CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA LỰC LƯỢNG QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TRONG VIỆC ĐẤU TRANH CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP 1. Công tác quản lý thị trường 1. Lịch sử ngành quản lý thị trường Có thể khẳng định: việc hình thành và phát triển của lực lượng QLTT các cấp gắn với yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chính trị của từng thời kỳ cách mạng. Giai đoạn 1957 – 1975 Sau năm 1954, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc ta kết thúc thắng lợi, mở ra một thời kỳ mới cho cách mạng nước nhà.
Tuy nhiên, do âm mưu của kẻ thù nên sau Hiệp định Geneve (1954), đất nước ta bị chia cắt thành hai miền Nam – Bắc, lấy vĩ tuyến 17 làm ranh giới. Vì vậy, các hoạt động kinh tế – xã hội nhằm xây dựng CNXH đều diễn ra ở miền Bắc. Tuy đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ, nhưng quá trình này cũng gặp không ít khó khăn, nhất là trong các khâu sản xuất, tiêu dùng và phân phối sản phẩm kinh tế do phần lớn cơ sở hạ tầng đã bị chiến tranh phá hủy. Bên cạnh đó là việc các phần tử xấu lợi dụng tình hình nhằm gây kích động về chính trị và gây rối thị trường, chúng thực hiện các hành vi vơ vét, tích trữ hàng hóa nhằm tạo ra sự khan hiếm để nâng giá gây thiệt hại cho người tiêu dùng và cho nền kinh tế quốc dân.
Trước tình hình đó, bên cạnh việc thực hiện cải tạo công – thương nghiệp tư bản tư doanh và thực hiện chế độ phân phối hàng hóa cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn thì việc kiểm soát thị trường hàng hóa nhằm ổn định tình hình kinh tế, đảm bảo cho việc hoàn thành các mục tiêu kinh tế – xã hội ở tầm vĩ mô, là LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 một yêu cầu cấp thiết. Để đáp ứng yêu cầu trên, ngày 03/7/1957 Thủ tướng Chính phủ ký Nghị định thành lập Ban QLTT Trung ương và các Ban QLTT ở các tỉnh, thành phố, khu tự trị, chức vụ trưởng Ban do cụ Bùi Công Trừng – Chủ nhiệm Văn phòng Tài chính, Thương nghiệp Thủ tướng phủ – đảm nhiệm. Nhiệm vụ chính của Ban QLTT Trung ương là giúp Chính phủ nghiên cứu chủ trương, chính sách QLTT, chống đầu cơ, tích trữ, đảm bảo các nhu yếu phẩm được phân phối đến tận tay các đối tượng được Nhà nước cung cấp; đồng thời chỉ đạo việc thực hiện các chủ trương, chính sách đó trong phạm vi toàn miền Bắc. Giai đoạn 1975 – 1986 Sau cuộc kháng chiến chống Mỹ toàn thắng, cả nước ta cùng chung tay xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Tuy nhiên, do xuất phát điểm thấp cùng với hậu quả nặng nề của chiến tranh và sự cấm vận của đế quốc Mỹ nên tình hình kinh tế – xã hội của nước ta thời điểm này là vô cùng khó khăn, thị trường hàng hóa khan hiếm, bắt đầu xuất hiện các hoạt động buôn lậu và GLTM với quy mô nhỏ. Trước yêu cầu mới của tình hình cách mạng, việc kiện toàn bộ máy tổ chức của lực lượng QLTT là cần thiết nhằm tạo sự ổn định thị trường trong nước, tạo đà cho việc thực hiện thành công các mục tiêu kinh tế – xã hội khác. Vì vậy, ngày 16/7/1982 Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (HĐBT) ký Quyết định số 190/CP thành lập Ban Chỉ đạo QLTT Trung ương trực thuộc HĐBT, chức vụ trưởng Ban do đồng chí Bộ trưởng Bộ Nội thương phụ trách. Đồng thời, để có tổ chức trực tiếp thực hiện nhiệm vụ KTKS thị trường, ngày 02/10/1985 HĐBT ban hành Nghị quyết số 249 quyết định thành lập Đội QLTT trực thuộc Ban Chỉ đạo QLTT cấp tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc trung ương và cấp huyện, thị xã đánh dấu việc hình thành tổ chức chuyên trách kiểm tra.
Giai đoạn 1986 – 1995 Thực hiện đường lối “Đổi mới” theo Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI (năm 1986) của Đảng, kinh tế nước ta có nhiều khởi sắc: sản xuất phát triển; lưu thông hàng hóa được mở rộng; đời sống nhân dân được cải thiện. Bên cạnh đó, tình trạng buôn lậu qua biên giới, trốn thuế và đặc biệt là buôn lậu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 đường biển thông qua các tàu viễn dương xuất hiện và gia tăng đáng báo động. Trước tình hình đó, tháng 8/1990, Chủ tịch HĐBT quyết định thành lập Ban công tác đặc nhiệm phía Nam và Ban công tác đặc nhiệm phía Bắc, hai Ban công tác này được đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch HĐBT, nhằm đáp ứng yêu cầu trong công tác đấu tranh chống buôn lậu và GLTM. Tuy nhiên, hai Ban công tác đặc nhiệm này không thay thế Ban chỉ đạo QLTT Trung ương và không làm nhiệm vụ tổ chức thực hiện các chủ trương, biện pháp đấu tranh chống buôn lậu của các ngành, các cấp mà có các Đội kiểm tra đặc biệt liên ngành hoạt động tại một số địa bàn trọng điểm để KTKS nhằm phát hiện và ngăn chặn kịp thời các vụ buôn lậu.
Như vậy, để thực hiện việc KTKS thị trường chống buôn lậu và GLTM thì ngoài sự tham gia của các cấp, các ngành, riêng ngành QLTT có ba đơn vị đều trực thuộc HĐBT tham gia chỉ đạo và thực hiện trong cả nước; điều đó cho thấy sự quan tâm của Đảng và Nhà nước trong việc đấu tranh chống buôn lậu và GLTM, tuy nhiên, việc một ngành mà có tới ba tổ chức trực thuộc HĐBT là điều bất hợp lý, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu tình hình mới, đồng thời thống nhất chỉ đạo công tác QLTT, chống đầu cơ, buôn lậu, sản xuất và buôn bán hàng giả và các hành vi kinh doanh trái phép khác, ngày 06/12/1991 Hội đồng Bộ trưởng ra Nghị định số 398/ HĐBT về thành lập Ban chỉ đạo QLTT Trung ương trên cơ sở hợp nhất Ban công tác đặc nhiệm phía Nam và phía Bắc với Ban chỉ đạo QLTT Trung ương. Ở cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thành lập Ban chỉ đạo QLTT tỉnh, thành phố trên cơ sở hợp nhất tiểu Ban đặc nhiệm chống buôn lậu và Ban chỉ đạo QLTT dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố. Giai đoạn từ 1995 đến nay Với việc Mỹ bãi bỏ cấm vận nước ta và Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (gọi tắt là ASEAN) thì vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế đã được nâng lên một cách rõ rệt, quan hệ kinh tế đối ngoại được khai thông và mở rộng; bên cạnh đó, kinh tế trong nước đi vào ổn định và có những bước phát triển mới.
Vì vậy, công tác QLTT nhằm chống đầu cơ, buôn lậu, sản xuất, buôn bán hàng giả và các hành vi kinh doanh trái phép LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 khác đặt ra những yêu cầu mới đòi hỏi Chính phủ phải tổ chức lại công tác chỉ đạo QLTT theo hướng xây dựng lực lượng vừa hiện đại vừa chính quy, không là lực lượng kiêm nhiệm, liên ngành nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập. Ngày 25/4/1994, Chính phủ ban hành Nghị định số 35/CP giao Bộ Thương mại thống nhất chỉ đạo công tác QLTT trong cả nước, tổ chức phối hợp giữa các ngành, các địa phương trong việc chống đầu cơ, buôn lậu, sản xuất và buôn bán hàng giả và các hành vi kinh doanh trái phép khác. Tiếp theo, ngày 23/01/1995, Chính phủ ban hành Nghị định số 10/CP quy định về tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Quản lý thị trường. Đồng thời, Bộ Chính trị Trung ương Đảng có Nghị quyết số 12/NQ-TW ngày 03/5/1996 về Thương nghiệp, Nghị quyết có định hướng xây dựng lực lượng QLTT theo yêu cầu chính quy và tổ chức chặt chẽ [8].
Công tác quản lý thị trường trong quá trình hội nhập Cơ sở pháp lý cho việc hình thành hệ thống tổ chức, xác định chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của lực lượng QLTT trong quá trình hội nhập là Nghị định số 10/CP ngày 23/01/1995 của Chính phủ và Nghị định số 27/2008/NĐ-CP ngày 13/3/2008 của Chính phủ quy định về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 10/CP ngày 23/01/1995 của Chính phủ. Về tổ chức Cấp Trung ương: Cục QLTT trực thuộc Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương) trên cơ sở sáp nhập bộ máy chuyên trách của Ban Chỉ đạo QLTT trung ương chuyển giao về Bộ Thương mại và Vụ quản lý thị trường thuộc Bộ Thương mại. Cục QLTT do Cục trưởng phụ trách, có một số Phó cục trưởng giúp việc; việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Cục trưởng, Phó cục trưởng do Bộ trưởng Bộ Công Thương quyết định. Cấp tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương: Chi cục QLTT trực thuộc Sở Thương mại – Du lịch (nay là Sở Công Thương) trên cơ sở tổ chức lại bộ máy chuyên trách của Ban Chỉ đạo QLTT tỉnh.
Chi cục QLTT do CCT (chức danh Phó Giám đốc Sở) phụ trách, có một số Phó CCT giúp việc; việc bổ nhiệm, miễn nhiệm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 CCT do Chủ tịch UBND tỉnh quyết định; việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Phó CCT do Giám đốc Sở Công Thương quyết định sau khi thỏa thuận với Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh. Cấp quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là cấp huyện) theo yêu cầu cụ thể trên từng địa bàn, Chủ tịch UBND tỉnh quyết định việc thành lập các Đội QLTT trực thuộc Chi cục QLTT hoạt động trên địa bàn huyện hoặc liên huyện, trên cơ sở tổ chức lại các Đội kiểm tra thị trường hiện có ở địa phương. Tên Đội QLTT thống nhất đặt theo số hiệu 1,2,3…để đảm bảo hoạt động trên phạm vi toàn tỉnh, thành phố, Đội được phân công kiểm tra trên địa bàn cụ thể huyện hoặc liên huyện. Ngoài hình thức tổ chức Đội theo địa bàn, có thể tổ chức Đội theo tính chất nghiệp vụ hoặc cơ động (không theo địa bàn).
Trong mỗi Đội được tổ chức thành nhiều Tổ công tác, mỗi tổ có từ 03 người trở lên. Đội QLTT do Đội trưởng phụ trách, có một số Phó Đội trưởng giúp việc; việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Đội trưởng, Phó Đội trưởng do Giám đốc Sở Công Thương quyết định. SƠ ĐỒ 1: HỆ THỐNG TỔ CHỨC LỰC LƯỢNG QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG 1. Về chức năng, nhiệm vụ Về chức năng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.