Luận Văn Thạc Sĩ Về Thiết Kế Và Sử Dụng Phiếu Học Tập Trong Dạy Học Lịch Sử Lớp 10

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học lịch sử lớp 10 tại trung tâm GDTX Đình Xuyên, Gia Lâm, Hà Nội.

• Tác giả: Lê Thị An
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Kim Đỉnh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Lịch sử
• Đề tài: Thiết kế và Sử dụng Phiếu học tập trong Dạy học Lịch sử Lớp 10 ở Trung Tâm Giáo Dục Thường Xuyên Đình Xuyên, Gia Lâm, Hà Nội (Vận Dụng Qua Phần Lịch Sử Thế Giới Cổ Đại và Trung Đại – Chương Trình Chuẩn)
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRUNG TÂM GDTX
• 1.1. Quan niệm về phiếu học tập
• 1.2. Mục tiêu, đặc trưng của môn học Lịch sử
• 1.3. Đặc điểm quá trình nhận thức của học sinh THPT nói chung và học sinh THPT hệ GDTX nói riêng trong học tập môn Lịch sử
• 1.4. Vai trò và ý nghĩa của việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học Lịch sử
• 1.5. Thực trạng dạy học lịch sử nói chung và việc thiết kế, sử dụng phiếu học tập trong dạy học lịch sử ở trung tâm GDTX Đình Xuyên
• 1.5.1. Mục đích khảo sát
• 1.5.2. Nội dung khảo sát
• 1.5.3. Kết quả khảo sát
• 1.5.4. Những vấn đề đặt ra cần giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ THẾ GIỚI CỔ ĐẠI VÀ TRUNG ĐẠI (LỚP 10 – CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) Ở TRUNG TÂM GDTX ĐÌNH XUYÊN
• 2.1. Vị trí, mục tiêu và nội dung của phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại
• 2.1.1. Vị trí, mục tiêu phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại
• 2.1.2. Nội dung của phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại
• 2.1.3. Xác định nội dung sử dụng phiếu học tập trong dạy học phần lịch sử thế giới cổ đại và trung đại
• 2.1.3.1. Yêu cầu khi xác định nội dung
• 2.1.3.2. Những nội dung sử dụng phiếu học tập
• 2.1.4. Một số yêu cầu khi thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học lịch sử thế giới cổ đại và trung đại
• 2.1.4.1. Yêu cầu khi thiết kế phiếu học tập
• 2.1.4.2. Yêu cầu khi sử dụng phiếu học tập
• 2.1.5. Quy trình thiết kế phiếu học tập trong dạy học lịch sử thế giới cổ đại và trung đại
• 2.1.5.1. Xác định mục đích sử dụng
• 2.1.5.2. Xác định mục tiêu học sinh cần đạt
• 2.1.5.3. Xây dựng nhiệm vụ người học phải thực hiện
• 2.2. Hoàn chỉnh phiếu và thử nghiệm
• 2.3. Một số biện pháp hướng dẫn học sinh sử dụng phiếu học tập
• 2.3.1. Sử dụng phiếu học tập khi chuẩn bị bài ở nhà
• 2.3.2. Sử dụng phiếu học tập kết hợp với các hoạt động học tập ở trên lớp
• 2.3.3. Sử dụng phiếu học tập trong tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
• 2.4. Thực nghiệm sư phạm
• 2.4.1. Mục đích, đối tượng thực nghiệm
• 2.4.2. Nội dung thực nghiệm
• 2.4.3. Phương pháp tiến hành thực nghiệm
• 2.4.4. Kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thiết Kế Phiếu Học Tập Trong Dạy Học Lịch Sử

Thiết kế phiếu học tập là một trong những phương pháp dạy học hiện đại, giúp học sinh lớp 10 tại Trung tâm GDTX Đình Xuyên tiếp cận kiến thức lịch sử một cách hiệu quả. Phiếu học tập không chỉ đơn thuần là tài liệu học tập mà còn là công cụ hỗ trợ giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động trong quá trình học. Việc áp dụng phiếu học tập trong dạy học lịch sử có thể nâng cao chất lượng giáo dục và tạo ra môi trường học tập tích cực.

1.1. Khái Niệm Về Phiếu Học Tập Trong Dạy Học

Phiếu học tập là tài liệu được thiết kế để hướng dẫn học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập cụ thể. Nó giúp học sinh tổ chức thông tin, ghi nhớ kiến thức và phát triển kỹ năng tư duy phản biện. Việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học lịch sử lớp 10 tại Trung tâm GDTX Đình Xuyên đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh.

1.2. Lợi Ích Của Việc Sử Dụng Phiếu Học Tập

Sử dụng phiếu học tập trong dạy học lịch sử mang lại nhiều lợi ích. Đầu tiên, nó giúp học sinh tự chủ hơn trong việc học tập. Thứ hai, phiếu học tập tạo điều kiện cho giáo viên theo dõi tiến độ học tập của học sinh. Cuối cùng, việc sử dụng phiếu học tập còn giúp tăng cường sự tương tác giữa giáo viên và học sinh, từ đó nâng cao chất lượng giờ học.

II. Thách Thức Trong Việc Thiết Kế Phiếu Học Tập

Mặc dù việc thiết kế phiếu học tập mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Giáo viên cần phải cân nhắc kỹ lưỡng về nội dung và hình thức của phiếu học tập để phù hợp với đặc điểm của học sinh lớp 10 tại Trung tâm GDTX Đình Xuyên.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Nội Dung

Một trong những thách thức lớn nhất là xác định nội dung phù hợp cho phiếu học tập. Nội dung cần phải đảm bảo tính chính xác, đầy đủ và phù hợp với chương trình học. Việc này đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức sâu rộng và khả năng phân tích nội dung lịch sử một cách khoa học.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu và tài nguyên hỗ trợ cho việc thiết kế phiếu học tập. Điều này có thể dẫn đến việc phiếu học tập không đạt hiệu quả như mong muốn. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan giáo dục để cung cấp tài liệu và hướng dẫn cho giáo viên.

III. Phương Pháp Thiết Kế Phiếu Học Tập Hiệu Quả

Để thiết kế phiếu học tập hiệu quả, giáo viên cần áp dụng một số phương pháp nhất định. Những phương pháp này không chỉ giúp phiếu học tập trở nên hấp dẫn mà còn đảm bảo tính hiệu quả trong việc truyền tải kiến thức.

3.1. Xác Định Mục Tiêu Học Tập

Mỗi phiếu học tập cần phải có mục tiêu rõ ràng. Mục tiêu này sẽ giúp học sinh hiểu được điều gì họ cần đạt được sau khi hoàn thành phiếu học tập. Việc xác định mục tiêu cũng giúp giáo viên dễ dàng theo dõi tiến độ học tập của học sinh.

3.2. Thiết Kế Nội Dung Hấp Dẫn

Nội dung phiếu học tập cần phải được thiết kế sao cho hấp dẫn và dễ hiểu. Sử dụng hình ảnh, biểu đồ và các câu hỏi mở sẽ giúp học sinh hứng thú hơn với việc học. Điều này cũng giúp phát triển kỹ năng tư duy phản biện của học sinh.

IV. Ứng Dụng Phiếu Học Tập Trong Dạy Học Lịch Sử

Việc ứng dụng phiếu học tập trong dạy học lịch sử lớp 10 tại Trung tâm GDTX Đình Xuyên đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển được nhiều kỹ năng cần thiết.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Việc Sử Dụng Phiếu Học Tập

Kết quả từ việc sử dụng phiếu học tập cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức lịch sử. Điểm số kiểm tra của học sinh lớp thực nghiệm cao hơn so với lớp đối chứng, cho thấy hiệu quả của phương pháp này.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh đã có những phản hồi tích cực về việc sử dụng phiếu học tập. Nhiều em cho rằng phiếu học tập giúp các em dễ dàng hơn trong việc ghi nhớ kiến thức và cảm thấy hứng thú hơn với môn học lịch sử.

V. Kết Luận Về Thiết Kế Phiếu Học Tập Trong Dạy Học Lịch Sử

Thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học lịch sử lớp 10 tại Trung tâm GDTX Đình Xuyên là một phương pháp hiệu quả, giúp nâng cao chất lượng dạy học. Cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến phương pháp này để đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Định Hướng Tương Lai

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về việc thiết kế phiếu học tập cho các môn học khác nhau. Điều này sẽ giúp giáo viên có thêm công cụ hỗ trợ trong quá trình giảng dạy, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và phương pháp dạy học mới. Việc tham gia các khóa đào tạo và hội thảo sẽ giúp giáo viên nâng cao kỹ năng thiết kế phiếu học tập, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng dạy và học môn Lịch sử tại các cơ sở giáo dục hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức lớn, đặc biệt khi có tới 87,1% học sinh được khảo sát bày tỏ sự thiếu hứng thú với môn học và hơn 80% thời lượng giờ học vẫn bị chi phối bởi phương pháp thuyết trình truyền thống. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài bắt nguồn từ nghịch lý giữa yêu cầu đổi mới căn bản phương pháp dạy học theo định hướng phát huy tính tích cực của người học với thực tế dạy học thụ động, nặng về đọc chép tại khối Giáo dục thường xuyên (GDTX).

Mục tiêu cụ thể của luận văn là xây dựng cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng, từ đó đề xuất quy trình thiết kế và hệ thống biện pháp sử dụng phiếu học tập trong dạy học phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại thuộc chương trình Lịch sử lớp 10 chuẩn. Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm trực tiếp tại Trung tâm GDTX Đình Xuyên, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội trong năm học 2011 - 2012 với phạm vi chương trình gồm 5 chương, 10 bài tương đương 16 tiết học theo phân phối chuẩn.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp bộ công cụ sư phạm cụ thể giúp nâng cao mức độ hứng thú học tập của học sinh từ 2,1% lên trên 45,2%, đồng thời cải thiện rõ rệt tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi trong các bài kiểm tra đánh giá định kỳ, tạo tiền đề đổi mới phương pháp giảng dạy cho giáo viên tại các trung tâm GDTX trên toàn địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết dạy học tích cực được phát triển trong các chương trình đổi mới giáo dục hiện đại, tiêu biểu là Dự án Việt - Bỉ do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, kết hợp với tư tưởng sư phạm tiến bộ của John Dewey về vai trò của người thầy với tư cách là người thiết kế và cố vấn hoạt động nhận thức. Đồng thời, đề tài kế thừa quy luật nhận thức của I.Khar-la-mốp (năm 1979), nhấn mạnh rằng việc học tập chỉ đạt hiệu quả tối ưu khi học sinh tự khám phá lại tri thức thông qua hệ thống bài tập thực hành và hoạt động tự lực thay vì ghi nhớ máy móc.

Các khái niệm chính được làm rõ trong luận văn bao gồm:

• Phiếu học tập: Là công cụ hỗ trợ dạy học do giáo viên thiết kế trên giấy rời, chứa đựng thông tin bổ trợ hoặc hệ thống nhiệm vụ nhận thức có cấu trúc rõ ràng nhằm dẫn dắt học sinh tự lực chiếm lĩnh tri thức trong một khoảng thời gian xác định.
• Tính tích cực nhận thức: Trạng thái hoạt động trí tuệ chủ động, sáng tạo của người học dưới sự điều khiển sư phạm của giáo viên.
• Dạy học phân hóa trong môi trường GDTX: Phương thức tổ chức dạy học linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, vốn sống thực tế và sự chênh lệch về năng lực tư duy trừu tượng của học viên lớn tuổi hoặc có hoàn cảnh đặc biệt.

Cấu trúc chuẩn của một phiếu học tập được xác lập gồm 4 thành tố: phần thông tin chung, phần nhiệm vụ nhận thức cụ thể, phần dành riêng cho học sinh thực hiện và thời gian định mức hoàn thành từ 5 đến 15 phút.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập đa chiều thông qua nghiên cứu tài liệu lý luận, chương trình Sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 ban hành từ năm 2006, kết hợp với dữ liệu điều tra thực tiễn bằng phiếu hỏi đối với toàn bộ giáo viên Lịch sử và 120 học sinh lớp 10 tại Trung tâm GDTX Đình Xuyên.

Cỡ mẫu khảo sát thực trạng bao gồm 100% giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn và 120 học sinh đại diện cho các lớp học khối 10. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện về độ tuổi, hoàn cảnh và năng lực tiếp thu. Cỡ mẫu thực nghiệm sư phạm gồm 2 lớp học có trình độ đầu vào tương đương: 1 lớp thực nghiệm (42 học sinh) học theo giáo án có sử dụng phiếu học tập và 1 lớp đối chứng (40 học sinh) học theo phương pháp truyền thống.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học kết hợp phương pháp định tính là nhằm kiểm chứng mức độ tin cậy của dữ liệu khảo sát và đo lường sự chênh lệch có ý nghĩa thống kê về kết quả học tập giữa hai nhóm. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong 12 tháng, chia làm 3 giai đoạn: khảo sát thực trạng (tháng 9/2011), thiết kế và thực nghiệm sư phạm (tháng 10/2011 - tháng 3/2012), tổng kết và xử lý số liệu (tháng 4/2012 - tháng 6/2012).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực trạng và thực nghiệm sư phạm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

1. Phương pháp dạy học truyền thống vẫn chiếm ưu thế áp đảo: Có 74% giáo viên và 80% học sinh xác nhận phương pháp thuyết trình kết hợp đọc chép diễn ra thường xuyên trong các tiết Lịch sử. Tỷ lệ giáo viên sử dụng phương pháp phát vấn đạt 90%, trong khi hình thức tổ chức làm việc nhóm chỉ đạt 30% theo ý kiến giáo viên và 25% theo phản ánh từ học sinh.

2. Mức độ ứng dụng phiếu học tập còn rất thấp và mang tính hình thức: Có hơn 50% giáo viên thừa nhận chưa bao giờ sử dụng phiếu học tập trong giảng dạy, 31,1% ở mức hiếm khi sử dụng, 12,4% thỉnh thoảng sử dụng và chỉ có 5,1% sử dụng thường xuyên. Đáng chú ý, có tới 92,2% giáo viên có sử dụng phiếu học tập chỉ nhằm mục đích củng cố bài học ở 5 phút cuối giờ dưới dạng câu hỏi trắc nghiệm đơn điệu.

3. Thái độ của học sinh đối với bộ môn có sự phân hóa sâu sắc: Có 87,1% học sinh không hứng thú với môn Lịch sử khi học theo phương pháp truyền thống, chỉ có 2,1% bày tỏ sự yêu thích. Tuy nhiên, khi được tiếp cận với các phương tiện dạy học mới, có 45,2% học sinh rất thích học qua phiếu học tập và 89,3% hào hứng khi được xem phim tư liệu, tranh ảnh lịch sử.

4. Hiệu quả vượt trội từ việc ứng dụng hệ thống phiếu học tập chuẩn hóa: Trong quá trình thực nghiệm phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại, kết quả kiểm tra định kỳ của lớp thực nghiệm cho thấy tỷ lệ điểm giỏi (từ 8 đến 10 điểm) đạt 28,6% so với 12,5% của lớp đối chứng (tăng 16,1%). Tỷ lệ học sinh đạt điểm yếu kém ở lớp thực nghiệm giảm xuống còn 4,8%, thấp hơn rõ rệt so với mức 22,5% ở lớp đối chứng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự cải thiện vượt bậc tại lớp thực nghiệm là do phiếu học tập đã chuyển hóa các nội dung lịch sử trừu tượng thành các nhiệm vụ tường minh, vừa sức với học sinh hệ GDTX. Đối tượng học viên tại đây thường gặp khó khăn về tư duy khái niệm do gián đoạn học tập hoặc áp lực mưu sinh, nhưng lại có ưu thế về tư duy hành động trực quan. Khi các tiêu chí được bảng biểu hóa trên phiếu, học sinh dễ dàng theo dõi, thảo luận và tự tin hoàn thành nhiệm vụ.

So sánh với các công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước trong lĩnh vực phương pháp dạy học Lịch sử, kết quả này khẳng định tính đúng đắn của việc cá thể hóa hoạt động học tập. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột so sánh phân phối tần suất điểm số giữa hai nhóm thực nghiệm và đối chứng, kết hợp với bảng ma trận tương quan thể hiện mức độ tích cực phát biểu của học sinh trong từng giai đoạn bài học. Điều này chứng minh rằng phiếu học tập không chỉ là công cụ kiểm tra mà thực sự đóng vai trò giá đỡ nhận thức trong suốt tiến trình chiếm lĩnh kiến thức mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa việc dạy học Lịch sử:

• Chuẩn hóa quy trình thiết kế phiếu học tập 4 bước: Giáo viên bộ môn Lịch sử cần thực hiện nghiêm ngặt quy trình gồm: xác định mục tiêu bài học; xây dựng hệ thống nhiệm vụ nhận thức phân hóa; thiết kế hình thức phiếu (dạng bảng biểu, điền khuyết, sơ đồ tư duy); thử nghiệm và hoàn thiện. Mục tiêu đạt 100% tiết học lịch sử thế giới cổ trung đại có sẵn hệ thống phiếu chuẩn hóa, hoàn thành trong 3 tháng đầu mỗi năm học.

• Đa dạng hóa các hình thức sử dụng phiếu học tập: Giáo viên cần linh hoạt triển khai phiếu học tập ở 3 khâu: giao phiếu hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà; sử dụng phiếu tổ chức hoạt động nhóm tìm hiểu bài mới trên lớp; sử dụng phiếu cho học sinh tự kiểm tra đánh giá. Định mức sử dụng hợp lý là từ 1 đến 2 phiếu trong một tiết học 45 phút nhằm tăng tối thiểu 40% thời lượng tự học của học sinh.

• Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ giáo viên GDTX: Ban Giám đốc và Tổ chuyên môn các Trung tâm GDTX cần tổ chức tối thiểu 2 đợt tập huấn chuyên đề mỗi học kỳ về kỹ thuật biên soạn học liệu mở và ứng dụng công nghệ thông tin trong thiết kế phiếu học tập, hoàn thành chỉ tiêu 100% giáo viên làm chủ kỹ thuật thiết kế phiếu.

• Xây dựng ngân hàng phiếu học tập dùng chung: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trung tâm GDTX xây dựng kho tư liệu với hơn 50 bộ phiếu học tập chuẩn hóa cho toàn bộ chương trình Lịch sử lớp 10, phân phối trên nền tảng số nội bộ trước thềm năm học mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên Lịch sử tại các Trung tâm GDTX và trường THPT: Tài liệu cung cấp hệ thống giáo án mẫu, quy trình 4 bước và hơn 10 mẫu phiếu học tập thực tế để áp dụng trực tiếp vào các bài giảng phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng khung tiêu chí và số liệu thực nghiệm trong luận văn làm căn cứ chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy, đánh giá giờ dạy và tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo định hướng phát triển năng lực.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Lịch sử: Nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm, kỹ thuật thiết kế công cụ đo lường xã hội học và khung lý thuyết về tâm lý học nhận thức của học viên GDTX.
• Chuyên viên phát triển chương trình và biên soạn tài liệu bổ trợ: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng để thiết kế các loại sách bài tập, vở thực hành Lịch sử phù hợp với đặc thù của hệ giáo dục không chính quy.

Câu hỏi thường gặp

• Phiếu học tập có cấu trúc chuẩn gồm những thành phần nào? Một phiếu học tập đạt chuẩn sư phạm gồm 4 thành phần bắt buộc: thông tin định danh học sinh, nhiệm vụ nhận thức rõ ràng, không gian để học sinh thực hiện nhiệm vụ (dưới dạng bảng biểu, sơ đồ hoặc khoảng trống điền từ), và thời gian định mức hoàn thành từ 5 đến 15 phút tùy theo độ khó của bài học.

• Tại sao phiếu học tập lại đặc biệt hiệu quả với học sinh hệ GDTX? Học sinh GDTX thường có sự gián đoạn về kỹ năng học đường và gặp khó khăn với các bài giảng thuyết trình dài dòng. Phiếu học tập chia nhỏ kiến thức thành các tiêu chí cụ thể, rõ ràng, giúp giảm áp lực ghi nhớ và kích thích khả năng tư duy trực quan, giúp các em chủ động tiếp thu bài.

• Trong một tiết học 45 phút nên sử dụng bao nhiêu phiếu học tập? Giáo viên chỉ nên sử dụng từ 1 đến 2 phiếu học tập trong một tiết dạy 45 phút. Việc lạm dụng quá nhiều phiếu sẽ gây quá tải thời gian, biến giờ học thành buổi làm bài tập cơ học và làm phân tán sự tập trung vào các nội dung trọng tâm của bài học.

• Phiếu học tập có thể dùng cho những khâu nào trong tiến trình dạy học? Phiếu học tập có thể ứng dụng linh hoạt ở 4 khâu: hướng dẫn học sinh đọc tài liệu chuẩn bị bài ở nhà, tổ chức khám phá kiến thức mới trên lớp, củng cố hệ thống hóa bài học và làm công cụ để học sinh tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập cá nhân.

• Giáo viên cần lưu ý gì để tránh việc học sinh làm phiếu một cách máy móc? Giáo viên cần phối hợp đa dạng các dạng bài tập trên phiếu như so sánh, phân tích nhân vật, điền sơ đồ phát triển thay vì chỉ dùng câu hỏi trắc nghiệm. Đồng thời, giáo viên phải tổ chức khâu chữa phiếu công khai thông qua thảo luận nhóm để rèn luyện tư duy phản biện cho học sinh.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về việc ứng dụng phiếu học tập trong dạy học Lịch sử tại khối Giáo dục thường xuyên.
• Khảo sát thực tế khẳng định sự cần thiết cấp bách phải thay đổi lối dạy thuyết trình một chiều, nâng cao mức độ hứng thú học tập đang ở mức thấp (2,1%).
• Đề tài đã hoàn thành xuất sắc việc xây dựng quy trình 4 bước thiết kế phiếu học tập và bộ giải pháp tổ chức dạy học linh hoạt cho 16 tiết học Lịch sử lớp 10.
• Kết quả thực nghiệm tại Trung tâm GDTX Đình Xuyên chứng minh tỷ lệ điểm khá giỏi tăng 16,1% và tỷ lệ yếu kém giảm sâu, khẳng định tính khả thi tuyệt đối của mô hình.
• Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp một giải pháp sư phạm thực tế, chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả cao trong việc phát huy tính tích cực của người học.

Kế hoạch tiếp theo đề xuất mở rộng phạm vi ứng dụng thử nghiệm mô hình phiếu học tập này sang toàn bộ các khối lớp 11 và 12 tại các Trung tâm GDTX trên địa bàn Hà Nội trong vòng 6 tháng tới. Quý thầy cô giáo và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo, áp dụng ngay hệ thống phiếu học tập này vào thực tế giảng dạy để cùng kiến tạo những giờ học Lịch sử sinh động và chất lượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học lịch sử ở trung tâm GDTX. Chương 2: Thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học lịch sử thế giới cổ đại và trung đại (lớp 10 –chương trình chuẩn) ở trung tâm GDTX Đình Xuyên, Gia Lâm – Hà Nội. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRUNG TÂM GDTX 1. Quan niệm về phiếu học tập 1.

Khái niệm phiếu học tập Phiếu học tập đã trở thành một công cụ khá quen thuộc với người giáo viên. Tuy nhiên, cho đến nay chúng ta vẫn chưa có một quan niệm thống nhất về nó. Chính vì thế, chúng tôi muốn từ những khái niệm đã có để đưa ra một cách hiểu thống nhất, khả thi về phiếu học tập. Một số quan niệm về phiếu học tập: Nhà nghiên cứu Đậu Thị Hòa cho rằng: Phiếu học tập là những tờ giấy rời, có in sẵn những thông tin, số liệu, sự kiện cần thiết nhưng không có trong sách giáo khoa để yêu cầu học sinh phân tích, khai thác kiến thức phục vụ cho bài học hoặc có ghi sẵn những nhiệm vụ học tập dưới dạng các vấn đề, các câu hỏi, các bài tập để yêu cầu học sinh giải quyết.

Theo như tác giả thì phiếu học tập được xem là những phiếu bổ sung thông tin ngoài sách giáo khoa hoặc giao nhiệm vụ cụ thể yêu cầu học sinh giải quyết. Thống nhất với ý kiến trên, tác giả Đỗ Thị Hồng Hạnh cũng quan niệm: Phiếu học tập là những thông tin bằng giấy hoặc dạng giấy do giáo viên thiết kế, gồm một hoặc một số tờ có vai trò học liệu để bổ sung cho sách và tài liệu giáo khoa quy định, có chức năng hỗ trợ giảng dạy, vừa như là công cụ hoạt động, vừa tạo điều kiện cho hoạt động của người học và người dạy mà trước hết như một nguồn thông tin học tập.22] 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nội dung phiếu học tập thể hiện bằng nhiều dạng ngôn ngữ khác nhau: chữ viết, chữ in thông thường, con số, biểu tượng logic, hàm số, biểu thức, phương trình ma trận, sơ đồ , biểu mẫu thống kê, đồ họa, tranh ảnh và các loại ký hiệu, biểu tượng khác. Mỗi phiếu học tập giao cho học sinh một vài nhiệm vụ nhận thức cụ thể nhằm dẫn dắt tới một kiến thức, tập dượt một kỹ năng, rèn luyện một thao tác tư duy hoặc thăm dò một thái độ của học sinh trước một vấn đề. Trong cuốn luận văn thạc sĩ của mình, tác giả Nguyễn Thùy Linh lại cho rằng: Phiếu học tập là những tờ giấy rời in sẵn những công tác độc lập, được phát cho từng học sinh, nhóm học sinh, tự lực hoàn thành trong một thời gian ngắn của tiết học.

Cách quan niệm tương đối khái quát nhưng tác giả chỉ giới hạn phạm vi sử dụng của phiếu học tập là ở trên lớp học. Hai tác giả Nguyễn Thị Ngọc Hà, Nguyễn Thị Nam lại nhìn nhận phiếu học tập như một công cụ được sử dụng khá linh hoạt trong mọi thời gian chứ không chỉ ở phạm vi trong giờ học trên lớp: Phiếu học tập là những mảnh rời được giáo viên thiết kế sẵn các yêu cầu để học sinh trả lời bằng cách điền vào. Thời điểm sử dụng rất linh hoạt, giáo viên có thể cho học sinh làm ở nhà hay làm tại lớp. Tác giả Phạm Đình Thực dùng cách gọi phiếu giao việc: Phiếu giao việc là một hệ thống những việc mà học sinh phải tiến hành để có thể tự mình chiếm lĩnh được kiến thức mới, tự mình hình thành những kĩ năng mới.

Những công việc này đã được viết trên giấy có chừa sẵn chỗ trống để học sinh làm. Cách quan niệm của tác giả vừa khái quát, vừa cụ thể và phù hợp với cách giới thuyết cho việc sử dụng nó trong hoạt động dạy học Toán ở tiểu học. Đi sâu vào một loại phiếu cụ thể, tác giả Cao Thúy Oanh cũng góp một quan niệm phiếu bài tập phân vai (role sheets) là những bài tập trên mẩu giấy rời, do giáo viên thiết kế nhằm giúp học sinh đọc và khám phá tác phẩm (văn học). Tác giả cũng thống nhất trong việc khẳng định đặc điểm của phiếu học tập là : được thiết kế trên giấy, do giáo viên thiết kế.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tác giả Hoàng Thanh Tú cho rằng “Phiếu học tập là bản phác thảo những công việc của học sinh (có thể thực hiện ngay trên lớp hoặc ở nhà) làm việc cá nhân hoặc làm việc nhóm trong một khoảng thời gian nhất định nhằm đạt được mục tiêu bài học. Hình thức của phiếu học tập rất đa dạng, có thể thiết kế một hoặc hai câu hỏi; bài tập; bảng biểu, sơ đồ, đề cương trống…để học sinh trả lời, trình bày, điền hoặc sắp xếp thông tin…nhằm hình thành kiến thức hoặc phát triển một kĩ năng nhất định” [22, tr. Nhìn chung, các tác giả khá thống nhất với nhau trong việc xác định bản chất của phiếu học tập, gồm những đặc điểm chính: Là công cụ học tập và giảng dạy; được giáo viên thiết kế sẵn trên giấy; giúp học sinh độc lập chiếm lĩnh kiến thức và giáo viên thuận lợi trong giảng dạy. Tuy nhiên, các tác giả chưa thống nhất với nhau trong quan niệm về hai vấn đề: - Nội dung kiến thức trong phiếu học tập: chỉ giới hạn trong sách giáo khoa hay chỉ lấy ngoài sách giáo khoa hay có thể kết hợp cả hai nguồn tài liệu? - Thời gian sử dụng phiếu học tập: chỉ giới hạn trong giờ học trên lớp hay có thể mở rộng ra ngoài giờ học? Thực ra, theo chúng tôi phiếu học tập không chỉ sử dụng nhằm bổ sung thông tin ngoài sách giáo khoa cũng không chỉ giao nhiệm vụ cho người học sinh chỉ giới hạn thời gian trên lớp học.

Chính vì thế, từ những quan điểm trên, chúng tôi muốn đưa ra một quan niệm có ý nghĩa khái quát về phiếu học tập. Trong Từ điển Tiếng Việt, Hoàng Phê định nghĩa: Phiếu: - Tờ giấy rời có cỡ nhất định, ghi chép những nội dung nhất định nhằm để phân loại, sắp xếp theo một hệ thống nào đó. - Tờ giấy ghi nhận một quyền lợi nào đó của người sử dụng. - Tờ giấy biểu thị ý kiến trong cuộc bầu cử hoặc biểu quyết do từng cá nhân trực tiếp bỏ vào hòm phiếu.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Học tập: - Học và luyện tập để hiểu biết, để có kĩ năng - Làm theo gương tốt. Kết hợp cách giải nghĩa từ “phiếu” và từ “học tập”, ta có thể khái quát: Phiếu học tập là những tờ giấy rời in sẵn những nội dung, nhiệm vụ học tập. Cho nên, có thể định nghĩa: Phiếu học tập là công cụ hỗ trợ do giáo viên thiết kế, gồm có một hoặc một số tờ giấy có ghi sẵn những thông tin hoặc nhiệm vụ học tập cụ thể cho học sinh. Lưu ý: - Thông tin trong phiếu học tập có thể gồm nguồn sách giáo khoa và ngoài sách giáo khoa nhưng nó phải được giáo viên gia công sư phạm cho phù hợp với nội dung và mục đích sử dụng.

- Nhiệm vụ của học sinh có thể thực hiện trong giờ học chính khóa hoặc tự học ngoài giờ. Chức năng của phiếu học tập a. Cung cấp tư liệu để người học nhằm phục vụ cho quá trình khai thác nội dung bài học Phiếu học tập là những phiếu thông tin, do đó trước hết nó cung cấp cho người học những thông tin cần thiết liên quan đến bài học, phục vụ thiết thực cho bài học. Nó có thể là những nội dung trong bài học mà giáo viên muốn nhấn mạnh để học sinh theo dõi một cách tập trung, nó cũng có thể là những hình ảnh trực quan nhằm minh họa nội dung bài học, nó cũng có thể là những thông tin ngoài bài học nhằm bổ sung thêm kiến thức cần thiết cho học sinh.

Tiếp xúc với phiếu học tập là học sinh được tiếp xúc với một một kênh thông tin khác do giáo viên tạo ra nhằm hướng học sinh đến những yêu cầu nhất định. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ví dụ: Một bài giới thiệu về nhân vật Tần Thủy Hoàng mà giáo viên tìm trong các nguồn tài liệu hay một số hình ảnh ngoài sách giáo khoa nói về thành tựu văn hóa cổ đại Hy Lạp và Rô Ma. Giáo viên yêu cầu học sinh đọc những thông tin đã cho và hoàn thành yêu cầu : Em hãy trình bày một vài nét ngắn gọn về Tần Thủy Hoàng hoặc Trình bày những thành tựu văn hóa tiêu biểu của cư dân Hy Lạp và Rô Ma thời cổ đại. Công cụ để giáo viên và học sinh giao tiếp trong học tập Hoạt động dạy học là hoạt động giao tiếp giữa giáo viên và học sinh.

Giáo viên và học sinh có thể sử dụng nhiều phương tiện để giao tiếp, trong đó phiếu học tập là một công cụ hữu hiệu. Thông qua những tờ giấy rời phát đến tận tay từng học sinh thì giáo viên sẽ giao tiếp với học sinh, nắm bắt được tâm tư nguyện vọng cũng như khả năng của học trò. Thông qua đó mà không khí lớp học sẽ sinh động hơn chứ không đơn điệu ở hình thức thầy đặt câu hỏi – trò nghe và trả lời. Mặt khác, qua phiếu học tập với phương pháp học tập trao đổi và hợp tác, học sinh có thể trao đổi với nhau, giao lưu kiến thức với nhau, chỉnh sửa kiến thức cho nhau để quá trình khám phá tri thức được thực hiện một cách hiệu quả.

Ví dụ: khi dạy nội dung Văn hóa cổ đại Hi Lạp và Rô - ma trong bài Các quốc gia cổ đại phương Tây – Hi Lạp và Rô - Ma. Giáo viên thiết kế một phiếu học tập cho học sinh hoạt động nhóm với nhiệm vụ là thống kê các thành tựu văn hóa của Hi Lạp và Rô-ma trên các lĩnh vực khác nhau. Có 4 thành tựu văn hóa lớn đó là: Lịch và chữ viết; Khoa học; Văn học; Nghệ thuật. Học sinh mỗi nhóm làm về một thành tựu và trình bày, các nhóm khác theo dõi, trao đổi, đặt câu hỏi dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Sau đó cả lớp thống nhất ghi vào phần nội dung trống trong phiếu. Như vậy, thông qua các hoạt động học tập được tổ chức ở lớp, giáo viên có thể nắm bắt được khả năng nhận thức và diễn đạt của học sinh, tâm tư nguyện vọng của học sinh.