phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của phƣơng pháp tự học có hƣớng dẫn theo môđun Chƣơng 2: Tổ chức dạy học và biên soạn học phần Hoá đại cƣơng (chƣơng cấu tạo nguyên tử - Liên kết hoá học) ở trƣờng Cao đẳng Nông Lâm bằng phƣơng pháp tự học có hƣớng dẫn theo môđun Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHƢƠNG PHÁP TỰ HỌC CÓ HƢỚNG DẪN THEO MÔĐUN 1. Đổi mới nền giáo dục đại học 1. Xu hướng đổi mới nền giáo dục đại học ở nước ta - Hiện đại hoá nội dung, chƣơng trình và phƣơng pháp giảng dạy để nâng cao chất lƣợng và hiệu quả đào tạo, chú trọng nâng cao năng lực thực hành cho sinh viên để họ thích ứng nhanh chóng với thị trƣờng lao động. - Hệ thống đại học với hai chức năng đào tạo quan trọng nhƣ nhau là đào tạo ban đầu và đào tạo thƣờng xuyên nhằm đảm bảo cho ngƣời lao động sau khi có học vấn đại học ban đầu luôn có nhu cầu và điều kiện cập nhật đƣợc với sự tiến bộ của khoa học và công nghệ, từ đó đứng vững và phát triển đƣợc trong nền sản xuất hiện đại.
- Thực hiện cuộc cách mạng về PPDH, chuyển hoá những thành tựu mới nhất của khoa học và công nghệ vào thực tiễn dạy học. Trong đó có sử dụng công nghệ môđun hoá nội dung dạy học, sử dụng những phƣơng tiện kỹ thuật dạy học và tài liệu giáo khoa biên soạn theo môđun, chuyển sang hệ thống dạy học mới, hệ dạy học "tự học - cá thể hoá - có hướng dẫn’’. [30][38] Mục tiêu của cuộc cách mạng về phƣơng pháp là nâng cao chất lƣợng và hiệu quả đào tạo, từng bƣớc hoà nhập và tiến kịp trình độ đào tạo đại học trong khu vực và trên thế giới. Nhƣ vậy khi thực hiện đổi mới đào tạo đại học chúng ta chuyển từ đào tạo với những nội dung, phƣơng pháp, phƣơng tiện mà nền kinh tế thị trƣờng đòi hỏi.
Trong điều kiện nền kinh tế nƣớc ta còn kém phát triển, nguồn lực đầu tƣ cho giáo dục nói chung, cho giáo dục đại học nói riêng còn rất hạn hẹp; trong điều kiện nền đại học nƣớc ta còn lạc hậu, chất lƣợng và hiệu quả đào tạo còn thấp; muốn đáp ứng đƣợc yêu cầu của đất nƣớc trong giai đoạn trƣớc mắt và những năm tiếp theo cần có những chủ trƣơng đúng đắn ở cấp quản lý 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vĩ mô, đồng thời phải tổ chức và thực hiện các nhiệm vụ và biện pháp tƣơng ứng ở các trƣờng một cách sâu sắc và cụ thể. Một số chủ trương đổi mới PPDH đại học ♦ Đổi mới PPDH thực chất là một quá trình nâng cao hiệu quả của công việc dạy học, làm cho công tác này gắn bó, phục vụ tốt hơn và ngày càng cao hơn cho việc hình thành và phát triển các phẩm chất nhân cách của con ngƣời Việt Nam hiện đại và tƣơng lai nhƣ trong định hƣớng mà các nghị quyết của Đảng đã chỉ ra. Từ năm 1988 đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đề ra và tổ chức thực hiện một loạt chủ trƣơng về đổi mới PPDH đại học 4. Áp dụng hệ thống môđun hoá theo học phần, tiến hành đánh giá theo hệ thống tín chỉ (Credit system) nhằm tăng tính mềm dẻo của chƣơng trình đào tạo, làm cho mỗi sinh viên có thể lựa chọn chƣơng trình và kế hoạch học tập thích hợp với sở trƣờng, nhịp độ và hoàn cảnh của mình.
Tập trung xây dựng hệ thống sách giáo khoa cho các trƣờng đại học nhằm hiện đại hoá nội dung và phƣơng pháp đào tạo. Làm sao cho sách giáo khoa là "ngƣời thầy" giúp đỡ SV tự học, tự nghiên cứu để chiếm lĩnh nội dung dạy học. Cải tiến PPDH, dùng các phƣơng pháp sƣ phạm tích cực để tăng tính tích cực, chủ động của sinh viên. Đây là nét nhân cách rất cần thiết của sinh viên khi đang học tập ở trƣờng đại học cũng nhƣ khi họ bƣớc vào đời sống sản xuất.
♦ Các chủ trƣơng trên đây đã đƣợc nhiều trƣờng đại học hƣởng ứng và thực hiện. Nhiều trƣờng đã xây dựng lại chƣơng trình đào tạo theo hƣớng môđun hoá kiến thức và đã viết đƣợc một số tài liệu giáo khoa mới phục vụ đào tạo. Nhƣng đó mới chỉ là những chuyển biến bƣớc đầu, thực hiện đổi mới PPDH ở đại học trong những năm gần đây cho thấy: nếu thiết kế đƣợc những mô hình tốt về phƣơng pháp và tổ chức huấn luyện chu đáo cho đội ngũ giảng 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viên, đảm bảo những điều kiện vật chất cần thiết thì những PPDH mới theo tiếp cận hƣớng vào ngƣời học (Leamer Centered Approach) sẽ sớm trở thành phổ biến. Hoà nhập với hệ thống đại học, cao đẳng cả nƣớc.
Trƣờng CĐNL Đông Bắc cũng đang tiến hành những cải cách về nội dung và phƣơng pháp đào tạo sinh viên. Phƣơng hƣớng đổi mới là: Khuyến khích và tạo điều kiện phát triển tƣ duy độc lập, sáng tạo của ngƣời học. Luận văn với nội dung ứng dụng tiếp cận môđun để thiết kế lại nội dung dạy học học phần Hoá đại cƣơng và tổ chức dạy học học phần này theo phƣơng pháp tự học có hƣớng dẫn theo môđun cho SV trƣờng CĐNL là góp phần thực hiện các chủ trƣơng và biện pháp đổi mới PPDH đã nêu trên đây ở một lĩnh vực cụ thể. Hy vọng một số thành công bƣớc đầu này sẽ góp phần ứng dụng mở rộng ra các lĩnh vực dạy học khác.
Cơ sở lý thuyết của quá trình tự học 1. Các hệ thống dạy học Ngày nay với sự phát triển vũ bão của khoa học và công nghệ, sự tăng trƣởng mạnh mẽ về kinh tế, sự biến đổi nhanh chóng của nền kinh tế thị trƣờng, sự giao lƣu quốc tế rộng rãi đòi hỏi phải thiết kế đƣợc một hệ dạy học mềm dẻo, linh hoạt cho phép ngƣời học dễ thích nghi với cơ chế thị trƣờng và có tính hiệu quả cao. Hệ dạy học này cũng có tên là hệ dạy học cá thể hoá (Personalized System of Instruction - PSL) hay kế hoạch Keller (Keller Lan). Hệ dạy học này do Fred S.
Keller và những cộng sự của ông sáng tạo ra vào cuối những năm sáu mƣơi của thế kỷ này. Từ đó đến nay hệ dạy học này phát triển mạnh mẽ ở các nƣớc phƣơng Tây và lan ra toàn thế giới. Bản chất của hệ dạy học này là "tự học - cá thể hoá - có hướng dẫn". Vai trò hƣớng dẫn chính ở đây là do tài liệu giáo khoa biên soạn theo môđun, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các loại tài liệu tham khảo khác và các phƣơng tiện kỹ thuật dạy học đảm nhiệm.
Việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập đƣợc tiến hành cuối mỗi học phần. Mỗi sinh viên sẽ học theo tốc độ và nhịp độ riêng của cá nhân mình. Giảng viên là ngƣời tổ chức chính quá trình học tập của sinh viên thông qua hoạt động thiết kế nội dung học tập, biên soạn tài liệu, kiểm tra đánh giá khi cần thiết. Hệ dạy học cá thể hoá này tƣơng ứng với nền giáo dục có qui mô lớn và có trình độ phát triển rất cao, với hệ thống ngành, chuyên ngành đào tạo phong phú, đa dạng và luôn biến động, với những hình thức tổ chức đào tạo đa dạng và linh hoạt đáp ứng nhu cầu học tập của số đông ngƣời trong đào tạo ban đầu và đào tạo thƣờng xuyên.
Các phƣơng tiện dạy học đƣợc sử dụng trong hệ thống dạy học này rất phong phú và hiện đại. Chúng tiếp nhận đƣợc những tiến bộ của khoa học và công nghệ thời đại. Nhƣng điểm khác biệt căn bản giữa hai hệ thống dạy học cá thể hoá là ở chỗ: trong hệ thống cũ ngƣời học tập cá thể hoá theo nhịp độ riêng dƣới sự dạy dỗ trực tiếp của thầy giáo, còn trong hệ thống dạy học mới ngƣời học tự học, theo chƣơng trình riêng, với nhịp độ cá nhân phù hợp dƣới sự giúp đỡ hƣớng dẫn trực tiếp của tài liệu là chủ yếu và của hệ thống ngƣời hƣớng dẫn khi cần thiết. Cơ sở lý luận để tổ chức quá trình tự học có hƣớng dẫn theo môđun trong học phần hoá đại cƣơng 1 chính là cơ sở lý luận của hệ dạy học PSL.
Cũng chính nhờ áp dụng phƣơng pháp tự học có hƣớng dẫn theo môđun mà chất lƣợng và hiệu quả dạy học học phần Hoá đại cƣơng 1 đƣợc nâng cao. Các hình thức tổ chức dạy học ở bậc đại học Việc dạy học ở bậc đại học khác căn bản với dạy học ở trƣờng phổ thông. Sự khác nhau này thể hiện ở cả mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp và phƣơng tiện dạy học. Trong khi dạy học ở phổ thông với mục tiêu giáo dục phổ cập để chuẩn bị cho ngƣời lao động trong tƣơng lai, thì dạy học ở đại học 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là đào tạo các chuyên gia cho các lĩnh vực hoạt động xã hội (đào tạo nhân lực và nhân tài).
Nội dung trí dục ở phổ thông là những kiến thức chung nhất cần thiết của ngƣời lao động. Nội dung dạy học ở đại học là những kiến thức và kỹ năng tƣơng ứng với những thành tựu hiện đại của khoa học và công nghệ. PPDH ở đại học khác căn bản và trình độ cao hơn nhiều so với PPDH ở phổ thông. Ở đại học SV phải lấy tự học, tự nghiên cứu là chính để đạt đƣợc mục tiêu đào tạo.
Vì thế mọi ý đồ sử dụng những PPDH sẵn có ở trƣờng phổ thông cho trƣờng đại học nói chung là không hợp lý. Những năm qua ở nƣớc ta, ngƣời ta đã xây dựng và sử dụng một số hình thức tổ chức dạy học ở đại học nhƣ sau: - Bài giảng - Xêmina - Bài thực hành, bài tập lớn, luận văn tốt nghiệp - Tự học và phụ đạo. Ngày nay, chúng ta đã bƣớc đầu triển khai đào tạo đại học theo hình thức tự học có hƣớng dẫn. Ở đây qúa trình đào tạo đƣợc tiến hành rất mềm dẻo, linh hoạt.
SV lấy tự học là chính, với sự hƣớng dẫn của GV và tài liệu họ có thể chiếm lĩnh đƣợc nội dung dạy học. Kết quả học tập đƣợc quản lý theo hệ thống học phần và các đơn vị học trình.