MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế với những ảnh hƣởng của xã hội tri thức và toàn cầu hóa đang tạo ra những cơ hội nhƣng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với giáo dục trong việc đào tạo đội ngũ lao động. Giáo dục đứng trƣớc một thử thách là tri thức của loài ngƣời tăng ngày càng nhanh nhƣng cũng lạc hậu ngày càng nhanh, thời gian đào tạo thì có hạn. Mặt khác thị trƣờng lao động luôn đòi hỏi ngày càng cao ở đội ngũ lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt, tính trách nhiệm, năng lực cộng tác làm việc, khả năng giải quyết các vấn đề phức hợp trong những tình huống thay đổi, khả năng học tập suốt đời.
Giáo dục phổ thông nƣớc ta đang thực hiện bƣớc chuyển từ chƣơng trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của ngƣời học – từ chỗ quan tâm tới việc học sinh học đƣợc gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học đƣợc cái gì qua việc học. Để thực hiện đƣợc điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phƣơng pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lƣợng của hoạt động dạy học và giáo dục. Đổi mới phƣơng pháp dạy học cần gắn liền với đổi mới về đánh giá quá trình dạy học cũng nhƣ đổi mới việc kiểm tra và đánh giá thành tích học tập của học sinh. Đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập thông tin, phân tích và xử lí thông tin, giải thích thực trạng việc đạt mục tiêu giáo dục, tìm hiểu nguyên nhân, ra những quyết định sƣ phạm giúp học sinh học tập ngày càng tiến bộ.
Trong những năm qua, toàn thể giáo viên cả nƣớc đã thực hiện nhiều công việc trong đổi mới phƣơng pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và đã đạt đƣợc những thành công bƣớc đầu. Đây là kết quả bƣớc đầu của việc thực hiện chủ trƣơng dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theo định skkn hƣớng phát triển năng lực của ngƣời học. Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạy của bản thân cũng nhƣ việc đi dự giờ đồng nghiệp tại trƣờng chúng tôi thấy rằng việc rèn luyện kỹ năng chƣa đƣợc quan tâm. Hoạt động kiểm tra, đánh giá còn nhiều hạn chế, chú trọng đánh giá cuối kì chƣa chú trọng đánh giá thƣờng xuyên, đánh giá cả quá trình học tập, việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trƣờng THPT hiện nay còn phiến diện, chƣa bám sát mục tiêu giáo dục, chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, cần đƣợc tiếp tục cải tiến, hoàn thiện.
Tất cả những điều đó dẫn tới học sinh học thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huống trong thực tiễn. Đổi mới phƣơng pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá là hai hoạt động có liên quan chặt chẽ với nhau; đổi mới kiểm tra đánh giá là động lực đổi mới phƣơng pháp dạy học, góp phần thực hiện mục tiêu giáo đào tạo. Vì những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Giải pháp đổi mới kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực môn GDCD trường THPT” làm đề tài nghiên cứu nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học của bản thân, từ đó đóng góp một phần nhỏ bé vào công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện của ngành giáo dục. Mục đích nghiên cứu.
- Rèn luyện cho học sinh cách suy luận, tìm tòi, phát hiện kiến thức mới. - Nhằm phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực - Đề tài này có thể dùng làm tƣ liệu tham khảo cho giáo viên 1. Đối tượng nghiên cứu - Giải pháp góp phần đổi mới kiểm tra đánh giá học sinh theo định hƣớng phát triển năng lực môn GDCD ở trƣờng THPT 1. Phương pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp nghiên cứu lí thuyết + Thu thập tài liệu và xử lí thông tin + Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp.
- Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn + Phƣơng pháp thực nghiệm khoa học. + Phƣơng pháp điều tra, khảo sát 1. Đóng góp, tính mới của đề tài - Công trình hoàn thành góp phần làm sáng tỏ hơn về đổi mới kiểm tra đánh giá và hệ thống cơ sở lý luận về kiểm tra đánh giá cho việc vận dụng đổi mới kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học môn GDCD nhằm nâng cao chất lƣợng, hiệu quả của dạy và học bộ môn. - Sáng kiến thực hiện khảo sát, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp đổi mới kiểm tra đánh giá trong dạy và học môn GDCD ở trƣờng THPT.
Hiện thực hóa phƣơng pháp tự đánh giá xây dựng bảng kiểm rubic đánh giá hoạt động học tập học của học sinh. - Công trình hoàn thành sẽ góp phần nhỏ bé vào quá trình đổi mới kiểm tra đánh giá nói chung và kiểm tra đánh giá bộ môn GDCD nói riêng. Đề xuất cách thực hiện 2 phần mềm đơn giản hiệu quả vào trong kiểm tra đánh giá môn học. skkn PHẦN 2: NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.
Cơ sở lý luận của đề tài 2. Khái niệm kiểm tra, đánh giá, các loại phương pháp kiểm tra, đánh giá Kiểm tra, đánh giá là một phần không thể thiếu trong giáo dục và đào tạo, luôn đƣợc xã hội quan tâm và là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục trong nhiều năm nay. Để nâng cao chất lƣợng dạy và học, vì sự phát triển của thế hệ tƣơng lai, cần có sự cải tiến về nội dung, hình thức, phƣơng pháp. Và để làm đƣợc điều đó, trƣớc hết ngƣời giáo viên, quản lý cần nhận thức đƣợc những vấn đề cơ bản, phân loại rõ ràng và ý nghĩa to lớn của việc kiểm tra, đánh giá trong hoạt động dạy và học.
Hiện nay, một số ngƣời còn ngộ nhận, chƣa phân biệt rõ ràng các loại hình kiểm tra, đánh giá, thậm chí nhầm lẫn giữa kiểm tra và đánh giá. Thực ra đánh giá là một quá trình, một khái niệm rộng, còn kiểm tra chỉ dạng thức cơ bản, quen thuộc, là một khâu quan trọng trong quá trình đánh giá mà thôi. Trong bài viết này, chúng tôi không đi sâu tìm hiểu mà chỉ nói điểm qua về những khái niệm kiểm tra, các hình thức, phƣơng pháp và những lƣu ý khi kiểm tra. Đồng thời giới thiệu các khái niệm liên quan tới quy trình đánh giá học sinh.
* Khái niệm kiểm tra: Theo Từ điển Tiếng Việt, kiểm tra đƣợc hiểu là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét. Nhƣ vậy, việc kiểm tra sẽ cung cấp những dữ kiện, những thông tin cần thiết làm cơ sở cho việc đánh giá học sinh. Trong dạy học, ngƣời ta thƣờng sử dụng các hình thức kiểm tra: kiểm tra thƣờng xuyên, kiểm tra định kỳ, kiểm tra tổng kết. Kiểm tra thường xuyên: Mục đích của kiểm tra thƣờng xuyên là kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy học của thầy giáo và học sinh.
Thúc đẩy học sinh cố gắng tích cực làm việc một cách liên tục, có hệ thống, tạo điều kiện vững chắc để quá trình dạy học đƣợc chuyển dần sang những bƣớc mới. Kiểm tra thƣờng xuyên đƣợc tiến hành qua việc quan sát hoạt động của lớp, của mỗi học sinh có tính hệ thống, qua quá trình học bài mới qua việc ôn tập, củng cố bài cũ, qua việc vận dụng tri thức vào thực tiễn. Kiểm tra định kỳ: Kiểm tra định kỳ thƣờng đƣợc tiến hành sau khi học xong một số chƣơng, học xong một phần, học xong một học kỳ. Tác dụng của kiểm tra định kỳ là giúp thầy trò nhìn nhận lại kết quả hoạt động sau một thời gian nhất định.
Đánh giá đƣợc việc nắm tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh sau một thời hạn nhất định. Giúp cho học sinh củng cố, mở rộng tri thức đã học. Tạo cơ sở để học sinh tiếp tục học sang những phần mới, chƣơng mới. skkn Kiểm tra tổng kết: Hình thức kiểm tra tổng kết đƣợc thực hiện vào cuối giáo trình, cuối môn học, cuối năm.
Kiểm tra tổng kết nhằm đánh giá kết quả chung, củng cố, mở rộng toàn bộ tri thức đã học từ đầu năm, đầu môn học, tạo điều kiện để học sinh chuyển sang học môn học mới, năm học mới. Một số điểm cần lưu ý: Giáo viên không nên chỉ căn cứ vào kết quả kiểm tra định kỳ, kiểm tra tổng kết để đánh giá học sinh, phải kết hợp với việc kiểm tra thƣờng xuyên, phải theo dõi hàng ngày mới giúp cho ngƣời giáo viên đánh giá đúng, chính xác thực chất trình độ của học sinh. Khi tiến hành kiểm tra cần chú ý: Tránh có lời nói nặng nề, trách phạt học sinh gây căng thẳng; nên khuyến khích, động viên những tiến bộ của học sinh dù cho đó là những tiến bộ nhỏ. Khi phát hiện đƣợc nguyên nhân những sai sót, lệch lạc nên có biện pháp giúp đỡ kịp thời.
Các phương pháp kiểm tra: Các hình thức kiểm tra nêu trên đƣợc thực hiện bằng các phƣơng pháp: kiểm tra miệng, kiểm tra viết và kiểm tra thực hành. Kiểm tra miệng: Phƣơng pháp kiểm tra miệng đƣợc sử dụng trƣớc khi học bài mới, trong quá trình học bài mới, sau khi học xong bài mới, thi cuối học kỳ,thi cuối năm học. Hình thức này có tác dụng giúp cho ngƣời giáo viên thu đƣợc tín hiệu ngƣợc nhanh chóng từ học sinh có những trình độ khác nhau. Thúc đẩy cho học sinh học tập thƣờng xuyên, có hệ thống, liên tục.
Giúp học sinh rèn luyện kĩ năng biểu đạt bằng ngôn ngữ một cách nhanh, gọn, chính xác, rõ ràng. Tuy nhiên, phƣơng pháp kiểm tra miệng cũng có nhƣợc điểm nếu giáo viên sử dụng nó không khéo léo thì một bộ phận học sinh thƣờng thụ động trong khi kiểm tra và việc thực hiên mất nhiều thời gian. Các yêu cầu khi kiểm tra miệng: Tạo điều kiện cho tất cả học sinh trả lời đầy đủ câu hỏi đề ra. Giáo viên nghiên cứu kỹ những kiến thức cơ bản của bài, nắm chắc chƣơng trình, chuẩn bị kiến thức tối thiểu do môn học quy định.
Dung lƣợng kiến thức trong mỗi câu hỏi vừa phải, sát trình độ học sinh, học sinh có thể trả lời ngắn gọn trong vài phút.