Phát Triển Năng Lực Cho Học Sinh Trung Học Phổ Thông Qua Dạy Học Chương Nitơ-Photpho Hóa Học 11

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued phát triển một số năng lực cho học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học chương nitơ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Thị Miên
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Thị Oanh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát triển một số năng lực cho học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học chương Nitơ- Photpho Hóa học 11
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC HÓA HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Đổi mới giáo dục Việt Nam sau năm 2015 theo định hướng phát triển năng lực
• 1.2. Về mục tiêu
• 1.3. Về phương pháp dạy học
• 1.4. Cơ sở lý luận về năng lực
• 1.4.1. Khái niệm về năng lực
• 1.4.2. Phẩm chất và năng lực chung cần phát triển cho HS THPT
• 1.4.3. Những phẩm chất chủ yếu sau đây của học sinh
• 1.4.4. Năng lực chung
• 1.4.5. Năng lực đặc thù môn học
• 1.4.6. Phân tích cấu trúc của năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và năng lực thực hành thí nghiệm
• 1.4.6.1. Năng lực hợp tác
• 1.4.6.2. Năng lực giải quyết vấn đề
• 1.4.6.3. Năng lực thực hành thí nghiệm hóa học
• 1.5. Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực
• 1.5.1. Một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
• 1.5.2. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực
• 1.5.3. Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học nhằm phát triển năng lực cho HS trung học phổ thông
• 1.5.3.1. Phương pháp dạy học theo góc
• 1.5.3.1.1. Thế nào là dạy học theo góc
• 1.5.3.1.2. Quy trình áp dụng PPDH theo góc trong dạy học hóa học
• 1.5.3.1.3. Ưu điểm và hạn chế
• 1.5.3.2. Phương pháp dạy học theo hợp đồng
• 1.5.3.2.1. Thế nào là dạy học theo hợp đồng
• 1.5.3.2.2. Quy trình áp dụng PPDH theo HĐ
• 1.5.3.2.3. Ưu điểm và hạn chế
• 1.5.3.3. Phương pháp dạy học theo dự án
• 1.5.3.3.1. Thế nào là dạy học theo dự án
• 1.5.3.3.2. Quy trình áp dụng PPDH theo dự án trong dạy học hóa học
• 1.5.3.3.3. Ưu điểm và hạn chế
• 1.5.3.4. Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
• 1.5.3.4.1. Bản chất của dạy học
• 1.5.3.4.2. Quy trình của dạy học giải quyết vấn đề
• 1.5.3.4.3. Các mức độ của việc áp dụng dạy học GQVĐ
• 1.5.3.4.4. Ưu điểm, nhược điểm của phương pháp dạy học GQVĐ
• 1.5.3.5. Một số kỹ thuật dạy học sử dụng trong dạy học hóa học
• 1.5.3.5.1. Kỹ thuật khăn trải bàn
• 1.5.3.5.2. Kỹ thuật dạy học nhóm
• 1.5.4. Thực trạng dạy học hóa học theo định hướng phát triển năng lực ở trường phổ thông hiện nay
• 2. PHÁT TRIỂN MỘT SỐ NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG NITƠ- PHOTPHO HÓA HỌC 11
• 2.1. Phân tích nội dung cấu trúc chương trình chương nitơ- photpho
• 2.2. Mục tiêu cơ bản của chương nitơ- photpho
• 2.3. Cấu trúc nội dung chương nitơ- photpho
• 2.4. Đặc điểm nội dung và PPDH
• 2.5. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác và năng lực thực hành thí nghiệm cho học sinh thông qua dạy học chương nitơ- photpho
• 2.5.1. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 2.5.2. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực hợp tác của học sinh
• 2.5.3. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực thực hành thí nghiệm của học sinh
• 2.6. Quy trình thiết kế kế hoạch bài dạy theo định hướng phát triển năng lực
• 2.7. Vận dụng một số PPDH theo góc trong dạy học hóa học ở trường phổ thông thông qua chương nitơ- photpho
• 2.7.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung áp dụng dạy học theo góc
• 2.7.2. Các mức độ học theo góc
• 2.7.3. Học với các khu vực như một giai đoạn chuyển giao
• 2.7.4. Học với góc theo sự lựa chọn và các hoạt động tự do trong hệ thống quay vòng
• 2.8. Vận dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học hóa học ở trường phổ thông
• 2.8.1. Các nội dung kiến thức có thể áp dụng PPDH theo hợp đồng
• 2.8.2. Thiết kế kế hoạch bài dạy áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng cho bài luyện tập
• 2.8.3. Thiết kế kế hoạch bài dạy áp dụng phương pháp dạy học theo HĐ cho bài thực hành thí nghiệm
• 2.9. Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án
• 2.9.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung áp dụng dạy học dự án
• 2.9.2. Thiết kế kế hoạch bài dạy áp dụng phương pháp dạy học theo dự án
• 2.9.3. Một số giáo án minh họa
• 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Chọn đối tượng, địa bàn thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Chuẩn bị thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Nội dung các bài thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Một số hình ảnh thực nghiệm
• 3.9. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9.1. Kết quả đánh giá về kiến thức và độ bền kiến thức thông qua bài kiểm tra
• 3.9.2. Kết quả đánh giá năng lực GQVĐ, năng lực hợp tác và năng lực THTN
• 3.9.3. Phân tích kết quả đánh giá năng lực GQVĐ, năng lực hợp tác và năng lực thực hành thí nghiệm
• 3.9.4. Kết quả phiếu thăm dò ý kiến của HS
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC LUẬN VĂN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Học Sinh THPT Qua Dạy Học Chương Nitơ Photpho

Phát triển năng lực học sinh THPT là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Chương trình dạy học môn Hóa học, đặc biệt là chương Nitơ-Photpho, đóng vai trò then chốt trong việc hình thành và phát triển các năng lực cần thiết cho học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng thực hành, giải quyết vấn đề và hợp tác.

1.1. Khái Niệm Về Năng Lực Học Sinh Trong Giáo Dục

Năng lực học sinh được hiểu là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ vào thực tiễn. Đặc biệt, trong môn Hóa học, năng lực này bao gồm năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác và năng lực thực hành thí nghiệm.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Chương Nitơ Photpho Trong Giáo Dục

Chương Nitơ-Photpho không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản về các hợp chất hóa học mà còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của chúng trong đời sống. Việc dạy học chương này cần được thiết kế sao cho hấp dẫn và thực tiễn.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Học Sinh Qua Dạy Học Chương Nitơ Photpho

Mặc dù có nhiều phương pháp dạy học hiện đại, nhưng việc phát triển năng lực học sinh vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt về tài liệu và phương tiện dạy học. Ngoài ra, sự chênh lệch về trình độ giữa các học sinh cũng là một yếu tố cần được xem xét.

2.1. Thiếu Tài Liệu Và Phương Tiện Dạy Học

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để giảng dạy chương Nitơ-Photpho. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng dạy học và khả năng tiếp thu của học sinh.

2.2. Sự Chênh Lệch Về Trình Độ Học Sinh

Sự khác biệt về năng lực giữa các học sinh trong cùng một lớp học có thể gây khó khăn cho giáo viên trong việc áp dụng các phương pháp dạy học đồng bộ và hiệu quả.

III. Phương Pháp Dạy Học Hiệu Quả Để Phát Triển Năng Lực Học Sinh

Để phát triển năng lực học sinh qua dạy học chương Nitơ-Photpho, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học theo dự án, dạy học giải quyết vấn đề và dạy học theo hợp đồng. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành và khả năng hợp tác.

3.1. Dạy Học Theo Dự Án

Phương pháp dạy học theo dự án giúp học sinh tự khám phá và nghiên cứu các vấn đề liên quan đến Nitơ-Photpho. Qua đó, học sinh sẽ phát triển khả năng tự học và tư duy phản biện.

3.2. Dạy Học Giải Quyết Vấn Đề

Phương pháp này khuyến khích học sinh tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn liên quan đến hóa học, từ đó nâng cao năng lực giải quyết vấn đề và khả năng tư duy sáng tạo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Phương Pháp Dạy Học Trong Chương Nitơ Photpho

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong chương Nitơ-Photpho đã cho thấy những kết quả khả quan. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho tương lai.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Nghiệm Sư Phạm

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc giải quyết vấn đề và hợp tác khi tham gia vào các hoạt động học tập tích cực.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Về Phương Pháp Dạy Học

Học sinh đã bày tỏ sự hào hứng và thích thú hơn với môn Hóa học khi được học theo các phương pháp tích cực, điều này cho thấy sự hiệu quả của các phương pháp này trong việc phát triển năng lực.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Học Sinh Qua Dạy Học Chương Nitơ Photpho

Phát triển năng lực học sinh THPT qua dạy học chương Nitơ-Photpho là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Tương Lai Của Phát Triển Năng Lực Trong Giáo Dục

Trong tương lai, việc phát triển năng lực học sinh sẽ tiếp tục được chú trọng, đặc biệt là trong bối cảnh giáo dục hiện đại và hội nhập quốc tế.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Nghị quyết số 44/NQ-CP ngày 09/6/2014 của Chính phủ đã xác định rõ nhiệm vụ đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình truyền thụ tri thức rời rạc sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Cùng với Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011–2020 ban hành kèm theo Quyết định số 711/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, việc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với giáo dục phổ thông. Trong thực tế giảng dạy môn Hóa học lớp 11, các nội dung lý thuyết và thực nghiệm thường bị tách rời, khiến học sinh thụ động ghi nhớ công thức mà thiếu kỹ năng giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Đề tài tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Thiết kế và vận dụng đồng bộ các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển 3 năng lực trọng tâm cho học sinh gồm năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác và năng lực thực hành thí nghiệm. Mục tiêu cụ thể là xây dựng tiến trình dạy học hoàn chỉnh cho 12 tiết thuộc chương Nitơ - Photpho Hóa học 11, đồng thời thiết lập bộ công cụ định lượng để đo lường chuẩn xác sự tiến bộ của người học. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm trực tiếp tại 2 trường THPT thuộc huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương (gồm THPT Phúc Thành và THPT Kinh Môn) trong năm học 2015. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn rõ nét khi giúp nâng điểm kiểm tra trung bình của học sinh lớp thực nghiệm cao hơn từ 0,8 đến 1,2 điểm so với lớp đối chứng, đồng thời gia tăng mức độ thành thạo các kỹ năng thực hành và tương tác nhóm lên trên 82%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết dạy học định hướng năng lực theo khung tham chiếu của OECD và tài liệu hướng dẫn chuyên môn của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành năm 2014. Mô hình nghiên cứu tập trung làm rõ 3 năng lực chuyên biệt:

• Năng lực hợp tác: Khả năng các cá nhân phối hợp hành động hướng tới mục tiêu chung, được cấu trúc thành 3 thành tố (thiết lập và duy trì hoạt động, tổ chức hoạt động, chia sẻ hiểu biết) với 5 tiêu chí quan sát hành vi.
• Năng lực giải quyết vấn đề: Khả năng vận dụng quy trình nhận thức và hành động để xử lý tình huống chưa có sẵn thuật giải, gồm 4 thành tố (tìm hiểu vấn đề, đề xuất giải pháp, lập kế hoạch và thực hiện, đánh giá phản ánh) chia thành 6 tiêu chí đo lường.
• Năng lực thực hành thí nghiệm Hóa học: Khả năng chủ động thiết kế, thao tác dụng cụ, hóa chất an toàn và phân tích hiện tượng, gồm 4 thành tố (đề xuất thí nghiệm, tiến hành thí nghiệm, quan sát hiện tượng, xử lý thông tin) với 5 tiêu chí đánh giá thao tác.

Mô hình dạy học tích hợp 4 phương pháp chủ đạo gồm: Dạy học theo góc (tổ chức 4 khu vực học tập theo các phong cách tiếp cận khác nhau), Dạy học theo hợp đồng (kết hợp các gói nhiệm vụ bắt buộc và tự chọn kèm 2 mức độ phiếu hỗ trợ), Dạy học theo dự án (chu trình 5 giai đoạn tạo ra sản phẩm thực tiễn) và Dạy học giải quyết vấn đề (triển khai linh hoạt qua 4 mức độ nhận thức).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực trạng kết hợp thực nghiệm sư phạm có đối chứng. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ phiếu khảo sát 12 giáo viên bộ môn Hóa học và dữ liệu thực nghiệm trên 168 học sinh khối 11 tại 2 trường THPT Phúc Thành và THPT Kinh Môn (chia thành 2 lớp thực nghiệm với 84 học sinh và 2 lớp đối chứng với 84 học sinh).

Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo nguyên tắc ghép cặp tương đương, lựa chọn các lớp có tương quan đồng đều về điểm số đầu vào môn Hóa học (kết quả kiểm tra chất lượng ban đầu cho thấy sự sai khác không có ý nghĩa thống kê với mức xác suất p lớn hơn 0,05). Nghiên cứu áp dụng các phương pháp thống kê toán học giáo dục (tính điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, kiểm định t-Student và phân tích đường lũy tích) để xử lý dữ liệu kiểm tra 15 phút và 45 phút. Việc lựa chọn công cụ thống kê chuẩn mực này nhằm loại bỏ các yếu tố chủ quan, khẳng định độ tin cậy khoa học và chứng minh mức độ bền vững của kiến thức tiếp thu trong suốt học kỳ 1 năm học 2015–2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy sự mất cân đối rõ rệt trong việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại tại trường phổ thông:

• Mức độ tiếp cận phương pháp mới: Có 83,33% (10/12 giáo viên) chưa từng sử dụng phương pháp dạy học theo góc, dạy học theo hợp đồng và dạy học theo dự án. Trong đó, 75,00% giáo viên chưa biết đến quy trình dạy học theo góc và hợp đồng.
• Nhận thức về vai trò phát triển năng lực: 75,00% giáo viên đánh giá môn Hóa học phát triển mạnh nhất năng lực giải quyết vấn đề, 66,67% nhận định phát triển năng lực hợp tác và sáng tạo, trong khi chỉ 50,00% chú trọng đúng mức đến năng lực thực hành thí nghiệm.
• Kết quả học tập định lượng: Điểm trung bình bài kiểm tra tổng hợp 45 phút của nhóm thực nghiệm đạt 7,65 điểm, cao hơn có ý nghĩa so với mức 6,72 điểm của nhóm đối chứng. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi ở lớp thực nghiệm đạt 82,14%, vượt trội hoàn toàn so với mức 54,76% của lớp đối chứng (chênh lệch 27,38%).
• Mức độ phát triển năng lực chuyên biệt: Đánh giá qua bảng kiểm quan sát cho thấy tỷ lệ học sinh lớp thực nghiệm đạt mức độ 3 (mức thuần thục cao nhất) về năng lực giải quyết vấn đề đạt 68,50% (lớp đối chứng chỉ đạt 29,80%) và năng lực hợp tác đạt 71,40% (lớp đối chứng đạt 34,50%). Đồng thời, 88,10% học sinh nhóm thực nghiệm khẳng định giờ học trở nên lôi cuốn và dễ hiểu hơn.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về kết quả học tập và năng lực của nhóm thực nghiệm xuất phát từ việc thay đổi căn bản vai trò của người học. Khi áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng và theo góc, học sinh được trao quyền tự chủ về nhịp độ học tập. Các phiếu hỗ trợ học tập phân hóa theo 2 mức độ (phiếu hỗ trợ ít và phiếu hỗ trợ nhiều) đã tạo điều kiện cho học sinh trung bình và yếu tự tin hoàn thành các nhiệm vụ phức tạp mà không bị áp lực thời gian. Việc thực hiện dự án tìm hiểu phân bón hóa học trong nông nghiệp địa phương đã kích thích mạnh mẽ động cơ học tập gắn với đời sống thực tế.

Kết quả này hoàn toàn tương thích và phát triển sâu hơn các công trình nghiên cứu trước đây về dạy học tích cực của PGS. Đặng Thị Oanh (năm 2012), đồng thời bổ sung minh chứng thực nghiệm vững chắc cho các luận án của các tác giả giai đoạn 2010–2014 vốn mới dừng lại ở việc phát triển từng năng lực đơn lẻ.

Dữ liệu thực nghiệm được thể hiện trực quan qua hệ thống biểu đồ phân bố tần suất và đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra. Đồ thị đường lũy tích của các lớp thực nghiệm luôn dịch chuyển rõ rệt về phía bên phải và nằm thấp hơn đường lũy tích của các lớp đối chứng, minh chứng tỷ lệ điểm khá giỏi luôn áp đảo ở mọi phân khúc điểm số. Bảng tổng hợp tham số đặc trưng cũng ghi nhận hệ số biến thiên của nhóm thực nghiệm giảm 4,5% so với nhóm đối chứng, khẳng định chất lượng tiếp thu kiến thức của lớp thực nghiệm có tính đồng đều và bền vững cao hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

• Đổi mới thiết kế bài dạy Hóa học: Giáo viên bộ môn cần chủ động chuyển đổi 100% các giáo án truyền thống chương Nitơ - Photpho sang cấu trúc tích hợp phương pháp dạy học theo góc và theo hợp đồng; áp dụng định kỳ ít nhất 90 phút cho mỗi chủ đề ôn tập luyện tập nhằm nâng tỷ lệ học sinh tự chủ giải quyết vấn đề lên trên 85% trong năm học mới.
• Nâng cấp cơ sở vật chất phòng học: Ban Giám hiệu các trường THPT cần sắp xếp lại không gian lớp học linh hoạt, trang bị tối thiểu 4 khu vực bàn ghế cơ động và bố trí bổ sung 10% đến 15% kinh phí thiết bị thí nghiệm phục vụ các dự án thực hành hóa học của học sinh.
• Chuẩn hóa bộ công cụ đánh giá quá trình: Tổ chuyên môn Hóa học cần áp dụng thống nhất hệ thống bảng kiểm quan sát gồm 6 tiêu chí giải quyết vấn đề và 5 tiêu chí thực hành thí nghiệm; duy trì sinh hoạt chuyên môn định kỳ 2 lần mỗi tháng để tập huấn kỹ năng quan sát, chấm điểm hành vi người học cho 100% giáo viên trong tổ.
• Mở rộng tập huấn kỹ thuật dạy học tích cực: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng Phòng Giáo dục Trung học cần tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ thuật khăn trải bàn, sơ đồ tư duy và phương pháp dạy học dự án cho ít nhất 300 giáo viên Hóa học cốt cán trong khung thời gian 12 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên Hóa học cấp THPT: Cung cấp trọn bộ thiết kế bài dạy mẫu chi tiết cho 12 tiết chương Nitơ - Photpho lớp 11, tích hợp các phiếu học tập phân hóa và bảng hợp đồng sẵn sàng đưa vào áp dụng trực tiếp trên lớp.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và Ban Giám hiệu: Nắm bắt khung lý thuyết chuẩn hóa và quy trình tổ chức dạy học phân hóa, từ đó xây dựng kế hoạch chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá toàn diện tại đơn vị.
• Học viên cao học và Nhà nghiên cứu giáo dục: Tham khảo quy trình thiết kế công cụ đánh giá định lượng, bảng kiểm quan sát năng lực và phương pháp xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm bằng toán học thống kê.
• Sinh viên chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Nguồn tài liệu học tập thực tế giúp rèn luyện kỹ năng sư phạm, làm chủ các kỹ thuật dạy học hiện đại và phương pháp tổ chức thí nghiệm trực quan trước khi bước vào kỳ thực tập tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

• Làm thế nào để tổ chức dạy học theo góc hiệu quả trong lớp học có sĩ số đông trên 40 học sinh? Giáo viên cần phân chia không gian lớp thành 4 góc rõ ràng và thiết lập sơ đồ luân chuyển nhóm khép kín. Mỗi nhóm duy trì từ 8 đến 10 học sinh với các nhiệm vụ độc lập, sử dụng phiếu chỉ dẫn rõ ràng để tránh tình trạng lộn xộn trong thời gian chuyển góc.

• Dạy học theo hợp đồng có gây quá tải cho học sinh học lực trung bình hoặc yếu không? Phương pháp này không gây quá tải vì hệ thống hợp đồng được chia thành nhiệm vụ bắt buộc và tự chọn. Giáo viên chuẩn bị sẵn 2 cấp độ phiếu hỗ trợ giúp học sinh có học lực trung bình vẫn tự tin giải quyết nhiệm vụ theo đúng nhịp độ cá nhân.

• Năng lực thực hành thí nghiệm của học sinh được đo lường cụ thể qua những chỉ báo nào? Năng lực này được đo lường qua bảng kiểm gồm 5 tiêu chí hành vi: đề xuất và lựa chọn đúng hóa chất, thao tác lắp đặt dụng cụ chuẩn xác, quan sát mô tả đúng hiện tượng, giải thích bản chất bằng phương trình hóa học và khả năng rút ra kết luận khoa học.

• Triển khai dạy học theo dự án chương Nitơ - Photpho có tốn nhiều thời lượng trên lớp không? Thời lượng trên lớp chỉ chiếm khoảng 2 tiết cho khâu giao nhiệm vụ và báo cáo sản phẩm. Toàn bộ quá trình thu thập tài liệu, khảo sát mẫu phân bón và làm việc nhóm được học sinh thực hiện ngoài giờ lên lớp trong vòng 1 đến 2 tuần.

• Điểm khác biệt lớn nhất giữa đánh giá năng lực và kiểm tra truyền thống trong đề tài là gì? Kiểm tra truyền thống chỉ đo lường khả năng ghi nhớ lý thuyết qua điểm số cuối kỳ. Đánh giá năng lực trong đề tài kết hợp điểm bài kiểm tra 15 phút, 45 phút với việc quan sát thường xuyên hành vi, kỹ năng giải quyết vấn đề và sự hợp tác của học sinh.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về dạy học phát triển năng lực, định hình rõ cấu trúc và tiêu chí đánh giá của 3 năng lực cốt lõi: giải quyết vấn đề, hợp tác và thực hành thí nghiệm Hóa học.
• Đánh giá chính xác thực trạng dạy học tại tỉnh Hải Dương, chỉ ra rào cản lớn khi có tới hơn 80% giáo viên chưa tiếp cận các phương pháp dạy học tích cực hiện đại.
• Thiết kế thành công chuỗi bài học 12 tiết chương Nitơ - Photpho Hóa học 11, vận dụng sáng tạo dạy học theo góc, theo hợp đồng và theo dự án kèm hệ thống phiếu phân hóa.
• Thực nghiệm sư phạm trên 168 học sinh chứng minh tính hiệu quả vượt trội, nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên 82,14% và cải thiện rõ rệt năng lực thực hành thí nghiệm.
• Đề xuất hệ thống khuyến nghị thực tiễn, có tính khả thi cao dành cho 4 nhóm chủ thể nhằm nhân rộng mô hình dạy học phát triển năng lực trong lộ trình 1 đến 2 năm học tiếp theo.

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo có giá trị cao, đóng góp thiết thực vào công cuộc đổi mới phương pháp giảng dạy môn Hóa học tại các trường phổ thông. Quý thầy cô giáo và các nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay quy trình bài dạy cùng bộ công cụ đánh giá này để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có 3 chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc dạy học hóa học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông (27 trang). Chƣơng 2: Phát triển một số năng lực cho học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học chƣơng nitơ- photpho hóa học 11 (57 trang). Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm (10 trang).

6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC HÓA HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Đổi mới giáo dục Việt Nam sau năm 2015 theo định hƣớng phát triển năng lực Việc đổi mới giáo dục phổ thông dựa trên đƣờng lối, quan điểm chỉ đạo giáo dục của Đảng và nhà nƣớc, đó là những định hƣớng quan trọng trong việc phát triển giáo dục phổ thông. Trong chiến lƣợc phát triển giáo dục 2011-2020 [19] có nêu: “Đổi mới chương trình và sách giáo khoa từ sau năm 2015 theo định hướng phát triển năng lực học sinh, vừa đảm bảo tính thống nhất trong toàn quốc, vừa phù hợp với đặc thù của mỗi địa phương”. Dự thảo đề án đổi mới chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể trình Chính phủ [1] có nhấn mạnh: “Dạy học tích hợp và dạy học phân hóa được xác định là yêu cầu bắt buộc của mục đích phát triển năng lực HS”.

Những quan điểm, định hƣớng nêu trên tạo tiền đề, cơ sở và môi trƣờng pháp lí thuận lợi cho đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, đổi mới đồng bộ phƣơng pháp dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực nói riêng. Về mục tiêu: Chuyển từ chƣơng trình định hƣớng nội dung dạy học sang chƣơng trình định hƣớng năng lực.  Chương trình giáo dục định hướng nội dung dạy học Theo Tài liệu tập huấn của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong trường trung học phổ thông [4]. Chƣơng trình dạy học truyền thống có thể gọi là chƣơng trình giáo dục “định hướng nội dung” dạy học hay “định hướng đầu vào” (điều khiển đầu vào).

Đặc điểm cơ bản của chƣơng trình giáo dục định hƣớng nội dung là chú trọng việc truyền thụ hệ thống tri thức khoa học theo các môn học đã đƣợc quy định trong chƣơng trình dạy học. Những nội dung của các môn học này dựa trên các khoa học chuyên ngành tƣơng ứng. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngƣời ta chú trọng việc trang bị cho ngƣời học hệ thống tri thức khoa học khách quan về nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên chƣơng trình giáo dục định hƣớng nội dung chƣa chú trọng đầy đủ đến chủ thể ngƣời học cũng nhƣ đến khả năng ứng dụng tri thức đã học trong những tình huống thực tiễn.

Mục tiêu dạy học trong chƣơng trình định hƣớng nội dung đƣợc đƣa ra một cách chung chung, không chi tiết và không nhất thiết phải quan sát, đánh giá đƣợc một cách cụ thể nên không đảm bảo rõ ràng về việc đạt đƣợc chất lƣợng dạy học theo mục tiêu đã đề ra. Việc quản lý chất lƣợng giáo dục ở đây tập trung vào “điều khiển đầu vào” là nội dung dạy học. Ƣu điểm của chƣơng trình dạy học định hƣớng nội dung là việc truyền thụ cho ngƣời học một hệ thống tri thức khoa học và hệ thống.  Chương trình giáo dục định hướng năng lực Giáo dục định hƣớng năng lực nhằm đảm bảo chất lƣợng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con ngƣời năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp.

Chƣơng trình này nhấn mạnh vai trò của ngƣời học với tƣ cách chủ thể của quá trình nhận thức. Ƣu điểm của chƣơng trình giáo dục định hƣớng năng lực là tạo điều kiện quản lý chất lƣợng theo kết quả đầu ra đã quy định, nhấn mạnh năng lực vận dụng của học sinh. Một số đặc trƣng cơ bản của chƣơng trình định hƣớng nội dung và chƣơng trình định hƣớng năng lực đƣợc so sánh trong bảng dƣới đây: Bảng 1. So sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướng nội dung và chương trình định hướng năng lực Chƣơng trình định hƣớng Chƣơng trình định hƣớng năng lực nội dung Mục tiêu dạy học đƣợc mô Kết quả học tập cần đạt đƣợc mô tả chi tiết Mục tiêu tả không chi tiết và không và có thể quan sát, đánh giá đƣợc; thể hiện giáo dục nhất thiết phải quan sát, đƣợc mức độ tiến bộ của học sinh một đánh giá đƣợc.

cách liên tục. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Việc lựa chọn nội dung dựa Lựa chọn những nội dung nhằm đạt đƣợc vào các khoa học chuyên kết quả đầu ra đã quy định, gắn với các Nội dung môn, không gắn với các tình tình huống thực tiễn. Chƣơng trình chỉ quy giáo dục huống thực tiễn. Nội dung định những nội dung chính, không quy đƣợc quy định chi tiết trong định chi tiết.

chƣơng trình. Giáo viên là ngƣời truyền - Giáo viên chủ yếu là ngƣời tổ chức, hỗ thụ tri thức, là trung tâm của trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri quá trình dạy học. Học sinh thức. Chú trọng sự phát triển khả năng giải Phƣơng tiếp thu thụ động những tri quyết vấn đề, khả năng giao tiếp,… pháp thức đƣợc quy định sẵn.

- Chú trọng sử dụng các quan điểm, dạy học phƣơng pháp và kỹ thuật dạy học tích cực; các phƣơng pháp dạy học thí nghiệm, thực hành. Chủ yếu dạy học lý thuyết Tổ chức hình thức học tập đa dạng; chú ý trên lớp học. các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên Hình thức cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo; đẩy dạy học mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học. Đánh giá Tiêu chí đánh giá đƣợc xây Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực đầu ra, kết quả dựng chủ yếu dựa trên sự ghi có tính đến sự tiến bộ trong quá trình học học tập nhớ và tái hiện nội dung đã tập, chú trọng khả năng vận dụng trong các của học học.

tình huống thực tiễn. Về phương pháp dạy học. Một số xu hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học hiện nay [5] Trên thế giới và nƣớc ta hiện nay đang có rất nhiều công trình nghiên cứu, thử nghiệm về đổi mới PPDH theo các hƣớng khác nhau. Một số xu hƣớng cơ bản nhƣ: - Phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học.

Chuyển trọng tâm hoạt động từ GV sang HS. Chuyển lối học từ thông báo tái hiện sang tìm tòi, khám phá. Tạo điều kiện cho HS học tập tích cực, chủ động, sáng tạo. Phục vụ ngày càng tốt cho hoạt động tự học và phƣơng châm học suốt đời.

Không chỉ dạy kiến thức 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mà còn dạy cách học, trang bị cho HS PP học tập, PP tự học. Tăng cƣờng rèn luyện năng lực tƣ duy, khả năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống thực tế. Chuyển từ lối học nặng về tiêu hóa kiến thức sang lối học coi trọng vận dụng kiến thức. Cá thể hóa việc dạy học.

- Tăng cƣờng sử dụng thông tin trên mạng, sử dụng tối ƣu các phƣơng tiện dạy học đặc biệt là tin học và công nghệ thông tin vào dạy học. - Từng bƣớc đổi mới việc kiểm tra đánh giá, giảm việc kiểm tra trí nhớ đơn thuần, khuyến khích việc kiểm tra suy luận, vận dụng kiến thức, sử dụng nhiều loại hình kiểm tra thích hợp với từng môn học. - Gắn dạy học với nghiên cứu khoa học ở mức độ ngày càng cao (theo sự phát triển của HS, theo cấp học, bậc học). Cơ sở lý luận về năng lực 1.

Khái niệm về năng lực Trong tâm lý học, năng lực là một trong những vấn đề đƣợc quan tâm nghiên cứu bởi nó có ý nghĩa thực tiễn và lý luận to lớn bởi "sự phát triển năng lực của mọi thành viên trong xã hội sẽ đảm bảo cho mọi ngƣời tự do lựa chọn một nghề nghiệp phù hợp với khả năng của cá nhân, làm cho hoạt động của cá nhân có kết quả hơn,.và cảm thấy hạnh phúc khi lao động". Trong nền Tâm lý học Liên xô từ năm 1936 đến 1941 có rất nhiều các công trình nghiên cứu về những vấn đề năng lực, có thể điểm qua một số các công trình nổi tiếng của các tác giả nhƣ: Năng lực toán học của V. Miaxisốp; năng lực văn học của Côvaliốp, V. những công trình nghiên cứu này đƣa ra đƣợc các định hƣớng cơ bản cả về mặt lí thuyết và thực tiễn cho các nghiên cứu sau này của dòng Tâm lý học Liên xô trong những nghiên cứu về năng lực.

Trong bất cứ hoạt động nào của con ngƣời, để thực hiện có hiệu quả, con ngƣời cần phải có một số phẩm chất tâm lý cần thiết và tổ hợp những phẩm chất này đƣợc gọi là năng lực. Có nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực tâm lí học, giáo dục học, triết học và kinh tế học đã đƣa ra các khái niệm năng lực khác nhau. Theo tổ chức OECD: “Năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hợp và thực hiện thành công nhiệm vụ trong một bối cảnh cụ thế” [23]. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ở Việt Nam, theo tài liệu [16]: “Năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân, phù hợp với yêu cầu của một hoạt động nhất định, dảm bảo cho hoạt động đó có hiệu quả”.

Trong phạm vi nghiên cứu chúng tôi dựa vào khái niệm “Năng lực là tổ hợp đo lường được các kiến thức, kỹ năng và thái độ mà một người cần vận dụng để thực hiện một nhiệm vụ trong một bối cảnh thực và có nhiều biến động”[4]. Phẩm chất và năng lực chung cần phát triển cho HS THPT Trong dự thảo đề án đổi mới chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể trình Chính phủ [1] đã đề xuất đối với HS phổ thông Việt Nam cần phát triển một số phẩm chất, năng lực chung : 1. Những phẩm chất chủ yếu sau đây của học sinh: - Yêu đất nƣớc, con ngƣời; - Sống mẫu mực; - Sống trách nhiệm.