Sử Dụng Thí Nghiệm Trong Dạy Học Hóa Học Vô Cơ Lớp 9 Để Tăng Cường Hứng Thú Học Tập

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued sử dụng thí nghiệm trong dạy học phần hóa học vô cơ lớp 9 nhằm tạo hứng thú học tập cho học, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Hoàng Thị Bình
• Người hướng dẫn: TS. Đào Việt Anh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Sử Dụng Thí Nghiệm Trong Dạy Học Phần Hóa Học Vô Cơ Lớp 9 Nhằm Tạo Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Những xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
• 1.3. Hứng thú và sự cần thiết phải tạo hứng thú trong học tập
• 1.3.1. Khái niệm hứng thú
• 1.3.2. Sự cần thiết của việc tạo hứng thú cho học sinh trong học tập
• 1.3.3. Cấu trúc của hứng thú
• 1.3.4. Các biểu hiện của hứng thú trong học tập
• 1.3.5. Bản chất của việc gây hứng thú
• 1.3.6. Phân loại hứng thú
• 1.3.7. Tác dụng của việc gây hứng thú trong dạy học hóa học
• 1.4. Thí nghiệm hóa học
• 1.4.1. Phân loại thí nghiệm hóa học
• 1.4.2. Vai trò, tác dụng của thí nghiệm trong dạy học hóa học
• 1.4.3. Phương pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học
• 1.4.4. Sử dụng thí nghiệm theo định hướng dạy học tích cực
• 1.4.5. Thực trạng của việc sử dụng thí nghiệm hóa học ở trường THCS
• 1.4.6. Mục đích điều tra
• 1.4.7. Kết quả điều tra
• 1.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 9 NHẰM TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH
• 2.1. Nguyên tắc sử dụng thí nghiệm trong dạy học nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh
• 2.2. Quy trình sử dụng thí nghiệm trong dạy học nhằm tạo hứng thú tập cho học sinh
• 2.3. Hệ thống thí nghiệm trong phần hóa học vô cơ lớp 9
• 2.4. Nguyên tắc lựa chọn thí nghiệm để tổ chức hoạt động học tập tích cực
• 2.5. Danh mục thí nghiệm phần hóa học vô cơ lớp 9
• 2.6. Sử dụng thí nghiệm để tổ chức hoạt động học tập nhằm tạo hứng thú học tập cho HS
• 2.6.1. Sử dụng TN biểu diễn của GV
• 2.6.2. Sử dụng thí nghiệm của HS
• 2.6.3. Sử dụng các đoạn phim, hình ảnh, mô phỏng thay cho thí nghiệm
• 2.7. Thiết kế kế hoạch dạy học có sử dụng thí nghiệm hóa học để tổ chức các hoạt động học tập tích cực
• 2.7.1. Kế hoạch dạy học có sử dụng thí nghiệm biểu diễn của GV
• 2.7.2. Kế hoạch dạy học có sử dụng thí nghiệm thực hành của HS
• 2.7.3. Kế hoạch dạy học có sử dụng phim, mô phỏng thí nghiệm
• 2.8. Thiết kế tiêu chí và công cụ đánh giá hứng thú trong học tập
• 2.8.1. Bảng tiêu chí đánh giá hứng thú học tập cho học sinh
• 2.8.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá hứng thú trong học tập
• 2.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Mục đích của thực nghiệm
• 3.3. Nhiệm vụ của thực nghiệm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.6. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thí nghiệm hóa học vô cơ lớp 9 và hứng thú học tập

Thí nghiệm hóa học vô cơ lớp 9 đóng vai trò quan trọng trong việc tạo hứng thú học tập cho học sinh. Hóa học không chỉ là môn học lý thuyết mà còn là môn học thực nghiệm, giúp học sinh hiểu rõ hơn về các phản ứng hóa học và tính chất của các chất. Việc áp dụng thí nghiệm vào giảng dạy không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách sinh động mà còn kích thích sự tò mò và ham học hỏi của các em. Theo nghiên cứu của Hoàng Thị Bình (2017), việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học vô cơ đã chứng minh được hiệu quả trong việc nâng cao hứng thú học tập của học sinh.

1.1. Khái niệm và vai trò của thí nghiệm hóa học

Thí nghiệm hóa học là hoạt động thực hành giúp học sinh quan sát và trải nghiệm trực tiếp các hiện tượng hóa học. Vai trò của thí nghiệm không chỉ dừng lại ở việc minh họa lý thuyết mà còn giúp học sinh phát triển kỹ năng thực hành, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

1.2. Tại sao cần tạo hứng thú học tập cho học sinh

Hứng thú học tập là yếu tố quan trọng quyết định đến sự thành công trong quá trình học tập. Khi học sinh cảm thấy hứng thú, các em sẽ chủ động tìm hiểu, khám phá và tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả hơn. Việc tạo hứng thú học tập còn giúp giảm bớt áp lực và căng thẳng trong học tập.

II. Những thách thức trong việc sử dụng thí nghiệm hóa học vô cơ

Mặc dù thí nghiệm hóa học mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng vào giảng dạy vẫn gặp phải một số thách thức. Đầu tiên, không phải giáo viên nào cũng có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện thí nghiệm một cách hiệu quả. Thứ hai, cơ sở vật chất và trang thiết bị thí nghiệm tại nhiều trường học còn hạn chế, gây khó khăn trong việc tổ chức các hoạt động thực hành. Cuối cùng, một số học sinh có thể thiếu sự quan tâm và động lực tham gia vào các hoạt động thí nghiệm.

2.1. Thiếu hụt về trang thiết bị và vật liệu thí nghiệm

Nhiều trường học không có đủ trang thiết bị và vật liệu cần thiết để thực hiện các thí nghiệm hóa học. Điều này làm giảm khả năng tổ chức các hoạt động thực hành, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học.

2.2. Khó khăn trong việc đào tạo giáo viên

Giáo viên cần được đào tạo bài bản về phương pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều giáo viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện thí nghiệm một cách hiệu quả.

III. Phương pháp sử dụng thí nghiệm để tạo hứng thú học tập

Để tạo hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực kết hợp với thí nghiệm hóa học. Một số phương pháp hiệu quả bao gồm: tổ chức các hoạt động nhóm, sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy và thiết kế các thí nghiệm đơn giản nhưng hấp dẫn. Việc này không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức mà còn khuyến khích các em tham gia tích cực vào quá trình học tập.

3.1. Tổ chức hoạt động nhóm trong thí nghiệm

Hoạt động nhóm giúp học sinh phát huy khả năng hợp tác và giao tiếp. Khi làm việc cùng nhau, các em có thể chia sẻ ý tưởng, thảo luận và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả hơn.

3.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để mô phỏng các thí nghiệm hóa học, giúp học sinh dễ dàng hình dung và hiểu rõ hơn về các phản ứng hóa học mà không cần phải thực hiện trực tiếp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thí nghiệm hóa học vô cơ trong lớp 9

Việc áp dụng thí nghiệm hóa học vô cơ vào giảng dạy không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lý thuyết mà còn tạo ra những trải nghiệm thực tế thú vị. Các thí nghiệm đơn giản như phản ứng giữa axit và bazơ, hay thí nghiệm chứng minh sự tồn tại của khí CO2 có thể được thực hiện ngay trong lớp học. Những trải nghiệm này không chỉ giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn mà còn khơi dậy niềm đam mê với môn hóa học.

4.1. Các thí nghiệm đơn giản và dễ thực hiện

Các thí nghiệm như phản ứng giữa baking soda và giấm hay thí nghiệm tạo ra khí CO2 từ phản ứng giữa axit và bazơ là những ví dụ điển hình. Những thí nghiệm này không chỉ dễ thực hiện mà còn an toàn cho học sinh.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của thí nghiệm

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học vô cơ đã giúp nâng cao hứng thú học tập của học sinh, cải thiện kết quả học tập và phát triển kỹ năng thực hành cho các em.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Việc sử dụng thí nghiệm hóa học vô cơ trong dạy học lớp 9 không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn tạo ra hứng thú học tập. Để nâng cao chất lượng dạy học, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tích cực, đồng thời cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị thí nghiệm. Hướng tới tương lai, việc tích hợp công nghệ thông tin vào giảng dạy sẽ là một xu hướng quan trọng, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiện đại và sinh động hơn.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải thiện dạy học

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học, bao gồm việc đào tạo giáo viên, nâng cấp cơ sở vật chất và phát triển tài liệu học tập.

5.2. Tương lai của thí nghiệm hóa học trong giáo dục

Thí nghiệm hóa học sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong giáo dục, giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng thực hành, từ đó đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức truyền thụ một chiều sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Trong bộ môn Hóa học tại cấp trung học cơ sở, thí nghiệm đóng vai trò là phương tiện trực quan cốt lõi và là cầu nối vững chắc giữa lý thuyết trừu tượng với thực tiễn đời sống. Tuy nhiên, kết quả điều tra thực trạng tại 6 trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh năm 2017 cho thấy có tới 82,5% giáo viên không thường xuyên sử dụng thí nghiệm khi dạy bài mới và 95,0% hầu như không tổ chức cho học sinh trực tiếp làm thí nghiệm trong giờ học lý thuyết.

Thực tế này khiến việc tiếp thu kiến thức phần hóa học vô cơ lớp 9 trở nên khô khan, làm suy giảm động lực học tập của học sinh. Mục tiêu của luận văn là nghiên cứu các nguyên tắc, xây dựng quy trình 5 bước sử dụng thí nghiệm và thiết kế hệ thống hoạt động học tập tích cực phần hóa học vô cơ lớp 9 nhằm khơi gợi niềm say mê khoa học cho học sinh. Nghiên cứu được triển khai khảo sát trên 40 giáo viên cùng 400 học sinh tại các trường trung học cơ sở Thị Cầu, Tiền An, Võ Cường, Đông Phong, Ninh Xá và Thị Trấn Chờ thuộc tỉnh Bắc Ninh trong năm học 2016 - 2017. Về mặt giá trị thực tiễn, đề tài đề xuất hệ thống 36 thí nghiệm hóa học trọng tâm được chuẩn hóa, giúp nâng tỷ lệ học sinh yêu thích môn học từ mức 74,0% ban đầu lên trên 90,0%, đồng thời nâng cao hiệu quả lĩnh hội tri thức và phát triển kỹ năng thực hành cho học sinh phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng tâm lý học duy vật biện chứng về hứng thú nhận thức của các tác giả như V.Gackhipop, Luiblinxcaia và Nguyễn Quang Uẩn. Hứng thú nhận thức được định nghĩa là thái độ lựa chọn đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng hiện thực khách quan, vừa mang lại khoái cảm trí tuệ vừa thúc đẩy con người tích cực chiếm lĩnh tri thức. Cấu trúc hứng thú được phân tích dựa trên mô hình 3 thành tố tương tác chặt chẽ của nhà tâm lý học N.Mavôzôva, bao gồm: sự nhận thức đối tượng, cảm xúc tích cực sâu sắc và hành động thực tiễn nhằm làm chủ đối tượng.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng lý luận dạy học tích cực nhằm chuyển đổi vai trò của thí nghiệm hóa học từ chức năng minh họa thụ động sang nguồn tri thức sơ cấp để học sinh tự tìm tòi, khám phá. Hệ thống khái niệm then chốt được phân định rõ ràng gồm: thí nghiệm biểu diễn của giáo viên (đảm bảo tính chuẩn mực, an toàn), thí nghiệm của học sinh (thí nghiệm đồng loạt khi học bài mới, thí nghiệm thực hành, thí nghiệm ngoại khóa), thí nghiệm nghiên cứu (khám phá bản chất phản ứng) và thí nghiệm mô phỏng qua phương tiện kỹ thuật số.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu khảo sát thực trạng gồm 40 giáo viên chuyên trách môn Hóa học và 400 học sinh khối lớp 9 tại 6 trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp thuận tiện, đại diện cho cả khu vực đô thị và nông thôn. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu hỏi cấu trúc 5 mức độ, biên bản phỏng vấn sâu giáo viên, phiếu quan sát biểu hiện hành vi giờ dạy và 2 bài kiểm tra đánh giá định lượng 15 phút và 45 phút.

Phương pháp xử lý dữ liệu trọng tâm là thống kê toán học ứng dụng trong giáo dục, sử dụng phần mềm tin học để tính toán các tham số đặc trưng: điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn, phương sai, hệ số biến thiên và kiểm định độ tin cậy. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm định lượng hóa chính xác sự chênh lệch về mức độ tiếp thu kiến thức và mức độ hứng thú giữa nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm, đảm bảo tính khách quan và khoa học cho các kết luận sư phạm. Quá trình thực nghiệm được triển khai và hoàn thành trong năm học 2016 - 2017 theo đúng tiến độ kế hoạch giáo dục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu đã chỉ ra sự mâu thuẫn sâu sắc giữa nhu cầu học tập của học sinh và phương thức tổ chức dạy học thực tế:

• Thứ nhất, nhu cầu học tập thông qua thực nghiệm của học sinh là cực kỳ lớn: 74,0% học sinh khẳng định rất thích các giờ học có sử dụng thí nghiệm hóa học; 72,5% cho rằng thí nghiệm giúp nâng cao hứng thú và 68,0% nhận định thí nghiệm tạo không khí học tập sôi nổi. Tuy nhiên, có tới 30,5% học sinh chưa từng được làm thí nghiệm khi học bài mới và 69,0% hoàn toàn không bao giờ được tiếp cận thí nghiệm ngoại khóa hoặc thí nghiệm tại nhà.
• Thứ hai, phương pháp sử dụng thí nghiệm của giáo viên còn nặng tính truyền thống: 65,0% giáo viên chỉ sử dụng thí nghiệm vào mục đích minh họa cho kiến thức đã thông báo trước, 20,0% dùng để kiểm chứng và 0% giáo viên sử dụng thí nghiệm theo hướng nghiên cứu khám phá độc lập.
• Thứ ba, hiệu quả rõ rệt khi áp dụng hệ thống 36 thí nghiệm vô cơ lớp 9 theo phương pháp mới: Kết quả bài kiểm tra sau thực nghiệm cho thấy nhóm lớp thực nghiệm đạt điểm trung bình cao hơn lớp đối chứng từ 0,8 đến 1,2 điểm trên thang điểm 10. Tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở nhóm thực nghiệm tăng mạnh hơn 15,0% đến 20,0%, trong khi tỷ lệ học sinh yếu kém giảm xuống dưới 3,0%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của tình trạng giáo viên còn hạn chế sử dụng thí nghiệm xuất phát từ điều kiện cơ sở vật chất thiếu đồng bộ, hóa chất bảo quản lâu ngày bị biến chất, thời gian chuyển tiết từ 5 đến 10 phút quá ngắn để chuẩn bị dụng cụ và áp lực hoàn thành phân phối chương trình. Khi giáo viên chuyển đổi linh hoạt sang phương pháp nghiên cứu (ví dụ như bài học về phản ứng của đồng với axit sunfuric đặc, hoặc dãy hoạt động hóa học của kim loại qua phản ứng của natri, sắt, đồng với nước, axit và muối), học sinh được trực tiếp quan sát hiện tượng tỏa nhiệt, sủi bọt khí hay đổi màu chỉ thị để tự rút ra quy luật. Điều này giúp kích hoạt đồng thời cả 3 thành tố nhận thức, cảm xúc và ý chí theo đúng mô hình của N.Mavôzôva.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua bảng phân bố tần suất điểm số, đường lũy tích so sánh kết quả học tập và biểu đồ cột phân loại học lực. Đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với nhóm đối chứng, minh chứng rõ nét rằng việc sử dụng thí nghiệm kích thích tư duy giúp học sinh hiểu sâu, nhớ lâu và đạt kết quả kiểm tra vượt trội so với phương pháp dạy học thuyết trình truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tăng cường đầu tư và bổ sung định kỳ trang thiết bị, hóa chất: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh phối hợp cùng Ban giám hiệu các trường trung học cơ sở rà soát danh mục thiết bị dạy học tối thiểu, tổ chức cấp phát và bổ sung hóa chất 2 lần mỗi năm học, phấn đấu đảm bảo 100% các tiết thực hành và thí nghiệm bài mới có đủ điều kiện triển khai an toàn trong giai đoạn 2017 - 2018.
• Tổ chức tập huấn kỹ năng sử dụng thí nghiệm theo hướng nghiên cứu: Phòng Giáo dục và Đào tạo cùng tổ bộ môn Hóa học tổ chức ít nhất 4 buổi sinh hoạt chuyên đề chuyên sâu mỗi năm học, hướng dẫn giáo viên chuyển đổi tối thiểu 70,0% số thí nghiệm biểu diễn từ dạng minh họa thụ động sang dạng nêu vấn đề và giải quyết vấn đề ngay trong học kỳ I.
• Nâng cao thời lượng và tỷ lệ học sinh tự thao tác thí nghiệm: Giáo viên bộ môn xây dựng kế hoạch dạy học linh hoạt, tăng cường hình thức chia nhóm 4 đến 6 học sinh để tự tiến hành các thí nghiệm đơn giản, an toàn, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh được tự tay thao tác từ dưới 5,0% lên trên 80,0% trong cả năm học.
• Ứng dụng công nghệ thông tin và học liệu số vào giảng dạy: Giáo viên và cán bộ phụ trách phòng bộ môn chủ động khai thác, xây dựng thư viện hơn 30 video mô phỏng thí nghiệm trực quan đối với các phản ứng có yếu tố độc hại hoặc nguy cơ cháy nổ cao (như khí clo, lưu huỳnh đioxit), đảm bảo 100% học sinh được quan sát hiện tượng trực quan sinh động mà vẫn an toàn tuyệt đối.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên Hóa học cấp trung học cơ sở: Khai thác chi tiết danh mục 36 thí nghiệm vô cơ lớp 9 và các giáo án mẫu về thí nghiệm nghiên cứu, thí nghiệm đối chứng để trực tiếp áp dụng vào thiết kế bài giảng hàng ngày trên lớp.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng khung 5 tiêu chí và bộ công cụ bảng kiểm quan sát hứng thú học tập để chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy, đánh giá chất lượng tiết dạy thực nghiệm tại các nhà trường.
• Sinh viên sư phạm và học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học: Tham khảo hệ thống cơ sở lý luận, quy trình 5 bước tổ chức hoạt động học tập và phương pháp xử lý số liệu thống kê toán học để phát triển các đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục tiếp theo.
• Chuyên viên phát triển chương trình và tác giả biên soạn sách giáo khoa: Sử dụng số liệu điều tra thực tiễn từ 40 giáo viên và 400 học sinh để nắm bắt thực trạng, từ đó tinh chỉnh cấu trúc bài tập thực nghiệm và thời lượng phân bổ cho các bài học thực hành sao cho phù hợp với năng lực học sinh.

Câu hỏi thường gặp

Thí nghiệm nghiên cứu khác biệt như thế nào so với thí nghiệm minh họa?

Thí nghiệm minh họa được giáo viên tiến hành sau khi đã truyền đạt lý thuyết nhằm chứng minh điều đã biết, khiến học sinh tiếp thu thụ động. Ngược lại, thí nghiệm nghiên cứu đóng vai trò là nguồn phát hiện kiến thức mới. Ví dụ trong thí nghiệm đồng tác dụng axit sunfuric đặc, học sinh quan sát dung dịch hóa xanh và khí làm nhạt màu cánh hoa hồng để tự suy luận ra tính oxi hóa mạnh của axit.

Vì sao giáo viên tại các trường trung học cơ sở còn ít tổ chức thí nghiệm học sinh?

Khảo sát 40 giáo viên tại tỉnh Bắc Ninh chỉ ra rằng 82,5% giáo viên ít thực hiện do phòng thí nghiệm thiếu hóa chất chuẩn, không có cán bộ chuẩn bị đồ dùng trong 5 đến 10 phút giải lao giữa các tiết học và tâm lý e ngại nguy cơ mất an toàn khi kỹ năng thao tác của học sinh khối 9 còn lúng túng.

Quy trình 5 bước sử dụng thí nghiệm tạo hứng thú được tiến hành ra sao?

Quy trình gồm 5 bước khoa học: Xác định mục tiêu bài học; Lựa chọn thí nghiệm phù hợp; Xác định phương pháp sử dụng thí nghiệm; Thiết kế chi tiết hoạt động dạy học tích cực; Tổ chức triển khai trên lớp thông qua việc phối hợp dẫn dắt của giáo viên và hoạt động quan sát, giải thích, rút ra kết luận của học sinh.

Khi nhà trường thiếu thốn hóa chất thì có giải pháp nào thay thế?

Giáo viên có thể kết hợp sử dụng video thí nghiệm chất lượng cao, phần mềm mô phỏng 3D hoặc tranh ảnh trực quan. Khảo sát cho thấy có 55,0% học sinh chưa từng được xem phim thí nghiệm, do đó việc số hóa học liệu thí nghiệm là giải pháp bổ trợ hiệu quả, giúp học sinh dễ hiểu bài và đảm bảo an toàn.

Bộ công cụ đánh giá hứng thú học tập của học sinh gồm những gì?

Bộ công cụ gồm phiếu hỏi học sinh theo thang điểm 5 mức độ và bảng kiểm quan sát hành vi dành cho giáo viên, đánh giá toàn diện qua 3 phương diện: biểu hiện hành vi tò mò học hỏi, biểu hiện tình cảm phấn khởi và biểu hiện ý chí kiên trì vượt khó khi giải quyết các vấn đề khoa học.

Kết luận

• Luận văn khẳng định tầm quan trọng hàng đầu của thí nghiệm hóa học như một nguồn nhận thức kích thích hứng thú học tập, giúp 74,0% học sinh gia tăng tình cảm yêu thích môn học.
• Xây dựng thành công hệ thống 36 thí nghiệm phần hóa học vô cơ lớp 9 gắn liền với quy trình 5 bước sư phạm chuẩn mực.
• Đưa ra giải pháp khắc phục thực trạng 65,0% giáo viên dạy chay hoặc chỉ lạm dụng thí nghiệm minh họa thụ động.
• Thực nghiệm sư phạm chứng minh phương pháp mới giúp tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi thêm hơn 15,0% và cải thiện rõ rệt năng lực tư duy khoa học.
• Đóng góp bộ tiêu chí đánh giá hứng thú học tập toàn diện kết hợp giữa nhận thức, cảm xúc và hành vi thực tiễn.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp giải pháp sư phạm hoàn chỉnh và cẩm nang thực nghiệm thiết thực cho giáo viên phổ thông. Trong giai đoạn tiếp theo của năm học 2017 - 2018, mô hình này cần được nhân rộng ra toàn bộ chương trình Hóa học cấp trung học cơ sở. Các nhà trường và giáo viên hãy chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy, đưa thực nghiệm trở thành trung tâm của mỗi giờ học để khơi dậy niềm đam mê sáng tạo khoa học cho thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng : Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2: Sử dụng thí nghiệm trong dạy học phần hóa học vô cơ lớp 9 nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.Lịch sử vấn đề nghiên cứu Hiện nay, giáo dục là quốc sách hàng đầu của nƣớc ta và sự nghiệpgiáo dục rất đƣợc mọi ngƣời quan tâm, ủng hộ. Trong thời đại này, ngƣời giáo viên không chỉ dạykiến thức cho học sinh mà còn dạy học sinh biết cách tự học, tự tìm kiếm kiến thức và giúp các em tìm đƣợc hứng thú về môn học. Từ đó,học sinh sẽ thêm yêu thích hóa học, hăng say tìm hiểu thêm để có thể tự đitìm tri thức mới cho mình.

Bên cạnh đó, các loại phƣơng tiện dạy học ngày càng phong phú, đa dạng và đƣợc sử dụng nhiều vào quá trình dạy học, góp phần phát huy tính tích cực của học sinh. Đối với môn hóa học, thí nghiệm đƣợc xem là phƣơng tiện dạy học quan trọng nhất. Tuy nhiên, việc sử dụng thí nghiệm hóa học để phát huy tính tích cực của học sinh chƣa có nhiều công trình nghiên cứu. Ở Việt Nam những năm 70 các công trình nghiên cứu mới bắt đầu ra đời.Đa số những sách này đƣợc biêndịch từ tài liệu nƣớc ngoài.

Tôi xin đƣợcgiới thiệu một số sách về hứng thú trong dạy học đƣợc sử dụng rộng rãi ởViệt Nam. “Vấn đề hứng thú nhận thức trong khoa học giáo dục” của tác giả Suki-na do nhà xuất bản Giáo dục Mockba phát hành năm 1971 (đƣợc tác giảNguyễn Văn Diên, Đại học Sƣ Phạm Hà Nội biên dịch và tổ tƣ liệu trƣờngĐại học Sƣ phạm Hà Nội ấn hành năm 1975) [5]. “Từ hứng thú đến tài năng” của tác giả L.Xô-Lô-Vây-Trích(biên dịch bởi Lê Khánh Trƣờng, do nhà xuất bản Phụ Nữ Hà Nội phát hànhnăm 1975) [9]. Những tài liệu này đề cập đến vấn đề hứng thú nhận thức – một vấn đề cấp bách hiện naycủa tâm lý học và giáo dục học, phƣơng pháp hệ của việc nghiên cứu hứng thú nhận thứccủa học sinh, khuynh hƣớng bộ môn của hứng thú nhận thức của họcsinh và phƣơng pháp kích thích hứng thú nhận thức của học sinh trong quá trìnhhọc tập.

Ngoài các tài liệu trên, chúng tôi còn tham khảo ý tƣởng trong một số luận văn khác đã nghiên cứu về thí nghiệm hóa học:  Năm 1995, luận văn của học viên Hoàng Thị Minh Anh, Đại học Sƣ Phạm Hà Nội “Sử dụng thí nghiệm vui và ảo thuật hóa học nhằm: Nâng cao hứng thú học tập 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hóa học cho học sinh phổ thông” [25].  Năm 2001, luận văn thạc sĩ giáo dục học của tác giả Nguyễn Thị Kim Chi“Hoàn thiện kĩ thuật và phương pháp tiến hành thí nghiệm thực hành bộ môn phương pháp giảng dạy hóa học ở trường ĐHSP và CĐSP Quy Nhơn” [17].  Năm 2003, Nguyễn Thị Hoa vớiLuận văn thạc sĩ giáo dục “Sử dụng thí nghiệm và phương tiện kĩ thuật dạy học để nâng cao tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập hóa học lớp 10, lớp 11 trường THPT ở Hà Nội” [18].  Năm 2004, Luận văn thạc sĩ giáo dục học của tác giả Cao Ngọc Sằng “Nghiên cứu sử dụng thí nghiệm hóa học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong dạy học hóa vô cơ ở trường trung học phổ thông” [19].

 Năm 2005, Luận văn thạc sĩ giáo dục học của tác giả Nguyễn Văn Lƣu“Nghiên cứu sử dụng thí nghiệm hóa học của học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong quá trình giảng dạy hóa vô cơ lớp 10, 11, 12 ở trung tâm giáo dục thường xuyên” [20].  Năm 2007, Luận văn thạc sĩ giáo dục học của tác giả Nguyễn Kháng “Lựa chọn sử dụng khai thác thí nghiệm hóa học để khắc sâu kiến thức hóa học phần phi kim trong chương trình trung học phổ thông ” [22].  Năm 2009, Luận văn thạc sĩ giáo dục học của tác giả Đỗ Thị Bích Ngọc“Một số biện pháp nâng cao chất lượng rèn luyện kiến thức-kĩ năng thí nghiệm trong chương trình hóa học 10 nâng cao cho học sinh theo hướng dạy học tích cực” [23], Luận văn thạc sĩ giáo dục học củatácgiảVõPhƣơngUyên“Sử dụng thí nghiệm trong dạy học môn hóa lớp 10, 11 trường trunghọcphổthôngtỉnhDăkLăk” [24].  Bài báo khoa học “Thực trạng hứng thú học tập môn Giáo dục học của sinh viên sư phạm hệ cao đẳng trường Đại học Tây Bắc” của Mai Trung Dũng (Bộ môn Tâm lý Giáo dục – Trƣờng Đại học Tây Bắc) [26].

6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhìn chung, các tác giả đã thấy đƣợc tầm quan trọng của hứng thú học tập và đi sâu vào tìm hiểu, nghiên cứu các biện pháp gây hứng thú học tập cho học sinh. Các tác giả cũng đã thu đƣợc một số kết quả quan trọng mà đề tài đề ra. Đây là những tài liệu tham khảo có giá trị cao với nhiều tƣ liệu về thí nghiệm vui, tranh ảnh, hình vẽ và chuyện vui về hóa học. Đặc biệt, các tác giả đã thiết kế một số thí nghiệm mới, thí nghiệm mô phỏng và bảng hệ thống tuần hoàn bằng Microsoft Office Powerpoint.

Tác giả đã sƣu tầm đƣợc nhiều tƣ liệu hay giúp giáo viên và sinh viên Hóa học có thêm nhiều thí nghiệm vui, ảo thuật hóa học phục vụ cho giảng dạy, học tập. Nội dung của các luận văn trên đề cập đến các vấn đề: Hệ thống các thí nghiệm cần sử dụng trong dạy học hóa học; hoàn thiện kĩ thuật và phƣơng pháp tiến hành thí nghiệm; sử dụng thí nghiệm để khắc sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng; đề xuất các biện pháp sử dụng thí nghiệm góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học hóa học. Thông qua việc tìm hiểu các công trình nghiên cứu cùng hƣớng với đề tài, chúng tôi rút ra đƣợc những kinh nghiệm cũng nhƣ bài học quý giá trong suốt thời gian thực hiện luận văn của mình. Chúng tôi nhận thấy rằng, việc nghiên cứu sử dụng thí nghiệm hóa học trong dạy học đã và đang thu hút đƣợc sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhất là trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, hƣớng nghiên cứu khai thác thí nghiệm để vận dụng vào bài học cụ thể cũng chƣa có nhiều. Và đặc biệt, việc sử dụng thí nghiệm trong các bài giảng sao cho phù hợp, kích thích đƣợc sự đam mê, hứng thú của HS rất ít đƣợc các tác giả đề cập đến. Hiện nay chỉ có rất ít tác giả nghiên cứu kĩ về vấn đề thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học có sử dụng thí nghiệm nhằm phát huy cao độ tính tích cực học tập của học sinh. Chính vì vậy, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài này với mong muốn góp một phần công sức của mình vào việc nâng cao chất lƣợng dạy học môn hóa ở trƣờng phổthông.

Những xu hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học hiện nay Đổi mới phƣơng pháp dạy học có thể hiểu theo các hƣớng sau: - Cải tiến hoàn thiện các PPDH đang sử dụng để góp phần nâng cao chất lƣợng và hiệu quả của việc dạy học. - Việc bổ sung, phối hợp nhiều PPDH để khắc phục mặt hạn chế của các PPDH đang sử dụng nhằm đạt đƣợc mục tiêu dạy học đề ra. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Sự thay đổi PPDH đang sử dụng bằng các PPDH mới tối ƣu, kết hợp với việc sử dụng các phƣơng tiện truyền thông đa phƣơng tiện; từ đó hình thành nên các "kiểu" dạy - học mới với mong muốn đem lại hiệu quả cao hơn. - Đổi mới PPDH theo hƣớng phát huy cao độ tính tích cực chủ động sáng tạo của HS trong quá trình lĩnh hội tri thức.

- Đổi mới PPDH theo hƣớng kết hợp một cách nhuần nhuyễn và sáng tạo các PPDH khác nhau (truyền thống và hiện đại) sao cho vừa đạt đƣợc mục tiêu dạy học vừa phù hợp với đối tƣợng và điều kiện thực tiễn. - Đổi mới PPDH theo hƣớng phát triển khả năng tự học của HS. - Đổi mới PPDH theo hƣớng kết hợp hoạt động cá nhân với hoạt động nhóm và phát huy khả năng của cá nhân. - Đổi mới PPDH theo hƣớng tăng cƣờng kĩ năng thực hành.

- Đổi mới PPDH theo hƣớng sử dụng phƣơng tiện kĩ thuật hiện đại vào dạy học. - Đổi mới PPDH theo hƣớng đổi mới cả phƣơng pháp kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của HS Đánh giá là khâu cuối cùng của quá trình dạy học và nó có thể góp phần điều chỉnh nội dung và PPDH. - Đổi mới PPDH theo hƣớng đổi mới cách thiết kế bài dạy, lập kế hoạch bài học và xây dựng mục tiêu bài học 1. Xu hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học trên thế giới Hiện nay, trên thế giới có một số xu hƣớng nhƣ sau: - Chuyển từ mô hình truyền thụ một chiều sang mô hình dạy học hợp tác hai chiều.

- Chuyển từ quan điểm PPDH "lấy GV làm trung tâm" sang quan điểm "lấy HS làm trung tâm". - Dạy cách học, bồi dƣỡng năng lực tự học, tự đánh giá. - Học không chỉ nắm kiến thức mà còn cả PP giành lấy kiến thức. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Học việc áp dụng kiến thức và bồi dƣỡng thái độ làm trung tâm.

- Sử dụng các PPDH tích cực. - Sử dụng các phƣơng tiện, tranh ảnh, hình ảnh minh họa trong đó có ứng dụng CNTT trong DH là phổ biến hơn cả. Xu hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học ở nƣớc ta hiện nay Đến năm 2017, chƣơng trình giáo dục phổ thông cụ thể hóa mục tiêu giáo dục phổ thông, giúp học sinh hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực đáp ứng nhu cầu hoàn thiện nhân cách của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nƣớc trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới. Các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trƣờng áp dụng các phƣơng pháp tích cực hoá hoạt động của ngƣời học, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức, hƣớng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trƣờng học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề để khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng của bản thân, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, phát huy tiềm năng và những kiến thức, kỹ năng đã tích lũy đƣợc để phát triển.