Luận văn thay đổi kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo của người bệnh tại khoa ngoại tổng hợp bệnh viện bạch mai năm 2017

Nghiên cứu về sự thay đổi kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo của bệnh nhân tại khoa ngoại tổng hợp Bệnh viện Bạch Mai năm 2017.

• Tác giả: Vũ Thị Mai Hoa
• Người hướng dẫn: TS.BS: Trương Tuấn Anh
• Trường học: Trường Đại Học Điều Dưỡng Nam Định
• Chuyên ngành: Khoa Học Điều Dưỡng
• Đề tài: Thay Đổi Kiến Thức Tự Chăm Sóc Hậu Môn Nhân Tạo Tại Bệnh Viện Bạch Mai
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Nam Định

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương về hậu môn nhân tạo
• 1.2. Chăm sóc hậu môn nhân tạo cho người bệnh
• 1.3. Một số nghiên cứu liên quan
• 1.4. Địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Cỡ mẫu và hương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Các biến số nghiên cứu
• 2.7. Khái niệm, thang đo tiêu chuẩn đánh giá
• 2.8. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.9. Vấn đề đạo đức của nghiên cứu
• 2.10. Hạn chế của nghiên cứu, sai số biện pháp khắc phục
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo của đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Đánh giá sự thay đổi sau can thiệp
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Kiến thức cơ bản về tự chăm sóc hậu môn nhân tạo
• 4.3. Đánh giá sự thay đổi sau can thiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu
• Phụ lục 2: Bộ câu hỏi phỏng vấn
• Phụ lục 3: Cách tính điểm
• Phụ lục 4: Nội dung can thiệp
• Phụ lục 5: Danh sách người bệnh tham gia nghiên cứu
• Biên bản nhận xét luận văn phản biện 1
• Biên bản nhận xét luận văn phản biện 2
• Biên bản bảo vệ luận văn 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hậu Môn Nhân Tạo Tại Bệnh Viện Bạch Mai

Hậu môn nhân tạo (HMNT) là một phẫu thuật đưa đại tràng ra ngoài ổ bụng để dẫn lưu phân, không đi qua hậu môn thông thường. Kỹ thuật này phổ biến trong phẫu thuật bụng và cấp cứu các bệnh lý đại trực tràng. Phẫu thuật HMNT về kỹ thuật thì đơn giản, nhưng việc chăm sóc hậu môn nhân tạo sau phẫu thuật đóng vai trò quan trọng. Việc mang HMNT ảnh hưởng nhiều đến tâm lý và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Do đó, kiến thức tự chăm sóc và hướng dẫn đúng từ điều dưỡng là hết sức quan trọng. Nghiên cứu này tập trung vào việc thay đổi kiến thức tự chăm sóc cho người bệnh HMNT tại Bệnh viện Bạch Mai.

1.1. Định Nghĩa và Mục Đích Của Hậu Môn Nhân Tạo

Hậu môn nhân tạo là một thủ thuật ngoại khoa tạo ra một lỗ mở trên thành bụng để dẫn lưu phân ra ngoài cơ thể khi đường tiêu hóa tự nhiên không thể thực hiện chức năng này. Mục đích chính của việc tạo HMNT là để giải quyết các vấn đề như tắc nghẽn đường ruột, viêm nhiễm nặng, hoặc sau phẫu thuật cắt bỏ một phần ruột. HMNT có thể là tạm thời hoặc vĩnh viễn, tùy thuộc vào tình trạng bệnh lý và khả năng phục hồi của bệnh nhân.

1.2. Các Loại Hậu Môn Nhân Tạo Phổ Biến Hiện Nay

Có nhiều loại HMNT khác nhau, được phân loại dựa trên vị trí của lỗ mở trên đại tràng và tính chất tạm thời hay vĩnh viễn. Các loại phổ biến bao gồm HMNT đại tràng sigma, HMNT đại tràng ngang, và HMNT hồi tràng. HMNT đại tràng sigma thường được sử dụng trong các trường hợp ung thư trực tràng hoặc bệnh viêm ruột. HMNT đại tràng ngang thường là tạm thời, được sử dụng để bảo vệ các mối nối ruột sau phẫu thuật. HMNT hồi tràng được tạo ra từ phần cuối của ruột non và thường là vĩnh viễn.

1.3. Tầm Quan Trọng Của Chăm Sóc Hậu Môn Nhân Tạo Đúng Cách

Việc chăm sóc hậu môn nhân tạo đúng cách đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Chăm sóc đúng cách giúp ngăn ngừa các biến chứng như nhiễm trùng, kích ứng da, và hẹp lỗ mở. Ngoài ra, nó còn giúp người bệnh tự tin hơn trong sinh hoạt hàng ngày và hòa nhập tốt hơn với cộng đồng. Giáo dục bệnh nhân về cách tự chăm sóc HMNT là một phần quan trọng trong quá trình điều trị và phục hồi.

II. Thực Trạng Kiến Thức Tự Chăm Sóc HMNT Tại Bệnh Viện

Nghiên cứu cho thấy, kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo đúng của người bệnh còn thấp (27,6%). Điều này gây ra nhiều khó khăn trong quá trình điều trị và phục hồi. Người bệnh thường thiếu thông tin về cách vệ sinh, thay túi, và phòng ngừa biến chứng. Việc đánh giá thực trạng kiến thức là bước quan trọng để xây dựng chương trình can thiệp hiệu quả. Cần có những khảo sát chi tiết để xác định rõ những lỗ hổng kiến thức và nhu cầu của người bệnh.

2.1. Đánh Giá Kiến Thức Cơ Bản Về Hậu Môn Nhân Tạo

Việc đánh giá kiến thức cơ bản về HMNT bao gồm việc kiểm tra hiểu biết của bệnh nhân về cấu tạo và chức năng của HMNT, cách nhận biết các dấu hiệu bất thường, và tầm quan trọng của việc tuân thủ các hướng dẫn chăm sóc. Các câu hỏi có thể tập trung vào việc nhận biết màu sắc bình thường của lỗ HMNT, cách chăm sóc da quanh lỗ HMNT, và cách xử lý khi có dấu hiệu nhiễm trùng.

2.2. Khảo Sát Kỹ Năng Thực Hành Tự Chăm Sóc HMNT

Khảo sát kỹ năng thực hành tự chăm sóc HMNT bao gồm việc quan sát và đánh giá cách bệnh nhân thực hiện các thao tác như thay túi, vệ sinh lỗ HMNT, và kiểm tra da xung quanh. Các tiêu chí đánh giá có thể bao gồm tính chính xác của các thao tác, việc sử dụng đúng các dụng cụ và vật liệu, và việc tuân thủ các quy trình vệ sinh. Kết quả khảo sát sẽ giúp xác định những kỹ năng mà bệnh nhân cần được hướng dẫn và hỗ trợ thêm.

2.3. Xác Định Nguồn Thông Tin và Nhu Cầu Giáo Dục Sức Khỏe

Việc xác định nguồn thông tin mà bệnh nhân tiếp cận và nhu cầu giáo dục sức khỏe của họ là rất quan trọng để xây dựng chương trình can thiệp phù hợp. Bệnh nhân có thể nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm bác sĩ, điều dưỡng, người thân, bạn bè, và internet. Tuy nhiên, không phải tất cả các nguồn thông tin đều đáng tin cậy và chính xác. Do đó, cần đánh giá mức độ tin cậy của các nguồn thông tin và xác định những chủ đề mà bệnh nhân quan tâm và muốn tìm hiểu thêm.

III. Phương Pháp Thay Đổi Kiến Thức Tự Chăm Sóc HMNT Hiệu Quả

Để thay đổi kiến thức tự chăm sóc, cần có phương pháp can thiệp phù hợp. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp tư vấn giáo dục và cung cấp thông tin truyền thông. Sau 2 lần can thiệp, kiến thức tự chăm sóc của người bệnh tăng lên đáng kể. Cần xây dựng tài liệu hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu, và tổ chức các buổi tập huấn thực hành. Sự phối hợp giữa điều dưỡng, bác sĩ, và người bệnh là yếu tố then chốt để đạt được hiệu quả cao.

3.1. Tư Vấn và Giáo Dục Cá Nhân Hóa Cho Người Bệnh

Tư vấn và giáo dục cá nhân hóa là một phương pháp hiệu quả để thay đổi kiến thức và hành vi của người bệnh. Phương pháp này tập trung vào việc đáp ứng nhu cầu và đặc điểm riêng của từng bệnh nhân, bao gồm trình độ học vấn, khả năng tiếp thu, và tình trạng sức khỏe. Điều dưỡng viên sẽ dành thời gian để lắng nghe, giải đáp thắc mắc, và cung cấp thông tin phù hợp với từng bệnh nhân.

3.2. Sử Dụng Tài Liệu Truyền Thông Trực Quan và Dễ Hiểu

Sử dụng tài liệu truyền thông trực quan và dễ hiểu là một cách hiệu quả để truyền tải thông tin về chăm sóc hậu môn nhân tạo. Tài liệu có thể bao gồm hình ảnh, video, và sơ đồ minh họa các bước thực hiện các thao tác chăm sóc. Ngôn ngữ sử dụng trong tài liệu cần đơn giản, rõ ràng, và tránh sử dụng các thuật ngữ chuyên môn khó hiểu. Tài liệu nên được thiết kế sao cho hấp dẫn và dễ tiếp cận với người bệnh.

3.3. Tổ Chức Các Buổi Thực Hành và Hướng Dẫn Tại Chỗ

Tổ chức các buổi thực hành và hướng dẫn tại chỗ là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục sức khỏe về chăm sóc hậu môn nhân tạo. Trong các buổi thực hành, bệnh nhân sẽ được hướng dẫn trực tiếp cách thực hiện các thao tác như thay túi, vệ sinh lỗ HMNT, và kiểm tra da xung quanh. Điều dưỡng viên sẽ quan sát và chỉnh sửa các thao tác sai sót, đồng thời giải đáp các thắc mắc của bệnh nhân.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Thay Đổi Kiến Thức Sau Can Thiệp

Sau 2 lần can thiệp, điểm trung bình kiến thức tự chăm sóc HMNT của người bệnh tăng lên đáng kể. Nghiên cứu cho thấy sự thay đổi này có ý nghĩa thống kê. Tỷ lệ người bệnh có kiến thức đúng về vệ sinh hậu môn nhân tạo, thay túi, và phòng ngừa biến chứng tăng lên rõ rệt. Kết quả này khẳng định hiệu quả của phương pháp can thiệp đã được áp dụng. Cần tiếp tục duy trì và phát triển chương trình này để nâng cao hơn nữa chất lượng cuộc sống của người bệnh.

4.1. So Sánh Kiến Thức Trước và Sau Can Thiệp Giáo Dục

Việc so sánh kiến thức trước và sau can thiệp giáo dục cho thấy sự cải thiện đáng kể về hiểu biết của bệnh nhân về chăm sóc hậu môn nhân tạo. Các chỉ số về kiến thức cơ bản, kỹ năng thực hành, và khả năng nhận biết các dấu hiệu bất thường đều tăng lên sau khi bệnh nhân được cung cấp thông tin và hướng dẫn chi tiết.

4.2. Đánh Giá Mức Độ Hài Lòng Của Người Bệnh Về Chương Trình

Đánh giá mức độ hài lòng của người bệnh về chương trình can thiệp là một yếu tố quan trọng để đánh giá hiệu quả của chương trình. Mức độ hài lòng có thể được đánh giá thông qua các cuộc phỏng vấn, khảo sát, hoặc phiếu phản hồi. Các câu hỏi có thể tập trung vào tính hữu ích của thông tin, sự dễ hiểu của tài liệu, và sự hỗ trợ của điều dưỡng viên.

4.3. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Thay Đổi Kiến Thức

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi kiến thức giúp xác định những yếu tố nào có vai trò quan trọng trong việc cải thiện hiểu biết của bệnh nhân. Các yếu tố có thể bao gồm trình độ học vấn, tuổi tác, giới tính, tình trạng sức khỏe, và mức độ tham gia vào chương trình can thiệp. Kết quả phân tích sẽ giúp điều chỉnh và cải thiện chương trình để đạt hiệu quả cao hơn.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Hướng Phát Triển Chăm Sóc HMNT

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng để xây dựng quy trình chăm sóc hậu môn nhân tạo chuẩn tại Bệnh viện Bạch Mai. Cần tăng cường giáo dục sức khỏe cho người bệnh và người nhà, đồng thời nâng cao năng lực cho đội ngũ y tế. Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố tâm lý và xã hội ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh HMNT. Sự hợp tác giữa các bệnh viện và tổ chức xã hội là cần thiết để hỗ trợ người bệnh hòa nhập cộng đồng.

5.1. Xây Dựng Quy Trình Chăm Sóc Chuẩn Tại Bệnh Viện

Việc xây dựng quy trình chăm sóc chuẩn tại bệnh viện giúp đảm bảo rằng tất cả bệnh nhân đều nhận được sự chăm sóc chất lượng và đồng đều. Quy trình nên bao gồm các bước cụ thể về đánh giá, lập kế hoạch, thực hiện, và đánh giá hiệu quả chăm sóc. Quy trình cần được cập nhật thường xuyên dựa trên các bằng chứng khoa học mới nhất và kinh nghiệm thực tế.

5.2. Tăng Cường Giáo Dục Sức Khỏe Cho Bệnh Nhân và Gia Đình

Tăng cường giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân và gia đình là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả chăm sóc. Giáo dục nên tập trung vào việc cung cấp thông tin về cách chăm sóc hậu môn nhân tạo, cách phòng ngừa biến chứng, và cách duy trì chất lượng cuộc sống. Giáo dục nên được thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, bao gồm tư vấn cá nhân, tài liệu truyền thông, và các buổi thảo luận nhóm.

5.3. Nghiên Cứu Về Tâm Lý và Hỗ Trợ Tinh Thần Cho Bệnh Nhân

Nghiên cứu về tâm lý và hỗ trợ tinh thần cho bệnh nhân là một lĩnh vực quan trọng cần được quan tâm. Việc mang HMNT có thể gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý của bệnh nhân, bao gồm lo lắng, trầm cảm, và tự ti. Do đó, cần có các chương trình hỗ trợ tâm lý và tinh thần để giúp bệnh nhân vượt qua những khó khăn và hòa nhập tốt hơn với cuộc sống.

VI. Kết Luận Tầm Quan Trọng Của Thay Đổi Kiến Thức HMNT

Nghiên cứu đã chứng minh tầm quan trọng của việc thay đổi kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo đối với người bệnh. Việc cung cấp thông tin và hướng dẫn đúng cách giúp người bệnh tự tin hơn, giảm thiểu biến chứng, và nâng cao chất lượng cuộc sống. Cần tiếp tục đầu tư vào các chương trình giáo dục sức khỏe và hỗ trợ người bệnh hậu môn nhân tạo để họ có thể sống khỏe mạnh và hạnh phúc.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Chính Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo của người bệnh còn hạn chế và cần được cải thiện. Chương trình can thiệp giáo dục đã mang lại những kết quả tích cực, giúp nâng cao kiến thức và kỹ năng của bệnh nhân. Mức độ hài lòng của bệnh nhân về chương trình là cao, cho thấy tính khả thi và hiệu quả của phương pháp này.

6.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Để Cải Thiện Chăm Sóc HMNT

Để cải thiện chăm sóc hậu môn nhân tạo, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa bệnh viện, điều dưỡng viên, bệnh nhân, và gia đình. Cần xây dựng quy trình chăm sóc chuẩn, cung cấp tài liệu truyền thông dễ hiểu, và tổ chức các buổi thực hành và hướng dẫn tại chỗ. Ngoài ra, cần tăng cường hỗ trợ tâm lý và tinh thần cho bệnh nhân để giúp họ vượt qua những khó khăn và hòa nhập tốt hơn với cuộc sống.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Chăm Sóc Hậu Môn Nhân Tạo

Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh HMNT, bao gồm tâm lý, xã hội, và kinh tế. Cần nghiên cứu các phương pháp chăm sóc mới và hiệu quả hơn, đồng thời đánh giá tác động của các chương trình can thiệp khác nhau. Nghiên cứu nên tập trung vào việc tìm kiếm các giải pháp để giúp người bệnh sống khỏe mạnh, hạnh phúc, và hòa nhập tốt hơn với cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hậu môn nhân tạo (HMNT) là một phẫu thuật phổ biến trong điều trị các bệnh lý đại trực tràng như ung thư đại trực tràng, thủng đại tràng, và chấn thương nặng vùng tầng sinh môn. Tại Việt Nam, tỷ lệ phẫu thuật làm HMNT chiếm khoảng 60% trong các ca ung thư đại tràng trái. Tuy nhiên, việc chăm sóc hậu môn nhân tạo sau phẫu thuật đóng vai trò then chốt trong việc hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống người bệnh. Nghiên cứu được thực hiện tại Khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Bạch Mai trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2017 với 58 người bệnh có HMNT nhằm đánh giá sự thay đổi kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo sau can thiệp giáo dục. Mục tiêu cụ thể là khảo sát thực trạng kiến thức tự chăm sóc trước can thiệp, tiến hành hai lần can thiệp giáo dục và đánh giá sự thay đổi kiến thức sau mỗi lần. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, kỹ năng tự chăm sóc hậu môn nhân tạo, góp phần giảm biến chứng và giúp người bệnh tự tin hòa nhập cộng đồng. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ cung cấp dữ liệu thực tiễn hỗ trợ xây dựng chương trình chăm sóc điều dưỡng hiệu quả tại các cơ sở y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết chăm sóc điều dưỡng: Nhấn mạnh vai trò của điều dưỡng trong giáo dục sức khỏe, hỗ trợ người bệnh tự chăm sóc nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống.
• Mô hình thay đổi hành vi sức khỏe: Tập trung vào việc can thiệp giáo dục để thay đổi kiến thức, thái độ và thực hành tự chăm sóc hậu môn nhân tạo.
• Khái niệm tự chăm sóc: Định nghĩa là khả năng người bệnh tự thực hiện các hoạt động chăm sóc cá nhân như vệ sinh, thay túi đựng phân, theo dõi biến chứng mà không cần trợ giúp.
• Khái niệm hậu môn nhân tạo: Là kỹ thuật phẫu thuật đưa một phần đại tràng ra ngoài thành bụng để dẫn lưu phân, thay thế hậu môn thật.
• Các biến chứng hậu môn nhân tạo: Bao gồm hoại tử, nhiễm trùng, tụt hậu môn nhân tạo, tắc ruột, chảy máu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp có đánh giá trước và sau can thiệp giáo dục.
• Đối tượng nghiên cứu: 58 người bệnh có hậu môn nhân tạo đang điều trị tại Khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2017.
• Tiêu chuẩn lựa chọn: Người bệnh có khả năng giao tiếp, tự thực hiện kỹ thuật chăm sóc hậu môn nhân tạo, đồng ý tham gia nghiên cứu.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu toàn bộ theo danh sách người bệnh phù hợp tiêu chuẩn.
• Thu thập dữ liệu: Sử dụng bộ câu hỏi gồm 26 câu hỏi đánh giá kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo, phỏng vấn trực tiếp qua 3 lần: trước can thiệp, sau can thiệp lần 1 và lần 2.
• Can thiệp giáo dục: Thực hiện hai lần tư vấn, cung cấp kiến thức về hậu môn nhân tạo, kỹ thuật thay túi, chăm sóc da, phòng ngừa biến chứng, sử dụng video clip và tài liệu hướng dẫn.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 20.0, tính trung bình, phần trăm, kiểm định t-test để so sánh sự khác biệt trước và sau can thiệp.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu trong 3 tháng, can thiệp giáo dục trong thời gian nằm viện trung bình 7-10 ngày, đánh giá kiến thức sau mỗi lần can thiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thông tin chung đối tượng: Độ tuổi trung bình 61,53 ± 13,43, tập trung chủ yếu nhóm 61-70 tuổi (39,7%). Giới tính nam chiếm 53,5%. Đa số sống ở nông thôn (60,3%), trình độ học vấn chủ yếu trung học cơ sở và phổ thông (48,2%), nghề nghiệp chủ yếu là hưu trí (36,2%) và nông dân (24,1%).

2. Kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo trước can thiệp thấp: Tỷ lệ kiến thức đúng chỉ chiếm 27,6%. Cụ thể, chỉ 55,2% biết màu sắc bình thường của HMNT là đỏ, 20,7% biết thời điểm thay túi thích hợp, 27,6% biết cách lựa chọn túi đúng, 20,7% biết kỹ thuật thay túi đúng, 24,1% nhận biết màu da vùng xung quanh bình thường, và 37,9% biết các biến chứng nhiễm trùng.

3. Sự thay đổi kiến thức sau can thiệp: Sau hai lần can thiệp giáo dục, tỷ lệ kiến thức đúng tăng lên rõ rệt, lần lượt là 67,2% sau lần 1 và 98,3% sau lần 2 (p<0,01). Điểm trung bình kiến thức tăng từ 8,21 ± 3,17 trước can thiệp lên 22,12 ± 4,60 lần 1 và 31,97 ± 0,18 lần 2. Các nội dung cụ thể như thời điểm thay túi, kỹ thuật thay túi, lựa chọn túi, chăm sóc da và phòng ngừa biến chứng đều có sự cải thiện đáng kể với p<0,01.

4. Nhận thức về tầm quan trọng và ảnh hưởng của HMNT: Trước can thiệp, chỉ 1,7% cho rằng chăm sóc HMNT rất quan trọng, 46,5% cho là không quan trọng. Sau can thiệp lần 2, 100% nhận thức đúng tầm quan trọng. Tương tự, 53,4% trước can thiệp cho rằng HMNT không ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, sau can thiệp lần 2, 100% nhận thức HMNT ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng cuộc sống.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo của người bệnh trước can thiệp còn rất hạn chế, tương tự các nghiên cứu trong và ngoài nước với tỷ lệ kiến thức đúng chỉ khoảng 20-50%. Nguyên nhân có thể do trình độ học vấn thấp, thiếu thông tin hướng dẫn đầy đủ từ nhân viên y tế và điều kiện kinh tế hạn chế. Việc can thiệp giáo dục sức khỏe qua tư vấn trực tiếp, tài liệu và video clip đã giúp người bệnh nâng cao kiến thức một cách rõ rệt, đồng thời thay đổi nhận thức về tầm quan trọng của chăm sóc hậu môn nhân tạo. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy can thiệp giáo dục là phương pháp hiệu quả để cải thiện kiến thức và thực hành tự chăm sóc. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng điểm kiến thức trung bình trước và sau can thiệp, bảng so sánh tỷ lệ trả lời đúng từng nội dung kiến thức, giúp minh họa rõ sự tiến bộ của người bệnh. Việc nâng cao kiến thức tự chăm sóc góp phần giảm biến chứng như nhiễm trùng, hoại tử, tụt HMNT, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống và khả năng hòa nhập cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chương trình giáo dục sức khỏe cho người bệnh HMNT: Thực hiện các buổi tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật tự chăm sóc hậu môn nhân tạo ngay từ khi nằm viện, sử dụng đa dạng phương tiện truyền thông như video, tài liệu in, thời gian thực hiện trong 7-10 ngày điều trị, do nhân viên điều dưỡng chuyên khoa đảm nhiệm.

2. Xây dựng tài liệu hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu: Phát triển bộ tài liệu hướng dẫn tự chăm sóc hậu môn nhân tạo bằng ngôn ngữ đơn giản, có hình ảnh minh họa, phát cho người bệnh và thân nhân trước khi xuất viện nhằm đảm bảo người bệnh có thể tự chăm sóc tại nhà.

3. Đào tạo nâng cao năng lực cho nhân viên y tế: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về chăm sóc hậu môn nhân tạo cho điều dưỡng và bác sĩ nhằm nâng cao kỹ năng tư vấn, hỗ trợ người bệnh, đảm bảo chất lượng can thiệp giáo dục.

4. Theo dõi, đánh giá định kỳ sau xuất viện: Thiết lập hệ thống theo dõi, tư vấn qua điện thoại hoặc khám lại định kỳ để phát hiện sớm biến chứng, hỗ trợ người bệnh trong quá trình tự chăm sóc, thời gian theo dõi ít nhất 3-6 tháng sau phẫu thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhân viên điều dưỡng và y tá chuyên khoa ngoại tiêu hóa: Nghiên cứu cung cấp kiến thức thực tiễn và phương pháp can thiệp giáo dục hiệu quả giúp nâng cao kỹ năng chăm sóc hậu môn nhân tạo, giảm biến chứng.

2. Bác sĩ phẫu thuật và chuyên gia y tế: Tham khảo để hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của giáo dục sức khỏe trong chăm sóc hậu môn nhân tạo, từ đó phối hợp tốt hơn với điều dưỡng trong quá trình điều trị.

3. Nhà quản lý y tế và các cơ sở đào tạo y khoa: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình đào tạo, chính sách chăm sóc người bệnh có hậu môn nhân tạo, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

4. Người bệnh và gia đình có người mang hậu môn nhân tạo: Tài liệu giúp người bệnh và người thân hiểu rõ về kỹ thuật tự chăm sóc, phòng ngừa biến chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống và hòa nhập cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Hậu môn nhân tạo là gì và tại sao phải làm?
   Hậu môn nhân tạo là phẫu thuật đưa một phần đại tràng ra ngoài thành bụng để dẫn lưu phân khi hậu môn thật không sử dụng được, thường chỉ định trong ung thư đại trực tràng, thủng đại tràng hoặc chấn thương nặng.

2. Tại sao việc tự chăm sóc hậu môn nhân tạo lại quan trọng?
   Tự chăm sóc đúng kỹ thuật giúp người bệnh phòng ngừa biến chứng như nhiễm trùng, hoại tử, tụt hậu môn nhân tạo, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống và khả năng hòa nhập xã hội.

3. Khi nào nên thay túi đựng phân hậu môn nhân tạo?
   Nên thay túi khi chứa khoảng 1/3 đến 1/2 túi phân, hoặc ngay khi bị rò rỉ, trước bữa ăn để giảm lượng phân trong túi, tránh mùi và rò rỉ gây khó chịu.

4. Làm thế nào để chăm sóc da vùng quanh hậu môn nhân tạo?
   Vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước ấm và xà phòng trung tính, lau khô kỹ, sử dụng miếng da ngăn cách để bảo vệ da, tránh nhiễm trùng và kích ứng.

5. Dấu hiệu nào cho thấy cần đi khám ngay?
   Các dấu hiệu như chảy máu nhiều, đau bụng dữ dội, hậu môn nhân tạo không ra phân trong 4-6 giờ, da quanh hậu môn bị loét hoặc đổi màu bất thường cần được khám kịp thời để xử trí.

Kết luận

• Kiến thức tự chăm sóc hậu môn nhân tạo của người bệnh trước can thiệp còn thấp, chỉ đạt 27,6%.
• Hai lần can thiệp giáo dục đã làm tăng đáng kể kiến thức, điểm trung bình tăng từ 8,21 lên 31,97 (p<0,01).
• Nhận thức về tầm quan trọng của chăm sóc HMNT và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống được cải thiện rõ rệt sau can thiệp.
• Nghiên cứu khẳng định hiệu quả của can thiệp giáo dục trong nâng cao kiến thức và thái độ tự chăm sóc hậu môn nhân tạo.
• Đề xuất triển khai chương trình giáo dục sức khỏe bài bản, đào tạo nhân viên y tế và theo dõi người bệnh sau xuất viện để giảm biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Các cơ sở y tế nên áp dụng mô hình can thiệp giáo dục này rộng rãi, đồng thời nghiên cứu mở rộng để đánh giá tác động lâu dài và thực hành tự chăm sóc của người bệnh tại cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU Hậu môn nhân tạo là phương pháp mà người ta đưa tràng ra thành bụng để tháo phân khi không sử dụng được hậu môn thật. Việc làm hậu môn nhân tạo được áp dụng từ năm 1710 trên người bệnh không có hậu môn. Từ đó,việc làm hậu môn nhân tạo được chỉ định rộng rãi hơn và nhiều người quan niệm rằng hậu môn nhân tạo được chỉ định làm nhiều trong ung thư đại trực tràng. Hậu môn nhân tạo là phẫu thuật đơn giản nhưng có giá trị rất lớn.

Nó giúp người bệnh thoát khỏi nguy hiểm trong tắc ruột cấp cứu hoặc giúp cho người bệnh có được cuộc sống dễ chịu hơn với ung thư đại trực tràng không thể phẫu thuật được. Vị trí đại tràng đưa ra ngoài làm hậu môn nhân tạo có thể là bất cứ đoạn nào của đại tràng như đại tràng lên, đại tràng ngang, đại tràng xuống, đại tràng sigma. Chỉ định làm HMNT nhiều nhất là do ung thư đại - trực tràng 1. Đại cương về hậu môn nhân tạo: 1.

Sơ lược về giải phẫu đại trực tràng 1. Giải phẫu đại tràng. Hình thể ngoài Đại tràng là phần tiếp theo của ống tiêu hoá đi từ cuối hồi tràng (van Bauhin) đến chỗ nối đại tràng Sigma và trực tràng. Đại tràng như một khung hình chữ U lộn ngược quây lấy tiểu tràng nên thường gọi là khung đại tràng.

Đại tràng được chia làm hai phần là đại tràng phải và đại tràng trái. Đại tràng phải bao gồm: manh tràng, đại tràng lên, đại tràng góc gan và phần phải đại tràng ngang. Phần còn lại là đại tràng góc lách, đại tràng xuống, đại tràng sigma và phần nối đại tràng sigma với trực tràng. Đại tràng gồm có đoạn cố định và đoạn di động.

Đại tràng lên và đại tràng xuống được cố định vào thành bụng sau. Đại tràng ngang và đại tràng Sigma là phần đại trang di động. Kích thước trung bình dài khoảng 1.2m đến 2m thay đổi tuỳ theo từng người [9], [10], [6]. Cấu tạo thành đại tràng.

- Thành đại tràng có bốn lớp gồm: Lớp thanh mạc: chính là phúc mạc tạng bao bọc kết tràng. Riêng trực tràng không có thanh mạc bao bọc mà chỉ có một lớp liên kết xơ, dày. Lớp cơ bao gồm hai lớp: lớp ngoài là lớp cơ dọc, nhưng không dải đều khắp bề mặt kết tràng mà tập trung thành ba dải cơ dọc, và lớp trong là lớp cơ vòng. Lớp dưới niêm mạc: là mô liên kết thưa chứa đựng các thành phần mạch máu, mạch bạch huyết, và sợi thần kinh.

Lớp niêm mạc: được phủ bởi một biểu mô trụ đơn, với nhiều tuyến Lieberkuhn, bên dưới là mô kiên kết, trong đó chứa nhiều mô lympho.1: Niêm mạc và cơ đại tràng [16] 1. Giải phẫu trực tràng: 1. Phân chia giải phẫu. - Trực tràng là phần cuối của đại tràng, tiếp theo đại tràng Sigma đi từ đốt sống cùng thứ 3 tới hậu môn.

Trực tràng có 2 phần: - Phần trên hình bóng: Bóng trực tràng nằm trong chậu hông bé còn gọi là phần chậu của trực tràng (trực tràng hậu môn) nằm trong phúc mạc. - Phần dưới hẹp gọi là ống hậu môn chọc qua đáy chậu tới lỗ hậu môn không có phúc mạc che phủ [10], [16]. Hình thể ngoài: Trên thiết đồ đứng dọc cong lượn 2 phần: Phần trên lõm ra trước dựa vào phần cong xương cùng cụt. Phần dưới lõm ra sau, điểm cong gặp ngang chỗ bám cơ nâng hậu môn.

Hình thể trong: - Ống hậu môn cao 2 - 3cm nhẵn màu đỏ tím có nhiều tĩnh mạch. - Bóng trực tràng: Cột Morgani là lớp niêm mạc lồi lên cao 1 cm rộng ở dưới, nhọn ở trên, thường có 6 - 8 cột. Sinh lý đại trực tràng 1. Sinh lý đại tràng Chức năng chính của đại trại tràng là hấp thụ, bài tiết, vận động và tiêu hoá.

Mỗi đoạn đại tràng có chức năng khác nhau. Đại tràng tiếp tục các công việc của hồi tràng biến những thứ còn lại trong lòng hồi tràng thành phân nửa đặc, nửa lỏng rồi tích chứa nó trong lòng đại tràng cho đến khi thích hợp để tống phân ra ngoài [13], [6]. * Hấp thu của đại tràng: Chức năng chủ yếu của đại tràng là hấp thu nước, Na+ và một số chất khoáng. Khả năng hấp thụ của niêm mạc đại tràng rất lớn.

Chức năng này có tác dụng làm khô đi khối phân khi sang đến đại tràng trái [13], [6]. * Sự bài tiết của đại tràng. Chức năng tiết dịch của đại tràng không quan trọng, đó là chất nhầy có tác dụng bảo vệ niêm mạc đại tràng, khi các chất bã tiếp xúc với niêm mạc đại tràng thì các tế bào tuyến đại tràng sẽ tiết chất nhầy. Sinh lý trực tràng: - Cơ chế tích và tháo phân: Bóng trực tràng là đoạn ruột phình ra để chứa phân.

Người khỏe mạnh đại tiện 1 - 2 lần/ngày. Cơ thể tích và tháo phân được kiểm soát bởi hai yếu tố phản xạ và kiềm chế tự chủ [13]. + Cơ chế phản xạ: Do đại tràng Sigma thay đổi, việc co cơ theo chiều dọc đã góp phần vào việc giữ phân ở đây. Khi phân làm căng bóng trực tràng các thần kinh chỉ huy việc tháo phân ở đốt cùng 2 - 3 và các trung tâm thần kinh trung ương khác.

7 + Cơ chế kiểm soát tự chủ: Được điều khiển bởi thần kinh cùng 2 - 3 - 4 và các trung tâm thần kinh trung ương khác Hình 1. Giải phẫu đại trực tràng. Nguồn: ATLAS giải phẫu người [16] 1. Định nghĩa hậu môn nhân tạo Hậu môn nhân tạo là nơi để phân đi ra ngoài trên đại tràng thay thế hậu môn thật, trong đó một phần của đại tràng được đưa ra ngoài thành bụng [6] 1.

Kỹ thuật làm hậu môn nhân tạo 1. Chỉ định làm hậu môn nhân tạo. Trong cấp cứu: - Thủng đại - trực tràng bệnh lý, vết thương hoặc chấn thương nặng tầng sinh môn, ống hậu môn. - Tắc ruột thấp do dãn ĐT bẩm sinh, dị tật hậu môn trực tràng không có lỗ rò.

- U đại - trực tràng có biểu hiện tắc ruột. - Vết thương đại tràng: Hiện nay người ta chỉ làm hậu môn nhân tạo trong vết thương đại tràng khi có quá 2 tạng bị tổn thương trong ổ bụng, tình trạng sốc, chảy máu trong, viêm phúc mạc hoặc bệnh nhân đến muộn. - Vết thương trực tràng: Vết thương trực tràng có nguy cơ nhiễm trùng rất cao, nhất là những trường hợp bị bỏ sót hoặc đến muộn - Viêm phúc mạc: Tuỳ theo vị trí cũng như loại thương tổn mà có thể cắt đoạn đại tràng hoặc cắt một phần đại tràng đưa hai đầu ra làm HMNT[6], [7], [10]. Trong mổ phiên: Chỉ định làm hậu môn nhân tạo trong các bệnh lý sau: - Dãn đại tràng bẩm sinh không có biểu hiện tắc ruột.

- Dị tật hậu môn trực tràng có lỗ rò lớn không có biểu hiện tắc ruột. - Các loại u đại tràng, trực tràng không có khả năng cắt bỏ. - Ngoài ra hậu môn nhân tạo còn được chỉ định trong các trường hợp để bảo vệ miệng nối ruột ở các vị trí sâu và hẹp thường là chỉ làm tạm thời [2]. Nguyên tắc Nguyên tắc căn bản của hậu môn nhân tạo là tạo ra sự dính giữa thành đại tràng và da thành bụng.

- Cả hai phía của HMNT (đại tràng và da) phải được tưới máu tốt. - Đoạn đại tràng được đưa ra làm HMNT không căng, không xoắn. - Thành bụng phải được khâu kín với thành đại tràng để cho dịch phân không trào ngược vào khoang bụng [6]. Đặc điểm của hậu môn nhân tạo bình thường - Hậu môn nhân tạo khỏe mạnh có màu đỏ chỉ ra rằng nó được cung cấp máu tốt.

Bề mặt niêm mạc thường là ẩm và mềm tương tự như là mô ở trong miệng. - Bởi vì đường tiêu hóa và đường niệu không có dây thần kinh cảm giác do đó hậu môn nhân tạo không có cảm giác [6], [8]. Vị trí làm hậu môn nhân tạo Vị trí giữ vai trò quan trọng trong việc chăm sóc hậu môn nhân tạo sau mổ, nên được xác định trước mổ. Vị trí tốt nhất được xác định dựa vào tất cả tư thế đứng, nằm, ngồi xổm nhằm kiểm tra sự thuận lợi cho việc đặt túi phân.

Miệng hậu môn nhân tạo phải nằm xa các gờ xương, các nếp nhăn da, các vết sẹo. Theo kinh điển vị trí của một miệng hậu môn nhân tạo là nằm trên giao điểm của đường nối gai chậu trước trên với rốn và bờ ngoài cơ thẳng to. Một hậu môn nhân tạo lý tưởng phải nằm gần đường giữa hơn và hơi lên cao hơn. Vị trí làm hậu môn nhân tạo.

Nguồn: Giáo trình PTTH [10] 1. Tên gọi và phân loại hậu môn nhân tạo Tuỳ theo vị trí của đoạn đại tràng được đưa ra làm hậu môn nhân tạo mà có những tên gọi khác nhau như: HMNT đại tràng Sigma hậu môn nhân tạo đại tràng xuống, hậu môn nhân tạo đại tràng ngang. - Tuỳ theo thời gian sử dụng mà hậu môn nhân tạo được gọi là vĩnh viễn hay tạm thời [3], [5], [6]. + Vĩnh viễn là hậu môn nhân tạo mà bệnh nhân mang cho đến chết.

Hậu môn nhân tạo này được chỉ định trong ung thư đại trực tràng giai đoạn cuối trong phẫu thuật Miles [6]. + Tạm thời là những hậu môn nhân tạo chỉ tồn tại trong thời gian nhất định và được đóng lại sau một thời gian sử dụng, loại này được chỉ định trong nhiều loại bệnh lý như: Vết thương đại tràng, trực tràng, cắt bỏ đoạn đại tràng phía dưới, giải quyết tình trạng tắc do khối u gây nên, chuẩn bị cho một phẫu thuật đại tràng phía dưới [6], [31], Miles [38]. Tuỳ thuộc vào kỹ thuật đưa đoạn đại tràng ra làm hậu môn nhân tạo mà có các kiểu hậu môn nhân tạo như: - HMNT kiểu bên: Loại có cựa và loại không có cựa. - HMNT kiểu tận: Loại một đầu tận và loại hai đầu tận.

Đại tràng sau khi làm hậu môn nhân tạo kiểu 2 đầu. Nguồn:PTTH(HVQY) [6] Hình 1. Hậu môn nhân tạo một đầu tận trong phẫu thuật Hartmann Nguồn: PTTH(HVQY) [6] 1. Biến chứng của hậu môn nhân tạo Theo nghiên cứu của Mirelman tỷ lệ biến chứng chung của hậu môn nhân tạo kiểu bên là 14,8%, kiểu một đầu tận là 13,2%, và kiểu hai đầu tận là 7,3%.

J[2], [34] cho thấy có 9% biến chứng trên những hậu môn nhân tạo một đầu tận và 15% hậu môn nhân tạo kiểu bên. Ở bệnh viện Chợ Rẫy Thành phố Hồ Chí Minh (1986 - 1990) có 261 trường hợp làm hậu môn nhân tạo trong đó có 39 trường hợp có biến chứng sớm với tỷ lệ 14,9% và có 9 trường hợp biến chứng muộn chiếm tỷ lệ 3,6% [18] .