Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản của pháp luật về thỏa thuận trọng tài. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật về thỏa thuận trọng tài và thực tiễn áp dụng ở Việt Nam hiện nay. - Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về thỏa thuận trọng tài và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thỏa thuận trọng tài ở Việt Nam. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ THỎA THUẬN TRỌNG TÀI 1.1 Khái quát về Trọng tài Thƣơng mại 1.1 Khái niệm Trọng tài Thương mại Trọng tài Thương mại là một khái niệm đã xuất hiện từ lâu và ngày càng phổ biến trong đời sống kinh tế ở khắp nơi trên thế giới.
Khái niệm này được nghiên cứu dưới rất nhiều bình diện khác nhau trong khoa học pháp lý và hiện nay cũng có rất nhiều cách tiếp cận về khái niệm này. Trọng tài với tư cách là một phương thức giải quyết tranh chấp là cách tiếp cận chủ yếu của hệ thống các quy định pháp luật về trọng tài.a, Luật mẫu của UNCITRAL thì: “Trọng tài nghĩa là mọi hình thức trọng tài có hoặc không có sự giám sát của tổ chức”. Hay theo Hiệp hội trọng tài Hoa kỳ (AAA) thì: “Trọng tài là cách thức giải quyết tranh chấp bằng cách đệ trình vụ tranh chấp cho một số người khách quan xem xét giải quyết và họ sẽ đưa ra quyết định cuối cùng, có giá trị bắt buộc các bên tranh chấp phải thi hành”. Pháp luật trọng tài Việt Nam cũng có quy định tương tự về khái niệm này: Khoản 1, Điều 2 Pháp lệnh Trọng tài Thương mại 2003 ghi nhận: "Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại được các bên thỏa thuận và được tiến hành theo trình tự thủ tục do pháp lệnh quy định".
Khoản 1, Điều 3, Luật Trọng tài Thương mại 2010 cũng quy định: "Trọng tài Thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận và được tiến hành theo quy định của Luật này" 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bên cạnh đó, trọng tài với tư cách là một cơ quan giải quyết tranh chấp cũng là cách tiếp cận khá phổ biến. Theo từ điển tiếng Việt thì trọng tài là “Người được cử ra để phân xử, giải quyết những vụ tranh chấp”. Ngoài ra, khái niệm này còn được tiếp cận với tư cách là một chế định pháp luật, theo cuốn Danh từ pháp luật lược giải thì trọng tài là “một chế định cử tư nhân giải quyết sự bất hòa cho hai bên nguyên bị trong một vụ tranh chấp”. Như vậy, có rất nhiều cách hiểu và định nghĩa khác nhau về trọng tài, tuy nhiên khi nghiên cứu khái niệm này ta thường xem xét dưới hai góc độ chủ yếu: là một hình thức giải quyết tranh chấp và là cơ quan giải quyết tranh chấp: - Trọng tài là một phương thức giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại: Với tính chất là một phương thức giải quyết tranh chấp, Trọng tài Thương mại được hiểu là phương thức, trong đó các bên tranh chấp tự nguyện thỏa thuận với nhau để ủy thác việc giải quyết tranh chấp đã hoặc sẽ phát sinh giữa họ cho trọng tài và trọng tài, trên cơ sở các tình tiết khách quan của tranh chấp, được quyền đưa ra quyết định cuối cùng để giải quyết tranh chấp và quyết định này có giá trị bắt buộc thi hành đối với các bên.
- Trọng tài là một cơ quan giải quyết tranh chấp: Trọng tài Thương mại là cơ quan được thành lập tự nguyện bởi các trọng tài viên để giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại theo yêu cầu của các bên tranh chấp. Trọng tài là một cơ quan tài phán, có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại. Trọng tài được thừa nhận là một cơ quan tài phán độc lập, tồn tại song song với Tòa án.2 Đặc điểm của Trọng tài Thương mại Về bản chất, Trọng tài Thương mại là một phương thức giải quyết tranh chấp thương mại không mang ý chí quyền lực nhà mà được giải quyết thông 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com qua phán quyết của Trọng tài Thương mại theo thủ tục linh hoạt, mềm dẻo, là một phương thức giải quyết tranh chấp được tiến hành bởi các thiết chế đặc biệt, do vậy trọng tài mang một số đặc trưng cơ bản sau: - Trọng tài Thương mại là một loại hình tổ chức phi Chính phủ, trọng tài có quyền phán quyết như Tòa án và quyết định của trọng tài được cưỡng chế thi hành. - Cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là sự kết hợp giữa hai yếu tố thỏa thuận và tài phán.
Thỏa thuận làm tiền đề cho phán quyết và không thể có phán quyết thoát ly được những yếu tố đã được thỏa thuận. - Phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài bảo đảm quyền tự định đoạt của các đương sự rất cao. Các bên có quyền lựa chọn trọng tài viên, quy tắc tố tụng trọng tài, luật áp dụng. - Phán quyết của trọng tài có giá trị chung thẩm, không bị kháng cáo, kháng nghị và có hiệu lực thi hành với các bên.
Nếu một bên không thi hành thì bên kia có quyền yêu cầu Tòa án công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài. - Phương thức giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài Thương mại cần sự hỗ trợ của Tòa án. Sở dĩ cần sự hỗ trợ của Tòa án vì phán quyết của trọng tài không mang tính quyền lực Nhà nước, do đó cần phải có một cơ quan Nhà nước hỗ trợ, đó là Tòa án. - Trọng tài tồn tại dưới hai hình thức cơ bản là: trọng tài vụ việc và trọng tài thường trực.
Trọng tài vụ việc là hình thức trọng tài được lập ra để giải quyết các tranh chấp cụ thể và tự giải thể khi giải quyết xong tranh chấp 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trọng tài thường trực là những tổ chức trọng tài có hình thức tổ chức, trụ sở ổn định, danh sách trọng tài viên và hoạt động theo điều lệ riêng.3 Khái lược sự hình thành, phát triển của trọng tài trong lịch sử pháp luật Việt Nam Ở nước ta, cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài đã được hình thành từ khá lâu và trải qua các giai đoạn phát triển. Vào năm 1963 và 1964, ở miền Bắc nước ta đã thành lập Hội đồng trọng tài Ngoại thương và Hội đồng trọng tài Hàng hải Việt Nam bên cạnh phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam. Vào những năm 1990 của thế kỷ 20, một hệ thống trọng tài kinh tế từ huyện, tỉnh đến Trung Ương đã được thành lập để giải quyết các tranh chấp chủ yếu giữa các xí nghiệp quốc doanh, các hợp tác xã.
Trọng tài kinh tế thực chất là những cơ quan hành chính Nhà nước mà chưa thực hiện được vai trò đúng như tên gọi. Năm 1994, Chính phủ ban hành Nghị định số 116/CP, cho phép thành lập tổ chức trọng tài kinh tế với tư cách là một tổ chức xã hội - nghề nghiệp dưới hình thức Trung tâm Trọng tài Thương mại, tách biệt hẳn với trọng tài kinh tế nhà nước. Đây là một bước ngoặt khi Nhà nước đã trả Trọng tài Thương mại về đúng bản chất và chức năng của nó. Để đáp ứng nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, đưa hệ thống pháp luật Việt Nam tiệm cận với pháp luật quốc tế, nâng cao tính minh bạch, chuyên nghiệp cho hoạt động của các trung tâm Trọng tài Thương mại, Pháp lệnh Trọng tài Thương mại 2003 được ban hành.
Tuy nhiên, sau một quá trình áp dụng vào thực tế, Pháp lệnh Trọng tài Thương mại 2003 đã bộc lộ nhiều vấn đề bất cập, hạn chế, bởi vậy, đến ngày 17/06/2010, Quốc Hội đã chính thức ban hành Luật Trọng tài Thương mại 2010 để thay thế Pháp lệnh trọng tài 2003, nhằm hoàn thiện các quy định liên quan đến Trọng tài Thương mại. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Pháp luật về thỏa thuận trọng tài Pháp luật về thỏa thuận trọng tài được hiểu là tập hợp những quy định của pháp luật về những vấn đề liên quan đến thỏa thuận trọng tài như: khái niệm thỏa thuận trọng tài; phân loại thỏa thuận trọng tài; hình thức thỏa thuận trọng tài; hiệu lực của thỏa thuận trọng tài; tính độc lập của thỏa thuận trọng tài và những vấn đề khác có liên quan. Thỏa thuận trọng tài được quy định khá toàn diện trong Luật mẫu về Trọng tài Thương mại quốc tế của Ủy ban pháp luật thương mại quốc tế Liên Hợp Quốc (sau đây gọi là "Luật mẫu").
Trên cơ sở các quy định của Luật Mẫu về thỏa thuận trọng tài, các quốc gia kế thừa và quy định cho phù hợp với tình hình thực tiễn ở quốc gia mình.1 Khái niệm "Thỏa thuận trọng tài" Điều 7.1, Luật Mẫu quy định: Thoả thuận trọng tài là thoả thuận mà các bên đưa ra trọng tài mọi hoặc các tranh chấp nhất định phát sinh hoặc có thể phát sinh giữa các bên về quan hệ pháp lý xác định, dù là quan hệ hợp đồng hay không phải là quan hệ hợp đồng. Thoả thuận trọng tài có thể dưới hình thức Điều khoản trọng tài trong hợp đồng hoặc dưới hình thức thoả thuận riêng. Như vậy, có thể thấy rằng, Luật mẫu không chỉ ghi nhận thỏa thuận trọng tài là thỏa thuận của các bên đưa ra trọng tài để giải quyết các tranh chấp đã phát sinh hoặc có thể phát sinh mà còn bao gồm cả nội dung về những tranh chấp được thỏa thuận giải quyết bằng trọng tài và hình thức xác lập của thỏa thuận trọng tài. Trong khi đó, pháp luật Việt Nam hiện hành chỉ ghi nhận thỏa thuận trọng tài là sự thỏa thuận của các bên về việc đưa các tranh chấp đã phát sinh 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoặc có thể phát sinh ra giải quyết bằng trọng tài, còn các nội hàm về các tranh chấp được thỏa thuận giải quyết bằng trọng tài là những tranh chấp nào? Chủ thể của tranh chấp là những ai? Thỏa thuận trọng tài được xác lập dưới những hình thức nào? lại được quy định riêng tại các điều luật khác.