Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Pháp luật về thi hành phán quyết trọng tài thương mại ở Việt Nam" do sinh viên Ngô Phương Loan (Mã sinh viên: 451333) thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Thị Dung tại Trường Đại học Luật Hà Nội (năm 2023), thuộc chuyên ngành Luật Thương mại.

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, các quan hệ kinh doanh thương mại tại Việt Nam phát triển nhanh chóng, kéo theo sự gia tăng về số lượng lẫn tính chất phức tạp của các tranh chấp thương mại. Bên cạnh các phương thức giải quyết tranh chấp truyền thống như thương lượng, hòa giải và xét xử tại Tòa án, trọng tài thương mại (TTTM) là cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội: tính bảo mật thông tin cao, mức độ linh hoạt, tôn trọng quyền tự do định đoạt của các bên (chọn tổ chức trọng tài, trọng tài viên, địa điểm, luật áp dụng), giúp bảo vệ bí mật kinh doanh và duy trì quan hệ hợp tác. Tiến trình phát triển của TTTM tại Việt Nam trải qua 3 giai đoạn:

  • Giai đoạn sơ khởi (trước năm 2003);
  • Giai đoạn chuyển tiếp (2003 – 2010);
  • Giai đoạn hội nhập (từ năm 2010 đến nay).

Tuy nhiên, trên thực tế, các thương nhân vẫn chưa thật sự ưu tiên lựa chọn phương thức trọng tài khi xảy ra tranh chấp. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tâm lý e ngại phán quyết của trọng tài không có giá trị thực thi cao trên thực tế nếu không được tổ chức thi hành nghiêm minh và đầy đủ. Phán quyết trọng tài dù mang tính chung thẩm nhưng nếu chỉ dừng lại trên giấy tờ sẽ làm xói mòn niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và giảm hiệu lực của phương thức giải quyết tranh chấp này.

Mục tiêu nghiên cứu: Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn thi hành pháp luật về thi hành phán quyết TTTM ở Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả hoạt động thi hành phán quyết TTTM, tạo lập hành lang pháp lý an toàn nhằm bảo đảm quyền tự do kinh doanh của các chủ thể.

Nhiệm vụ nghiên cứu (3 nhiệm vụ cụ thể):

  1. Nghiên cứu làm rõ khái niệm, đặc điểm của phán quyết TTTM, thi hành phán quyết TTTM và các vấn đề lý luận cơ bản về thi hành phán quyết TTTM.
  2. Phân tích thực trạng quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục thi hành phán quyết TTTM; chỉ ra những vướng mắc, bất cập, hạn chế nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật.
  3. Phân tích thực trạng thi hành phán quyết TTTM tại Việt Nam hiện nay, chỉ ra những hạn chế, vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành và nguyên nhân của thực trạng đó, làm cơ sở đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Các quy định pháp luật về thi hành phán quyết TTTM và thực tiễn áp dụng pháp luật về thi hành phán quyết TTTM tại Việt Nam.
  • Phạm vi nghiên cứu: Tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành về TTTM và thi hành án dân sự, trọng tâm là Luật Trọng tài thương mại 2010, Luật Thi hành án dân sự 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014 và năm 2022); dữ liệu thực tiễn gắn liền với hoạt động của các trung tâm trọng tài (tiêu biểu là Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam - VIAC) và cơ quan Thi hành án dân sự (tiêu biểu tại Hà Nội).

Tổng quan tình hình nghiên cứu: Tác giả đã điểm qua các công trình nghiên cứu trước đó như luận văn thạc sĩ của Nguyễn Mạnh Linh (2015), Cao Thị Thanh Thủy (2012), Lê Thị Nhàn (2012), Trần Thị Thắm (2013), Nguyễn Thị Hiển (2013). Các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào cơ cấu tổ chức, thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài hoặc so sánh trọng tài với tòa án, trong khi vấn đề thi hành phán quyết TTTM ít được đề cập hoặc chưa theo kịp các biến động thực tiễn hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thuộc loại hình nghiên cứu pháp lý kết hợp phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật (luật thực định và số liệu thống kê thi hành án).

Khung lý thuyết và văn bản pháp luật sử dụng:

  • Văn bản luật: Luật Trọng tài thương mại 2010; Luật Thi hành án dân sự 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014 và 2022); Bộ luật Dân sự 2015; Luật Thương mại 2005 (Khoản 1 Điều 3 về khái niệm hoạt động thương mại); Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2014.
  • Văn bản hướng dẫn thi hành: Nghị định số 63/2011/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật TTTM; Thông tư số 12/2012/TT-BTP về biểu mẫu tổ chức và hoạt động TTTM; Nghị quyết số 01/2014/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật TTTM.
  • Văn kiện chỉ đạo và Điều ước quốc tế: Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày 24/05/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020; Công ước New York năm 1958 về công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài.

Phương pháp nghiên cứu:

  • Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu các quy định của Luật TTTM 2010 với Luật Thi hành án dân sự 2008 (sửa đổi, bổ sung 2014, 2022); so sánh thủ tục thi hành phán quyết trọng tài với bản án của Tòa án.
  • Phương pháp tổng hợp: Liên kết các lý thuyết pháp lý, khái niệm khoa học thành một chỉnh thể luận điểm hoàn chỉnh về cơ chế thi hành phán quyết.
  • Phương pháp phân tích luật viết (phân tích quy phạm): Tiếp cận nội hàm ngôn ngữ pháp lý để làm rõ ý chí của nhà làm luật, đánh giá tính chuẩn xác và hiệu quả áp dụng các điều khoản trong thực tế.
  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Khai thác các bài viết khoa học trên sách báo, tạp chí chuyên ngành luật học, báo cáo tổng kết của cơ quan quản lý nhà nước.

Nguồn dữ liệu thực tế:

  • Báo cáo số liệu thống kê hoạt động giải quyết tranh chấp của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) giai đoạn 1993 – 2022 và năm 2022.
  • Báo cáo kết quả công tác thi hành án dân sự 6 tháng đầu năm 2023 của Cục Thi hành án dân sự TP. Hà Nội.
  • Báo cáo số 74/BC-BTP của Bộ Tư pháp và dữ liệu công bố bản án của Tòa án nhân dân tối cao.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thi hành phán quyết trọng tài thương mại

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề mang tính nền tảng lý luận về trọng tài thương mại, phán quyết trọng tài và cơ chế thi hành phán quyết:

  • Khái niệm và đặc điểm Trọng tài thương mại: Làm rõ khái niệm tranh chấp thương mại phát sinh từ hoạt động nhằm mục đích sinh lợi (Khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại 2005). Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận, chỉ giải quyết khi có thỏa thuận trọng tài hợp pháp và tranh chấp thuộc thẩm quyền (Điều 20 Luật TTTM 2010 quy định về tiêu chuẩn Trọng tài viên). Trọng tài tồn tại dưới 2 hình thức:
    • Trọng tài vụ việc (Ad-hoc): Thành lập theo thỏa thuận để giải quyết vụ việc cụ thể, tự chấm dứt khi giải quyết xong, không có bộ máy điều hành và trụ sở thường trực, không có danh sách Trọng tài viên riêng.
    • Trọng tài quy chế: Được tổ chức dưới hình thức các Trung tâm trọng tài, có tư cách pháp nhân theo Bộ luật Dân sự 2015, có con dấu độc lập, bộ máy quản lý tinh gọn, có quy tắc tố tụng và danh sách Trọng tài viên riêng.
  • Khái niệm và đặc điểm của phán quyết TTTM: Theo Khoản 10 Điều 3 Luật TTTM 2010, phán quyết trọng tài là quyết định của Hội đồng trọng tài giải quyết toàn bộ nội dung vụ tranh chấp và chấm dứt tố tụng trọng tài. Phán quyết có tính chung thẩm, có hiệu lực ràng buộc các bên ngay sau khi ban hành, tuân theo nguyên tắc xét xử một lần (không có thủ tục kháng cáo, kháng nghị như Tòa án) và phải lập thành văn bản theo quy định tại Điều 61 Luật TTTM 2010.
  • Khái niệm, nguyên tắc và ý nghĩa của thi hành phán quyết:
    • Khái niệm: Thi hành phán quyết TTTM là hành vi tự nguyện thực hiện của các bên tranh chấp hoặc hành vi áp dụng biện pháp cưỡng chế của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (cơ quan Thi hành án dân sự) theo trình tự, thủ tục luật định.
    • 4 nguyên tắc thi hành: (1) Đảm bảo hiệu lực thi hành phán quyết; (2) Khi bên phải thi hành không tự nguyện, chỉ có cơ quan Thi hành án dân sự (THADS) có thẩm quyền cưỡng chế; (3) Kết hợp phương pháp giáo dục, thuyết phục với áp dụng biện pháp cưỡng chế; (4) Tuân thủ trình tự, thủ tục thi hành phán quyết theo luật định.
    • Ý nghĩa: Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên được thi hành, nâng cao vị thế và uy tín của các Trung tâm trọng tài, đồng thời góp phần phổ biến, giáo dục ý thức chấp hành pháp luật.
  • Nội dung pháp luật về thi hành phán quyết TTTM: Bao gồm các quy định về chủ thể (bên được thi hành, bên phải thi hành, cơ quan THADS, người có quyền lợi/nghĩa vụ liên quan), phương thức thi hành (tự nguyện hoặc cưỡng chế), thẩm quyền và trình tự thủ tục.

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn pháp luật về thi hành phán quyết trọng tài thương mại ở Việt Nam

Chương 2 đi sâu phân tích hệ thống quy phạm pháp luật thực định và đối chiếu với số liệu thống kê thực tế:

1. Thực trạng quy định pháp luật:

  • Trường hợp tự nguyện thi hành: Nhà nước khuyến khích các bên tự nguyện thi hành theo Điều 65 Luật TTTM 2010 nhằm duy trì quan hệ đối tác, tiết kiệm thời gian, chi phí.
  • Trường hợp không tự nguyện và không yêu cầu hủy phán quyết: Chuyển sang cơ chế cưỡng chế thông qua cơ quan THADS theo Điều 66, Điều 67 Luật TTTM 2010 và Luật Thi hành án dân sự.
  • Căn cứ hủy phán quyết trọng tài (Điều 69 Luật TTTM 2010): Phán quyết bị Tòa án hủy khi thuộc các trường hợp: (i) Không có thỏa thuận trọng tài hoặc thỏa thuận vô hiệu; (ii) Thành phần Hội đồng trọng tài, thủ tục tố tụng không phù hợp thỏa thuận hoặc trái luật; (iii) Vụ tranh chấp không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài; (iv) Chứng cứ giả mạo, Trọng tài viên nhận lợi ích làm mất tính khách quan; (v) Phán quyết trái các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Thời hạn nộp đơn yêu cầu hủy là 30 ngày kể từ ngày nhận phán quyết.
  • Thời hiệu yêu cầu thi hành án: 05 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật (Điều 30 Luật THADS).
  • Thẩm quyền: Cơ quan THADS cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi Hội đồng trọng tài ra phán quyết (Khoản 1 Điều 8 Luật TTTM 2010, Điều 14 Luật THADS).
  • Trình tự, thủ tục 5 bước thi hành phán quyết tại cơ quan THADS:
    1. Bước 1 - Yêu cầu THADS: Bên được thi hành nộp đơn yêu cầu (kèm tài liệu, chứng cứ, yêu cầu áp dụng biện pháp bảo đảm theo Điều 66 Luật THADS: phong tỏa tài khoản, tạm giữ tài sản/giấy tờ, tạm dừng đăng ký/chuyển dịch tài sản). Đối với phán quyết của trọng tài vụ việc, phải đăng ký tại Tòa án theo Điều 62 Luật TTTM trước khi yêu cầu thi hành.
    2. Bước 2 - Thụ lý hoặc từ chối đơn yêu cầu: Cơ quan THADS kiểm tra nội dung đơn theo Điều 31 Luật THADS; từ chối bằng văn bản trong thời hạn 05 ngày làm việc nếu thuộc các trường hợp tại Khoản 5 Điều 31.
    3. Bước 3 - Ra quyết định THADS: Thủ trưởng cơ quan THADS ra quyết định trong thời hạn 05 ngày làm việc và phân công Chấp hành viên (Điều 36); gửi quyết định cho Viện kiểm sát trong 03 ngày làm việc và thông báo cho đương sự trong 03 ngày làm việc.
    4. Bước 4 - Tổ chức thi hành quyết định THADS: Dành 10 ngày cho người phải thi hành án tự nguyện; hết hạn Chấp hành viên tiến hành xác minh điều kiện thi hành án (Điều 44) và áp dụng các biện pháp bảo đảm, cưỡng chế cần thiết (Điều 45).
    5. Bước 5 - Kết thúc thi hành án: Theo Điều 52 Luật THADS khi đương sự hoàn thành nghĩa vụ hoặc có quyết định đình chỉ thi hành án.

2. Thực tiễn thi hành và số liệu thống kê: Tính đến hết tháng 01/2019, toàn quốc có 23 Trung tâm trọng tài thương mại. Trong giai đoạn 2011–2015, VIAC giải quyết 525 vụ việc (tăng 330% so với giai đoạn 2003–2010). Các số liệu thực tế được tổng hợp cụ thể như sau:

Chỉ tiêu thống kê tại VIAC Giai đoạn 1993 – 2022 Riêng năm 2022
Tổng số vụ việc thụ lý 2.513 vụ 292 vụ (tăng 3,15% so với năm 2021)
Tranh chấp trong nước (không có FDI) 39,99% Xu hướng gia tăng
Tranh chấp có ít nhất một bên FDI 35,97% Chiếm tỷ trọng lớn
Tranh chấp thuần túy có yếu tố nước ngoài 24,04% 60,01% (tính gộp cả doanh nghiệp FDI)
Lĩnh vực tranh chấp cao nhất Mua bán hàng hóa Mua bán hàng hóa: 37,5%; Xây dựng: 17,1%; Tài chính - Ngân hàng: 10,48%
Quốc tịch các bên tham gia 59/63 tỉnh/thành VN; 64 quốc gia/vùng lãnh thổ Châu Á (68,9%), Châu Âu (17,4%), Châu Mỹ (6,...%); Top nước ngoài: Trung Quốc, Singapore, Nhật Bản
Địa phương tập trung tại Việt Nam Hà Nội, TP.HCM, Bình Dương, Hải Phòng, Bắc Ninh Hà Nội và TP.HCM chiếm tỷ trọng cao nhất

So sánh với Tòa án và Quốc tế:

  • Số vụ tranh chấp giải quyết bằng trọng tài tại Việt Nam chỉ chiếm chưa đầy 1% so với tổng số vụ tranh chấp thương mại do Tòa án thụ lý (thống kê TANDTC ghi nhận 23.158 vụ kinh doanh thương mại).
  • So với các trung tâm quốc tế năm 2015: ICC giải quyết 801 vụ, LCIA giải quyết 326 vụ, CIETAC giải quyết 1.968 vụ.

Kết quả thi hành án tại Cục THADS TP. Hà Nội (6 tháng đầu năm 2023):

Hạng mục kết quả thi hành Tổng số phải thi hành Đã thi hành xong Tỷ lệ hoàn thành Chuyển kỳ sau
Về việc 40.942 việc 14.388 việc 49,26% (tăng 13% so với cùng kỳ 2022) 26.554 việc
Về tiền 57.936.849.251.000 đ 3.838.246.785.000 đ 16,84% (tăng 27% so với cùng kỳ 2022) 52.098.603.467.000 đ

3. Những hạn chế, vướng mắc pháp lý:

  • Xung đột về chủ thể yêu cầu thi hành án: Điều 31 Luật THADS quy định quyền yêu cầu thuộc về "đương sự" (gồm cả người được thi hành và người phải thi hành), nhưng Điều 66 Luật TTTM 2010 chỉ trao quyền này cho "bên được thi hành". Điều này hạn chế quyền chủ động của bên phải thi hành khi họ muốn nộp đơn để thực hiện dứt điểm nghĩa vụ.
  • Bất cập về thẩm quyền cơ quan THADS: Khoản 1 Điều 8 Luật TTTM 2010 quy định thẩm quyền thuộc cơ quan THADS cấp tỉnh nơi HĐTT ra phán quyết. Do các trung tâm trọng tài chủ yếu đặt tại Hà Nội và TP.HCM, quy định này dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ, buộc cơ quan THADS hai thành phố này phải thực hiện thủ tục ủy thác thi hành án (Điều 55 Luật THADS) về nơi có tài sản hoặc nơi cư trú của người phải thi hành, làm kéo dài thời gian tổ chức thi hành án.
  • Xung đột thời hiệu đối với trọng tài vụ việc: Điều 30 Luật THADS quy định thời hiệu yêu cầu là 05 năm. Tuy nhiên, Điều 62 và Điều 66 Luật TTTM quy định phán quyết trọng tài vụ việc phải đăng ký tại Tòa án trong thời hạn 01 năm kể từ ngày ban hành mới được yêu cầu THADS. Nếu đăng ký muộn, thời hiệu yêu cầu thi hành án thực tế của đương sự bị rút ngắn dưới 04 năm.
  • Vướng mắc về xác minh điều kiện tiếp nhận đơn: Chấp hành viên gặp khó khăn khi xác định ngày có hiệu lực thực tế để thụ lý đơn, do phải kiểm tra xem bên phải thi hành có nộp đơn yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trong thời hạn 30 ngày hay không.

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện và đảm bảo hiệu quả thực thi pháp luật về thi hành phán quyết trọng tài thương mại ở Việt Nam

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung pháp lý và bảo đảm điều kiện thực thi:

  • Sự cần thiết hoàn thiện pháp luật: Nhằm đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, tôn trọng triệt để nguyên tắc tự định đoạt của đương sự, tương thích với Công ước New York 1958 và tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định cho hoạt động thương mại.
  • Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật:
    • Sửa đổi Điều 66 Luật TTTM 2010 theo hướng cho phép cả bên phải thi hành phán quyết có quyền làm đơn yêu cầu thi hành án nhằm bảo đảm tính thống nhất với Điều 31 Luật THADS.
    • Mở rộng thẩm quyền linh hoạt cho cơ quan THADS cấp tỉnh nơi bên phải thi hành án có tài sản, có trụ sở hoặc nơi cư trú được quyền thụ lý phán quyết trọng tài trực tiếp, giảm bớt thủ tục ủy thác thi hành án từ Hà Nội và TP.HCM.
    • Quy định rõ ràng cơ chế tính thời hiệu thi hành đối với phán quyết trọng tài vụ việc, không để thủ tục đăng ký tại Tòa án làm cắt giảm thời hiệu 05 năm luật định của đương sự.
    • Xây dựng quy chế phối hợp và chia sẻ dữ liệu bắt buộc giữa Tòa án nhân dân và cơ quan THADS về tình trạng thụ lý/giải quyết các đơn yêu cầu hủy phán quyết trọng tài.
  • Giải pháp về các điều kiện đảm bảo thực thi:
    • Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về TTTM và thi hành phán quyết trọng tài cho cộng đồng thương nhân nhằm nâng cao ý thức tự nguyện chấp hành.
    • Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ Chấp hành viên, cán bộ làm công tác thi hành án dân sự.
    • Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động thi hành án (phát triển chế định Thừa phát lại) và nâng cao vị thế, năng lực cạnh tranh của các Trung tâm trọng tài thương mại tại Việt Nam.

Kết quả và đóng góp

  • Kết quả chính:
    • Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về tính chung thẩm của phán quyết TTTM và cơ chế bảo đảm thi hành bằng quyền lực nhà nước thông qua cơ quan THADS.
    • Phân tích chi tiết dữ liệu thực tiễn của VIAC (2.513 vụ tranh chấp giai đoạn 1993–2022; 292 vụ năm 2022; tỷ trọng tranh chấp hàng hóa 37,5%, xây dựng 17,1%, tài chính 10,48%) và số liệu thi hành án tại TP. Hà Nội (6 tháng đầu năm 2023 giải quyết xong 14.388 việc đạt 49,26%, thu hồi trên 3.838 tỷ đồng đạt 16,84%).
    • Chỉ ra 4 điểm xung đột quy phạm cụ thể giữa Luật TTTM 2010 và Luật Thi hành án dân sự hiện hành (chủ thể yêu cầu, thẩm quyền cơ quan thi hành án, thời hiệu đối với trọng tài vụ việc, quy trình xác minh thụ lý).
  • Giải pháp và kiến nghị đề xuất:
    • Kiến nghị sửa đổi, bổ sung các điều khoản cụ thể trong Luật TTTM 2010 (Điều 8, Điều 66) và Luật THADS để bảo đảm tính tương thích.
    • Đề xuất 3 nhóm giải pháp bảo đảm thực thi: tuyên truyền pháp luật, nâng cao năng lực Chấp hành viên, và xã hội hóa thi hành án dân sự.
  • Đóng góp của khóa luận:
    • Khắc phục khoảng trống nghiên cứu của các công trình trước đây (vốn chỉ tập trung vào mô hình tổ chức và tố tụng trọng tài) bằng việc đi sâu nghiên cứu toàn diện giai đoạn thi hành phán quyết.
    • Cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ yêu cầu sửa đổi, hoàn thiện Luật Trọng tài thương mại 2010 trong thời gian tới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực tế của khóa luận chủ yếu tập trung vào nguồn số liệu của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) và địa bàn TP. Hà Nội, chưa bao quát được toàn diện số liệu thực tế tại 22 trung tâm trọng tài còn lại cũng như cơ quan THADS ở các tỉnh, thành phố khác trên toàn quốc.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam theo Công ước New York 1958; nghiên cứu đối chiếu kinh nghiệm quốc tế tại các quốc gia có nền trọng tài phát triển (như Singapore, Anh, Pháp) để hoàn thiện sâu hơn các quy định về tố tụng và thi hành án tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

  • Đối tượng tham khảo:
    • Sinh viên, học viên cao học ngành Luật (chuyên ngành Luật Thương mại, Luật Kinh tế, Luật Dân sự và Tố tụng dân sự): Tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về quy chế pháp lý và trình tự thủ tục thi hành phán quyết TTTM.
    • Cơ quan lập pháp, hoạch định chính sách: Nguồn dữ liệu thực tiễn phục vụ việc rà soát, sửa đổi Luật TTTM 2010 và Luật Thi hành án dân sự.
    • Chấp hành viên, Luật sư, Trọng tài viên và Thương nhân: Cẩm nang đối chiếu quy trình 5 bước thi hành phán quyết, các căn cứ hủy phán quyết theo Điều 69 và các lưu ý pháp lý về thời hiệu, thẩm quyền nộp đơn.
  • Phần nội dung đáng tham khảo nhất: Mục 2.1 và 2.2 Chương 2 (Quy trình 5 bước thi hành án dân sự và phân tích số liệu thực tiễn tại VIAC, THADS Hà Nội) cùng Mục 2.3 Chương 2 (Phân tích 4 điểm nghẽn, mâu thuẫn giữa Luật TTTM và Luật THADS).

Câu hỏi thường gặp

1. Theo quy định pháp luật hiện hành, cơ quan nào có thẩm quyền thụ lý và tổ chức thi hành phán quyết trọng tài thương mại?
Trả lời: Theo Khoản 1 Điều 8 Luật TTTM 2010 và Điều 14, Điều 35 Luật Thi hành án dân sự, thẩm quyền thuộc về cơ quan Thi hành án dân sự cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi Hội đồng trọng tài ra phán quyết.

2. Khóa luận chỉ ra điểm xung đột nào giữa Luật TTTM 2010 và Luật THADS về chủ thể có quyền làm đơn yêu cầu thi hành án?
Trả lời: Khoản 1 Điều 31 Luật THADS quy định quyền yêu cầu thi hành án thuộc về "đương sự" (bao gồm cả người được thi hành và người phải thi hành), nhưng Điều 66 Luật TTTM 2010 chỉ quy định "bên được thi hành" mới có quyền nộp đơn yêu cầu. Điều này làm mất quyền chủ động của bên phải thi hành khi họ muốn yêu cầu thi hành án để giải quyết dứt điểm nghĩa vụ.

3. Số liệu thống kê của VIAC giai đoạn 1993 – 2022 trong khóa luận phản ánh cơ cấu các bên tranh chấp như thế nào?
Trả lời: Trong tổng số 2.513 vụ tranh chấp VIAC thụ lý giai đoạn 1993 – 2022: có 39,99% là tranh chấp trong nước; 35,97% là tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp FDI; và 24,04% là tranh chấp thuần túy có yếu tố nước ngoài.

4. Phán quyết của Trọng tài vụ việc (Ad-hoc) chịu những ràng buộc pháp lý cụ thể nào khi yêu cầu thi hành án?
Trả lời: Theo Khoản 2 Điều 66 và Điều 62 Luật TTTM 2010, phán quyết trọng tài vụ việc bắt buộc phải đăng ký tại Tòa án có thẩm quyền trong thời hạn 01 năm kể từ ngày ban hành thì mới có quyền nộp đơn yêu cầu cơ quan THADS tổ chức thi hành.

5. Thủ tục thi hành phán quyết trọng tài tại cơ quan THADS được thực hiện qua những bước nào?
Trả lời: Gồm 5 bước: (1) Nộp đơn yêu cầu THADS; (2) Thụ lý hoặc từ chối đơn yêu cầu; (3) Ra quyết định THADS; (4) Tổ chức thi hành quyết định (gồm 10 ngày tự nguyện, xác minh điều kiện và áp dụng biện pháp bảo đảm/cưỡng chế); (5) Kết thúc thi hành án.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ngô Phương Loan là công trình nghiên cứu chuyên khảo có chất lượng, làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn thi hành phán quyết trọng tài thương mại tại Việt Nam. Dựa trên việc phân tích toàn diện các văn bản quy phạm pháp luật cùng hệ thống số liệu thực tiễn chi tiết từ VIAC và Cục THADS TP. Hà Nội, tác giả đã chỉ ra 4 vướng mắc, xung đột pháp lý trọng tâm đang cản trở hiệu quả thi hành phán quyết. Các giải pháp sửa đổi luật và nhóm điều kiện bảo đảm thực thi được đề xuất có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác hoàn thiện thể chế trọng tài thương mại và thi hành án dân sự tại Việt Nam.