Đề Tài Xây Dựng Thư Viện Điện Tử Hỗ Trợ Dạy Học Lịch Sử Việt Nam

Thư viện điện tử hỗ trợ dạy học lịch sử Việt Nam là một công cụ quan trọng trong việc nâng… 132 trang · Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh · 2009.

• Tác giả: Lưu Văn Hóa
• Người hướng dẫn: PGS – TS Ngô Minh Oanh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Xây Dựng Thư Viện Điện Tử Hỗ Trợ Dạy Học Lịch Sử Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.3. Lịch sử vần đề
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.6. Bố cục khóa luận
• 2. PHẦN NỘI DUNG
• 2. CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG VÀ YÊU CẦU ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ HIỆN NAY
• 2.1. Quan niệm về đổi mới phương pháp dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng
• 2.1.1. Quan niệm về đổi mới phương pháp dạy học
• 2.1.2. Đổi mới phương pháp dạy học là vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học theo hướng tích cực
• 2.1.3. Đổi mới phương pháp dạy học nghĩa là tổ chức dạy học theo lối mới
• 2.1.4. Đổi mới phương pháp dạy học chỉ có kết quả trong điều kiện đổi mới một cách toàn diện quá trình dạy học
• 2.1.5. Đổi mới dạy học thể hiện trong một tiết học lịch sử
• 2.2. Yêu cầu đổi mới giáo dục và phương pháp dạy học lịch sử hiện nay
• 2.2.1. Yêu cầu cấp thiết phải đổi giáo dục và phương pháp dạy học lịch sử
• 2.2.2. Những tiền đề của việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
• 2.3. Đổi mới phương pháp dạy học
• 2.3.1. Đổi mới từ cấp lãnh đạo
• 2.3.2. Đổi mới ở cấp vĩ mô
• 2.3.3. Đổi mới ở tầm vi mô
• 3. CHƯƠNG II: XÂY DỰNG THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ PHỤC VỤ CHO VIỆC DẠY HỌC LỊCH SỬ
• 3.1. Tầm quan trọng của công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử
• 3.1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của công nghệ thông tin
• 3.1.2. Cơ sở khoa học của việc sử dụng công nghệ thông tin
• 3.1.3. Quan điểm của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
• 3.1.4. Thực trạng của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học ở các trường phổ thông
• 3.2. Internet và vai trò của internet trong dạy học
• 3.2.1. Khái niệm về Internet
• 3.2.2. Hệ thống mạng Internet
• 3.2.3. Vai trò của Internet
• 3.2.4. Một số yêu cầu khi khai thác tài liệu trên Internet trong dạy học lịch sử
• 3.3. Xây dựng thư viện điện tử phục vụ dạy học và đổi mới phương pháp dạy học lịch sử Việt Nam lớp 11 – 12
• 3.3.1. Khái niệm về thư viện và thư viện điện tử
• 3.3.2. Giới thiệu về thư viện điện tử
• 3.3.3. Ý nghĩa của thư viện điện tử
• 3.3.4. Hướng dẫn cách khai thác tư liệu từ thư viện điện tử
• 3.3.5. Hướng dẫn cách xây dựng thư viện điện tử
• 3.3.5.1. Giới thiệu khái quát về Web
• 3.3.5.2. Các thao tác trong cửa sổ trình duyệt
• 3.3.5.3. Giới thiệu Dreamweaver
• 3.3.5.4. Màn Hình Dreamweaver
• 3.3.5.5. Kế hoạch thiết kế một Website
• 3.3.5.6. Tạo Website bằng Dreamweaver
• 3.3.5.7. Định dạng văn bản - sử dụng CSS trong Dreamweaver
• 3.3.5.8. Hình ảnh và liên kết trang trong Dreamweaver
• 3.3.5.9. Liên kết trang trong Dreamweaver
• 3.3.5.10. Bảng và trình bày trang bảng, kẻ bảng
• 3.4. Khai thác kênh hình, tư liệu và bài giảng điện tử từ thư viện điện tử phục vụ cho đổi mới phương pháp dạy học lịch sử hiện nay
• 3.4.1. Khai thác kênh hình phục vụ đổi mới phương pháp dạy học lịch sử
• 3.4.1.1. Tầm quan trọng của kênh hình
• 3.4.1.2. Cần làm gì để sử dụng kênh hình có hiệu quả
• 3.4.2. Vận dụng khai thác một số hình ảnh, lược đồ trong bài 19 – 20 lịch sử lớp 11
• 3.4.3. Xây dựng bài giảng điện tử bằng phần mềm MS Power Point
• 3.4.3.1. Giới thiệu chung và ý nghĩa của giáo án điện tử
• 3.4.3.2. Hướng dẫn các bước xây dựng giáo án điện tử
• 3.4.3.3. Quy trình thiết kế một giáo án điện tử giảng dạy
• 3.4.3.4. Vận dụng vào việc xây dựng giáo án điện tử bài 17
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Thư Viện Điện Tử Hỗ Trợ Dạy Học Lịch Sử Việt Nam

Thư viện điện tử hỗ trợ dạy học lịch sử Việt Nam là một công cụ quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Nó không chỉ cung cấp tài liệu học tập phong phú mà còn giúp giáo viên và học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và hiệu quả hơn. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục đã trở thành xu hướng tất yếu, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

1.1. Khái niệm về Thư Viện Điện Tử trong Dạy Học

Thư viện điện tử là một hệ thống lưu trữ và cung cấp tài liệu học tập qua mạng Internet. Nó cho phép người dùng truy cập tài liệu một cách nhanh chóng và thuận tiện, từ sách, bài giảng đến video giáo dục.

1.2. Lợi ích của Thư Viện Điện Tử trong Dạy Học Lịch Sử

Thư viện điện tử giúp giáo viên dễ dàng tìm kiếm tài liệu, tạo bài giảng sinh động và hấp dẫn hơn. Học sinh cũng có thể tự học, tự nghiên cứu và tiếp cận kiến thức một cách chủ động.

II. Vấn đề và Thách thức trong Dạy Học Lịch Sử Hiện Nay

Dạy học lịch sử hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức, từ phương pháp giảng dạy đến sự quan tâm của học sinh. Việc áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học lịch sử là cần thiết nhưng cũng gặp không ít khó khăn.

2.1. Thực trạng Dạy Học Lịch Sử tại Các Trường Phổ Thông

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, dẫn đến việc học sinh không hứng thú với môn lịch sử. Tình trạng 'dạy chay' vẫn phổ biến, khiến cho giờ học trở nên nhàm chán.

2.2. Những Thách Thức trong Việc Ứng Dụng Công Nghệ

Việc thiếu trang thiết bị, kỹ năng sử dụng công nghệ của giáo viên và học sinh là những rào cản lớn trong việc áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học lịch sử.

III. Phương Pháp và Giải Pháp Đổi Mới Dạy Học Lịch Sử

Để nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và đổi mới nội dung giảng dạy. Việc xây dựng thư viện điện tử là một trong những giải pháp hiệu quả.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin trong Dạy Học

Sử dụng phần mềm hỗ trợ như MS PowerPoint và các công cụ trực tuyến giúp giáo viên tạo ra bài giảng sinh động, thu hút sự chú ý của học sinh.

3.2. Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Lịch Sử

Cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, dự án nghiên cứu để khuyến khích học sinh tham gia và phát triển tư duy sáng tạo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Thư Viện Điện Tử trong Dạy Học

Thư viện điện tử không chỉ là nguồn tài liệu phong phú mà còn là công cụ hỗ trợ đắc lực cho giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học lịch sử. Việc khai thác tài liệu từ thư viện điện tử giúp nâng cao chất lượng bài giảng.

4.1. Khai Thác Tài Liệu từ Thư Viện Điện Tử

Giáo viên có thể tìm kiếm và sử dụng các tài liệu lịch sử đa dạng, từ sách điện tử đến video, giúp bài giảng trở nên sinh động và hấp dẫn hơn.

4.2. Tạo Bài Giảng Điện Tử Hiệu Quả

Việc sử dụng các phần mềm như PowerPoint để tạo bài giảng điện tử giúp giáo viên truyền tải kiến thức một cách trực quan và dễ hiểu hơn cho học sinh.

V. Kết Luận và Tương Lai của Thư Viện Điện Tử trong Dạy Học Lịch Sử

Thư viện điện tử sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ dạy học lịch sử tại Việt Nam. Việc phát triển và nâng cao chất lượng thư viện điện tử là cần thiết để đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của học sinh.

5.1. Tương Lai của Thư Viện Điện Tử trong Giáo Dục

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin, thư viện điện tử sẽ ngày càng trở nên phổ biến và cần thiết trong giáo dục, đặc biệt là trong dạy học lịch sử.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Phát Triển Thư Viện Điện Tử

Cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước và các tổ chức giáo dục để phát triển thư viện điện tử, đảm bảo rằng mọi giáo viên và học sinh đều có thể tiếp cận tài liệu học tập một cách dễ dàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài "Xây dựng thư viện điện tử phục vụ cho việc dạy học Lịch sử Việt Nam (chương trình lớp 11 – 12)" được thực hiện bởi nhóm sinh viên Lưu Văn Hóa và Mai Lễ Nô En dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Ngô Minh Oanh tại Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (khóa 2005 – 2009).

Lý do chọn đề tài xuất phát từ bối cảnh cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và yêu cầu đổi mới căn bản nền giáo dục nhằm đáp ứng 4 mục tiêu của UNESCO: "Học để biết – Học để làm – Học để tự khẳng định mình – Học để cùng chung sống". Trong thực tiễn giảng dạy Lịch sử tại các trường Trung học phổ thông (THPT), tình trạng "dạy chay", truyền thụ một chiều theo lối "thầy đọc trò chép" vẫn diễn ra phổ biến, làm nghèo đi tính sinh động của các sự kiện lịch sử và khiến học sinh thụ động, ghi nhớ máy móc. Bên cạnh đó, việc cơ sở vật chất (máy tính, máy chiếu projector) đã từng bước được trang bị tại các trường THPT tạo điều kiện thuận lợi để ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào đổi mới phương pháp dạy học.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định gồm:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử ở trường THPT.
2. Xây dựng thư viện điện tử hỗ trợ nguồn tư liệu học tập, hình ảnh, phim tài liệu phục vụ việc dạy và học phân môn Lịch sử Việt Nam lớp 11 và lớp 12.
3. Hướng dẫn quy trình công nghệ thiết kế website thư viện tư liệu và xây dựng bài giảng điện tử bằng phần mềm chuyên dụng để giáo viên và học sinh chủ động khai thác.
4. Ứng dụng nguồn tư liệu và mô hình bài giảng điện tử đã thiết kế vào thực tiễn giảng dạy và thực tập sư phạm nhằm đánh giá khả năng tiếp thu của học sinh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Máy tính với các chức năng giáo dục (nội dung giáo dục, công cụ quản lý chỉ dẫn CMI, công cụ dạy học CAI, công cụ hỗ trợ học tập CAL) và các phần mềm ứng dụng chuyên ngành gồm Macromedia Dreamweaver 8 (thiết kế website thư viện điện tử) và Microsoft PowerPoint 2003 (thiết kế giáo án điện tử).
• Phạm vi nghiên cứu: Về nội dung, đề tài tập trung vào chương trình Lịch sử Việt Nam lớp 11 và 12 THPT. Về không gian và thời gian khảo sát thực nghiệm, đề tài thu thập số liệu tại 8 trường THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh (gồm THPT Trần Phú, THPT Nguyễn Trung Trực, THPT Nguyễn Thị Định, THPT Thanh Đa, THPT Trung học Thực hành – ĐHSP, THPT Hùng Vương, THPT Nguyễn Hiền, THPT Nguyễn Chí Thanh) trong hai năm học 2007 – 2008 và 2008 – 2009.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng nghiên cứu dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Đảng, Nhà nước và các lý thuyết giáo dục học kinh điển:

• Cơ sở pháp lý: Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (1997) về đổi mới phương pháp giáo dục; Luật Giáo dục (Khoản 1 Điều 27 về mục tiêu giáo dục phổ thông; Khoản 2 Điều 28 về phương pháp giáo dục phát huy tính tích cực, tự giác); Quyết định số 201/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục 2001 – 2010.
• Khung lý thuyết và luận điểm khoa học: Nguyên lý nhận thức mác-xít "Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn"; Thuyết phản xạ của I.P. Pavlov và các thực nghiệm tâm lý học về sự ghi nhớ thông qua đa giác quan; Luận điểm giáo dục trực quan của M. Montaigne, J.A. Comenius, John Locke, J.J. Rousseau, K.D. Ushinsky; Khái niệm "Công nghệ giáo dục" của UNESCO và các tác giả Nakaro, Collier, Mackenzie, Hồ Ngọc Đại; Các công trình lý luận dạy học lịch sử của Đặng Thành Hưng, GS. Phan Ngọc Liên, PGS.TS. Ngô Minh Oanh, TS. Trịnh Đình Tùng.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai bao gồm:

• Phương pháp giáo dục học: Phân tích cách thức tổ chức các nguồn lực giáo dục (giáo viên, phòng bộ môn, thiết bị nghe nhìn) nhằm tối ưu hóa quá trình nhận thức lịch sử.
• Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgic: Trình bày các sự kiện theo diễn tiến lịch sử khách quan, đồng thời thiết lập mối quan hệ nhân quả và cấu trúc lôgic của các bài học.
• Phương pháp tham khảo, phân tích và tổng hợp tài liệu: Khai thác văn kiện, sách giáo khoa, bài viết trên tạp chí giáo dục và tư liệu số hóa từ các cổng thông tin điện tử.
• Phương pháp điều tra, thăm dò, trắc nghiệm: Thực hiện phiếu khảo sát xã hội học đối với giáo viên và học sinh tại 8 trường THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.
• Phương pháp toán thống kê và phân loại: Xử lý số liệu tuyển sinh Đại học môn Lịch sử và các bảng hỏi thực trạng.

Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê điểm thi tuyển sinh Đại học môn Lịch sử của Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh (1999 – 2006), báo cáo tổng hợp điểm thi tuyển sinh Đại học năm 2007 – 2008 của Cục Công nghệ Thông tin – Bộ Giáo dục và Đào tạo, báo chí chuyên ngành (Báo Tuổi Trẻ, Tạp chí Giáo dục) và dữ liệu điều tra thực tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Thực trạng và yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử hiện nay

Chương I làm rõ các khái niệm bản chất về đổi mới phương pháp dạy học (PPDH), xác định đổi mới là vận dụng linh hoạt các phương pháp theo hướng tích cực hóa hoạt động của người học, kế thừa giá trị truyền thống kết hợp phương tiện hiện đại. Tác giả định vị lại vai trò của người dạy với 4 chức năng cơ bản: Thiết kế, Ủy thác, Điều khiển và Thể chế hóa tri thức; đồng thời người học chuyển thành chủ thể nhận thức tích cực, có khả năng tự đánh giá.

Khóa luận lập bảng đối chiếu toàn diện giữa mô hình dạy học thông thường và dạy học đổi mới:

Thành tố	Dạy học thông thường	Dạy học đổi mới
Mục tiêu	Tập trung vào phía giáo viên truyền đạt kiến thức; nặng lý thuyết, nhẹ kỹ năng thực hành.	Xác định chuẩn đầu ra học sinh phải đạt; tích hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ, giá trị.
Phương pháp	Giải thích - minh họa, thuyết trình một chiều; học sinh ghi nhớ máy móc và tái hiện.	Dạy học giải quyết vấn đề, đàm thoại gợi mở, thảo luận nhóm, đóng vai, động não.
Hình thức tổ chức	Đồng loạt theo lớp cố định trong không gian 4 bức tường.	Linh hoạt: cá nhân, học nhóm, ngoại khóa, tham quan thực tế, câu lạc bộ lịch sử.
Phương tiện dạy học	Bảng đen, phấn trắng, tranh ảnh minh họa đơn thuần.	Kết hợp máy tính, máy chiếu projector, băng hình video, khai thác đa phương tiện.
Kiểm tra, đánh giá	Tự luận tái hiện kiến thức; giáo viên độc quyền đánh giá.	Đa dạng hình thức (tự luận, trắc nghiệm, bài tập dự án); học sinh tự đánh giá và đánh giá chéo.
Hoạt động học sinh	Nghe giảng, chép bài đầy đủ; ghi nhớ thụ động.	Tự làm việc với SGK, tư liệu, mạng Internet; xử lý thông tin và báo cáo kết quả.

Về mặt thực trạng, tác giả dẫn chứng các số liệu điểm thi tuyển sinh môn Lịch sử để chứng minh tính cấp thiết phải đổi mới:

• Kỳ thi tuyển sinh vào Trường ĐHSP TP. Hồ Chí Minh năm 1999: tổng số 5.809 bài thi thì chỉ có 1.585 bài đạt từ 5 điểm trở lên (tỉ lệ 27,37%). Đến các năm 2005 và 2006, tỉ lệ bài thi đạt từ trung bình trở lên giảm xuống dưới 10%. Riêng năm học 2004 – 2005, tỉ lệ bài thi môn Lịch sử đạt điểm trên trung bình chỉ chiếm 3%, bài thi dưới điểm trung bình chiếm tới 97%.
• Theo thống kê của Cục Công nghệ Thông tin (Bộ GD&ĐT) trong kỳ thi tuyển sinh Đại học năm 2007 – 2008: Trong hơn 150.000 thí sinh dự thi môn Lịch sử, điểm thi trung bình chỉ đạt 2,0 điểm/bài. Số bài thi bị điểm 0 chiếm 5,68% (gần 6.000 bài); điểm từ 0,5 đến 4,5 chiếm 85,18%; điểm từ 5 đến 8 chỉ chiếm 9,12%; điểm 9 chỉ có 0,02% (toàn quốc chỉ có 34 bài đạt từ 8,5 đến 9,0 điểm). Tổng số bài thi dưới điểm 5 chiếm gần 96%.

Tác giả tổng hợp các nguyên nhân chính từ ý kiến của các chuyên gia sử học (GS. Phan Huy Lê, PGS. Vũ Dương Ninh, GS. Đỗ Thanh Bình) và phân tích hai nhóm nguyên nhân: từ phía giáo viên (chậm đổi mới phương pháp, lệ thuộc sách giáo khoa, thiếu kỹ năng CNTT) và từ phía học sinh (tâm lý coi nhẹ môn xã hội, lối học đối phó, thiếu kỹ năng tự nghiên cứu).

Chương II: Ứng dụng công nghệ thông tin xây dựng thư viện điện tử phục vụ cho việc dạy học Lịch sử

Chương II phân tích cơ sở khoa học và quy trình kỹ thuật xây dựng hệ thống học liệu điện tử phục vụ phân môn Lịch sử Việt Nam lớp 11 và 12:

• Tầm quan trọng của CNTT và Internet: Phân tích cấu trúc mạng (POP, NAPs, Router) và các dịch vụ cơ bản (WWW, FTP, Mail, Chat). Khóa luận đưa ra danh mục các website học tập và tra cứu tư liệu: Google, YouTube/Video, giaovien.net, bachkim.vn, tulieu.vn, baigiang.vn, onthi.com, historyteacher.net, vietnamthuquan.com, netcenter.vn, vnexpress.net.
• Năm yêu cầu bắt buộc khi khai thác tài liệu Internet trong dạy học Lịch sử:
  1. Đảm bảo tính khoa học và tính tư tưởng trên lập trường sử học mác-xít và đường lối của Đảng.
  2. Chọn lọc nội dung phù hợp mục tiêu bài học, định lượng thông tin vừa đủ để tránh làm loãng kiến thức.
  3. Đa dạng hóa nguồn tài liệu (kinh điển, văn kiện, hồi ký) và kiểm chứng xuất xứ khách quan.
  4. Nắm vững kỹ năng công nghệ và từ khóa tra cứu (ví dụ: tìm kiếm các thuật ngữ lịch sử tương đương bằng tiếng Anh).
  5. Nâng cao năng lực ngoại ngữ (tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Trung) để tiếp cận nguồn tư liệu toàn cầu.
• Kỹ thuật xây dựng thư viện điện tử bằng Macromedia Dreamweaver 8: Hướng dẫn chi tiết kế hoạch thiết kế giao diện website, kỹ thuật tạo cấu trúc thư mục, định dạng văn bản bằng CSS, chèn hình ảnh, tạo bảng hiển thị dữ liệu và thiết lập các liên kết nội bộ/liên kết ngoài.
• Khai thác kênh hình và thiết kế giáo án điện tử:
  • Phương pháp sử dụng kênh hình nhằm tạo lập biểu tượng lịch sử chân thực, tránh nhầm lẫn sự kiện. Tác giả minh họa cụ thể qua việc khai thác hình ảnh và lược đồ trong Bài 19 và Bài 20 Lịch sử lớp 11.
  • Hướng dẫn quy trình thiết kế bài giảng điện tử bằng Microsoft PowerPoint 2003: Từ khâu xác định mục tiêu, kịch bản sư phạm, số hóa tư liệu đến kỹ thuật trình chiếu, được tác giả vận dụng chi tiết vào việc xây dựng bài giảng mẫu cho Bài 17 Lịch sử lớp 11.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận công bố kết quả điều tra thực nghiệm sư phạm tại 8 trường THPT ở TP. Hồ Chí Minh qua hai năm học (2007 – 2008 và 2008 – 2009):

Chỉ số khảo sát thực nghiệm	Tỉ lệ ghi nhận từ văn bản
Học sinh từng tiếp xúc, sử dụng máy vi tính	97,5% (năm 2007–2008); 98,9% (năm 2008–2009)
Tần suất học sinh được học bằng giáo án điện tử	68,75% chỉ thỉnh thoảng được học
Thái độ học sinh đối với giờ học có giáo án điện tử	71,25% rất thích; 27,75% thấy bình thường
Mức độ tập trung khi có tranh ảnh, phim tư liệu	61,25% rất chú ý nghe giảng và quan sát
Khả năng ghi nhớ sâu kiến thức qua bài giảng điện tử	28,75% khẳng định nhớ sâu hơn
Đánh giá ưu điểm của phương pháp dạy học mới	72,5% nhận thấy ưu thế vượt trội so với lối học cũ
Nguyện vọng nhân rộng việc ứng dụng CNTT	78,75% đồng ý; 25% đề nghị áp dụng cho tất cả các lớp
Tỉ lệ học sinh yêu thích môn Lịch sử	62,5% (năm 2007–2008); 63,3% (năm 2008–2009)
Học sinh thích học Lịch sử khi thầy cô giảng hay	85,0%
Học sinh khẳng định vai trò cốt lõi của người thầy	83,75%
Khảo sát giáo viên về sử dụng máy tính và PPDH mới	60% dùng thường xuyên; 73,3% khẳng định cần đổi mới

Về giải pháp và kiến nghị, tác giả đề xuất:

• Đối với cấp quản lý và nhà trường: Cần đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ thông tin, phòng học bộ môn và trang thiết bị nghe nhìn; tổ chức các chương trình bồi dưỡng kỹ năng tin học và kỹ năng khai thác Internet cho giáo viên.
• Đối với giáo viên: Nâng cao năng lực chuyên môn, tự bồi dưỡng ngoại ngữ và kỹ năng ứng dụng phần mềm trình chiếu, phối hợp linh hoạt giữa kênh chữ và kênh hình, tránh lạm dụng hiệu ứng gây phân tán chú ý của học sinh.
• Đối với học sinh: Thay đổi thói quen học tập thụ động, chủ động phân công làm việc nhóm và thực hành chuẩn bị bài thuyết trình bằng PowerPoint ở nhà (khảo sát ghi nhận 65% học sinh hào hứng và 58,75% tự tin khi được giao nhiệm vụ).

Đóng góp của đề tài:

• Xây dựng thành công một thư viện điện tử chuyên đề phục vụ trực tiếp cho chương trình Lịch sử Việt Nam lớp 11 và lớp 12, cung cấp kho tư liệu tranh ảnh, phim tư liệu và lược đồ đã được xử lý sư phạm.
• Đưa ra quy trình kỹ thuật cụ thể, có khả năng chuyển giao để giáo viên bộ môn tự thiết kế website tư liệu bằng Dreamweaver và bài giảng điện tử bằng PowerPoint.
• Cung cấp dữ liệu điều tra thực trạng dạy học Lịch sử có giá trị thực tiễn tại các trường THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2007 – 2009.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nội dung tư liệu và bài giảng của thư viện điện tử mới tập trung trong phạm vi phân môn Lịch sử Việt Nam lớp 11 và 12, chưa bao quát toàn bộ chương trình phổ thông. Địa bàn khảo sát thực nghiệm giới hạn tại một số trường THPT nội và ngoại thành TP. Hồ Chí Minh. Công nghệ xây dựng website trên nền tảng Macromedia Dreamweaver 8 chủ yếu là các trang web tĩnh (HTML/CSS), chưa tích hợp cơ sở dữ liệu động để người dùng tự động tương tác và đóng góp tư liệu trực tuyến.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng cơ sở dữ liệu thư viện điện tử cho các khối lớp còn lại (lớp 10 và cấp THCS) cũng như phân môn Lịch sử thế giới; nâng cấp hệ thống thư viện thành cổng thông tin trực tuyến có khả năng quản lý học tập điện tử (e-Learning) tương tác hai chiều giữa giáo viên và học sinh.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Sư phạm Lịch sử và cán bộ nghiên cứu phương pháp dạy học: Tham khảo khung lý thuyết, bảng tiêu chí đối chiếu đổi mới phương pháp dạy học và hệ thống số liệu khảo sát thực trạng.
• Giáo viên Lịch sử tại các trường THPT: Sử dụng nguồn tư liệu đã số hóa và áp dụng quy trình thiết kế giáo án điện tử cho Bài 17, 19, 20 Lịch sử lớp 11 làm mẫu tham khảo để xây dựng các bài học khác trong chương trình.

Câu hỏi thường gặp

1. Số liệu thực trạng kỳ thi tuyển sinh Đại học năm 2007 – 2008 môn Lịch sử được khóa luận phản ánh như thế nào?
Theo số liệu của Cục Công nghệ Thông tin (Bộ GD&ĐT) được dẫn trong khóa luận, trong tổng số hơn 150.000 thí sinh dự thi môn Lịch sử, điểm trung bình chỉ đạt 2,0 điểm/bài. Có 5,68% bài thi bị điểm 0 (gần 6.000 bài); 85,18% bài thi đạt từ 0,5 đến 4,5 điểm; tổng số bài dưới điểm 5 chiếm gần 96%. Số bài đạt từ 5 đến 8 điểm chỉ chiếm 9,12%, và chỉ có 34 bài (0,02%) đạt điểm từ 8,5 đến 9,0.

2. Học sinh đánh giá như thế nào về hiệu quả tiếp thu khi học bằng bài giảng điện tử?
Kết quả khảo sát tại các trường THPT cho thấy 71,25% học sinh rất thích học bằng phương pháp này; 61,25% học sinh cho biết các em tập trung chú ý nghe giảng và quan sát tranh ảnh hơn; 28,75% khẳng định nhớ kiến thức sâu sắc hơn; 72,5% nhận định phương pháp mới mang lại nhiều ưu thế trong tiếp thu kiến thức so với phương pháp truyền thống; và 78,75% tán thành việc nhân rộng ứng dụng CNTT vào dạy học.

3. Khóa luận nêu ra những yêu cầu nào khi khai thác tư liệu Internet phục vụ dạy học Lịch sử?
Tác giả xác định 5 yêu cầu bắt buộc: (1) Đảm bảo tính khoa học và tính tư tưởng trên quan điểm sử học mác-xít; (2) Chọn lọc liều lượng nội dung phù hợp với bài dạy để tránh làm loãng kiến thức; (3) Thẩm định nguồn gốc và xuất xứ của tài liệu; (4) Nắm vững kỹ năng tra cứu và từ khóa tìm kiếm trên mạng; (5) Trau dồi năng lực ngoại ngữ để tiếp cận các nguồn tư liệu quốc tế.

4. Những phần mềm nào được nhóm tác giả sử dụng làm công cụ nghiên cứu và thiết kế chính trong đề tài?
Đề tài nghiên cứu và ứng dụng hai phần mềm chuyên dụng: Macromedia Dreamweaver 8 (dùng để thiết kế trang web và xây dựng cấu trúc thư viện điện tử thông qua xử lý mã HTML, định dạng CSS, bảng biểu và liên kết) và Microsoft PowerPoint 2003 (dùng để thiết kế, biên tập bài giảng điện tử đa phương tiện).

5. Theo tác giả, vai trò của người giáo viên được định hình lại qua các chức năng nào trong tiết học đổi mới?
Người giáo viên không còn là nguồn truyền đạt thông tin một chiều mà đóng vai trò tổ chức, chỉ đạo hoạt động học tập với 4 chức năng: Thiết kế (lập kế hoạch về mục đích, nội dung, phương pháp, tình huống học tập); Ủy thác (biến ý đồ dạy học thành nhiệm vụ tự giác của học sinh); Điều khiển (chỉ dẫn, trợ giúp, đánh giá quá trình học sinh làm việc); Thể chế hóa (chuẩn xác hóa và định vị kiến thức mới vào hệ thống tri thức khoa học).

Kết luận

Khóa luận đã giải quyết một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ứng dụng công nghệ thông tin nhằm đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ở trường THPT. Thông qua các số liệu khảo sát thực tế tại các trường phổ thông trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh, công trình làm rõ tính cấp thiết của việc chuyển đổi mô hình dạy học truyền thống sang mô hình tích cực hóa hoạt động của người học. Việc xây dựng thư viện điện tử và quy trình thiết kế bài giảng điện tử minh họa cho chương trình Lịch sử Việt Nam lớp 11 – 12 là đóng góp học liệu thiết thực, hỗ trợ hiệu quả cho công tác giảng dạy của giáo viên và sinh viên thực tập sư phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phần phꢀ lꢀc. Phầ n nô ̣i dung gôm ̀ có 2 chƣơng : CHƢƠNG I : THỰC TRẠNG VÀ YÊU CẦU ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ HIỆN NAY 1. Quan niệm về đổi mới phƣơng pháp dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng. Vì sao phải đổi mới giáo dꢀc và phƣơng pháp dạy học lịch sử hiện nay.

Đổi mới phƣơng pháp dạy học CHƢƠNG II : ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN XÂY DỰNG THƢ VIỆN ĐIỆN TỬ PHỤC VỤ CHO VIỆC DẠY HỌC LỊCH SỬ 1. Tầm quan trong của công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử 2. Internet và vai trò của internet trong dạy học. Xây dựng thƣ viện điện tử phꢀc vꢀ dạy học và đổi mới phƣơng pháp dạy học lịch sử Việt Nam lớp 11 – 12 4.

Khai thác kênh hình, tƣ liệu và bài giảng điện tử từ thƣ viện điện tử phꢀc vꢀ cho đổi mới phƣơng pháp dạy học lịch sử hiện nay. SVTT : Lƣu Văn Hoá & Mai Lễ Nô En 15 XÂY DỰNG THƢ VIỆN ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG I THỰC TRẠNG VÀ YÊU CẦU ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ HIỆN NAY 1. Quan niệm về đổi mới phƣơng pháp dạy học nꢀi chung và dạy học lịch sử nꢀi riêng 1.1 Quan niệm về đổi mới phƣơng pháp dạy học Phƣơng pháp : là con đƣờng, cách thức và phƣơng tiện tác động tới đối tƣợng để đạt đƣợc mꢀc đích đề ra. Phƣơng pháp dạy học lịch sử : là những con đƣờng, cách thức, biện pháp để giúp học sinh nhận thức đƣợc sự kiện hiện tƣợng lịch sử thông qua các phƣơng tiện dạy học tác động tới học sinh để đạt đƣợc mꢀc tiêu giáo dꢀc.

Đổi mới phƣơng pháp dạy học là chúng ta đi tìm những con đường, cách thức, biện pháp và những phiện tiện dạy học mới để giúp học sinh nhận thức đƣợc sự kiện, hiện tƣợng và hiểu đƣợc lịch sử. Dù có ở thời điểm nào, ở xã hội nào đi chăng nữa thì phƣơng pháp dạy học cũng không tách rời ý nghĩa thực tiễn của và lí luận của việc dạy học. Đó là : Dạy học để làm gì – Mꢀc đích dạy học ? Dạy học cái gì – Nội dung dạy học ? Dạy học nhƣ thế nào – Phƣơng pháp dạy học ? Sự tác động của mối quan hệ giữ 3 yếu tố này trong dạy học lịch sử cuối cùng cũng đi tới một mꢀc đích chung là : hình thành tri thức cho học sinh để các em có thể tự khám phá ra tri thức và vận dꢀng tri thức ấy vào cuộc sống phꢀc vꢀ cho quá trình sống và cho xã hội. Nói khác hơn việc dạy học lịch sử ở phổ thông cũng góp phần vào quá trình đào tạo nhân tài, bỗi dƣỡng nhân lực phꢀc vꢀ đất nƣớc.

Để làm đƣợc điều này cốt yếu và quan trọng nhất là học sinh phải nắm đƣợc kiến thức cơ bản của lịch sử ngay khi còn học trên ghế nhà trƣờng. Từ kiến thức thu nhận đƣợc học sinh sẽ vận dꢀng vào đời sống. Vì vậy chọn một phƣơng pháp giáo dꢀc có hiệu quả nhất để truyền thꢀ hết kiến thức từ giáo viên tới học sinh không phải là điều dễ dàng. Viê ̣c đổi mới phƣơng pháp phải đảm bảo nhƣ̃ng yêu cầu sau.1 Đổi mới phương pháp dạy học là vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học theo hướng tích cực Đổi mới phƣơng pháp dạy học không có nghĩa là loại bꢁ các phƣơng pháp dạy học hiện có thay vào đó là phải kế thừa phát triển các mặt tích cực của phƣơng pháp dạy học truyền thống, đồng thời học hꢁi vận dꢀng các phƣơng pháp mới phù hợp với hoàn cảnh điều kiện dạy học hiện nay.

Vấn đề cơ bản là tìm ra cách vận dꢀng linh hoạt các phƣơng pháp dạy học nhƣ thế nào phát huy đƣợc những mặt tích cực của phƣơng pháp nhằm nâng cao trình độ tạo sự tích cực, chủ động, sáng tạo của các em trong học tập. Trên cơ sở đó SVTT : Lƣu Văn Hoá & Mai Lễ Nô En 16 XÂY DỰNG THƢ VIỆN ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM giúp các em biết cách tự học, biết các hợp tác, tích cực chủ động phát hiện giải quyết vần đề để vừa có kiến thức vừa ruyèn luyện đƣợc năng lực hành động. Đổi mới phương pháp dạy học nghĩa là tổ chức dạy học theo lối mới Cần hiểu đổi mới phƣơng pháp dạy học nghĩa là tổ chức dạy học theo lối mới, tạo lập quá trình dạy học những điều kiện, những giá trị mới. Tạo cho học sinh một vị thế mới và những tiền đề, những điều kiện thuận lợi để hoạt động.

Cꢀ thể là : -Học sinh trở thành chủ thể hoạt động, tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo trong hoạt động lĩnh hội kiến thức. -Tạo ra và duy trì ở học sinh những động lực mạnh mẽ : đó chính là động cơ, hứng thú, niềm lạc quan của học sinh trong quá trình học tập. Những nhân tố này chính là động lực thúc đẩy học sinh tích cực tự giác, chủ động sáng tạo trong quá trình hợp tác. - Phát triển ở học sinh khản năng tự đánh giá kết quả học tập trên cơ sở đó có thể điều chỉnh các hoạt động của mình theo mꢀc tiêu.

Xác lập vai trò chức năng mới của ngƣời thầy trong quá trình dạy học. Cꢀ thể là : - Giáo viên là ngƣời tổ chức chỉ đạo điều khiển các hoạt động học tập tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh. Giáo viên không còn là nguồn phát thông tin duy nhất, không phải là ngƣời hoạt động chủ yếu trên lớp nhƣ trƣớc đây mà sẽ là ngƣời tổ chức và điều khiển quá trình học tập của học sinh Với tƣ cách là ngƣời tổ chức, chỉ đạo, điều khiển quá trình học tập của học sinh. Giáo viên cần phải đảm nhiệm và thực hiện tốt các chức năng sau : + Thiết kế : tức là lập kế hoạch cho quá trình dạy học cả về mꢀc đích, nội dung, phƣơng pháp, phƣơng tiện và hình thức tổ chức dạy học.

Ngƣời giáo viên cần phải xuất phát từ mꢀc tiêu và nội dung bài học mà thiết kế ra những tình huống thích hợp để học sinh chiếm lĩnh nó thông qua hoạt động học tập tích cực của học sinh + Ủy thác : tức là thông qua đặt vần đề về nhận thức, tạo đông cơ hứng thú, ngƣời thầy biến ý đồ dạy học của mình thành nhiệm vꢀ học tập tự nguyện, tự giác của trò. + Điều khiển : quá trình học tập của học sinh trên cơ sở thực hiện một hệ thống mệnh lệnh, chỉ dẫn, trợ giúp, đánh giá ( bao gồm cả sự động viên). + Thể chế hóa : tức là xác nhận, định vị kiến thức mới trong hệ thống tri thức đã có, đồng nhất hóa kiến thức riêng lẻ của học sinh thành tri thức khoa học xã hội, hƣớng dẫn vận dꢀng và ghi nhớ. Vai trò của người thầy và học trò được thể hiện qua sơ đồ sau : Chất lƣợng và hiệu quả dạy học - Thiết kế - Động cơ, hứng thú, lạc Tổ chức - Ủy thác quan Chủ chỉ đạo - Tích cực, tự giác, thể nhận Trò Thầy QTNT - Điều khiển thức - Thể chế hóa sáng tạo, hoạt động - Tự đánh giá điều chỉnh SVTT : Lƣu Văn Hoá & Mai Lễ Nô En 17 XÂY DỰNG THƢ VIỆN ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM 1.3 Đổi mới phương pháp dạy học chỉ có kết quả trong điều kiện đổi mới một cách toàn diện quá trình dạy học Quá trình dạy học đƣợc tạo thành từ các nhân tố : mꢀc tiêu, nội dung, phƣơng pháp (phƣơng pháp – hình thức hoạt động của cả thầy và trò), phƣơng tiện đánh giá.

Tất cả các thành tố trên có mối quan hệ hữu cơ mật thiết với nhau. Trong đó mꢀc tiêu dạy học quyết định nội dung và phƣơng pháp, nội dung quyết định phƣơng pháp, phƣơng tiện. Ngƣợc lại, phƣơng pháp và phƣơng tiện tác động (tích cực hoặc tiêu cực) tới đến mꢀc tiêu và nội dung dạy học…. Việc đổi mới phƣơng pháp dạy học cần phải xem xét tất cả các yếu tố của quá trình giáo dꢀc, dạy học trong một chỉnh thể thống nhất liên quan chặt chẽ với nhau.

Dƣới đây là bảng so sánh giữa dạy học thông thƣờng và dạy học đổi mới3 Các thành Dạy học thông Dạy học đổi mới tố thƣờng - Giáo viên ( qua bài - Học sinh ( sau bài học này học học này giúp cho học sinh cần phải ….Mục tiêu sinh …) - Chỉ rõ sản phẩm mà họ sinh cần phải đạt đƣợc sau bài học. - Nặng về kiến thức lí - Tinh giản, vững chắc, thiết thực vì thuyết, nhẹ về kĩ năng lợi ích của học sinh.Nội dung và khản năng vận dꢀng - Coi trọng cả kiến thức, kĩ năng và giá trị. - Truyền thống theo - Các phƣơng pháp truyền thống kiểu giải thích – minh đƣợc sử dꢀng linh hoạt tích cực theo 3. Phƣơng họa : hƣớng thích cực hóa hoạt động học tập pháp dạy + Giáo viên : truyền của học sinh ( thuyết trình có sự tham học thꢀ một chiều kiến thức gia tích cực của học sinh, đàm thoại, đã chuẩn bị sẵn.

gợi mở, thảo luận, học nhóm…) + Học sinh : thông - Áp dꢀng một số phƣơng pháp dạy hiểu, ghi nhớ (nặng về học mới, thích hợp : giải quyết vấn đề, ghi nhớ máy móc), tái thảo luận, điều tra, đóng vai, động hiện. não… - Đa dạng : - Theo lớp, đồng loạt. + Trên lớp, cá nhân, học nhóm, lớp.Hình thức Ngoài ra rải rác có + Ngoài lớp : học ngoài trời, tham tổ chức dạy ngoại khóa, thực hành, quan, khảo sát địa phƣơng…. học tìm hiểu địa phƣơng + Ngoại khóa, thực tế, câu lạc bộ lịch sử, trò chơi học tập… - Truyền thống là chủ - Truyền thống, hiện đại ( máy chiếu yếu qua đầu, băng hình, máy vi tính và 3 Nguồn : Nguyễn Hải Châu, Phạm Thị Sen(Cb), Nguyễ n Đƣ́c Vũ, Nguyễn ThịKim Liên, Nguyễn Văn Luyên ̣ (2006), đổ i mơi ́ phƣơng phap ́ day ̣ hoc ̣ và kiêm ̉ tra đá nh giá môn đị a ly10, ́ trang 31-32-33.

SVTT : Lƣu Văn Hoá & Mai Lễ Nô En 18 XÂY DỰNG THƢ VIỆN ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM 5. Phƣơng Projector, … tiện dạy - Sử dꢀng chủ yếu - Sử dꢀng chủ yếu theo hƣớng học. theo kiểu minh họa. nguồn tri thức (hƣớng dẫn học sinh khai thác tri thức từ chính các phƣơng tiện dạy học) Hình thức đơn điệu : - Hình thức đa dạng : tự luận, trắc tự luận là chính nghiệm khách quan, bài tập, phiếu khảo quan sát… 6.