CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC THIẾT KẾ TRÒ CHƠI KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ THẾ GIỚI ĐỘNG VẬT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI 1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ MG, trong các trò chơi thì trò chơi KPKH có ý nghĩa rất lớn trong việc phát triển năng lực và trí tuệ của trẻ như: luyện giác quan, phát triển trí nhớ, ngôn ngữ, tư duy, khả năng phản ứng nhanh nhẹn, chính xác, nhờ vậy việc nghiên cứu, tổ chức hướng dẫn trò chơi thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong nước và trên thế giới. Tuy nhiên chỉ có những vấn đề xoay quanh việc nói về hoạt động vui chơi của trẻ MG, các công trình nghiên cứu về trò chơi cụ thể như học thuyết của Ph.Siller, nhà giáo dục N.Crupxkai, nhà giáo I. Để có cái nhìn bao quát và cụ thể về vấn đề nghiên cứu, tôi tổng hợp các xu hướng nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến việc nghiên cứu thiết kế trò chơi như sau: 1.
Những nghiên cứu ở nước ngoài 1. Nghiên cứu lí thuyết về trò chơi trẻ em Tính theo thời gian học thuyết đầu tiên về trò chơi là học thuyết “sức dư thừa”của Ph.Spencer, ông là một nhà thơ Đức nổi tiếng và còn là một triết học. Ông coi trò chơi là cơ sở của các loại hình nghệ thuật và trò chơi là một hoạt động hết sức cần thiết của trẻ. Trò chơi là con đường tích lũy những biểu tượng cụ thể về thế giới xung quanh, các trò chơi phải vừa sức, mang tính chất trực quan không gò bó trẻ.
Những nhà giáo dục học tiến bộ của Nga K.Ichikhieva (1806 - 1944) đã xuất phát từ nhận thức duy vật về bản chất trò chơi, xem trò chơi là phương tiện giáo dục trẻ, công nhận khả SVTH: Võ Thị Tường Vy Trang 6 Khóa luận tốt nghiệp Niên khóa 2014 -2018 năng sự cần thiết phải có sự tổ chức hướng dẫn của người lớn đối với trẻ.Komenxki (1592 - 1670) Người tiệp Khắc: ông xem trò chơi như một hoạt động hết sức cần thiết của trẻ, là phương tiện phát triển năng lực, trí tuệ. Trò chơi còn là phương tiện, là con đường giúp trẻ xích lại gần nhau, tạo niềm vui chung cùng bạn bè. Từ đó ông khuyên các bậc cha mẹ, cô giáo cần có thái độ đúng mực trong việc hướng dẫn trẻ chơi nhằm phát huy vai trò tích cực của trò chơi đối với sự phát triển của trẻ. Nhà giáo dục N.Crupxkai, bà cho rằng trò chơi là phương thức nhận biết thế giới, là con đường dẫn dắt trẻ đi tìm chân lí, trẻ không chỉ học trong lúc học mà còn học cả trong lúc chơi vì “chơi với trẻ vừa là học, vừa là lao động, vừa là hình thức giáo dục nghiêm túc.
Trò chơi là phương tiện nhận thức về thế giới xung quanh của trẻ. [17] Ngay từ thế kỉ XVII – XVIII những nhà giáo dục vĩ đại I.Pestalogi (1746 – 1670) đã coi trò chơi là một hoạt động hết sức cần thiết của trẻ. Vì tuổi MG là thời kì phát triển các giác quan nên người lớn cần tạo điều kiện cho trẻ chơi, tiếp xúc với thế giới xung quanh và tri giác bằng các giác quan (nghe, nhìn, ngửi, sờ mó) với những hành động cụ thể. Nhà giáo dục học Xô Viết lỗi lạc N.Krupxkaia coi trò chơi đối với trẻ MG là học tập là lao động, là hình thức giáo dục nghiêm túc.
Và cũng đã có rất nhiều các nhà tâm lí học khác ở phương tây như Catherin Garvery, Rubin và các cộng sự, Jones và reynold, Docket Sua. cũng đã đặt trò chơi vào trung tâm của chương trình giáo dục mầm non. Nghiên cứu ứng dụng trò chơi vào quá trình giáo dục trẻ mầm non Quan điểm sử dụng trò chơi vào mục đích học tập đã được khẳng định ngay từ cuối thế kỉ XVIII trong khuynh hướng sư phạm tư sản tiến bộ xuất hiện ở Đức với các nhà sư phạm như I. SVTH: Võ Thị Tường Vy Trang 7 Khóa luận tốt nghiệp Niên khóa 2014 -2018 Các nhà giáo dục này sử dụng nhiều loại trò chơi khác nhau phù hợp đặc điểm lứa tuổi của trẻ nhằm làm cho trẻ chú ý hơn đến việc học.
Nhà giáo dục người Nga cho rằng “Trẻ học vì là chơi, chơi để mà học, chơi mang lại niềm vui cho trẻ”. Khi trẻ phải chơi theo sự áp đặt của người lớn thì lúc ấy trò chơi không còn là trò chơi theo ý nghĩa của nó nữa.Uđanxova – nhà giáo dục Xô Viết, trong tác phẩm “Trò chơi dạy học cho trẻ em MG” đã cho rằng: “Nhờ sử dụng các trò chơi học tập (TCHT) mà quá trình dạy học trở thành một hình thức vui chơi vừa sức và hấp dẫn đối với trẻ MG, nhiệm vụ học tập được giải quyết trong quá trình chơi”. Với quan niệm đó tác giả đã đưa ra gần 200 TCHT phổ biến nhằm phát triển tiếng nói và dạy trẻ học tính toán. Trên thế giới, nhiều nhà sư phạm nổi tiếng như F.
đã giành nhiều tâm huyết cho việc soạn thảo ra các hệ thống TCHT có giá trị và dùng chúng để giáo dục và dạy học cho trẻ MG và các hệ thống trò chơi ấy vẫn còn ý nghĩa giáo dục cho đến ngày nay. [16] Các nhà giáo dục có nhiều công trình nghiên cứu về trò chơi, theo học thuyết trò chơi là phương tiện giáo dục và nó giữ vai trò quan trọng trong việc giáo dục trí tuệ cho trẻ. Cho nên cần được vui chơi dưới sự hướng dẫn của người lớn. Theo luận điểm của các nhà lý luận dạy học Xô Viết nổi tiếng Mnskatlin và I.ta – Leener, trong trò chơi người lớn cần hướng dẫn cho trẻ chơi theo lứa tuổi, không áp đặt trẻ.
Không chơi hộ trẻ, để trẻ tự chơi theo ý thức và sự hiểu biết của mình để trẻ tự làm chủ những điều mà chúng biết, làm giàu biểu tượng thiên nhiên. Những nghiên cứu ở trong nước Trước nhiệm vụ đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo của ngành giáo dục, cùng với xu thế đổi mới các hoạt động giáo dục trong SVTH: Võ Thị Tường Vy Trang 8 Khóa luận tốt nghiệp Niên khóa 2014 -2018 trường mầm non theo hướng “tích hợp theo chủ đề”, “lấy trẻ làm trung tâm”,. trong các trường mầm non hiện nay đã thúc đẩy nhiều nhà tâm lí, giáo dục Việt Nam đi sâu nghiên cứu về trò chơi và ứng dụng chúng trong công tác dạy học MG. Nội dung nghiên cứu tập trung vào các hướng: 1.
Nghiên cứu về sử dụng trò chơi trong giáo dục trẻ mầm non Ở nước ta,vấn đề trò chơi nói chung và TCHT của trẻ MG được các nhà tâm lí học và giáo dục học quan tâm nghiên cứu. Nhóm tác giả Nguyễn Thạc, Nguyễn Ngọc Trâm, Trần Lan Hương đã sưu tầm và biên soạn từ chương trình giáo dục sớm Kidsmart IBM “Tuyển tập các trò chơi phát triển cho trẻ MG”, bên cạnh các trò chơi là lời gợi ý mang tính chất gợi mở, tạo cơ hội cho cả cô và trẻ cùng học cùng chơi. Có thể nói đây là bước khởi đầu cho việc tổ chức trò chơi theo hướng mới, hòa nhập với các nước trong khu vực. Đinh Văn Vang cũng khẳng định vai trò rất quan trọng của trò chơi đối với sự phát triển của trẻ “TCHT là phương tiện, con đường cơ bản để phát triển trí tuệ cho trẻ mầm non.
[15] Nguyễn Ánh Tuyết đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về trò chơi nói chung và TCHT nói riêng. Tác giả đặc biệt quan tâm đến ý nghĩa phát triển của TCHT. Các nghiên cứu này còn chỉ ra việc lựa chọn trò chơi sao cho nội dung chơi, thao tác chơi phù hợp với lứa tuổi. Tác giả đã khẳng định thế mạnh của TCHT về phương diện phát triển trí tuệ, nhận thức về thế giới xung quanh một cách độc đáo ở trẻ.
Từ đó lĩnh hội các khái niệm, biểu tượng mới về thế giới xung quanh, có những kỹ năng phù hợp đối với đối tượng. [3], [14] Nguyễn Thị Hòa, Nguyễn Ánh Tuyết, Đinh Văn Vang đã làm rõ bản chất, ý nghĩa, vai trò của TCHT đối với trẻ. TCHT là phương tiện, con đường cơ bản để phát triển trí tuệ trẻ MG. Bên cạnh đó còn khẳng định vai trò của TCHT đến sự phát triển các chức năng tâm lí của trẻ MG: giác quan, tư duy, tưởng tượng, trí nhớ, chú ý, ngôn ngữ.
[3] SVTH: Võ Thị Tường Vy Trang 9 Khóa luận tốt nghiệp Niên khóa 2014 -2018 Ngoài ra còn một số luận văn, khóa luận, hàng loạt những công trình nghiên cứu về TCHT của trẻ MG trong dạy học theo hướng đổi mới được đăng tải trên các báo, tạp chí nghiên cứu giáo dục, kỉ yếu, hội thảo và trên mạng Internet. Một số công trình nghiên cứu về trò chơi của trẻ mầm non như là hình thức, phương tiện, biện pháp, phương pháp giáo dục toàn diện nhân cách cho trẻ. Nghiên cứu việc thiết kế và sử dụng trò chơi trong hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Có rất nhiều đề tài nghiên cứu đã thực hiện và có thể là đang thực hiện những đề tài xoay quanh vấn đề này. Bởi vấn đề nghiên cứu thiết kế trò chơi không còn xa lạ gì với các nhà nghiên cứu, những nhà tâm lí học,.
Tuy nhiên, việc thiết kế đó có thật sự dựa vào trẻ, có thật sự đạt hiệu quả cao không thì điều đó mới thực sự quan trọng. Và mỗi đề tài, mỗi cá nhân nghiên cứu sẽ thu nhận được những kết quả khác nhau, có những điểm mới và những điểm kế thừa: Nguyễn Thiều Dạ Hương (2014) đã thiết kế một số TCHT và đưa ra cách sử dụng TCHT trong hoạt động khám phá môi trường xung quanh nhằm phát triển khả năng khái quát hóa cho trẻ 5 – 6 tuổi. Tác giả đưa ra các cơ sở lí luận cũng như nghiên cứu về thực trạng vấn đề rất rõ ràng. Và từ đó thiết kế hệ thống trò chơi cho trẻ cũng như đưa ra được cách sử dụng các trò chơi đó.
[4] Trần Thị Huyền (2016) với đề tài “Thiết kế TCHT trên máy tính hướng dẫn trẻ mầm non khám phá TGĐV”, đã nêu rõ các cơ sở lí luận của vấn đề và thiết kế một số trò chơi giúp trẻ khám phá TGĐV. Công trình cũng đã đi sâu vào tìm hiểu cơ sở khoa học và nguyên tắc cũng như quy trình thiết kế TCHT. [5] Nguyễn Thị Thanh Tâm (2013) đã đưa ra mục tiêu nghiên cứu là tìm ra cơ sở khoa học của quy trình thiết kế và sử dụng TCHT nhằm củng cố biểu tượng về động vật cho trẻ 5 – 6 tuổi.