Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về sự tham gia của người dân địa phương vào hoạt động du lịch cộng đồng. Chương 2: Đánh giá thực trạng tham gia của người dân địa phương vào hoạt động du lịch cộng đồng tại xã Quảng Lợi, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Chương 3: Giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của người dân địa phương vào hoạt động du lịch cộng đồng tại xã Quảng Lợi, huyện Quảng Lợi, tỉnh Thừa Thiên Huế. SVTH: Dương Thị Liên 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Trần Hạnh Lợi PHẦ II: ỘI DU G VÀ KẾT QUẢ GHIÊ CỨU CHƯƠ G 1: CƠ SỞ LÍ LUẬ VÀ THỰC TIỄ VỀ SỰ THAM GIA CỦA GƯỜI DÂ ĐNA PHƯƠ G VÀO HOẠT ĐỘ G DU LNCH CỘ G ĐỒ G.1 Cộng đồng là gì? Khái niệm cộng đồng được hiểu là là một nhóm dân cư cùng sinh sống trên một lãnh thổ nhất định, được gọi tên như làng, xã, huyện, thị xã, tỉnh, thành phố, quốc gia,. có những dấu hiệu chung về thành phần giai cấp, truyền thống văn hóa, đặc điểm kinh tế - xã hội. (Bùi Thị Hải Yến, 2012) Theo từ điển bách khoa Việt N am thì cộng đồng được hiểu là “một tập đoàn người rộng lớn có những dấu hiệu, những đặc điểm xã hội nói chung về thành phần giai cấp, về nghề nghiệp, về địa bàn cư trú cũng như những cộng đồng xã hội bao gồm một dòng giống, một sắc tộc, một dân tộc’’.2 Du lịch là gì? Đứng ở mỗi góc độ khác nhau, khái niệm về du lịch cũng được định nghĩa khác nhau. Dưới đây là một số định nghĩa về du lịch: Tiếp cận dưới góc độ tổng hợp, Michael Colman (Mỹ): Du lịch là sự kết hợp và tương tác của 4 nhóm nhân tố trong quá trình phục vụ du khách bao gồm: du khách, nhà cung ứng dịch vụ du lịch, cư dân sở tại và chính quyền nơi đón khách du lịch.
Tiếp cận dưới giác độ nhu cầu: Du lịch là hiện tượng con người rời khỏi nơi cư trú thường xuyên để đến một nơi xa lạ vì nhiều mục đích khác nhau ngoại trừ mục đích kiếm việc làm (kiếm tiền) và trong thời gian đó (họ) phải tiêu tiền mà họ kiếm được. Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (World Tourist Organization): Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của người du hành, tạm trú trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn, cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sinh sống định cư; nhưng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền. SVTH: Dương Thị Liên 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Trần Hạnh Lợi Theo Định nghĩa của Hội N ghị quốc tế về thống kê du lịch ở Otawa Canada diễn ra 6/1991: “Du lịch là hoạt động của con người đi tới một nơi ngoài môi trường thường xuyên (nơi ở thường xuyên của mình) trong một khoảng thời gian ít hơn khoảng thời gian đã được các tổ chức du lịch quy định trước, mục đích của chuyến đi không phải là để tiến hành các hoạt động kiếm tiền trong phạm vi vùng tới thăm”.
Theo Luật du lịch Việt N am 2017: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác”.3 Du lịch cộng đồng 1.1 Khái niệm Theo Tổng cục Du lịch Việt N am: Du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch do chính cộng đồng người dân phối hợp tổ chức, quản lí và làm chủ để đem lại lợi ích kinh tế và bảo vệ được môi trường chung thông qua việc giới thiệu với du khách các nét đặc trưng của địa phương (phong cảnh, văn hóa,…) Tùy theo góc độ nghiên cứu mà du lịch cộng đồng có những quan điểm khác nhau. N hà nghiên cứu N icole Hausle và Wollfgang Stradas đưa ra khái niệm về du lịch cộng đồng như sau: “Du lịch cộng đồng là một hình thái du lịch trong đó chủ yếu là người dân địa phương đứng ra quản lý và phát triển. Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽ đọng lại nền kinh tế địa phương”. Theo tổ chức ASEAN thì: “Du lịch cộng đồng là hoạt động du lịch do cộng đồng sở hữu và điều hành, quản lý hoặc điều phối ở cấp cộng đồng góp phần mang lại hạnh phúc cho cộng đồng thông qua hỗ trợ sinh kế bền vững và bảo vệ các giá trị văn hóa xã hội truyền thống, các tài nguyên di sản văn hóa”.
Du lịch cộng đồng mang lại cho du khách những trải nghiệm về cuộc sống địa phương, trong đó các cộng đồng địa phương tham gia trực tiếp vào các hoạt động du lịch và thu được các lợi ích về kinh tế- xã hội từ các hoạt động du lịch và chịu trách nhiệm về việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường và văn hóa truyền thống địa phương. (Sổ tay du lịch cộng đồng Việt am) SVTH: Dương Thị Liên 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Trần Hạnh Lợi N hư vậy, tại mỗi khía cạnh khác nhau khái niệm về du lịch cộng đồng là khác nhau, tuy nhiên đều đề cao vai trò của cộng đồng trong việc hình thành, thúc đNy và phát triển du lịch cộng đồng. Cộng đồng địa phương sở hữu, quản lí, vận hành và hưởng lợi từ các hoạt động du lịch tại địa phương.2 Đặc điểm du lịch cộng đồng Du lịch cộng đồng bảo tồn được các giá trị về văn hóa và thiên nhiên của địa phương: Du lịch cộng đồng là một trong những hướng đi của phát triển du lịch bên vững, vì vậy trong quá trình hình thành và phát triển luôn hướng tới sự cân bằng của 3 yếu tố: Kinh tế, xã hội và môi trường.
Sự phát triển của du lịch cộng đồng phải đảm bảo được sự phát triển kinh tế tại địa phương tăng trưởng hiệu quả, thúc đNy người dân tham gia vào hoạt động kinh tế, phát huy quyền làm chủ. Cho người dân địa phương có công ăn việc làm tạo ra thu nhập từ hoạt động du lịch giúp ổn định và cải thiện cuộc sống của người dân, đồng thời tạo nguồn thu để phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Du lịch cộng đồng giúp nâng cao nhận thức cho cộng đồng: N âng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kĩ năng, cách thức quản lý bảo vệ môi trường sinh thái, cảnh quan thiên nhiên; nâng cao ý thức bảo vệ di sản văn hóa cộng đồng, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương, khai thác được các sản phNm mang nét đặc trưng của địa phương vào hoạt động du lịch. Du lịch cộng đồng do người dân địa phương tham gia làm chủ thể của các hoạt động quản lý bảo tồn, khai thác tài nguyên môi trường du lịch, tham gia với vai trò quản lý, tổ chức điều hành, giám sát, ra quyết định phát triển du lịch, tham gia các hoạt động kinh doanh du lịch, là những người giữ vai trò chủ đạo duy trì các hoạt động kinh doanh du lịch và các hoạt động kinh tế xã hội có liên quan.
Du lịch cộng đồng là hoạt động du lịch diễn ra tại nơi cư trú hoặc gần nơi cư trú của cộng đồng địa phương. Với nguồn tài nguyên có sẵn kết hợp với các yếu tố trợ giúp cộng đồng phát triển du lịch của các bên tham gia du lịch, gồm các cá nhân, các công ty du lịch, các tổ chức Chính phủ, phi chính phủ, các cấp quản lý nhà nước; SVTH: Dương Thị Liên 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Trần Hạnh Lợi 1.3 guyên tắc phát triển du lịch cộng đồng guyên tắc dựa vào cộng đồng Đặc thù của hoạt động DLCĐ là dựa vào cộng đồng. N gười dân địa phương là chủ thể chính của hoạt động du lịch, các thành viên của cộng đồng địa phương được tham gia lập kế hoạch; thực hiện và quản lý các hoạt động du lịch trong chính cộng đồng của mình.
Hơn nữa, các lợi ích kinh tế được chia đều, không chỉ cho các công ty du lịch mà cả cho các thành viên trong cộng đồng. guyên tắc phân chia lợi ích hợp lý Điều kiện để DLCĐ phát triển bền vững là việc phân chia lợi ích hợp lý giữa các bên có liên quan đến hoạt động du lịch bao gồm: Cộng đồng địa phương: cung cấp các dịch vụ du lịch, tổ chức các hoạt động du lịch. Chính quyền địa phương: đại diện cơ quan nhà nước trực tiếp quản lý các hoạt động tại địa phương, đảm bảo an ninh trật tự và an toàn cho cộng đồng và du khách. Các doanh nghiệp du lịch: phối hợp với cộng đồng địa phương và chính quyền sở tại trong việc cung cấp các dịch vụ liên quan đến hoạt động du lịch.
N goài ra, các bên tham gia phải có trách nhiệm đóng góp, duy tu, cải thiện, nâng cấp cơ sở hạ tầng mục đích như tái đầu tư vào cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động du lịch và hoạt động dân sinh từ nguồn thu hoạt động DLCĐ. Trên thực tế, việc bảo tồn thiên nhiên và văn hóa địa phương có mối quan hệ mật thiết với phát triển cơ sở hạ tầng cho các hoạt động DLCĐ dựa vào cộng đồng theo nguyên tắc hài hòa. guyên tắc người dân quyết định hoạt động du lịch DLCĐ muốn thực hiện được cần có sự tham gia của cộng đồng dân cư. Việc các thành viên cộng đồng tham gia lập kế hoạch, thực hiện, quản lý hoạt động DLCĐ là một thể hiện quan trọng của việc cộng đồng sở hữu các tài nguyên du lịch.
Họ làm chủ trong cung cấp dịch vụ, trong việc đảm bảo tính lâu bền của hoạt động du lịch. Du khách có thể trải nghiệm sự đa dạng và phong tục của nền văn hóa địa phương, và quan trọng hơn là để tương tác với cộng đồng. Cộng đồng là người “chủ nhà” thật sự, họ là những người chia sẻ với du khách những văn hóa địa phương để du khách được tiếp cận, tìm hiểu và chia sẻ văn hóa truyền SVTH: Dương Thị Liên 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Trần Hạnh Lợi thống của họ một cách xác thực nhất.
Họ trực tiếp chia sẻ các tri thức kinh nghiệm dân gian trong các bình diện của đời sống dân sinh, như: Nm thực, âm nhạc, văn học dân gian, phong tục - tập quán, nghề truyền thống, lối sống, tín ngưỡng - tôn giáo,.