Khoá luận tốt nghiệp đại học thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề vệ sinh an toàn thực phẩm theo chương trình giáo dục phổ thông mới môn sinh học

Khóa luận tốt nghiệp đại học thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề vệ sinh an toàn thực phẩm theo chương trình giáo dục phổ thông mới môn Sinh học.

• Tác giả: Bùi Thị Thu
• Người hướng dẫn: TS. An Biên Thùy
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
• Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học
• Đề tài: Thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề vệ sinh an toàn thực phẩm theo chương trình giáo dục phổ thông mới môn Sinh học
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan những nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2. Cơ sở lí luận của đề tài
• 1.2.1. Những vấn đề liên quan đến dạy học chuyên đề
• 1.2.1.1. Khái niệm dạy học chuyên đề
• 1.2.1.2. Vai trò của dạy học chuyên đề
• 1.2.1.3. Cấu trúc của chuyên đề dạy học
• 1.2.1.4. Thuận lợi và khó khăn khi tổ chức dạy học theo chuyên đề ở trường THPT
• 1.2.1.4.1. Thuận lợi
• 1.2.1.4.2. Khó khăn
• 1.2.1.5. Quy trình thiết kế hoạt động chuyên đề
• 1.2.1.5.1. Bước 1: Xác định vấn đề
• 1.2.1.5.2. Bước 2: Xây dựng nội dung chuyên đề
• 1.2.1.5.3. Bước 3: Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ
• 1.2.1.5.4. Bước 4: Mô tả yêu cầu
• 1.2.1.5.5. Bước 5: Biên soạn câu hỏi và bài tập
• 1.2.1.5.6. Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học theo chuyên đề
• 1.2.2. Những vấn đề liên quan đến chương trình giáo dục phổ thông mới
• 1.2.2.1. Quan điểm xây dựng chương trình
• 1.2.2.2. Mục tiêu chương trình
• 1.2.2.3. Hệ thống chuyên đề học tập
• 1.2.3. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.2.3.1. Mục đích điều tra
• 1.2.3.2. Đối tượng điều tra
• 1.2.3.3. Nội dung điều tra
• 1.2.3.4. Phương pháp điều tra
• 1.2.3.5. Kết quả điều tra
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ SINH AN TOÀN THỰC PHẨM (THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI MÔN SINH HỌC)
• 2.1. Thiết kế chuyên đề
• 2.1.1. Thiết kế tài liệu
• 2.1.2. Thiết kế hoạt động chuyên đề
• 2.2. Tổ chức hoạt động
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Địa điểm và thời gian thực nghiệm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm
• 3.5. Xử lý số liệu
• 3.6. Kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Lý do chọn đề tài

Đề tài 'Thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề vệ sinh an toàn thực phẩm theo chương trình giáo dục phổ thông mới môn Sinh học' được lựa chọn dựa trên ba yếu tố chính. Thứ nhất, yêu cầu đổi mới giáo dục toàn diện, hướng tới phát triển năng lực người học, được nêu rõ trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI. Thứ hai, việc dạy học theo chuyên đề giúp học sinh tích hợp kiến thức, kỹ năng và ứng dụng vào thực tiễn, khác biệt với phương pháp truyền thống. Thứ ba, thực trạng dạy học chuyên đề về vệ sinh an toàn thực phẩm tại các trường phổ thông còn hạn chế, chưa chú trọng đến thực hành và trải nghiệm.

1.1. Yêu cầu đổi mới giáo dục

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 cũng đề cao việc đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập.

1.2. Ý nghĩa của dạy học theo chuyên đề

Dạy học theo chuyên đề giúp học sinh tích hợp kiến thức, kỹ năng và ứng dụng vào thực tiễn. Phương pháp này tạo điều kiện cho học sinh tự lực tìm kiếm thông tin và giải quyết các nhiệm vụ học tập, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

1.3. Thực trạng dạy học chuyên đề tại trường phổ thông

Việc thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề về vệ sinh an toàn thực phẩm tại các trường phổ thông còn hạn chế. Học sinh chỉ có hiểu biết khái quát, chưa được thực hành và trải nghiệm, dẫn đến kiến thức không được áp dụng hiệu quả trong cuộc sống.

II. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của đề tài là thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề vệ sinh an toàn thực phẩm nhằm phát triển năng lực sinh học cho học sinh. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm: nghiên cứu cơ sở lý luận, điều tra thực trạng, thiết kế tài liệu và hoạt động chuyên đề, tổ chức dạy học và thực nghiệm sư phạm.

2.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích chính là phát triển năng lực sinh học cho học sinh thông qua việc thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề vệ sinh an toàn thực phẩm.

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ bao gồm nghiên cứu cơ sở lý luận, điều tra thực trạng, thiết kế tài liệu và hoạt động chuyên đề, tổ chức dạy học và thực nghiệm sư phạm để kiểm tra giả thuyết khoa học.

III. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Đề tài dựa trên cơ sở lý luận về dạy học chuyên đề và thực tiễn áp dụng tại các trường phổ thông. Các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam đã chỉ ra lợi ích của phương pháp dạy học chuyên đề trong việc phát triển năng lực học sinh.

3.1. Nghiên cứu trên thế giới

Phương pháp dạy học chuyên đề đã được áp dụng rộng rãi tại các nước như Mỹ, Malaysia, Nhật Bản và Phần Lan. Các nghiên cứu chỉ ra rằng phương pháp này giúp học sinh tích cực tham gia và phát triển kỹ năng một cách nhanh chóng.

3.2. Nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, phương pháp dạy học chuyên đề đã được áp dụng tại các trường THPT, mang lại hiệu quả trong việc hình thành và phát triển năng lực học sinh. Tuy nhiên, việc thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề vẫn còn hạn chế.

3.3. Cơ sở lý luận về dạy học chuyên đề

Dạy học chuyên đề là hình thức dạy học dựa trên việc thiết kế và tổ chức các chuyên đề học tập. Phương pháp này giúp học sinh tích hợp kiến thức, kỹ năng và ứng dụng vào thực tiễn.

IV. Thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề

Quy trình thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề bao gồm các bước: xác định vấn đề, xây dựng nội dung, xác định chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ, mô tả yêu cầu, biên soạn câu hỏi và bài tập, thiết kế tiến trình dạy học.

4.1. Quy trình thiết kế chuyên đề

Quy trình bao gồm xác định vấn đề, xây dựng nội dung, xác định chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ, mô tả yêu cầu, biên soạn câu hỏi và bài tập, thiết kế tiến trình dạy học.

4.2. Tổ chức dạy học chuyên đề

Tổ chức dạy học chuyên đề bao gồm việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin và giải quyết các nhiệm vụ học tập.

V. Thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại trường THPT Tây Tiền Hải với mục đích kiểm tra hiệu quả của việc thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề vệ sinh an toàn thực phẩm. Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện đáng kể trong năng lực sinh học của học sinh.

5.1. Mục đích thực nghiệm

Mục đích là kiểm tra hiệu quả của việc thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề vệ sinh an toàn thực phẩm trong việc phát triển năng lực sinh học cho học sinh.

5.2. Kết quả thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện đáng kể trong năng lực sinh học của học sinh, đồng thời khẳng định tính khả thi của phương pháp dạy học chuyên đề.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề. Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên. Giáo viên đánh giá kết quả làm việc của học sinh Mức 2: Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để học sinh tìm cách giải quyêt vấn đề. Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của giáo viên khi cần.

Giáo viên và học sinh đánh giá Mức 3: Giáo viên cung cấp thông tin, tạo tình huống có vấn đề. Học sinh phát hiện và xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết, vấn đề. Giáo viên và học sinh cùng đánh giá Mức 4: Học sinh tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của mình hoặc công đồng, lựa chọn vấn đề cần giải quyết. Học sinh giải quyết vấn đề vấn đề, tự đánh giá chất lượng, hiệu quả, có ý kiến bổ sung của giáo viên khi kết thúc Bước 2: Xây dựng nội dung chuyên đề Căn cứ vào tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được sử dụng để tổ chức hoạt động cho học sinh, từ tình huống xuất phát đã xây, dự kiến các nhiệm vụ học tập cụ thể tiếp theo tương ứng với các hoạt động của học sinh, từ đó xác định các nội dung cần thiết để cấu thành chuyên đề.

Lựa chọn các nội dung của chuyên đề từ các bài/ tiết trong sách giáo khoa của một môn học và các môn có liên quan để xây dựng chuyên đề dạy học Bước 3: Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, từ đó xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho học sinh theo chuyên đề sẽ xây dựng Bước 4: Mô tả yêu cầu Xác định và mô tả mức độ yêu cầu của mỗi loại câu hỏi/ bài tập có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học. Bước 5: Biên soạn câu hỏi và bài tập 9 Biên soạn câu hỏi và bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá, luyện tập theo chuyên đề đã xây dựng Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học theo chuyên đề Thiết kế tiến trình dạy học theo chuyên đề thành các hoạt động học được tổ chức cho học sinh có thể thực hiện ở trên lớp và ở nhà, mỗi tiết học trên lớp có thể chỉ thực hiện một số hoạt động trong tiến trình sư phạm của phương pháp và kĩ thuật dạy học được sử dụng. Trong chuỗi hoạt động học, đặc biệt quan tâm xây dựng tình huống xuất phát Tiếp theo tình huống xuất phát là các hoạt động học như: đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề, thực hiện giải pháp để giải quyết vấn đề, báo cáo, thảo luận, kết luận,… Dựa và các quy trình trên giáo viên có thể thiết kế các chuyên đề dạy học phù hợp 1. Những vấn đề liên quan đến chƣơng trình giáo dục phổ thông mới 1.

Quan điểm xây dựng chương trình - Tuân thủ các quy định nêu trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể - Tiếp cận với xu hướng quốc tế - Cụ thể hóa mục tiêu giáo dục định hướng nghề nghiệp - Giáo dục phát triển bền vững và gắn với cuộc sống hằng ngày của học sinh 1. Mục tiêu chương trình Chương trình giúp học sinh tiếp tục tìm hiểu các khái niệm, quy luật sinh học làm cơ sở khoa học cho việc ứng dụng tiến bộ sinh học, nhất là tiến bộ của công nghệ sinh học vào thực tiễn đời sống; trên cơ sở đó học sinh định hướng được ngành nghề để tiếp tục học và phát triển sau trung học phổ thông. Hệ thống chuyên đề học tập 10 STT Tên chuyên đề Số tiết Lớp 1 Công nghệ tế bào và một số thành tựu 15 2 Công nghệ enzyme 10 10 Công nghệ vi sinh vật trong xử lí ô nhiễm 3 10 môi trường Dinh dưỡng khoáng – tăng năng suất cây 4 10 trồng và nông nghiệp 11 5 Một số bệnh dịch ở người và cách phòng trừ 15 6 Vệ sinh an toàn thực phẩm 10 7 Sinh học phân tử 15 8 Kiểm soát sinh học 10 12 9 Sinh thái nhân văn 10 1. Cơ sở thực tiễn của đề tài 1.

Mục đích điều tra - Xây dựng cơ sở thực tiễn cho việc thiết kế và áp dụng phương pháp dạy học theo chuyên đề dạy học 1. Đối tƣợng điều tra - 5 giáo viên giảng dạy ở trường THPT Tây Tiền Hải, Thái Bình - 142 học sinh khối lớp 11 của trường THPT Tây Tiền Hải, Thái Bình 1. Nội dung điều tra - Thực trạng học môn Sinh học ở trường phổ thông - Thực trạng thiết kế và sử dụng chuyên đề trong dạy học môn Sinh học ở trường THPT - Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình xây dựng chuyên đề dạy học môn Sinh học 1. Phƣơng pháp điều tra - Bằng phương pháp quan sát (thông qua dự giờ, thăm lớp), điều tra bằng phiếu điều tra, phỏng vấn trực tiếp GV, HS) 11 - Chọn mẫu khảo sát: 5 giáo viên giảng dạy ở trường THPT Tây Tiền Hải và 142 học sinh khối lớp 11 của trường THPT Tây Tiền Hải, Thái Bình - Thời gian khảo sát: tháng 3 năm 2019 1.

Kết quả điều tra 1. Điều tra đánh giá thực trạng học môn Sinh học ở trường phổ thông Thông qua câu hỏi trong phiếu điều tra (Phụ lục) kết quả hỏi ý kiến của 142 HS cho thấy: Bảng 1. Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học trong dạy học Số lượng PPDH Tỉ lệ (%) (HS) Thuyết trình 27 19% Hỏi – đáp 69 49% Làm thí nghiệm 15 10% Quan sát mẫu vật, tranh ảnh, chiếu video 21 15% Phương pháp khác 10 7% Từ bảng trên chúng ta thấy tỉ lệ phương pháp thuyết trình được sử dụng là 19%, tỉ lệ phương pháp hỏi – đáp được sử dụng là 49%, tỉ lệ sử dụng phương pháp làm thí nghiệm chiếm 10%, tỉ lệ sử dụng phương pháp quan sát mẫu vật, tranh ảnh, chiếu video là 15%, và tỉ lệ sử dụng phương pháp khác là 7%. Thuyết trình 7% 19% Hỏi - đáp 15% Làm thí nghiệm 10% Quan sát mẫu vật, tranh ảnh, chiếu 49% video Phương pháp khác Biểu đồ 1.

Tỉ lệ sử dụng các phương pháp dạy học trong dạy học 12 Về hứng thú của HS với việc học tập theo chuyên đề có kết quả như sau: Bảng 1. Hứng thú của HS với việc học tập theo chuyên đề Mức độ hứng thú Số lượng (HS) Tỉ lệ (%) Có hứng thú 123 86,62% Không hứng thú 19 13,38% Nhìn vào khảo sát chúng ta thấy có 123 HS chiếm 86,62% có ý kiến rằng có hứng thú với việc dạy học theo chuyên đề, 19 HS chiếm 13,38% lại không hứng thú với việc dạy học theo chuyên đề. Điều tra giáo viên về việc thiết kế và giảng dạy theo chuyên đề Thông qua câu hỏi trong phiếu điều tra (Phụ lục) kết quả hỏi ý kiến của 5 GV cho thấy: Bảng 1. Khảo sát ý kiến áp dụng dạy học theo chuyên đề Nội dung Số lượng (GV) Không nên áp dụng 0 Nên áp dụng 5 Từ bảng trên chúng tôi thấy rằng có 05/05 GV cho rằng nên áp dụng dạy học theo chuyên đề vào môn Sinh học.

Khảo sát về mức độ dạy học theo chuyên đề của GV cho kết quả như sau: Bảng 1. Khảo sát về mức độ dạy học theo chuyên đề của GV Mức độ dạy học theo chuyên đề Số lượng (GV) Rất ít 2 Thỉnh thoảng 3 Thường xuyên 0 Qua bảng trên, có 2 GV có mức độ dạy học theo chuyên đề là rất ít, có 3 GV có mức độ dạy học theo chuyên đề là thỉnh thoảng. 13 Tiến hành khảo sát về hiệu quả của dạy học theo chuyên đề cho kết quả như sau: Bảng 1. Khảo sát về hiệu quả của dạy học theo chuyên đề Hiệu quả của dạy học theo chuyên đề Số lượng (GV) Ít hiệu quả 0 Tương đối hiệu quả 1 Hiệu quả 3 Rất hiệu quả 1 Qua khảo sát chúng ta thấy có 1 GV cho rằng dạy học theo chuyên đề tương đối hiệu quả, 3 GV cho rằng có hiệu quả và 1 GV cho rằng rất hiệu quả khi dạy học theo chuyên đề 14 Kết luận chƣơng 1 Trong chương này, chúng tôi đã nghiên cứu lịch sử nghiên cứu của dạy học chuyên đề trên thế giới cũng như ở trong nước.

Chúng tôi nhận thấy rằng dạy học theo chuyên đề đã xuất hiện khá lâu về trước nhưng chưa có hướng đi mới được nghiên cứu. Chúng tôi đã tìm hiểu và trình bày về cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của đề tài. Để giải quyết các nhiệm vụ của đề tài chúng tôi chú trọng tới những cơ sở về những đặc điểm của dạy học chuyên đề, quy trình thiết kế chuyên đề dạy học Sinh học. Ngoài ra, những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thiết kế chuyên đề dạy học ở trường THPT, thực trạng thiết kế và tổ chức dạy học theo chuyên đề dạy học môn Sinh học tại trường THPT cũng là những điều cần chú trọng dựa vào nội dung và phương pháp điều tra và kết quả khảo sát.

Những vấn đề này sẽ được chúng tôi vận dụng trong thiết kế chuyên đề Vệ sinh an toàn thực phẩm ở chương 2. THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ SINH AN TOÀN THỰC PHẨM (THEO CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI MÔN SINH HỌC) 2. Thiết kế chuyên đề Thiết kế chuyên đề gồm 2 giai đoạn: - Thiết kế tài liệu - Thiết kế hoạt động chuyên đề Bước 1: Xác định mục tiêu Bước 2: Tìm kiếm thông tin Giai đoạn 1: Thiết kế Bước 3: Sắp xếp và xử lí thông tin tài liệu Bước 4: Viết bản thảo Bước 5: Xin ý kiến chuyên gia Bước 6: Hoàn thiện tài liệu Bước 1: Xác định vấn đề Bước 2: Xây dựng nội dung Bước 3: Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, Giai đoạn 2: Thiết kế hoạt thái độ động chuyên đề Bước 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu Bước 5: Biên soạn câu hỏi và bài tập Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học chuyên đề 16 2. Thiết kế tài liệu 2.