trong thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản
• 3.4. Nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót trong thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản
• 3.5. Tiểu kết chương 3

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Công cuộc đổi mới đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng đã đạt được những thành tựu to lớn trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Nền kinh tế của đất nước trong những năm qua luôn tăng trưởng, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân ngày càng nâng cao. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó, tình hình tội phạm, đặc biệt là tội tham ô tài sản vẫn diễn biến phức tạp. Hành vi phạm tội tham ô xảy ra ở nhiều tỉnh thành, với các cấp quản lý và nhiều lĩnh vực khác nhau, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Theo số liệu của Cục thống kê tội phạm - Viện kiểm sát nhân dân tối cao, từ năm 2013 đến năm 2022, các cơ quan tiến hành tố tụng đã khởi tố mới 1.045 bị can về tội tham ô tài sản. Do đó, việc thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản là chức năng quan trọng, giúp định hướng hoạt động điều tra, kịp thời đưa ra các yêu cầu thu thập chứng cứ nhằm buộc tội, truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội tham ô tài sản ra Tòa án nhân dân để xét xử.

II. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là bổ sung, hoàn thiện và làm sâu sắc hơn hệ thống lý luận và cơ sở quy định về thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm phân tích, đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến luận án, từ đó xác định những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu làm rõ. Luận án cũng sẽ nghiên cứu tài liệu, hệ thống hóa và phân tích những lý luận và cơ sở quy định pháp luật về thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản, nhằm làm rõ luận cứ khoa học về thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản.

III. Những vấn đề lý luận và pháp luật về thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản

Luận án sẽ nghiên cứu những vấn đề lý luận về thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản. Quy định pháp luật về thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản sẽ được phân tích, làm rõ các quy định hiện hành và những điểm còn thiếu sót. Việc thực hành quyền công tố không chỉ là trách nhiệm của cơ quan công tố mà còn là sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc điều tra, truy tố và xét xử tội phạm. Điều này đảm bảo rằng các hành vi vi phạm pháp luật được xử lý kịp thời và đúng quy định, góp phần bảo vệ tài sản của Nhà nước và Nhân dân.

IV. Thực trạng thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản

Thực trạng thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản từ năm 2013 đến năm 2022 sẽ được phân tích. Kết quả thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản sẽ được đánh giá dựa trên số liệu thống kê và thực tiễn. Những hạn chế, thiếu sót trong thực hành quyền công tố sẽ được chỉ ra, cùng với nguyên nhân của những hạn chế này. Việc xác định rõ thực trạng sẽ giúp đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố trong thời gian tới.

V. Yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản trong thời gian tới

Các yêu cầu đảm bảo nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản sẽ được đề xuất. Các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố sẽ được đưa ra, bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp luật, tăng cường đào tạo cho cán bộ công tố, và cải thiện quy trình điều tra, truy tố. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác phòng, chống tội phạm tham ô tài sản, bảo vệ tài sản của Nhà nước và Nhân dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công cuộc đổi mới đất nước và hoàn thiện hệ thống tư pháp tại Việt Nam đòi hỏi sự tăng cường đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm, đặc biệt là nhóm tội phạm về chức vụ. Trong nhóm này, tội Tham ô tài sản được xác định là loại tội phạm gây ra những tác động nghiêm trọng: làm suy yếu tính hiệu quả của bộ máy cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp; làm giảm sút lòng tin của Nhân dân vào Nhà nước; trực tiếp xâm hại đến an ninh kinh tế và trật tự quản lý công. Theo số liệu của Cục Thống kê tội phạm – Viện kiểm sát nhân dân tối cao, từ năm 2013 đến năm 2022, các cơ quan tiến hành tố tụng đã khởi tố mới 1.045 bị can; Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã truy tố và thực hành quyền công tố tại phiên tòa xét xử sơ thẩm 1.173 vụ án với 2.264 bị cáo về tội Tham ô tài sản.

Mặc dù hoạt động tư pháp đã đạt được nhiều kết quả nhằm bảo đảm việc xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, thực tiễn thực hành quyền công tố đối với tội danh này vẫn bộc lộ những hạn chế, thiếu sót:

• Vẫn còn tình trạng truy tố, xác định tội danh chưa chính xác;
• Tỷ lệ vụ án phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng còn ở mức đáng kể;
• Một số vụ án bị Tòa án tuyên chuyển tội danh khác hoặc bị cấp phúc thẩm, giám đốc thẩm tuyên hủy bản án để điều tra, xét xử lại;
• Kỹ năng đề ra yêu cầu điều tra của Kiểm sát viên có thời điểm chưa sát thực tế; hoạt động thẩm vấn và tranh luận tại phiên tòa ở một số vụ án chưa đạt hiệu quả tối ưu.

Xuất phát từ các vấn đề lý luận và thực tiễn nêu trên, đề tài luận án tiến sĩ "Thực hành quyền công tố đối với tội tham ô tài sản theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam" được nghiên cứu sinh Nguyễn Trương Đức Thắng thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự, mã số 9 38 01 04), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đỗ Đức Hồng Hà và TS. Đinh Xuân Nam.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Bổ sung, hoàn thiện và làm sâu sắc hơn hệ thống lý luận và cơ sở quy định pháp luật về thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản.
2. Đánh giá và đề xuất giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật tố tụng hình sự hiện hành.
3. Đề xuất các yêu cầu và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản trên thực tế.

Nhiệm vụ nghiên cứu

1. Phân tích, tổng hợp và đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan ở trong và ngoài nước để xác định khoảng trống khoa học cần tiếp tục làm rõ.
2. Hệ thống hóa, phân tích những vấn đề lý luận và cơ sở pháp lý về thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản; làm rõ các luận cứ khoa học và những vấn đề cần chứng minh trong quá trình tố tụng.
3. Khảo sát thực tế, phân tích thực trạng thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản trong giai đoạn 2013 – 2022 trên phạm vi cả nước; chỉ rõ những kết quả đạt được, hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân của những tồn tại đó.
4. Xác định các yêu cầu nền tảng và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận, quy định pháp luật tố tụng hình sự và thực tiễn hoạt động thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân đối với tội Tham ô tài sản; các giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động này.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào chức năng thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân qua các giai đoạn tố tụng hình sự: từ tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm (tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố), khởi tố, điều tra, truy tố đến xét xử sơ thẩm vụ án tham ô tài sản. Luận án không nghiên cứu hoạt động thực hành quyền công tố của hệ thống Viện kiểm sát quân sự.
• Phạm vi không gian: Thực tiễn thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân các cấp trên phạm vi toàn quốc; tập trung khảo sát chuyên sâu tại các cơ quan tiến hành tố tụng cấp trung ương (Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao) và các địa phương trọng điểm: Thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, tỉnh Lâm Đồng.
• Phạm vi thời gian: Số liệu và tư liệu thực tiễn được thu thập, xử lý và đánh giá trong mốc thời gian 10 năm, từ năm 2013 đến năm 2022.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tình hình nghiên cứu tại Chương 1 của luận án phân tích các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến chức năng công tố, quyền công tố và việc xử lý tội phạm tham nhũng, tội phạm tham ô tài sản:

• Nghiên cứu quốc tế: Các tài liệu, công trình nghiên cứu nước ngoài tập trung vào mô hình công tố viện, chức năng buộc tội của công tố viên trong tố tụng tranh tụng hoặc thẩm vấn, cũng như các chuẩn mực quốc tế về phòng chống tham nhũng theo Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng (UNCAC).
• Nghiên cứu trong nước: Nhiều bài viết khoa học, giáo trình, đề tài nghiên cứu cấp bộ và luận văn, luận án đã tiếp cận quyền công tố dưới các góc độ:
  • Khái niệm, bản chất của quyền công tố và mối quan hệ giữa thực hành quyền công tố với kiểm sát hoạt động tư pháp;
  • Hoạt động thực hành quyền công tố nói chung trong các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử;
  • Cấu thành tội phạm và đường lối xử lý tội Tham ô tài sản theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Khoảng trống nghiên cứu và vị trí của luận án

Mặc dù đã có các công trình nghiên cứu riêng lẻ về tội Tham ô tài sản dưới góc độ Luật Hình sự hoặc nghiên cứu về quyền công tố nói chung theo Luật Tố tụng hình sự, các công trình trước đây chưa giải quyết một cách toàn diện và chuyên sâu hoạt động thực hành quyền công tố gắn riêng với tội danh Tham ô tài sản theo khuôn khổ pháp lý mới (Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2021).

Luận án định vị là công trình nghiên cứu hệ thống, chuyên biệt về hoạt động thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản, giải quyết đồng thời cả 3 khía cạnh: lý luận, cơ sở pháp lý và đánh giá thực tiễn qua chuỗi số liệu thống kê tư pháp đầy đủ trong 10 năm (2013 – 2022).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và hệ thống khái niệm

Luận án vận dụng lý luận của khoa học luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam, kết hợp các quy định pháp luật thực định. Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm:

Khái niệm	Định nghĩa xác lập trong luận án
Quyền công tố (QCT)	Quyền của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thay mặt Nhà nước truy cứu trách nhiệm hình sự, buộc tội đối với người phạm tội. Quyền này xuất hiện từ khi tội phạm xảy ra, thực hiện xuyên suốt qua các giai đoạn tố tụng và kết thúc khi bản án có hiệu lực pháp luật hoặc vụ án bị đình chỉ.
Thực hành quyền công tố (THQCT)	Hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự, buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội trong các giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự.
THQCT đối với tội Tham ô tài sản	Hoạt động của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự, buộc tội đối với người phạm tội Tham ô tài sản trong các giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử vụ án tham ô tài sản.
Đối tượng của THQCT tội Tham ô tài sản	Là tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội tham ô tài sản mà hoạt động THQCT tác động vào nhằm đạt mục đích truy cứu trách nhiệm hình sự, buộc tội đúng quy định pháp luật.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu cụ thể

• Phương pháp luận: Dựa trên phép biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; các chủ trương, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về cải cách tư pháp và công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể áp dụng theo từng nội dung:
  • Chương 1: Phương pháp hệ thống hóa, phân tích, tổng hợp, so sánh để đánh giá các tài liệu, công trình nghiên cứu đi trước.
  • Chương 2: Phương pháp phân tích, tổng hợp, quy nạp để làm rõ các yếu tố lý luận, bản chất quyền công tố, dấu hiệu pháp lý và những vấn đề cần chứng minh đối với tội Tham ô tài sản.
  • Chương 3: Phương pháp thống kê tội phạm, phân tích số liệu, khảo sát thực tiễn, phân tích tình huống thực tế, trao đổi và lấy ý kiến chuyên gia (Kiểm sát viên có kinh nghiệm) nhằm đánh giá thực trạng xử lý án tại Viện kiểm sát các cấp.
  • Chương 4: Phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và diễn giải để xây dựng các yêu cầu và giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực thực hành quyền công tố.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản quy phạm pháp luật: Hiến pháp, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Luật Tương trợ tư pháp và các văn bản hướng dẫn áp dụng.
• Dữ liệu thống kê nghiệp vụ: Số liệu của Cục Thống kê tội phạm - Viện kiểm sát nhân dân tối cao giai đoạn 2013 – 2022.
• Hồ sơ án và báo cáo tổng kết thực tiễn của Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các cơ quan tiến hành tố tụng tại Thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu và tỉnh Lâm Đồng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này điểm lại có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến quyền công tố, chức năng công tố và tội phạm tham nhũng/tham ô tài sản. Trên cơ sở phân tích những kết quả đã đạt được của các học giả đi trước, chương 1 xác định:

• Các nghiên cứu trước chủ yếu tiếp cận quyền công tố ở phạm vi khái quát chung hoặc nghiên cứu tội Tham ô tài sản thuần túy dưới góc độ định tội danh trong luật hình sự;
• Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện, độc lập và chuyên sâu về hoạt động thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản theo các quy định của Bộ luật Hình sự 2015 và Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 trong bối cảnh cải cách tư pháp giai đoạn 2013 – 2022;
• Xác định rõ các câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu làm kim chỉ nam cho các chương tiếp theo.

Chương 2: Những vấn đề lý luận và pháp luật về thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản

Chương 2 làm sáng tỏ các vấn đề lý luận nền tảng và khung pháp lý thực định:

1. Lý luận về quyền công tố và thực hành quyền công tố: Phân định rõ phạm vi không gian (chỉ tồn tại trong tố tụng hình sự) và phạm vi thời gian (từ khi tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm đến khi bản án có hiệu lực pháp luật); xác định chủ thể duy nhất thực hiện chức năng này tại Việt Nam là Viện kiểm sát nhân dân.
2. Những vấn đề phải chứng minh đối với tội Tham ô tài sản:
   • Xác định có hành vi tham ô xảy ra hay không; thời gian, địa điểm; đơn vị bị thiệt hại; giá trị tài sản bị chiếm đoạt và đường đi/dòng lưu thông của tài sản;
   • Chủ thể thực hiện hành vi: chức vụ, quyền hạn, trách nhiệm quản lý tài sản; các yếu tố đồng phạm, phân hóa vai trò và mức độ hưởng lợi;
   • Thủ đoạn thực hiện tội phạm: lập khống hóa đơn, giả mạo chứng từ, sai lệch hợp đồng mua bán, biên bản nghiệm thu; các hành vi che giấu, tẩu tán tài sản;
   • Các tình tiết định khung tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, nhân thân người phạm tội;
   • Mức độ thiệt hại cụ thể và các dấu hiệu định khung đặc thù (chiếm đoạt tài sản an sinh xã hội, quỹ xóa đói giảm nghèo, tiền hỗ trợ vùng thiên tai, dịch bệnh; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự; dẫn đến phá sản doanh nghiệp...);
   • Nguyên nhân, điều kiện phạm tội và các tình tiết loại trừ hoặc miễn trách nhiệm hình sự.
3. Quy định pháp luật tố tụng hình sự hiện hành: Hệ thống hóa thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát và Kiểm sát viên trong từng giai đoạn tố tụng cụ thể đối với vụ án tham ô tài sản.

Chương 3: Thực trạng thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản

Chương 3 tập trung phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật dựa trên hệ thống số liệu thống kê tư pháp 10 năm (2013 – 2022):

• Khái quát tình hình tội phạm: Tội phạm Tham ô tài sản diễn biến phức tạp, xảy ra ở nhiều ngành, nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội với thủ đoạn ngày càng tinh vi; quy mô tài sản bị chiếm đoạt lớn; có sự câu kết chặt chẽ giữa người có chức vụ quyền hạn với các đối tượng bên ngoài.
• Kết quả thực hành quyền công tố: Viện kiểm sát các cấp đã thụ lý, phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn, kiểm sát điều tra và truy tố đưa ra xét xử 1.173 vụ án / 2.264 bị cáo. Đa số các vụ án được xét xử đúng người, đúng tội, bảo đảm tính nghiêm minh.
• Hệ thống dữ liệu thống kê qua các bảng và biểu đồ phụ lục:
  • Số vụ án và bị can do Cơ quan điều tra khởi tố, đề nghị truy tố, đình chỉ, tạm đình chỉ;
  • Tỷ lệ Viện kiểm sát truy tố, đình chỉ, tạm đình chỉ, quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung;
  • Kết quả xét xử của Tòa án nhân dân, các trường hợp Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung hoặc thay đổi tội danh;
  • Thống kê chuyên biệt các vụ án do Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố, Viện kiểm sát nhân dân tối cao truy tố và phân công cho Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh thực hành quyền công tố tại phiên tòa xét xử;
  • Thống kê chi tiết tình hình án tham ô tài sản tại Thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu và tỉnh Lâm Đồng.
• Hạn chế, thiếu sót:
  • Vẫn còn trường hợp trả hồ sơ điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng do chưa thu thập đầy đủ chứng cứ ngay từ giai đoạn điều tra;
  • Một số vụ án có sự thay đổi tội danh hoặc bản án bị cấp trên hủy để điều tra, xét xử lại;
  • Kỹ năng xây dựng bản yêu cầu điều tra chưa thật sự sắc bén, việc thu hồi tài sản bị chiếm đoạt còn gặp khó khăn.
• Nguyên nhân của hạn chế: Do tính chất phức tạp, tinh vi của tội phạm chức vụ; vướng mắc trong một số quy định pháp luật tố tụng và giám định tư pháp; năng lực, kinh nghiệm thực tế của một bộ phận Kiểm sát viên còn chưa đồng đều; công tác phối hợp liên ngành có lúc chưa kịp thời.

Chương 4: Yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản trong thời gian tới

Chương 4 xác định các yêu cầu có tính nguyên tắc và nhóm giải pháp cụ thể:

1. Các yêu cầu bảo đảm nâng cao chất lượng:
   • Tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa và các nguyên tắc tố tụng hình sự;
   • Bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo quy định của Hiến pháp;
   • Gắn chặt hoạt động công tố với hoạt động điều tra, phát hiện tội phạm kịp thời, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội;
   • Tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động tranh tụng tại phiên tòa.
2. Các nhóm giải pháp đề xuất:
   • Hoàn thiện pháp luật: Sửa đổi, bổ sung các điều luật liên quan trong Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tương trợ tư pháp và các văn bản hướng dẫn về giám định tư pháp, định giá tài sản, biện pháp thu hồi tài sản tham nhũng;
   • Nâng cao năng lực cán bộ: Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng chuyên sâu cho Kiểm sát viên về phương pháp thu thập chứng cứ, kỹ năng lập bản yêu cầu điều tra, kỹ năng xét hỏi và tranh tụng đối với tội phạm tham nhũng;
   • Tăng cường cơ chế phối hợp: Đẩy mạnh phối hợp liên ngành giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Cơ quan thanh tra và Kiểm toán Nhà nước trong việc phát hiện, xử lý tội Tham ô tài sản.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Xây dựng và hoàn thiện hệ thống khái niệm chuyên sâu: Quyền công tố, Thực hành quyền công tố và Thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản trong tố tụng hình sự.
• Luận giải rõ ràng đối tượng, phạm vi không gian, thời gian và bản chất của hoạt động thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản.
• Hệ thống hóa đầy đủ các nội dung, cấu phần chứng cứ và những vấn đề bắt buộc phải chứng minh trong toàn bộ quá trình giải quyết vụ án tham ô tài sản.
• Nhận diện và phân tích có cơ sở khoa học về các yếu tố tác động trực tiếp và gián tiếp đến chất lượng thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp

• Đánh giá bức tranh thực tế 10 năm (2013 – 2022) về thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản ở cấp trung ương và các địa phương trọng điểm (Thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa – Vũng Tàu, Lâm Đồng).
• Nhận diện đúng các hạn chế, vướng mắc thực tế như: tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung, vướng mắc trong định giá tài sản, thay đổi tội danh, hủy án.
• Cung cấp luận cứ thực tiễn cho việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tương trợ tư pháp và ban hành các văn bản hướng dẫn liên ngành.
• Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính khả thi nhằm nâng cao kỹ năng nghiệp vụ của Kiểm sát viên trong việc đề ra yêu cầu điều tra và tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung nghiên cứu trong phạm vi hệ thống Viện kiểm sát nhân dân, không bao gồm hoạt động thực hành quyền công tố của hệ thống Viện kiểm sát quân sự. Về địa bàn thực tế, luận án tập trung dữ liệu chi tiết tại trung ương và 3 địa phương điển hình (TP. Hồ Chí Minh, Bà Rịa – Vũng Tàu, Lâm Đồng).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh hoạt động thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản trong các cơ quan tư pháp quân sự; nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế thu hồi tài sản tham ô có yếu tố nước ngoài thông qua tương trợ tư pháp quốc tế; nghiên cứu mở rộng đối với các tội phạm chức vụ khác trong Bộ luật Hình sự.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ sở đào tạo và nghiên cứu: Luận án là tài liệu tham khảo cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên ngành Luật tại các trường đại học, viện nghiên cứu pháp lý, đặc biệt là các chuyên đề về Luật Tố tụng hình sự và Kỹ năng kiểm sát.
• Đối với cơ quan thực tiễn: Là nguồn tư liệu phục vụ việc bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán; hỗ trợ Kiểm sát viên nắm vững quy trình xác định những vấn đề phải chứng minh khi giải quyết các vụ án tham ô tài sản.
• Đối với công tác lập pháp: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các cơ quan có thẩm quyền trong việc rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và các văn bản hướng dẫn áp dụng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định phạm vi thời gian thực hiện quyền công tố kéo dài trong giai đoạn nào?

Theo luận án, quyền công tố bắt đầu từ khi giải quyết nguồn tin về tội phạm (tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố) và tiếp diễn trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố đến khi mở phiên tòa xét xử sơ thẩm, kết thúc khi bản án có hiệu lực pháp luật hoặc vụ án bị đình chỉ theo luật định.

2. Số lượng bị can khởi tố mới về tội Tham ô tài sản trong giai đoạn 2013 – 2022 được luận án công bố là bao nhiêu?

Theo số liệu từ Cục Thống kê tội phạm – Viện kiểm sát nhân dân tối cao được luận án trích xuất, trong giai đoạn 2013 – 2022, các cơ quan tiến hành tố tụng đã khởi tố mới 1.045 bị can về tội Tham ô tài sản; Viện kiểm sát nhân dân đã truy tố và thực hành quyền công tố tại phiên tòa sơ thẩm 1.173 vụ án với 2.264 bị cáo.

3. Trong vụ án tham ô tài sản, Kiểm sát viên cần tập trung chứng minh những vấn đề cốt lõi nào?

Kiểm sát viên cần chứng minh: có hành vi chiếm đoạt thực tế xảy ra hay không; giá trị tài sản và đường đi của tài sản; chức vụ, quyền hạn và trách nhiệm quản lý tài sản của chủ thể; thủ đoạn phạm tội (lập khống chứng từ, hợp đồng, hóa đơn...); yếu tố đồng phạm; động cơ, mục đích; mức độ thiệt hại và các tình tiết định khung tăng nặng/giảm nhẹ.

4. Những địa phương nào được luận án lựa chọn khảo sát thực tế chuyên sâu?

Bên cạnh số liệu toàn quốc và các vụ án do Bộ Công an cùng Viện kiểm sát nhân dân tối cao xử lý, luận án tập trung khảo sát thực tiễn tại 3 địa phương: Thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu và tỉnh Lâm Đồng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Trương Đức Thắng đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về quyền công tố và thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Dựa trên nguồn số liệu thống kê tư pháp thực tế giai đoạn 2013 – 2022, công trình đã phân tích thực trạng xử lý án, chỉ rõ các hạn chế trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và nguyên nhân của những tồn tại đó. Các giải pháp được luận án đề xuất có tính khả thi, góp phần hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm tham ô tài sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 7cf78f9aeb78 42a85 d478 d5e b2f44c4d87 5da7 c36a2 c1a9 f55 baf5 d9e0 2ce8 c5 4c13 fcf09d1ef3f6 867ac773 fc0 c859 d3 f430e 90b3 6fe3 2a401 d79a7a 3c2 6f8 6 c7a175 df1a3207 5f6a 3e081 53c84e7a0 533 c10 d158e 0d50fb4a 8d8 b94 f2f729 f e3924 f47d6743 b4f31e17 9d5 f11 f82 d7b7ad3 f784 82b5 c65 c58 3a56 f501e 23a1 1355bea 1087 be4b57d7 b92 7eff6702 465a1 b9d2 3a389 409 c39a30 312b5fe0 6fe 83d9db3e7 ee33a f8e51 c5 b8a853 8d7 00313 f5 dc2a d936 3a3ef7f7 2d89 306e6 31 c5d9 60b3 6f9 be71 39ed 724a60 c06 662a7a 184bce6 c86 b21d3877 b18 c8be 6db82 e3083a1 fe11 b4350 0a251 996a f4025 1e525 90e0e 9e235 6dd348 f7e13 982 b5913 62b8ff4 cfb7b2 b498 1e6 c5e54 de90e 94c0130 0f8e 5158 f5 b0044 471 f83d013 f7 ab27a6e2 e738a2 f0 c256 bd5 9b74 d78e 78c6c1 597b758e5 5e7 f9d6 025 c9f2685a 1.Tính cấp thiết của đề tài Công cuộc đổi mới đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng đã đạt được những thành tựu to lớn trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Nền kinh tế của đất nước trong những năm qua luôn tăng trưởng, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân ngày càng nâng cao, cùng với đó là sự hội nhập quốc tế sâu rộng, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng được khẳng định. Để đạt những thành tựu to lớn đó, bên cạnh việc đề ra và thực hiện đúng các chính sách về phát triển kinh tế - xã hội thì Đảng, Nhà nước đã rất quan tâm đến việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, đặc biệt là tội phạm, trong đó có tội Tham ô tài sản. Đồng thời, khẳng định đây là một trong những nhiệm vụ trọng yếu nhằm bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, sự phát triển ổn định của đất nước.

Thực tiễn phản ánh hành vi phạm tội Tham ô tài sản xảy ra ở nhiều tỉnh thành trong cả nước, với các cấp quản lý và nhiều lĩnh vực khác nhau, thủ đoạn thực hiện hành vi phạm tội tinh vi, giá trị tài sản bị chiếm đoạt ngày càng lớn; làm cho hoạt động của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp bị suy yếu, kém hiệu quả; làm mất lòng tin của Nhân dân vào Nhà nước; gây nguy hại đến an ninh, thiệt hại cho nền kinh tế đất nước. Theo số liệu của Cục thống kê tội phạm - Viện kiểm sát nhân dân tối cao thì trong thời gian từ năm 2013 đến năm 2022, các cơ quan tiến hành tố tụng đã khởi tố mới 1.045 bị can về tội Tham ô tài sản. Trước tình hình đó, cơ quan tiến hành tố tụng đã kịp thời áp dụng các biện pháp để xử lý hành vi tham ô tài sản theo quy định pháp luật. Trong đó, thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản là chức năng quan trọng, mang tính cơ bản và xuyên suốt quá trình tố tụng, giúp định hướng hoạt động điều tra, kịp thời đề ra các yêu cầu thu thập chứng cứ nhằm mục đích buộc tội, truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội Tham ô tài sản ra Toà án nhân dân để xét xử.

Từ năm 2013 đến 2022, Viện kiểm sát 1 51142e4 7e7 f89a7 cfd2396 2cf670a 028b4b07 0f4 8b0e 586b840 b16 f308 f26e 1d e27334 d680 7e1b6d06 3ba21 940e3 7dea c5bb471 3c3 28867 f8 bbed 74e2 c780 6d1 95fe17 7b08 58d8 5313 9d45 20f8b9a3 690a4 754e7 b437 2298 7ae3bea 9374 f30 b3 49a74ff65 d2f937e7 d8e bc5 d43b334 b4414 418a0 deab4 1a1aa0ab21b9 c77 30ab c2c5 6b9 bf4 8e75 f2b175 f1f1455ff9 7a0e0e 8e09 f963 70b8 91396 2514 b9e d3f d36247a 1b1 c74 02f9ed93 221a4 49e34a 7aa2c71e9ae bcb71 c4c0eeb2 484b96aa 83087 f6f9e470 c72 ed5 f4e8 f8e8 e845 306b4f1 d3e7 8fba019 f352ae 3be4 01bf5 bd0e7a 5b28 b8ab54754 3a243 6fbddc64 f8b7be0 43d1 c15 5f9 fcd5b1 696b0cb2a c7ee8eaa 6e7a5a0 b474 52f5b9 77b4 1f9 c6aee 2a01ad0196 f09 493a82 ec4 2e1d8 b78c8c4 233 f1298aa 4e2 cc1 6c68 7da2 22a65 fe7d9 ebf114bfcfa6a0e 104d1170 11e6767 7a94e 9cf5dcf4 81d7a65d25f4f7 492 c70ee4 6529a 0a8d0 045b1864 8d3 2e9fc38bc1b5e54a7 d9a0 511b1d15 e71e9 06750 e488 7c8 f759 c16 5f7 b8efaa e1 e9ff5f31 4e2a77 32b33ed 9a4d4 bc1 1b3 4240 c709 8bf6077 5b09 b0b69dc0a60 29 2df4 eb48 54dc3e8 635d18f750dd256 b9ffac0 1a3b83d1 61a119 2e9b1d3e 4a8d5 fc65 1f6 8288 b2a526 d78 71a5 c3e52a bcb76 f663e 7bba 0363fb5 06a396 2751 d68 d05228 b00 3115a5 d1e8 90d4 b40 05c4 21ad3ec4 dc4a5e62 b531 0c5 cb7c7a9 5d5 6 926c8 2cbe7f40c821 f04e2a 4e68 2a5d0 4d6e 01c3 9610 c88 5a66b3e545 7b42 839 78782be6d7 8fb9256 0715 06076 8471a 16bc29e cffad44 e26c5013 d6ad2065 c68 64f36 c48 d7fb4 f4b3 f8e 98db4d4 8ff5d8 b5a2 f883 ba7b3c7 2691 f699 28b5 3f8 3 e86352a d01 c703 c6 c6155 cf9057 8119e 7fe9 f82 30f6825 db01 077 b9e0b47a89 7 279c1 058d64b25c3 c1e 71a890 bb6 ed f3cb3e4 b10 f391 8a6b4 25a4b96c33e6 b52 ed4d7 b275a 18f2314a7 c5fba5 c3 c911 58b7 380a85a 6d16 4e3a5e 1c6 d524a 7eb9 d97ec3b2e 7b1 86cbb5 db59 5c6 c3a8a 063b44f6820e 78b85203 7e081 2d6e 0e08a 5bf0 8353 c6efdbdd55 f94 60367a 1a219 0195 fc1 fcd0c51c8d69 d7b77634a 0f8 4 69ab9dc90 892a7 0207 c48a0 db5 3f2 0064 b062 34d1 47a6 c5ac6 f61 f46 4c4 93c48 b7d20 d8e b72e0 7b60a 2e0b0b8e 4dc823abf16 00f6a5dbf8 bb1 ce7e 331fc9 f6d5 61dfc02a7 865de7f527b4a2c7f9 181d03d3 c90 c76 097 c4be 2f0 79d9 8dc717 b63 d9ff8673a 44a76 b8f5e875a 5f2 69ab4 435 f924 7f0 14749 5e249 7b3e 7c4 4675 58 a68d979 76fb5 f9312 d84 bc0 d5fb1e 614f9149 8e5b18389 4b5 d3f5200 5b0a5 01f 5b24e3ff 582d497e b5e27 03138 dd3 1d4 935b7548 cb4 0bf4dc0b9 cc25f6605 8a7 d0b39 b849a ef6 d3b82d6 1e55aa4 47a34 c19 f1b977a49 82f9c4 b81 6a3f9 3259 76 f7cbf9 9403 fe5d295b259d7b9 0dd2 f3e d757 d235 55a08 61d5 f0 be5b93b8 4d25 9 66eb79 c37 b3 c8cd674a 1c0 3b83 b6b1a10 c78b25a7e4 c83 022e f059 588b21421 d 6ed08 c1b78eea c177fb5 3b2 b24 f40d34eb de7a3a 6f0 517d83b8 e8d5 c78 79206 2 c365aa2 22e58 532a1e 8c1 6b1 69ef501dfc48994 e3e07 e54a5 d7ee4 407a2e 9617 b5f8 82b2 f6 b852e 6307 3280a b5b8 78bc4dcdfcc6ff6b2f2 0d30 7e9d0f4 35fb32 11e0e9 de8ba 18d7 02a2 c92 c0cb784 4ac6 0f26 c1 c054 6b04 c8 cd1 24f53e34 e989 007831 f08 be8d9d7ff3 b76ae 1592ff8e 63eb f42 c19 6b4e 12415 4cc9ae7 9f3 34b 4ff81fc08e7 f157 c55 64f5d7e 0d0 b616 f418 78ddc6 c0a3 3da66 3243 588b128 c0 7e0e875 d038 1c6 12a3 c660 2b1e c6b1d05 b9 cc6 f02 11d9 93d8 2ab8 c510 c6e 2f3 3 nhân dân đã truy tố, thực hành quyền công tố tại phiên toà xét xử 1.173 vụ án 7cf78f9aeb78 42a85 d478 d5e b2f44c4d87 5da7 c36a2 c1a9 f55 baf5 d9e0 2ce8 c5 4c13 fcf09d1ef3f6 867ac773 fc0 c859 d3 f430e 90b3 6fe3 2a401 d79a7a 3c2 6f8 6 c7a175 df1a3207 5f6a 3e081 53c84e7a0 533 c10 d158e 0d50fb4a 8d8 b94 f2f729 f e3924 f47d6743 b4f31e17 9d5 f11 f82 d7b7ad3 f784 82b5 c65 c58 3a56 f501e 23a1 1355bea 1087 be4b57d7 b92 7eff6702 465a1 b9d2 3a389 409 c39a30 312b5fe0 6fe 83d9db3e7 ee33a f8e51 c5 b8a853 8d7 00313 f5 dc2a d936 3a3ef7f7 2d89 306e6 31 c5d9 60b3 6f9 be71 39ed 724a60 c06 662a7a 184bce6 c86 b21d3877 b18 c8be 6db82 e3083a1 fe11 b4350 0a251 996a f4025 1e525 90e0e 9e235 6dd348 f7e13 982 b5913 62b8ff4 cfb7b2 b498 1e6 c5e54 de90e 94c0130 0f8e 5158 f5 b0044 471 f83d013 f7 ab27a6e2 e738a2 f0 c256 bd5 9b74 d78e 78c6c1 597b758e5 5e7 f9d6 025 c9f2685a với 2.264 bị cáo về tội Tham ô tài sản, kết quả Tòa án nhân dân đã mở phiên tòa xét xử và tuyên bố các bị cáo phạm tội Tham ô tài sản theo quyết định truy tố, đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng pháp luật được Đảng, Nhà nước, Nhân dân ghi nhận và đồng tình ủng hộ; góp phần phát triển kinh tế, xã hội, giữ vững ổn định chính trị, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, quá trình thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản còn bộ lộc một số hạn chế, thiếu sót. Vẫn còn tình trạng truy tố, buộc tội người thực hiện hành vi tham ô tài sản không đúng; số lượng vụ án tham ô tài sản phải trả hồ sơ điều tra bổ sung nhiều, Tòa án tuyên bị cáo phạm tội khác hoặc bản án về tội Tham ô tài sản bị Tòa án có thẩm quyền tuyên hủy bản án để điều tra, xét xử lại. Hạn chế trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng nguyên nhân chính là do các nội dung thuộc thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản chưa được Viện kiểm sát nhân dân thực hiện chặt chẽ, hiệu quả như việc đề ra yêu cầu điều tra chưa cụ thể, trọng tâm giúp định hướng cho quá trình thu thập chứng cứ; hoạt động thẩm vấn, tranh luận chưa sắc bén, thuyết phục… Do đó, việc nghiên cứu làm rõ những hạn chế, khó khăn, thiếu sót trong thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản cùng nguyên nhân để có cơ sở xác định giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản là cần thiết; đảm bảo việc buộc tội, truy tố đối với người thực hiện hành vi tham ô tài sản, góp phần bảo vệ pháp chế Xã hội chủ nghĩa, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp.

Điều này có vai trò vô cùng quan trọng đối với công cuộc đổi mới đất nước trong giai đoạn hiện nay và thời gian tới. Với những lý do trên, việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn về thực hành quyền công tố đối với tội Tham ô tài sản trong giai đoạn hiện nay là vấn đề có tính cấp thiết, đáp ứng nhu cầu thực tiễn.