Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án tốt nghiệp cử nhân ngành Thiết kế thời trang của tác giả Vũ Thị Hoa (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2022) được thực hiện với đề tài: "Thiết kế trang phục ứng dụng cho nữ độ tuổi từ 20-25 theo phong cách Street Style, lấy ý tưởng từ những tác phẩm hội họa của Wassily Kandinsky trong giai đoạn từ năm 1922 đến 1933".

Lý do chọn đề tài xuất phát từ việc tác giả nhận thấy nguồn năng lượng tích cực, sự năng động và tính ngẫu hứng qua màu sắc tươi sáng cùng các cấu trúc hình học cơ bản trong các tác phẩm hội họa giai đoạn 1922–1933 của danh họa Wassily Kandinsky. Dưới góc nhìn cá nhân của tác giả, cuộc đời mỗi người là một tác phẩm nghệ thuật riêng biệt được sắp xếp và kết hợp từ những yếu tố giản đơn. Đề tài hướng đến việc ca ngợi thế hệ trẻ dám ước mơ, theo đuổi đam mê và hướng tới tự do nhưng vẫn tôn trọng các nguyên tắc, chuẩn mực xã hội. Tác giả lựa chọn chuyển hóa ngôn ngữ hội họa trừu tượng này sang thời trang ứng dụng để lan tỏa những giá trị thẩm mỹ và thông điệp sống tích cực.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định qua hai giai đoạn cụ thể:

  1. Mục tiêu trước mắt: Đánh dấu kết quả học tập bốn năm đại học, vận dụng kiến thức chuyên môn về kỹ thuật may, xử lý chất liệu, tạo phom dáng và nắm bắt xu hướng thời trang để khẳng định phong cách cá nhân khi bước chân vào nghề thiết kế.
  2. Mục tiêu lâu dài: Tạo ra các mẫu trang phục ứng dụng lấy cảm hứng từ hội họa Kandinsky nhằm thu hút sự quan tâm của công chúng, thể hiện năng lực sáng tạo nghệ thuật, đồng thời đáp ứng tốt nhu cầu thẩm mỹ và sử dụng thực tế của khách hàng mục tiêu.

Phạm vi và đối tượng nghiên cứu của đề tài:

  • Đối tượng nghiên cứu: Thiết kế trang phục nữ ứng dụng theo phong cách thời trang đường phố (Street Style), khai thác nội dung, ý nghĩa, hình khối, màu sắc và chất liệu từ các tác phẩm hội họa của Wassily Kandinsky.
  • Khách hàng mục tiêu: Nữ giới trong độ tuổi từ 20 đến 25, có nguồn thu nhập ổn định, yêu thích phong cách trẻ trung, năng động, nổi bật; bao gồm những người có sức ảnh hưởng như người mẫu, Tiktoker, người nổi tiếng (celeb) tham gia các hoạt động chụp ảnh hoặc sự kiện thời trang, nghệ thuật.
  • Phạm vi không gian và thời gian ứng dụng: Bộ sưu tập định hướng cho mùa Thu Đông 2023/2024, khai thác nguồn tư liệu tranh vẽ giai đoạn 1922–1933 của Kandinsky tại trường nghệ thuật Bauhaus.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp thiết kế

Khung lý thuyết và khái niệm chuyên ngành

Nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận nghệ thuật thị giác của Wassily Kandinsky và các nguyên lý tạo hình trong thiết kế thời trang hiện đại:

  • Lý thuyết hình học và màu sắc của Kandinsky: Khai thác các phân tích từ cuốn sách lý thuyết Point and Line to Plane (xuất bản năm 1926 bởi Verlag Albert Langen tại Munich). Lý thuyết này tập trung vào các yếu tố cấu thành bức tranh gồm điểm (point), đường (line) và mặt phẳng cơ bản (basic plane). Mỗi yếu tố hình học mang một tải lượng cảm xúc riêng: hình tam giác biểu thị sự đối kháng/hung hăng, hình vuông biểu thị sự bình tĩnh, hình tròn là biểu trưng của sự hoàn chỉnh và cân bằng. Vị trí trên mặt phẳng cơ bản cũng quyết định sắc thái cảm xúc: phần trên gợi sự nhẹ nhàng, lỏng lẻo; phần dưới gợi sự cô đọng, nặng nề.
  • Khái niệm phong cách Street Style: Phong cách thời trang đường phố với đặc trưng phom dáng hình học (chữ nhật, vuông, oval, oversize), cấu trúc thoải mái (áo khoác rộng phủ tay, áo thun, quần ống rộng, quần thụng) và cách phối màu đa dạng (đơn sắc, tương đồng, tương phản, bổ túc).
  • Thuật ngữ chuyên ngành may mặc:
    • Manequin: Mô hình người nộm phục vụ thiết kế và trưng bày thời trang.
    • Kiểu bóng (Silhouette): Hình dáng tổng thể của trang phục, gồm kiểu chữ (A, T, X, S) và kiểu hình (vuông, chữ nhật, tam giác).
    • Patchwork: Kỹ thuật ghép, phối và may ráp các mảnh vải lại với nhau.
    • Thêu nổi: Kỹ thuật thêu tạo hiệu ứng sợi xù, nổi khối không gian ba chiều (3D).
    • Đánh xù: Phương pháp làm tơi sợi vải tại các mép đường viền, đường lai để tạo hiệu ứng thị giác thô mộc.

Phương pháp nghiên cứu và quy trình thực hiện

Đồ án sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu thực tiễn và quy trình tạo mẫu chuyên ngành:

  • Phương pháp thu thập tài liệu: Tra cứu tiểu sử và tác phẩm của họa sĩ Wassily Kandinsky từ bách khoa toàn thư Encyclopaedia Britannica; thu thập xu hướng thời trang quốc tế qua tạp chí điện tử, tạp chí chuyên ngành; phân tích các bộ sưu tập của các thương hiệu quốc tế (Moschino SS 2020, Christopher Kane SS 2021, Pyer Moss Spring 2020, Patou Fall 2022, Marques’Almeida Fall 2022).
  • Phương pháp khảo sát thị trường: Trực tiếp khảo sát thực địa tại các trung tâm mua sắm nhằm tìm hiểu nhu cầu may mặc, thị hiếu màu sắc và hành vi tiêu dùng của nhóm khách hàng nữ 20–25 tuổi.
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp: Chuyển hóa các chi tiết đồ họa, đường nét (đường cong, đường thẳng, đường sóng sin) và hòa sắc hội họa của Kandinsky thành họa tiết trang phục và kỹ thuật may chần bông.
  • Phương pháp thiết kế và chế tác mẫu: Phác thảo bộ sưu tập trên giấy và máy tính (20 mẫu màu), thiết kế rập 2D, may mẫu mộc (toile) trên vải mộc để thử nghiệm và căn chỉnh phom dáng, sau đó may hoàn thiện 4 mẫu sản phẩm thật với kết cấu hai lớp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Dẫn nhập

Chương 1 thiết lập nền tảng và định hướng tổng quan cho toàn bộ đồ án:

  • Tác giả đưa ra định nghĩa triết lý về thời trang: "Thời" là thời gian, thời đại; "Trang" là trang phục, phụ kiện nhằm tôn vinh ưu điểm và che khuyết điểm cơ thể.
  • Xác định mục tiêu, đối tượng, giới hạn kỹ thuật và phạm vi khách hàng của đồ án.
  • Vạch rõ 4 bước trong quy trình nghiên cứu: Thu thập tài liệu, Phân tích tài liệu, Sáng tạo mẫu mới và Xác định hệ thống thuật ngữ chuyên môn.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử nghệ thuật và xu hướng thực tiễn phục vụ cho quá trình thiết kế:

  • Nghiên cứu về Wassily Kandinsky và tác phẩm giai đoạn 1922–1933: Tác giả hệ thống hóa tiểu sử họa sĩ từ thời kỳ học tập tại München, đồng sáng lập nhóm Phalanx, thời kỳ giảng dạy xưởng sơn tường và bản vẽ phân tích tại Bauhaus Weimar (1922–1933) cho đến khi chuyển sang Pháp. Các tác phẩm tiêu biểu được phân tích sâu bao gồm:
    • Bức tranh năm 1922: Đánh dấu sự chuyển dịch sang trừu tượng hình học với sự tính toán kỹ lưỡng về bố cục và đường nét.
    • Circles in a Circle (1923): Tác phẩm đầu tiên đưa hình tròn lên vị trí trung tâm, sử dụng vòng tròn đen ngoài cùng làm khung thị giác tương tác với hai sọc chéo.
    • Blue Painting (1924) và Yellow - Red - Blue (1925): Phối hợp ba màu cơ bản với các hình học cơ bản (vuông, tròn, tam giác) và các đường nét phân tách không gian.
    • Several Circles (1926): Sự trừu tượng thuần túy tập trung hoàn toàn vào màu sắc, khối lượng và vị trí tương quan của các hình tròn.
    • Sharp - Quiet (1927): Tác phẩm thể hiện sự tương phản mạnh mẽ giữa hình tam giác (sự sắc nhọn, xung đột) và hình tròn/hình vuông (sự tĩnh lặng, cân bằng).
    • Các tác phẩm khác: Image with Arrow (1928), Inner Alliance (1929), Diagonal (1930), Calmedl (1931), After Right - to the Left (1932), Compensation Rose (1933).
  • Nghiên cứu phong cách Street Style: Phân tích đặc điểm kiểu dáng (phom rộng, tay dài, quần thụng), màu sắc (nguyên tắc đơn sắc, tương đồng, tương phản, bổ túc), chất liệu (jeans, kaki, cotton, nylon), họa tiết (trơn, typography, trừu tượng), kỹ thuật may (chần bông, may ráp mảnh, thêu, in) và phụ kiện đi kèm (sneakers, mắt kính, nón, túi xách).
  • Xu hướng thời trang Thu Đông 2023/2024: Xu hướng trang phục chần bông giữ ấm; chất liệu nhẹ gồm nylon và vải dệt kim; ba tông màu chủ đạo: Vàng (Golden Rod), Đỏ (Chinese Red), Xanh (Wave Ride); kỹ thuật đánh xù, tưa sợi ở lai áo và quần.
  • Ý tưởng concept bộ sưu tập "YRB": Đặt tên bộ sưu tập kết hợp giữa màu sắc và thông điệp:
    • Y (Yellow & Young): Màu vàng đại diện cho niềm tin, hy vọng, năng lượng tích cực và sự trẻ trung.
    • R (Red & Rule): Màu đỏ đại diện cho sự mạnh mẽ, quyết tâm gắn liền với việc tuân thủ các quy tắc, chuẩn mực xã hội.
    • B (Blue & Balance): Màu xanh đại diện cho sự hòa hợp và trạng thái cân đối.

Chương 3: Phương án thiết kế

Chương 3 trình bày chi tiết phương án phát triển bộ sưu tập và thử nghiệm kỹ thuật:

  • Phát triển 20 mẫu thiết kế: Bộ sưu tập gồm 20 mẫu phác thảo màu, được phân bổ đồng đều vào 4 nhóm:
    • Nhóm 1 (Y - Yellow): 5 mẫu phác thảo lấy tông màu vàng làm chủ đạo.
    • Nhóm 2 (R - Red): 5 mẫu phác thảo lấy tông màu đỏ làm chủ đạo.
    • Nhóm 3 (B - Blue): 5 mẫu phác thảo lấy tông màu xanh làm chủ đạo.
    • Nhóm 4 (M - Mix): 5 mẫu phác thảo phối hợp cả ba tông màu vàng, đỏ và xanh.
  • Triển khai kỹ thuật: Ứng dụng kỹ thuật may chần bông tạo độ phồng lồi lõm mô phỏng các đường cong, đường sóng sin từ tranh của Kandinsky; ứng dụng phom dáng hình chữ nhật, hình vuông, oval; sử dụng họa tiết in chuyển nhiệt hình học cơ bản.
  • Thử nghiệm phom dáng trên vải mộc: Tác giả chọn một mẫu phom cách điệu, triển khai rập 2D phẳng và may thử nghiệm trên vải mộc (toile). Kết quả thử nghiệm cho thấy phom dáng đạt yêu cầu nhưng cần lưu ý xử lý kỹ thuật may hai lớp giữa vải chính và vải lót để tránh hiện tượng dúm vải khi mặc.
  • Lựa chọn sản phẩm thực tế: Tuyển chọn 4 mẫu tiêu biểu đại diện cho bộ sưu tập để tiến hành cắt may trên chất liệu vải thật.

Chương 4: Vận dụng

Chương 4 ghi nhận quá trình hiện thực hóa các mẫu thiết kế từ bản vẽ kỹ thuật đến sản phẩm may mặc hoàn chỉnh:

  • Quá trình thực hiện Mẫu 1: Mẫu áo phao dáng dài tông vàng chủ đạo (Yellow/Young). Tác giả thiết kế mẫu hoa văn đồ họa trừu tượng riêng dựa trên việc tổng hợp các bức tranh của Kandinsky, kết hợp kỹ thuật in nhiệt và may chần bông tạo khối nổi bề mặt.
  • Thực hiện các mẫu tiếp theo: Quy trình may hoàn thiện chi tiết cho Mẫu 2, Mẫu 3 và Mẫu 4 theo đúng thông số rập, bảng thông số kỹ thuật và các bước xử lý bề mặt chất liệu.

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các thông số nghiên cứu và kỹ thuật của đồ án

Hạng mục Chi tiết kỹ thuật / Thông số trong đồ án
Tên bộ sưu tập YRB (Yellow & Young, Red & Rule, Blue & Balance, Mix)
Giai đoạn nghệ thuật khai thác Các tác phẩm của Wassily Kandinsky giai đoạn 1922–1933 (Bauhaus)
Phân khúc khách hàng Nữ giới, độ tuổi 20–25, thu nhập ổn định, phong cách năng động
Mùa mốt áp dụng Thu Đông 2023/2024
Hệ màu chủ đạo Vàng (Golden Rod), Đỏ (Chinese Red), Xanh (Wave Ride)
Chất liệu chính Vải Nylon, Kaki, Nỉ, Vải dệt kim, Bông nhồi
Kỹ thuật xử lý chất liệu Chần bông (quilted), In chuyển nhiệt, Patchwork (ráp mảnh), Thêu nổi, Đánh xù lai
Quy mô phát triển mẫu 20 mẫu phác thảo màu (4 nhóm x 5 mẫu); 01 mẫu rập thử nghiệm vải mộc; 04 mẫu may thật
Quy cách may Cấu trúc may 2 lớp (lớp chính và lớp lót chống dúm)

Kết quả nghiên cứu và đóng góp của tác giả

  • Kết quả thực nghiệm: Đồ án đã hiện thực hóa thành công ngôn ngữ hội họa trừu tượng 2D thành các trang phục 3D có tính ứng dụng cao. Quá trình may thử nghiệm mẫu mộc giúp giải quyết triệt để lỗi kỹ thuật dúm lớp lót trong trang phục 2 lớp trước khi sản xuất sản phẩm thực tế.
  • Đóng góp về mặt thiết kế: Đồ án đề xuất giải pháp kết hợp giữa nghệ thuật trừu tượng kinh điển thời kỳ Bauhaus với trào lưu thời trang đường phố đương đại. Thông qua việc phân bổ cấu trúc bộ sưu tập thành 4 nhóm màu sắc rõ rệt (Y-R-B-M), tác giả đã tạo ra sự đồng bộ về mặt thị giác lẫn tính thông điệp xã hội dành cho giới trẻ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của đề tài: Đồ án tập trung nghiên cứu trên một phân khúc khách hàng hẹp (nữ giới 20–25 tuổi) và chuyên biệt cho mùa thời trang Thu Đông với các kỹ thuật giữ ấm như chần bông, nỉ. Số lượng mẫu sản phẩm thực tế dừng lại ở 4 mẫu trong tổng số 20 mẫu thiết kế. Phạm vi ứng dụng chủ yếu hướng tới các hoạt động chụp ảnh và tham dự sự kiện thời trang, nghệ thuật.
  • Hướng mở rộng: Mở rộng nghiên cứu áp dụng ngôn ngữ tạo hình của Kandinsky sang các mùa thời trang khác (như Xuân Hè với chất liệu mỏng nhẹ), đa dạng hóa nhóm đối tượng khách hàng (thời trang nam, thời trang phi giới tính) hoặc phát triển các dòng sản phẩm thời trang đường phố có tính ứng dụng đại trà hàng ngày.

Giá trị tham khảo

Đồ án tốt nghiệp này mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho sinh viên, giảng viên và các nhà thiết kế trong chuyên ngành Thiết kế thời trang và Công nghệ may:

  • Tài liệu tham khảo quy trình: Cung cấp phương pháp luận chi tiết về việc chuyển thể cảm hứng từ một trường phái nghệ thuật hội họa cụ thể (tranh trừu tượng Kandinsky) sang sản phẩm may mặc thương mại.
  • Tài liệu tham khảo kỹ thuật: Quy trình phát triển rập 2D, phương pháp may mẫu thử nghiệm trên vải mộc và các bước xử lý kỹ thuật kết hợp giữa may chần bông, in nhiệt, thêu nổi và may lót 2 lớp là tài liệu trực quan cho sinh viên thực hiện đồ án chuyên ngành và đồ án tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tên gọi bộ sưu tập "YRB" có ý nghĩa gì trong đồ án?
"YRB" là chữ viết tắt của ba gam màu và ba thông điệp cốt lõi: chữ Y đại diện cho "Yellow" và "Young" (màu vàng của hy vọng và sự trẻ trung); chữ R đại diện cho "Red" và "Rule" (màu đỏ của sự quyết tâm và các chuẩn mực, quy tắc xã hội); chữ B đại diện cho "Blue" và "Balance" (màu xanh của sự cân đối, hài hòa). Nhóm thứ tư mang ký hiệu "M" là "Mix" (kết hợp cả ba gam màu trên).

2. Tác giả đã phân tích và ứng dụng những bức tranh nào của Wassily Kandinsky?
Tác giả nghiên cứu các tác phẩm sáng tác trong thời kỳ Bauhaus (1922–1933), bao gồm: Bức tranh năm 1922, Circles in a Circle (1923), Blue Painting (1924), Yellow - Red - Blue (1925), Several Circles (1926), Sharp - Quiet (1927), Image with Arrow (1928), Inner Alliance (1929), Diagonal (1930), Calmedl (1931), After Right - to the Left (1932) và Compensation Rose (1933).

3. Khách hàng mục tiêu của bộ sưu tập là ai và trang phục được sử dụng trong bối cảnh nào?
Bộ sưu tập hướng đến khách hàng nữ trong độ tuổi từ 20 đến 25, có nguồn thu nhập ổn định, yêu thích thời trang Street Style nổi bật, năng động (như người mẫu, Tiktoker, celeb). Trang phục được thiết kế ứng dụng cho mục đích chụp ảnh thời trang hoặc tham dự các sự kiện nghệ thuật, tuần lễ thời trang mùa Thu Đông.

4. Những kỹ thuật xử lý chất liệu chính nào được sử dụng trong bộ sưu tập?
Bộ sưu tập sử dụng 5 kỹ thuật xử lý bề mặt và may mặc chính: kỹ thuật chần bông tạo khối phồng nổi bề mặt, kỹ thuật may ráp mảnh (patchwork), kỹ thuật in chuyển nhiệt họa tiết đồ họa, kỹ thuật thêu nổi tạo hiệu ứng lông xù 3D, và kỹ thuật đánh xù làm tưa các đường viền lai.

5. Tại sao tác giả phải tiến hành thử nghiệm phom trên vải mộc trước khi may thật?
Vì mẫu trang phục có phom dáng cách điệu và không ôm sát cơ thể, việc may mẫu mộc giúp kiểm tra độ chính xác của rập 2D trên không gian 3D. Qua bước thử nghiệm này, tác giả đã phát hiện và xử lý được vấn đề kỹ thuật may lót hai lớp nhằm tránh tình trạng lớp lót bên trong bị dúm khi người mặc vận động.

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp của tác giả Vũ Thị Hoa đã nghiên cứu và ứng dụng thành công các nguyên lý thị giác trừu tượng từ tranh hội họa giai đoạn 1922–1933 của Wassily Kandinsky vào thiết kế thời trang ứng dụng phong cách Street Style. Bằng việc kết hợp nghiên cứu xu hướng Thu Đông 2023/2024 với các kỹ thuật xử lý chất liệu như chần bông, in nhiệt và may ráp mảnh, tác giả đã xây dựng hoàn chỉnh bộ sưu tập 20 mẫu phác thảo và chế tác thành công 4 mẫu sản phẩm thực tế đạt tiêu chuẩn thẩm mỹ và kỹ thuật may 2 lớp. Công trình là một tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn rõ ràng cho sinh viên chuyên ngành Thiết kế thời trang trong việc chuyển giao cảm hứng nghệ thuật vào sản phẩm ứng dụng.