MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Trong điều kiện kinh tế ngày càng phát triển đặc biệt khi nƣớc ta đã gia nhập Tổ chức Thƣơng mại Thế giới (WTO), các quan hệ kinh doanh, thƣơng mại (KDTM) ngày càng đa dạng, phong phú và mang những diện mạo sắc thái mới. Tƣơng ứng với sự đa dạng phong phú của các quan hệ này, các tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại (TCKDTM) ngày càng muôn hình muôn vẻ và với số lƣợng lớn. Đáp ứng yêu cầu giải quyết các TCKDTM của cá nhân, tổ chức trong nền kinh tế thực tiễn đã hình thành nhiều phƣơng thức giải quyết TCKDTM nhƣ: thƣơng lƣợng, hòa giải, giải quyết theo thủ tục Trọng tài, giải quyết theo thủ tục tƣ pháp. Ở Việt Nam các đƣơng sự thƣờng lựa chọn hình thức giải quyết TCKDTM bằng Toà án nhƣ một giải pháp cuối cùng để bảo vệ có hiệu quả các quyền và lợi ích của mình khi thất bại trong việc sử dụng cơ chế thƣơng lƣợng, hoà giải.
Tuy nhiên, việc giải quyết tranh chấp bằng con đƣờng Toà án vẫn còn nhiều vấn đề đáng quan tâm đó là: vƣớng mắc từ phía pháp luật chƣa phù hợp, dẫn đến việc áp dụng không đạt đƣợc tính thuyết phục; hƣớng dẫn của ngành không thống nhất, quan điểm giải quyết không thống nhất giữa các cấp giải quyết, điều đó làm cho hoạt động xét xử của Toà án gặp nhiều khó khăn vƣớng mắc. Mặc dù năm 2011 Bộ luật Tố tụng dân sự đã đƣợc sửa đổi, bổ sung, nhƣng các quy định của pháp luật về thẩm quyền giải quyết TCKDTM của Tòa án vẫn chƣa đƣợc khắc phục. Hơn nữa, trong Nhà nƣớc pháp quyền cũng đòi hỏi hoạt động xét xử của Toà án phải đảm bảo công minh, nhanh chóng, chính xác và kịp thời tránh tình trạng tồn đọng án, giải quyết án kéo dài, dễ gây phiền hà, mệt mỏi cho các bên đƣơng sự. Trong giai đoạn hiện nay, cùng với việc tiếp tục đẩy nhanh quá trình cải cách kinh tế và cải cách nền hành chính quốc gia, công cuộc cải cách tƣ pháp 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cũng đang đƣợc Đảng và Nhà nƣớc tích cực triển khai, coi đây nhƣ là khâu đột phá quan trọng, thúc đẩy quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nƣớc pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Điều này đƣợc thể hiện rõ nét trong Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02 tháng 6 năm 2005 về “chiến lƣợc cải cách tƣ pháp đến năm 2020”. Công cuộc cải cách tƣ pháp ở nƣớc ta đã và đang đặt ra một loạt vấn đề lý luận và thực tiễn cần đƣợc giải quyết một cách hợp lý và thoả đáng, trong đó có vấn đề xây dựng và hoàn thiện pháp luật kinh tế nói chung cũng nhƣ tạo lập khuôn khổ pháp lý điều chỉnh pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng cho các chủ thể kinh doanh, kể cả việc giải quyết vấn đề đặt ra về tố tụng kinh tế, dân sự nói riêng sao cho thích hợp hiện cũng cần đƣợc quan tâm thích đáng nhằm tìm ra phƣơng hƣớng giải quyết đúng đắn, nâng cao hiệu quả điều chỉnh của pháp luật, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra trong giai đoạn hiện nay. Nói một cách khác, vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao hiệu lực và hiệu quả của hoạt động xét xử của Toà án đối với việc giải quyết các TCKDTM. Đây là một trong số những nội dung cơ bản, quan trọng trong việc cải cách và trên nền tảng đó, hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, giữ vững an ninh chính trị và hội nhập quốc tế.
Trƣớc những yêu cầu của thực tiễn, việc tiếp tục nghiên cứu các quy định của pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết TCKDTM nhằm góp phần làm sáng tỏ thêm về lý luận cũng nhƣ thực tiễn, tìm ra những hạn chế, vƣớng mắc trong quy định pháp luật và thực tiễn thi hành, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải quyết các vụ án kinh tế theo tinh thần cải cách tƣ pháp là hết sức cần thiết và vẫn có tính thời sự, rất đƣợc quan tâm trong khoa học pháp lý ở Việt Nam hiện nay. Do vậy, tác giả đã chọn đề tài “Thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại ở Việt Nam hiện nay ” để làm luận văn thạc sĩ Luật học của mình. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình nghiên cứu đề tài Trong lĩnh vực khoa học pháp lý đã có nhiều công trình, bài viết nghiên cứu về vấn đề thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết TCKDTM theo những khía cạnh khác nhau nhƣ: Giáo trình Luật thương mại, Đại học Luật Hà Nội, năm 2006; Giáo trình Luật kinh tế Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2001 … Các bài tạp chí chuyên ngành luật học nhƣ: Giải quyết TCKDTM theo quy định của BLTTDS 2004 (Viên Thế Giang, Tạp chí Nhà nƣớc và Pháp luật số 12/2005); Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp kinh doanh theo BLTTDS và các vấn đề đặt ra trong thực tiễn thi hành (Phan Chí Hiếu, Tạp chí Nhà nƣớc và Pháp luật số 6/2005); Giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế bằng con đường Tòa án (Nguyễn Vũ Hoàng, NXB Thanh niên, năm 2003).
Các luận án tiến sỹ nhƣ luận án “Pháp luật giải quyết tranh chấp kinh tế bằng con đường Toà án ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Kim Vinh; luận án “Thẩm quyền xét xử của Toà án nhân dân đối với các vụ việc KDTM theo pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam” của tác giả Nguyễn Văn Tiến. Một số luận văn thạc sĩ liên quan đến vấn đề thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết TCKDTM nhƣ: “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án nhân dân cấp huyện” của tác giả Nguyễn Vũ Hoàng; “Giải quyết tranh chấp thương mại bằng Tòa án theo tinh thần cải cách tư pháp ở Việt Nam” của tác giả Vũ Quốc Hùng… Các công trình trên đã góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết TCKDTM trong thời gian qua. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trên đều chƣa tập trung đƣa ra các giải pháp để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả của hoạt động giải quyết TCKDTM. Hơn nữa nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn đang tiếp tục đƣợc đặt ra và có nhu cầu giải quyết hoặc chƣa đƣợc cập 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhật trong pháp luật hiện hành.
Đây là vấn đề cấp thiết đặt ra trong tiến trình hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung, hệ thống pháp luật kinh tế nói riêng ở nƣớc ta. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3. Mục đích Trên cơ sở nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành liên quan trực tiếp đến vấn đề thẩm quyền của Toà án trong việc giải quyết TCKDTM mục đích của luận văn là đƣa ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả của pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết TCKDTM nói riêng và pháp luật giải quyết TCKDTM nói chung nhằm đảm bảo mọi TCKDTM đều đƣợc giải quyết một cách thuận lợi và triệt để. Nhiệm vụ Đề tài nghiên cứu có nhiệm vụ làm sáng tỏ các vấn đề cơ bản sau: - Hệ thống đƣợc cơ sở lí luận, quan điểm khoa học, nhận thức chung về thẩm quyền quyền xét xử của Toà án nhân dân trong việc giải quyết TCKDTM.
Đây là cơ sở khoa học làm cơ sở cho việc xác định thẩm quyền tƣ pháp nói chung và thẩm quyền xét xử đối với các vụ việc KDTM nói riêng. - Phân tích nội dung các quy định của pháp luật hiện hành về thẩm quyền của Toà án trong việc giải quyết các TCKDTM. Thực tiễn thi hành pháp luật, trên cơ sở đó chỉ ra những bất cập, hạn chế, vƣớng mắc trong thực thi pháp luật về thẩm quyền của Toà án trong việc giải quyết các TCKDTM. - Hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền của Toà án trong việc giải quyết TCKDTM nhằm hoàn thiện công cụ pháp lý trong lĩnh vực kinh doanh, tiền đề cho cải cách tƣ pháp, tiến tới xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xã hội dân chủ, bình đẳng, văn minh.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Là các quy phạm pháp luật hiện hành liên quan trực tiếp đến vấn đề thẩm quyền của Toà án trong việc giải quyết TCKDTM mà đặc biệt là Bộ luật tố tụng dân sự 2004 đã đƣợc sửa đổi bổ sung 2011 và những văn bản pháp luật có liên quan. Phạm vi nghiên cứu của đề tài: nghiên cứu pháp luật thực định Việt Nam về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại trong việc đối chiếu so sánh với pháp luật nƣớc ngoài về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài đƣợc thực hiện trên cơ sở phƣơng pháp luận của chủ nghĩa triết học Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đƣờng lối, chính sách của Đảng, Nhà nƣớc ta về phát triển kinh tế xã hội, về xây dựng và hoàn thiện pháp luật trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Các phƣơng pháp đƣợc sử dụng chủ yếu để nghiên cứu đề tài bao gồm các phƣơng pháp nghiên cứu khoa học nói chung và phƣơng pháp nghiên cứu khoa học pháp lý nói riêng nhƣ phƣơng pháp phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh, hệ thống hóa pháp luật. Tính mới và những đóng góp của đề tài Đề tài nghiên cứu một cách toàn diện về cả lý luận và thực tiễn vấn đề, xác định những hạn chế, bất cập của pháp luật Việt Nam về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết TCKDTM, đồng thời phân tích kinh nghiệm pháp luật một số quốc gia trên thế giới về vấn đề này. Tác giả của luận văn với mong muốn đây là công trình nghiên cứu có ít nhiều giá trị về mặt lý luận cũng nhƣ thực tiễn để làm tài liệu tham khảo cho các hoạt động giảng dạy pháp lý cũng nhƣ tạo những gợi ý có giá trị cho các nhà lập pháp hoàn thiện hơn hệ thống pháp luật về giải quyết TCKDTM. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Kết cấu Ngoài lời nói đầu và kết luận, luận văn bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1.