Luận án tiến sĩ về thực hành quyền công tố đối với tội cướp tài sản tại tỉnh Hải Dương

Luận án tiến sĩ phân tích thực hành quyền công tố đối với tội cướp tài sản tại tỉnh Hải Dương, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Độ
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Thực Hành Quyền Công Tố Đối Với Tội Cướp Tài Sản Từ Thực Tiễn Tỉnh Hải Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 1.1. Lý luận về thực hành quyền công tố của viện kiểm sát trong vụ án hình sự
• 1.2. Thực hành quyền công tố đối với tội cướp tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN Ở TỈNH HẢI DƯƠNG
• 2.1. Khái quát đặc điểm kinh tế xã hội và tình hình tội phạm cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Hải Dương
• 2.2. Thực tiễn thực hành quyền công tố với tội cướp tài sản ở tỉnh Hải Dương
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN Ở TỈNH HẢI DƯƠNG
• 3.1. Sửa đổi một số quy định pháp luật về thực hành quyền công tố
• 3.2. Các giải pháp khác nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố với tội cướp tài sản
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Các vấn đề lý luận về thực hành quyền công tố với tội cướp tài sản

Thực hành quyền công tố (THQCT) là một trong những chức năng quan trọng của Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND). Theo quy định của pháp luật, THQCT không chỉ đơn thuần là việc truy tố tội phạm mà còn bao gồm việc kiểm sát các hoạt động tư pháp nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Đặc biệt, trong các vụ án hình sự liên quan đến tội cướp tài sản, vai trò của VKSND càng trở nên quan trọng hơn. Tội cướp tài sản được coi là một trong những loại tội phạm nguy hiểm, xâm hại trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản của người dân. Do đó, việc thực hiện THQCT một cách hiệu quả là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người dân và đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Theo Điều 107 Hiến pháp 2013, VKSND có trách nhiệm thực hiện THQCT và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao chất lượng THQCT trong các vụ án cướp tài sản, nhằm đảm bảo rằng các hành vi vi phạm pháp luật được xử lý kịp thời và đúng quy định.

1.1. Khái niệm thực hành quyền công tố trong vụ án hình sự

Khái niệm THQCT trong vụ án hình sự được hiểu là quyền của nhà nước, được giao cho VKSND thực hiện nhằm truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các chủ thể phạm tội. Theo quy định của pháp luật, THQCT bao gồm việc điều tra, truy tố và bảo vệ sự buộc tội tại phiên tòa. Điều này có nghĩa là VKSND không chỉ có trách nhiệm khởi tố vụ án mà còn phải đảm bảo rằng các chứng cứ thu thập được là hợp pháp và có giá trị trước tòa án. Việc thực hiện THQCT cần phải tuân thủ các quy định của Bộ luật hình sự và Bộ luật tố tụng hình sự, nhằm đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Đặc biệt, trong các vụ án cướp tài sản, VKSND cần phải có sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan điều tra để đảm bảo rằng các hành vi phạm tội được phát hiện và xử lý kịp thời.

II. Thực trạng thực hành quyền công tố đối với tội cướp tài sản ở tỉnh Hải Dương

Tỉnh Hải Dương, với vị trí địa lý thuận lợi, đang phải đối mặt với tình hình tội phạm cướp tài sản ngày càng gia tăng. Theo thống kê, từ năm 2014 đến 2018, đã xảy ra 118 vụ án cướp tài sản, cho thấy sự phức tạp của loại tội phạm này. VKSND tỉnh Hải Dương đã tích cực thực hiện THQCT đối với các vụ án này, tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong quá trình thực hiện. Một số vụ án bị bỏ lọt tội phạm hoặc không phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật tố tụng hình sự. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân mà còn làm giảm niềm tin của quần chúng vào ngành tư pháp. Để khắc phục tình trạng này, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng THQCT trong các vụ án cướp tài sản, bao gồm việc đào tạo nâng cao năng lực cho các kiểm sát viên và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

2.1. Đặc điểm tình hình tội phạm cướp tài sản tại Hải Dương

Tình hình tội phạm cướp tài sản tại Hải Dương có những đặc điểm riêng biệt. Với mật độ dân cư đông đúc và nhiều tuyến đường huyết mạch, tội phạm cướp tài sản có xu hướng gia tăng. Các vụ án thường diễn ra vào ban đêm hoặc tại những khu vực vắng vẻ, gây hoang mang cho người dân. Hơn nữa, các đối tượng phạm tội thường sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực để thực hiện hành vi phạm tội. Điều này không chỉ xâm hại đến quyền sở hữu tài sản mà còn ảnh hưởng đến tâm lý của người dân. Do đó, việc thực hiện THQCT một cách hiệu quả là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo an ninh trật tự xã hội.

III. Các giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố đối với tội cướp tài sản

Để nâng cao chất lượng THQCT đối với tội cướp tài sản, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần sửa đổi một số quy định pháp luật liên quan đến THQCT để phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp VKSND có thêm công cụ pháp lý để thực hiện chức năng của mình một cách hiệu quả hơn. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo và bồi dưỡng năng lực cho các kiểm sát viên, giúp họ nắm vững các quy định pháp luật và kỹ năng cần thiết trong quá trình thực hiện THQCT. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa VKSND và các cơ quan điều tra, nhằm đảm bảo rằng các vụ án cướp tài sản được xử lý kịp thời và đúng quy định. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng THQCT mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và đảm bảo an ninh trật tự xã hội.

3.1. Đề xuất sửa đổi quy định pháp luật

Việc sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến THQCT là rất cần thiết. Các quy định hiện hành cần được cập nhật để phù hợp với thực tiễn tội phạm đang diễn biến phức tạp. Cần có những quy định rõ ràng hơn về quyền hạn và trách nhiệm của VKSND trong việc thực hiện THQCT đối với tội cướp tài sản. Điều này sẽ giúp VKSND có thêm cơ sở pháp lý để thực hiện chức năng của mình một cách hiệu quả hơn. Hơn nữa, việc sửa đổi này cũng cần phải được thực hiện trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm của các nước khác trong khu vực, nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2014-2018, tỉnh Hải Dương đã ghi nhận 118 vụ án liên quan đến tội phạm cướp tài sản, với 136 bị can bị khởi tố và xét xử. Tình hình tội phạm cướp tài sản tại đây diễn biến phức tạp, đặc biệt với xu hướng ngày càng manh động, liều lĩnh và đối tượng phạm tội trẻ hóa. Hải Dương là tỉnh thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng, có vị trí chiến lược kết nối ba trung tâm kinh tế lớn của miền Bắc, đồng thời là trung tâm công nghiệp trọng điểm với mật độ dân cư cao, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế nhưng cũng kéo theo nhiều thách thức về an ninh trật tự.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực hành quyền công tố (THQCT) đối với tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Hải Dương trong giai đoạn 2015-2018 nhằm đánh giá thực trạng, chỉ ra những hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này. Mục tiêu cụ thể là phân tích các quy định pháp luật liên quan, khảo sát thực tiễn hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) trong việc thực hành quyền công tố với tội cướp tài sản, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng công tác THQCT, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và tăng cường niềm tin của nhân dân vào hệ thống tư pháp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tội phạm cướp tài sản có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản và an ninh xã hội tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về quyền công tố trong vụ án hình sự và lý thuyết về tội phạm cướp tài sản theo Bộ luật Hình sự Việt Nam. Quyền công tố được hiểu là quyền lực nhà nước giao cho VKSND nhằm truy cứu trách nhiệm hình sự và đưa người phạm tội ra xét xử, bảo vệ sự buộc tội tại phiên tòa. Khái niệm thực hành quyền công tố được cụ thể hóa qua các hoạt động của VKSND trong các giai đoạn tố tụng hình sự, từ tiếp nhận tin báo, điều tra, truy tố đến xét xử.

Về tội cướp tài sản, luận văn phân tích các dấu hiệu pháp lý đặc trưng như hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc nhằm chiếm đoạt tài sản, đối tượng phạm tội từ đủ 14 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự, và các mức hình phạt theo quy định tại Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015. Các khái niệm chính bao gồm: quyền công tố, thực hành quyền công tố, tội cướp tài sản, dấu hiệu cấu thành tội phạm, và các biện pháp tố tụng hình sự liên quan.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật lịch sử và biện chứng, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể gồm: phân tích và tổng hợp tài liệu pháp luật, so sánh đối chiếu các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng, phương pháp diễn dịch và quy nạp để rút ra kết luận chung từ các trường hợp cụ thể, cùng với phương pháp thống kê để xử lý số liệu về tội phạm cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ cơ quan chức năng về tin báo, khởi tố và xét xử các vụ án cướp tài sản giai đoạn 2014-2018; các văn bản pháp luật hiện hành; báo cáo, tài liệu nghiệp vụ của VKSND tỉnh Hải Dương; và các trường hợp điển hình trong thực tiễn. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các vụ án cướp tài sản được xử lý trong giai đoạn nghiên cứu, với phương pháp chọn mẫu toàn diện nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2018 đến 2019, bao gồm thu thập, phân tích dữ liệu và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình tội phạm cướp tài sản tại Hải Dương ổn định về số lượng nhưng gia tăng về mức độ nghiêm trọng: Trong 5 năm (2014-2018), có 118 vụ án cướp tài sản được xử lý, với số lượng bị can là 136. Mặc dù số vụ án có xu hướng giảm dần qua các năm (từ 36 vụ năm 2014 xuống còn 20 vụ năm 2018), nhưng các vụ án ngày càng manh động, liều lĩnh và có tính chất phức tạp hơn, như vụ cướp tài sản tại công ty TNHH MTV Hữu Thủy với tổng trị giá tài sản khoảng 35 triệu đồng và sự tham gia của các đối tượng có tổ chức.

2. Hoạt động thực hành quyền công tố của VKSND tỉnh Hải Dương đạt nhiều kết quả tích cực: Tỷ lệ giải quyết tin báo đạt 98,94%, tỷ lệ giải quyết án giai đoạn truy tố đạt 99,92%, không có trường hợp quá hạn tạm giữ, tạm giam. Tỷ lệ án trả hồ sơ điều tra bổ sung thấp chỉ 0,76%, vượt xa chỉ tiêu ngành đề ra là không quá 5%. Các chỉ tiêu nghiệp vụ đều hoàn thành và nhiều tiêu chí vượt chỉ tiêu Quốc hội và ngành giao.

3. Hạn chế trong công tác thực hành quyền công tố: Việc tiếp nhận tin báo tội phạm còn phụ thuộc nhiều vào cơ quan điều tra, chưa có hệ thống tiếp nhận tin báo đa dạng từ các phương tiện thông tin đại chúng. Việc phối hợp với công an cấp xã trong tiếp nhận và chuyển tố giác còn chậm trễ, gây khó khăn trong bảo vệ hiện trường và thu thập chứng cứ ban đầu. Ngoài ra, việc thực hiện quy định về giữ người trong trường hợp khẩn cấp còn nhiều vướng mắc, dẫn đến việc bắt giữ chưa đúng trình tự pháp luật. Chất lượng tranh tụng tại phiên tòa của một số kiểm sát viên còn hạn chế, chưa phát huy tối đa vai trò bảo vệ quyền công tố.

4. Nguyên nhân hạn chế: Bao gồm nguyên nhân khách quan như tình hình tội phạm ngày càng phức tạp, các quy định pháp luật còn bất cập và chưa đồng bộ; nguyên nhân chủ quan do năng lực, trình độ và tinh thần trách nhiệm của một số cán bộ kiểm sát chưa đáp ứng yêu cầu công tác, còn phụ thuộc nhiều vào tài liệu của cơ quan điều tra, chưa chủ động trong việc xác minh, bổ sung chứng cứ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù số lượng vụ án cướp tài sản có xu hướng giảm, nhưng mức độ nghiêm trọng và tính chất manh động của tội phạm lại gia tăng, đòi hỏi công tác thực hành quyền công tố phải được nâng cao về chất lượng và hiệu quả. Sự phối hợp chặt chẽ giữa VKSND và các cơ quan điều tra, đặc biệt trong giai đoạn tiếp nhận tin báo và khám nghiệm hiện trường, là yếu tố then chốt để đảm bảo thu thập chứng cứ đầy đủ, khách quan.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn cập nhật và làm rõ hơn các khó khăn thực tiễn tại địa phương, đồng thời chỉ ra những điểm mới về xu hướng tội phạm và yêu cầu đổi mới công tác thực hành quyền công tố. Việc áp dụng các quy định pháp luật mới như Bộ luật Hình sự 2015 và Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 đã góp phần nâng cao hiệu quả xử lý vụ án, tuy nhiên vẫn còn tồn tại những bất cập cần được hoàn thiện.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng vụ án và bị can qua các năm, bảng so sánh tỷ lệ giải quyết tin báo, khởi tố và xét xử, cũng như biểu đồ phân tích các hạn chế trong công tác thực hành quyền công tố. Những phân tích này giúp minh họa rõ nét thực trạng và xu hướng phát triển của công tác THQCT tại Hải Dương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về tội cướp tài sản và cưỡng đoạt tài sản: Nghiên cứu sửa đổi Bộ luật Hình sự để phân định rõ hơn về cường độ vũ lực và tính chất đe dọa, nhằm nâng cao tính chính xác trong áp dụng pháp luật, tránh nhầm lẫn giữa tội cướp tài sản và cưỡng đoạt tài sản. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường năng lực và nghiệp vụ cho cán bộ kiểm sát: Tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên sâu về nghiệp vụ thực hành quyền công tố, kỹ năng tranh tụng tại phiên tòa, kỹ năng phối hợp với cơ quan điều tra. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, Viện kiểm sát tối cao.

3. Xây dựng hệ thống tiếp nhận tin báo đa dạng và hiệu quả: Thiết lập quy trình tiếp nhận tin báo từ các phương tiện thông tin đại chúng, mạng xã hội và các nguồn tin khác, đảm bảo không bỏ sót tin báo về tội phạm. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: VKSND các cấp phối hợp với Công an tỉnh.

4. Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa VKSND và Công an cấp xã: Rà soát, hoàn thiện quy trình chuyển giao tố giác, tin báo về tội phạm, quy định thời gian chuyển tin cụ thể để bảo vệ hiện trường và thu thập chứng cứ kịp thời. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: VKSND tỉnh, Công an tỉnh, UBND cấp xã.

5. Cải tiến quy trình bắt giữ và xử lý nghi phạm: Rà soát, hướng dẫn cụ thể việc thực hiện quy định về giữ người trong trường hợp khẩn cấp, đảm bảo đúng trình tự pháp luật, tránh vi phạm quyền con người. Thời gian: 6 tháng; Chủ thể: VKSND tối cao, Bộ Công an.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân các cấp: Nghiên cứu để nâng cao hiểu biết về thực hành quyền công tố trong các vụ án cướp tài sản, áp dụng hiệu quả các quy định pháp luật mới, cải thiện kỹ năng nghiệp vụ và tranh tụng.

2. Cán bộ điều tra và công an các cấp: Tham khảo để hiểu rõ vai trò phối hợp với VKSND trong công tác tiếp nhận tin báo, khám nghiệm hiện trường và thu thập chứng cứ, từ đó nâng cao hiệu quả điều tra, truy tố.

3. Giảng viên, sinh viên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về quyền công tố, tội phạm cướp tài sản và các quy trình tố tụng hình sự tại Việt Nam, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

4. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Tham khảo để đánh giá thực trạng và đề xuất hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến công tác thực hành quyền công tố và phòng chống tội phạm cướp tài sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Thực hành quyền công tố là gì và vai trò của VKSND trong vụ án cướp tài sản?
   Thực hành quyền công tố là việc VKSND sử dụng quyền lực nhà nước để truy cứu trách nhiệm hình sự và đưa người phạm tội ra xét xử. Trong vụ án cướp tài sản, VKSND đảm bảo việc truy tố đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bị hại.

2. Tội cướp tài sản được quy định như thế nào trong pháp luật Việt Nam?
   Theo Điều 168 Bộ luật Hình sự 2015, tội cướp tài sản là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc thủ đoạn khác làm cho người bị tấn công không thể chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản. Hình phạt tù từ 3 đến 20 năm tù hoặc tù chung thân tùy theo mức độ nghiêm trọng.

3. Những khó khăn chính trong công tác thực hành quyền công tố đối với tội cướp tài sản tại Hải Dương là gì?
   Khó khăn gồm việc tiếp nhận tin báo chưa đa dạng, phối hợp với công an cấp xã còn chậm trễ, vướng mắc trong quy trình bắt giữ nghi phạm, và năng lực tranh tụng của một số kiểm sát viên chưa cao, dẫn đến hạn chế trong việc bảo vệ quyền công tố.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác thực hành quyền công tố?
   Cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường đào tạo nghiệp vụ cho cán bộ kiểm sát, xây dựng hệ thống tiếp nhận tin báo đa dạng, cải thiện phối hợp với các cơ quan điều tra và rà soát quy trình tố tụng để đảm bảo đúng pháp luật và quyền con người.

5. Tại sao việc phân biệt tội cướp tài sản và cưỡng đoạt tài sản lại quan trọng?
   Phân biệt dựa trên cường độ và tính chất đe dọa vũ lực giúp xác định đúng tội danh, áp dụng hình phạt phù hợp, tránh nhầm lẫn trong truy tố và xét xử, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan một cách chính xác.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm, vai trò và phạm vi thực hành quyền công tố của VKSND đối với tội cướp tài sản, đồng thời phân tích chi tiết đặc điểm pháp lý của tội danh này theo Bộ luật Hình sự 2015.
• Thực trạng công tác thực hành quyền công tố tại tỉnh Hải Dương trong giai đoạn 2014-2018 cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn còn tồn tại hạn chế về năng lực cán bộ, phối hợp liên ngành và quy trình tố tụng.
• Nguyên nhân hạn chế xuất phát từ cả khách quan (tình hình tội phạm phức tạp, pháp luật chưa hoàn thiện) và chủ quan (năng lực, trách nhiệm của cán bộ).
• Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, cải thiện quy trình và tăng cường phối hợp liên ngành để nâng cao hiệu quả công tác thực hành quyền công tố.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, tổ chức đào tạo chuyên sâu và tiếp tục nghiên cứu cập nhật tình hình thực tiễn nhằm đảm bảo công tác thực hành quyền công tố ngày càng hiệu quả hơn.

Hành động ngay: Các cơ quan chức năng và cán bộ thực thi pháp luật cần phối hợp chặt chẽ, áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố, góp phần bảo vệ quyền sở hữu tài sản và đảm bảo an ninh trật tự xã hội tại tỉnh Hải Dương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN 1. Lý luận về thực hành quyền công tố của viện kiểm sát trong vụ án hình sự 1. Khái niệm thực hành quyền công tố trong vụ án hình sự Trước khi đi vào phân tích khái niệm thực hành quyền công tố, việc tìm hiểu nguồn gốc của cụm từ “công tố” và cụm từ “kiểm sát” là hữu ích để hình dung và từ đó hiểu bản chất của các khái niệm trên dưới góc nhìn pháp lý. Có thể thấy, bản thân “công tố” là một từ Hán – Việt.

Theo phần dịch nghĩa tại một số từ điển Hán – Việt [12, Tr. Với cách tìm hiểu tương tự như trên, từ “kiểm” ( 检) mang ý nghĩa “tra xét” hay “xem xét việc làm đúng hay sai”; từ “sát” (察) mang ý nghĩa “xem xét kỹ lưỡng”, từ này thường được sử dụng phổ biến trong các văn bản đề cập đến các cơ quan nhà nước; trong lịch sử phong kiến Trung Quốc, tồn tại một cơ quan nhà nước với chức năng giám sát hoạt động của quan lại và các cơ quan nhà nước khác với tên gọi là “sát viện” (察院) [12, Tr. Trong tiếng Việt, cụm từ “công tố” cũng được nhắc đến và giải thích với ý nghĩa là “điều tra, truy tố và buộc tội kẻ phạm pháp trước tòa án” [14]. Ý nghĩa này hoàn toàn phù hợp với ý nghĩa nguyên gốc của các cụm từ Hán Việt vừa được đề cập mà không có sự thay đổi.

6 luan an Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, việc sử dụng cụm từ “công tố” và “kiểm sát” được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp luật nói chung và pháp luật về tư pháp nói riêng. Trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1980, có quy định rõ về chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát như sau: “Viện kiểm sát nhân dân Tối cao nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam kiểm sát việc tuân theo pháp luật ., thực hành quyền công tố, bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất” [15]. Bằng quy định Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp, Hiến pháp 1992 (được sửa đổi năm 2001) và Hiến pháp 2013 khẳng định chức năng chính của Viện kiểm sát là thực hành quyền công tố và thu hẹp phạm vi kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Viện kiểm sát: “ Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp”[16]. Trên cơ sở quy định của Hiến pháp, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và các văn bản pháp luật tố tụng hình sự khác cụ thể hoá chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát[8].

Như vậy, có thể thấy rằng, khái niệm công tố theo ý nghĩa pháp lý không được quy định, giải thích cụ thể mà chỉ được đề cập đến (được công nhận) trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam. Thông qua ý nghĩa “vạch tội” hay “buộc tội”, có thể thấy khái niệm công tố gắn bó trực tiếp với lĩnh vực tư pháp hình sự. Tuy nhiên, việc pháp luật Việt Nam quy định chức năng và nhiệm vụ của Viện Kiểm sát bao gồm cả lĩnh vực kiểm sát hoạt động tư pháp (nói chung), đã mở rộng phạm vi chức năng nhiệm vụ này sang các lĩnh vực khác như dân sự, kinh tế. Dưới góc độ tư duy lập pháp, có thể thấy cơ quan soạn thảo áp dụng sự phân định rạch ròi quyền công tố và hoạt động kiểm sát tư pháp.

Cụ thể là “quyền công tố” gắn với việc điều chỉnh các quan hệ pháp luật hình sự (cụ thể là việc giải quyết các vụ án hình sự) và “kiểm sát tư pháp” gắn với những quan hệ pháp luật khác. Trong khuôn khổ 7 luan an luận văn, tác giả chỉ đề cập và đưa ra khái niệm về quyền công tố gắn với lĩnh vực pháp luật hình sự. Qua những phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm về quyền công tố trong vụ án hình sự như sau: Quyền công tố trong vụ án hình sự là một quyền của nhà nước, được giao cho (Viện Kiểm sát) thực hiện, nhằm truy cứu trách nhiệm hình sự đưa chủ thể phạm tội ra xét xử trước tòa án và bảo vệ sự buộc tội đó tại phiên tòa. Trước khi Viện Kiểm sát ra đời, tại Việt Nam đã tồn tại Viện Công tố như một sự áp đặt mô hình tổ chức của Cộng hòa Pháp lên nước ta trong thời kỳ Pháp thuộc (1884-1945).

Về mặt tổ chức, Viện Công tố Pháp là một chế định được đặt trong hệ thống Toà án, nhưng không lệ thuộc vào Toà án (những quy định về Viện công tố nằm trong các văn bản quy phạm pháp luật về Tổ chức tòa án). Hệ thống cơ quan Công tố Pháp gồm có: Viện công tố nằm trong các Toà án sơ thẩm thẩm quyền rộng; Viện Công tố tại Toà phúc thẩm; Viện công tố bên cạnh Toà án phá án. Về mặt nhân sự và quản lý hành chính Viện công tố trực thuộc Bộ tư pháp và Viện công tố không phải là mối quan hệ chỉ đạo trực tiếp mà là thông qua giám sát hoạt động của Viện công tố. Các công tố viên là viên chức nhà nước nhưng không phụ thuộc vào cơ quan hành pháp[7].

Để ban hành văn bản pháp luật cho lĩnh vực tư pháp tại Việt Nam thời thuộc pháp, ngày 17 tháng 6 năm 1889, Tổng thống Pháp ký ban hành Sắc lệnh cải tổ tổ chức tư pháp tại Nam Kỳ. Sắc lệnh gồm 8 phần, 146 điều, trong đó có quy định về chế định Viện Công tố như sau: “Chức năng của Viện Công tố do biện lý và thẩm phán thay biện lý đảm nhiệm trước Toà án Sài Gòn và do biện lý đảm nhiệm trước các toà án nằm trong khu vực Nam Kỳ”[24]. 8 luan an Về mặt lý luận, quyền công tố trong vụ án hình sự được định nghĩa là một quyền cụ thể của nhà nước, thì về mặt thực tiễn, việc thực hành quyền công tố được cụ thể hóa thành chức năng, nhiệm vụ và hoạt động của các cơ quan tố tụng hình sự theo quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật. Xuất phát từ khái niệm quyền công tố trong vụ án hình sự, tác giả luận văn đưa ra khái niệm thực hành quyền công tố trong vụ án hình sự như sau: “Thực hành quyền công tố trong vụ án hình sự là việc Viện Kiểm sát sử dụng các quyền năng pháp lý do pháp luật quy định để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự chủ thể tội phạm và đưa chủ thể tội phạm ra xét xử trước tòa án”.

Đối tượng của việc thực hành quyền công tố trong vụ án hình sự. Luật hình sự là một hệ thống các quy phạm pháp luật xác định những hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là các tội phạm và hình phạt áp dụng cho người (cá nhân) hoặc tổ chức (pháp nhân) phạm tội. Luật hình sự duy trì trật tự xã hội, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của xã hội, của cơ quan, tổ chức, của công dân và của con người. Khi một vụ án hình sự xảy ra, tức là đã có hành vi khách quan xâm phạm vào các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức hoặc của Nhà nước.

Để thực thi pháp luật hình sự, Cơ quan điều tra tiến hành điều tra tội phạm khi phát hiện dấu hiệu tội phạm. Một khi tội phạm đã được cấu thành theo quy định của Bộ luật hình sự, Viện kiểm sát sẽ thực hành quyền công tố của mình nhằm xác định một cách chính xác khung hình phạt, mức hình phạt cho người có hành vi phạm tội để tiến hành xét xử tại Tòa án. Như vậy, đối tượng của việc thực hành quyền công tố trong vụ án hình sự là hành vi phạm tội và chủ thể phạm tội. * Việc thực hành quyền công tố đối với hành vi phạm tội 9 luan an Nội dung thực hành quyền công tố đối với hành vi phạm tội của Viện Kiểm sát được tiến hành trên cơ sở các quy định của Điều 16 Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân 2014.

Về mặt tổng quát, việc thực hành quyền công tố đối với hành vi phạm tội nhằm các mục đích xác định một hành vi có cấu thành tội phạm hay không dựa trên hồ sơ vụ án và kết luận điều tra của Cơ quan điều tra và hoạt động tự chứng minh của mình để không làm oan người vô tội đồng thời không bỏ lọt tội phạm. Cơ sở pháp lý để Viện Kiểm sát thực hành quyền công tố đối với hành vi phạm tội được quy định tại các Khoản 2; Khoản 3; Khoản 4; Khoản 9 của Điều 16 Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân 2014, bao gồm: - Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu liên quan đến vụ án trong trường hợp cần thiết. - Trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra nhằm kiểm tra, bổ sung tài liệu, chứng cứ để quyết định việc truy tố hoặc khi Tòa án yêu cầu điều tra bổ sung mà xét thấy không cần phải trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra. - Quyết định khởi tố, thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can trong trường hợp phát hiện vụ án còn có hành vi phạm tội, người phạm tội khác chưa được khởi tố, điều tra và trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung.

- Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác để quyết định việc truy tố theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự. * Việc thực hành quyền công tố đối với chủ thể phạm tội Ngày 01/01/2018, Bộ luật hình sự (BLHS) số 100/2015/QH13 được sửa đổi bổ sung một số điều theo Luật số 12/2017/QH14 (sau đây gọi là Bộ luật hình sự 2015) đã chính thức có hiệu lực thi hành. Đây là lần đầu tiên chế định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại được quy định trong luật 10 luan an hình sự Việt Nam, tạo ra một trong những thay đổi quan trọng nhất của BLHS 2015, do đó, cần thiết phải thay đổi khái niệm người phạm tội trở thành chủ thể phạm tội. Về mặt tổng quát, việc thực hành quyền công tố đối với chủ thể phạm tội nhằm mục đích: Ngăn chặn sự đối phó của chủ thể phạm tội với các hoạt động điều tra, truy tố (thông qua các biện pháp ngăn chặn); Truy tố chủ thể phạm tội về tội danh và đề xuất khung hình phạt đúng quy định của Bộ luật Hình sự.