CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Tổng quan các chương trình huấn luyện nâng cao hiểu biết về sức khỏe tâm thần học đường. Trên thế giới Ngay từ những năm đầu thế kỉ 21, ở một số nước trên thế giới đã có nhiều chương trình huấn luyện nâng cao hiểu biết về sức khỏe tâm thần (SKTT) ở trường học và đã đạt được thành công nhất định.
- Một số chương trình ở Australia: MindMatters, Schools Research Initiative, Mental Illness Education, Mental health first aid, Sucide Intervention Project, Mental health first aid treining for high school teachers. - Một số chương trình ở Hoa Kì: The Science of Mental Illness curiculum supplemant, Mental Illness Awereness Week program, The Guide. - Một số chương trình ở Anh và Đức: Mental Health Awareness in Action program, “Crazy? So what! It’s normal to be different” - Malawi và Tanzania: The African Guide: Malawi version (AGMv) - Campuchia: The Guide - Canada: the Guide 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương trình Mental Illness Awareness Week nhằm nâng cao nhận thức của thanh thiếu niên với việc tìm kiếm sự giúp đỡ cho các vấn đề SKTT. Các chủ đề được nói đến trong chương trình gồm có: tâm thần học, ma túy, rượu, tự tử, trầm cảm.
Hầu hết các học sinh đã tham gia chương trình đều hứng thú và bày tỏ sự quan tâm đến việc tìm hiểu thêm về các chủ đề SKTT. Các học sinh tham gia chương trình đã có thái độ tích cực với việc tìm kiếm sự giúp đỡ của các bác sĩ tâm thần. Như vậy, bước đầu chương trình cũng đã có sự thành công nhất định trong việc nâng cao hiểu biết về một số vấn đề SKTT và giúp thay đổi thái độ về việc tìm kiếm sự giúp đỡ từ các bác sĩ tâm thần giúp cho việc can thiệp được thuận lợi hơn [12]. Chương trình MindMatter cung cấp một khung chương trình nhấn mạnh vào việc thúc đẩy sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên trong môi trường học đường theo hướng tiếp cận toàn trường.
Đây là chìa khóa giúp nâng cao sức khỏe thanh thiếu niên vì nó có tiềm năng phát triển các phản ứng cộng đồng tích hơn với các nhu cầu của thanh thiếu niên. Thông qua việc to ra môi trường tiếp cận toàn trường có lợi cho sức khỏe tinh thần và có kết nối với những lực lượng trong cộng đồng khác, trường học trở thành chìa khóa để giải quyết các vấn đề sức khỏe tâm thần cho thanh thiếu niên trên tất cả khía cạnh của cuộc sống. Chương trình đã giúp nhận ra vai trò quan trọng của nhà trường trong việc giải quyết các vấn đề sức khỏe tâm thần của học sinh và giúp cho quá trình sàng lọc học sinh có vấn đề để có hướng can thiệp kịp thời [25]. Chương trình “Crazy? So what! It’s normal to be different” được thực hiện với mục đích nâng cao nhận thức về SKTT cho những người trẻ và giảm kì thị đối với người mắc tâm thần phân liệt dành cho học sinh THCS từ 14 – 18 tuổi.
Hoạt động chính của dự án là buổi gặp mặt với bệnh nhân tâm thần phân liệt. Chương trình đã giúp làm giảm lối suy nghĩ tiêu cưc, và tăng xu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hướng tích cực trong việc cải thiện khoảng cách xã hội. Chương trình có một tên gọi gây tò mò cho người nghe vì vậy có thể thu hút được học sinh tham gia chương trình. Ưu điểm của dự án này là chú trọng đến việc tìm bệnh nhân tâm thần phân liệt có độ tuổi tương đồng với những người tham gia để người tham gia dễ dàng xác định dấu hiệu của người mắc tâm thần phân liệt [30].
Chương trình phòng ngừa tự tử (Sucide Intervention Project) được thiết kế dựa trên chiến lược giáo dục đồng đẳng nhiều lớp nhằm mục đích sử dụng phương pháp phòng ngừa và can thiệp sớm như một biện pháp nâng cao năng lực phản ứng với vấn đề tự tử trong trường đại học. Những người tham gia được đào tạo để có thể nhận ra các vấn đề SKTT ở người khác và họ cảm thấy thoải mái khi nói chuyện với các sinh vên khác về các vấn đề SKTT và có kiến thức về các dịch vụ hỗ trợ SKTT dành cho sinh viên. Nhìn chung, chương trình có hiệu quả trong việc nâng cao sức khỏe tâm thần bằng cách cải thiện sự tự tin của những người tham gia chương trình trong việc phản ứng với những sự đau khổ của những người khác [24]. Chương trình Mental Health Awareness in Action program thực hiện nghiên cứu trên 472 học sinh các trường THCS ở Anh.
Các học sinh được tham dự hai hội thảo và hoàn thành khảo sát liên quan đến kiến thức, thái độ và hành vi về SKTT. Trong giai đoạn đầu, các học sinh có phản ứng khá tiêu cực về các vấn đề SKTT, ở giai đoạn sau thái độ tích cực tăng lên đáng kể. Qua quá trình nghiên cứu nhận thấy có sự thay đổi lớn đối với những học sinh nữ và những học sinh có mối quan hệ cá nhân với người có vấn đề về SKTT. Kết quả của chương trình đã tạo ra những thay đổi tích cực về thái độ của những người tham gia với những người có vấn đề về SKTT [26].
Chương trình The Science of Mental Illness curiculum supplement nghiên cứu trên 1500 học sinh THCS trên toàn nước Mỹ nhằm đánh giá tác động của một chương trình can thiệp về thái độ kì thị liên quan đến các vấn đề 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hai câu hỏi nghiên cứu được kiểm tra là (1) Những kiến thức và thái độ cơ bản về SKTT của nhóm học sinh này là gì? (2) tham gia vào khóa học này có giúp nâng cao hiểu biết và cải thiện thái độ của học sinh về các vấn đề SKTT hay không? Đây là một chuỗi các hoạt động trong chương trình được hỗ trợ bởi rất nhiều đơn vị liên quan và được công nhận trên nhiều nước. Ưu điểm của chương trình là nội dung kết hợp các khám phá khoa học tiên tiến, dữ liệu khoa học chính xác và nghiên cứu trường hợp thực tế. Chương trình chức các thông tin bao quát và sử dụng các chiến lược học tập tích cực, áp dụng tư duy sáng tạo.
Các module bao gồm cả các hoạt động trên lớp dựa vào sách vở và hoạt động trên trang web, mỗi phần gồm 5-6 bài học được thiết kế trong khoảng 45 phút được viết dưới dạng kế hoạch bài học để các giáo viên không chuyên cũng có thể thực hiện được [32]. Chương trình Mental Illness Education góp phần đáng kể giúp tăng nhận thức của học sinh về sức khỏe tâm thần, và cũng giúp giảm đáng kể sự kì thị của những người tham gia đối với những người có vấn đề về sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, chương trình chưa thực sự thành công trong việc khuyến khích học sinh tìm kiếm sự trợ giúp [28] Chương trình Beyondblue Schools Research Initiative được thiết kế để đánh giá tác động của cách tiếp cận toàn diện đối với việc ngăn ngừa trầm cảm ở thanh thiếu niên, thông qua sự tăng cường các yếu tố bảo vệ từ phía môi trường và cá nhân trong bối cảnh trường học. Các yếu tố bảo vệ từ phía môi trường gồm có: an ninh và an toàn, sự hỗ trợ xã hội và mối quan hệ xã hội tích cực, sự tham gia và kết nối xã hội.
Các yếu tố bảo vệ từ phía cá nhân gồm có: kỹ năng giải quyến vấn đề, kỹ năng ứng phó và kỹ năng xã hội, phong cách suy nghĩ tích cực. Nói chung chương trình đã có hướng tiếp cận khá toàn diện và đầy đủ đối với việc ngăn ngừa trầm cảm ở thanh thiếu niên [31]. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương trình Mental health first aid đào tạo những thành viên trong cộng đồng để trợ giúp sớm cho những người mắc các vấn đề về SKTT. Khóa học gồm 12 giờ chia làm 4 bài, mỗi bài 3 giờ.
Chương trình cung cấp năm bước để sơ cứu tâm lý bao gồm: (1) đánh giá rủi ro vấn đề tự tử hoặc tự hại, (2) lắng nghe không phán xét, (3) trấn an và cung cấp thông tin, (4) khuyến khích thân chủ tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp, (5) khuyến khích những chiến lược tự lực. Chương trình đã mang lại kết quả khả quan cho những người tham gia chương trình: có sự cải thiện phù hợp với các chuyên gia y tế về phương pháp điều trị, cải thiện những hành vi giúp đỡ, tự tin hơn trong việc cung cấp sự trợ giúp và giảm khoảng cách xã hội giữa những người có vấn đề SKTT. Tuy nhiên chương trình chưa có sự đánh giá hiệu quả ở những thân chủ được sự trợ giúp từ những người đã từng tham gia chương trình [17]. Chương trình Mental Health First aid for high school teachers là một chương trình đã được chỉnh sửa sao cho phù hợp với đối tượng tham gia là những giáo viên THCS và THPT và phù hợp với đối tượng giúp đỡ hướng tới là các học sinh trong trường học.
Quy trình đánh giá và đào tạo người tham gia chương trình khá chặt chẽ, suốt cả quá trình thực hiện chương trình, những người tham gia phải thực hiện 3 bài khảo sát: khảo sát đầu vào, khảo sát đầu ra và khảo sát theo dõi sau 6 tháng; đồng thời để đánh giá tác động của chương trình đến học sinh thì cũng đã có một khảo sát dành cho học sinh sau quá trình theo dõi 6 tháng. Chương trình đào tạo đã giúp giáo viên có thêm kiến thức, thay đổi niềm tin về việc trị liệu, trở nên giống như các chuyên gia về SKTT, giảm sự kì thị và tăng sự tự tin trong việc giúp đỡ học sinh và đồng nghiệp. Hiệu quả của chương trình cũng tác động gián tiếp đến các học sinh, học sinh đã báo cáo rằng họ nhận được nhiều thông tin về SKTT hơn từ những nhân viên nhà trường. Hầu hết các thay đổi được tìm thấy trong 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 tháng theo dõi sau khóa học.
Tuy nhiên đối với những học sinh có vấn đề SKTT thì chưa tìm thấy có hiệu quả [13]. Chương trình The Guide là một trong những chương trình giáo dục kiến thức về SKTT đầu tiên được triển khai trong trường học ở Canada. Qua kết quả đánh giá hiệu quả thực hiện chương trình, các nhà nghiên cứu thấy rằng, chương trình The Guide có thể được thực hiện bởi các giáo viên trong trường học, không nhất thiết phải là các chuyên gia về SKTT.