CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ XANH 1. LÝ THUYẾT VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ XANH 1. Tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, là một trong những vấn đề cốt lõi của lý luận phát triển kinh tế. Tăng trưởng kinh tế không đồng nghĩa với việc phát triển kinh tế.
Trong điều kiện nền kinh tế thế giới đang suy giảm mạnh như hiện nay thì tăng trưởng kinh tế dường như đã và đang trở thành một lối sống. Chính phủ nước nhà cũng ưu tiên các nguồn lực của mình cho tăng trưởng kinh tế, coi đó là cái gốc, là nền tảng để giải quyết mọi vấn đề khác, đặc biệt là các vấn đề xã hội như: tạo công ăn việc làm, nâng cao mức sống của người dân, tang cường phúc lợi xã hội, xóa đói – giảm nghèo, thực hiện công bằng xã hội… Tăng trưởng kinh tế thực sự cần thiết. Các nhà khoa học đều thống nhất rằng, tăng trưởng kinh tế trước hết là một vấn đề kinh tế, song nó mang tính chính trị xã hội sâu sắc. Khái niệm tăng trưởng trong kinh tế vĩ mô chỉ là sự gia tăng sản lượng hàng hóa dịch vụ của nền kinh tế.
Khái niệm Tăng trưởng kinh tế được nhiều tác giả đề cập với nhiều cách khác nhau, song hầu hết các tác giả đều thống nhất ở định nghĩa chung nhất về tăng trưởng kinh tế như sau: “Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng về quy mô sản lượng của nền kinh tế (GDP) hay sản lượng của nền kinh tế tính trên đầu người (GDP/người) qua một thời gian nhất định”. Như vậy, tăng trưởng kinh tế là khái niệm chỉ diễn tả động thái biến đổi về số lượng sản phẩm hàng hóa và dịch vụ của toàn bộ nền kinh tế theo thời gian, nhưng chưa đề cập đến mối quan hệ của nó với xã hội. Kinh tế xanh Kinh tế xanh là một cách tiếp cận phát triển mới, được xuất hiện gắn liền với bối cảnh tác động tiêu cực ngày càng rõ rệt, to lớn của biến đổi khí hậu và đang được nhiều quốc gia quan tâm áp dụng trong hoạch định chiến lược phát triển của mình trong thế kỷ 21. Khái niệm “kinh tế xanh” (Tiếng anh là: Green Economy) được Chương trình Môi trường Liên Hiệp quốc - 2010 (UNEP) định nghĩa “là một nền kinh tế hướng tới mục tiêu cải thiện đời sống của con người và tài sản xã hội, đồng thời chú trọng giảm thiểu những hiểm họa môi trường và sự khan hiếm tài nguyên”.
Hay nói cách khác là nền kinh tế vừa mang lại hạnh phúc cho con người và công bằng xã hội, vừa giảm thiểu đáng kể các rủi ro về môi trường và khủng hoảng sinh thái. Hiểu một cách đơn giản, kinh tế xanh là nền kinh tế ít phát thải các-bon, tiết kiệm tài nguyên và tạo ra công bằng xã hội, nền kinh tế xanh trong đó bao gồm những mối liên hệ sống còn giữa kinh tế, xã hội và môi trường, và trong đó sự chuyển dịch quá trình sản xuất, cơ cấu sản xuất và tiêu dùng vừa góp phần làm giảm rác thải, ô nhiễm, sử dụng tài nguyên, nguyên liệu, năng lượng trên một đơn vị sản phẩm, vừa tạo ra những cơ hội việc làm, thúc đẩy thương mại bền vững, giảm nghèo, cải thiện công bằng và phân phối thu nhập. Tăng trưởng kinh tế xanh (còn được gọi là tăng trưởng bền vững) đang là xu hướng lựa chọn cho một tương lai không thảm họa, thân thiện với môi trường. Các khái niệm của các tổ chức khác nhau có cách diễn đạt khác nhau nhưng chúng đều quy tụ 3 điểm chính : (i) Kinh tế xanh là nền kinh tế thân thiện với môi trường, giảm phát thải khí nhà kính để giảm thiểu biến đổi khí hậu.
(ii) Kinh tế xanh là nền kinh tế tăng trưởng theo chiều sâu, hao tổn ít nhiên liệu, tăng cường các ngành công nghiệp sinh thái, đổi mới công nghệ. (iii) Kinh tế xanh là nền kinh tế tăng trưởng bền vững, xóa đói giảm nghèo và 12 phát triển công bằng. Hình dung về kinh tế xanh đó là sự kết hợp giữa 3 thành tố: Kinh tế + Xã hội + Môi trường. Một nền kinh tế xanh là một nền kinh tế hay mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên tăng trưởng bền vững và kiến thức về kinh tế học sinh thái.
Ý nghĩa của Kinh tế xanh: Tạo ra việc làm, bảo đảm tăng trưởng kinh tế bền vững và ngăn chặn ô nhiễm môi trường, nóng lên toàn cầu, cạn kiệt nguồn tài nguyên và suy thoái môi trường. Tăng trưởng kinh tế xanh Tăng trưởng kinh tế xanh không chỉ là sự lồng ghép vấn đề môi trường trong phát triển kinh tế, mà nó đã được hiểu sâu rộng hơn, đề cập đến cả phát triển cân bằng, hài hòa giữa các mục tiêu. Ngày nay nó đã được coi là một mô hình phát triển mới, được nhiều nước ủng hộ và hướng theo. Tăng trưởng kinh tế xanh là hướng tiếp cận mới trong kinh tế học hiện đại, lần đầu tiên được thảo luận một cách có hệ thống ở phạm vi quốc tế tại cuộc họp cấp bộ trưởng của Hội đồng các quốc gia, Tổ chức hợp tác phát triển kinh tế OECD vào năm 2009.
Cho tới bây giờ vẫn chưa có một định nghĩa chuẩn về tăng trưởng kinh tế xanh trong các cuộc bàn luận chính sách và trong công chúng. Tăng trưởng kinh tế xanh được mô tả như là một phương cách vừa theo đuổi mục tiêu tăng trưởng kinh tế, đồng thời đảm bảo ngăn chặn những suy thoái môi trường, sự đánh mất đa dạng sinh học và việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên không bền vững. Khái niệm này có thể có phạm vi hẹp như đáp ứng một yêu cầu cụ thể như cải thiện môi trường đến sự kết hợp giữa giảm phát thải với tăng trưởng, đến một kế hoạch toàn diện nhằm cải thiện tính hiệu quả và tính bền vững về tài nguyên môi trường. 13 Uỷ ban kinh tế xã hội khu vực Châu Á – Thái Bình Dương của Liên Hợp Quốc (NESCAP) đã định nghĩa: “Tăng trưởng kinh tế xanh là chiến lược tìm kiếm sự tối đa hoá trong sản lượng kinh tế và tối thiểu hoá gánh nặng sinh thái.
Cách tiếp cận mới tìm kiếm sự hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế và tính bền vững môi trường bằng việc thúc đẩy những thay đổi cơ bản trong sản xuất và tiêu dùng xã hội”. Ngoài Liên Hợp Quốc, các tổ chức quốc tế cũng chú ý đến tăng trưởng xanh. Vào tháng 6 năm 2009, Tổ chức hợp tác phát triển kinh tế (OECD) được yêu cầu xây dựng chiến lược tăng trưởng kinh tế xanh để tìm kiếm một sự hồi phục kinh tế nhanh chóng trong khủng hoảng kinh tế tài chính toàn cầu thông qua sự phát triển bền vững về sinh thái và xã hội. Theo OECD, ‘‘tăng trưởng xanh là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đồng thời đảm bảo các nguồn tài sản tự nhiên tiếp tục cung cấp các tài nguyên và dịch vụ môi trường thiết yếu cho cuộc sống của chúng ta.
Để thực hiện điều này, tăng trưởng xanh phải là nhân tố xúc tác trong việc đầu tư và đổi mới, là cơ sở cho sự tăng trưởng bền vững và tăng cường tạo ra các cơ hội kinh tế mới’’. Tóm lại, tăng trưởng kinh tế xanh là phương cách tăng trưởng nhằm vừa đạt được mục tăng trưởng kinh tế nhưng phải đảm bảo tính bền vững về mặt môi trường, vừa đảm bảo sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, qua đó giải quyết một số vấn đề xã hội bức xúc. Đặc biệt, tăng trưởng kinh tế xanh được đặt trên nền tảng khoa học công nghệ tiên tiến hiện đại với quy trình và công nghệ sản xuất xanh. Vai trò tăng trưởng kinh tế xanh Tăng trưởng kinh tế xanh sẽ góp phần tăng trưởng bền vững bảo đảm an ninh, tăng thu nhập – xóa đói giảm nghèo – tạo ra việc làm ổn định, tăng năng lực sản xuất, giảm thiểu rủi ro và không tác động xấu đến môi trường.
Với mục tiêu đó, tăng trưởng kinh tế xanh đóng vai trò quan trọng trong việc thúc 14 đẩy phát triển nền kinh tế bền vững cả về mặc môi trường, phúc lợi xã hội, thể hiện như: Thứ nhất, tăng trưởng kinh tế xanh đóng vai trò quan trọng trong phát triển bền vững, cải thiện chuỗi giá trị; sự phát triển ấy có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng hay làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Phát triển bền vững đòi hỏi sự tiến bộ và tăng cường sức mạnh cả 3 yếu tố có tính chất phụ thuộc và tương hỗ: kinh tế, xã hội, môi trường. Trong nền kinh tế xanh, thay vì bị coi là nơi hấp thụ chất thải tạo ra bởi các hoạt động kinh tế một cách thụ động, thì môi trường trong nền kinh tế xanh được xem là nhân tố tính quyết định và thịnh vượng lâu dài. Tăng trưởng kinh tế xanh sẽ đem lại sự ổn định và thịnh vượng lâu dài, nhân tố môi trường thực sự đóng vai trò như là chất xúc tác cho tăng trưởng và đổi mới trong nền kinh tế xanh.
Thứ hai, tăng trưởng kinh tế xanh góp phần xóa đói giảm nghèo, mà không phải trả giá đắt cho việc khai thác quá mức các nguồn tài nguyên thiên nhiên như: khoáng sản, nước, rừng, không khí. Một điều quan trọng là với mục đích tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản và cải thiện cơ sở hạ tầng. Hướng tới nền kinh tế xanh được coi như là một trong những phương thức nhằm xóa đói giảm nghèo và cải thiện tổng thể chất lượng cuộc sống. Thứ ba, tăng trưởng kinh tế xanh tạo ra hàng loạt việc làm mới và có nhiều tiềm năng.
Tăng trưởng kinh tế xanh có khả năng tạo ra việc làm trong một số lĩnh vực như nông nghiệp hữu cơ, năng lượng tái tạo, giao thông công cộng, cải tạo các khu công nghiệp, tái chế. Một công việc tốt được hiểu như là công việc có năng suất lao động cao, cùng với hiệu quả về cải thiện môi trường sinh thái và ổn định lượng khí thải ra ở mức thấp, sẽ góp phần tăng thu nhập, thúc đẩy tăng trưởng và giúp bảo vệ môi trường – khí hậu. Đã có rất nhiều những việc làm xanh như vậy được tạo ra, đặc biệt là trong ngành năng 15 lượng tái tạo như kỹ thuật điện, hiệu quả năng lượng, công nghệ môi trường, năng lượng mặt trời, năng lượng gió. Thứ tư, tăng trưởng kinh tế xanh có khả năng tạo ra tăng trưởng kinh tế và phúc lợi xã hội.
Hiện nay, tổng sản phẩm quốc nội vẫn được sử dụng như là cách phổ biến nhất để đánh giá một nền kinh tế.