mở đầu của một chu trình ngân sách, đó là việc dự trù, dự báo, tính toán trước để đưa ra được các số liệu dự kiến về việc thực hiện thu, chi ngân sách huyện trong năm ngân sách tiếp theo. Lập dự toán là khâu đầu tiên của chu trình quản lý NSNN, quyết định nhiệm vụ và quy mô thu, chi ngân sách trong một năm của ngân sách huyện cũng như của một đơn vị dự toán huyện. Lập dự toán quyết định chất lượng quản lý vì quản lý ngân sách trước hết là quản lý theo dự toán được duyệt. Dự toán ngân sách là bản dự trù các khoản thu, chi ngân sách theo các chỉ tiêu xác định, được HĐND huyện phê chuẩn, UBND huyện quyết định là căn cứ để thực hiện thu, chi NSNN huyện.
Dự toán ngân sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc triển khai thực hiện thu, chi NSNN hàng năm. Để đảm bảo cho các mục tiêu phát triển KT-XH và các chính sách, chế độ của Nhà nước được thực hiện và đạt hiệu quả cao, đòi hỏi dự toán ngân sách huyện được xây dựng hàng năm phải khoa học, chính xác, sát với thực tế và đúng chính sách chế độ của Nhà nước. Thông qua việc lập dự toán ngân sách để tính khả năng và nhu cầu về kinh tế, tài chính của huyện trong từng năm, từng giai đoạn từ đó phát huy được những thế mạnh và hạn chế đến mức thấp nhất những khó khăn, trở ngại. Lập dự toán ngân sách phải đảm bảo: Dự toán ngân sách phải tổng hợp theo từng lĩnh vực thu, chi và theo cơ cấu giữa chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển.
Đúng yêu cầu, nội dung, biểu mẫu và thời hạn theo quy định tại Thông tư 59/2003/TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ Tài chính và Thông tư 13 hướng dẫn về yêu cầu nội dung và thời hạn lập dự toán NSNN hàng năm của Bộ Tài chính và phải kèm theo báo cáo thuyết minh rõ cơ sở, căn cứ tính toán. Dự toán ngân sách huyện phải bảo đảm cân đối theo nguyên tắc: thu bằng chi, nếu thu thấp hơn chi thì ngân sách tỉnh sẽ bổ sung cân đối. Quy trình lập dự toán NSNN cấp huyện: Vào tháng 6 hàng năm, Thủ tướng Chính phủ quyết định lập kế hoạch phát triển KT-XH và dự toán NSNN năm sau, trên cơ sở đó Bộ Tài chính hướng dẫn về yêu cầu, nội dung, thời hạn lập và thông báo số kiểm tra đối với các ngành, địa phương để lập dự toán từ cơ sở. Đối với năm đầu của thời kỳ ổn định ngân sách, cơ quan tài chính chủ trì phối hợp với cơ quan thuế tổ chức làm việc với UBND các xã, thị trấn, các cơ quan, đơn vị dự toán ngân sách huyện về dự toán ngân sách; cơ quan tài chính có quyền yêu cầu bố trí lại những khoản thu, chi trong dự toán chưa đúng chế độ, tiêu chuẩn, chưa hợp lý, chưa tiết kiệm, chưa phù hợp với khả năng ngân sách và định hướng phát triển KT-XH của huyện.
Đối với các năm tiếp theo của thời kỳ ổn định, cơ quan tài chính chỉ làm việc khi UBND các xã, thị trấn khi có đề nghị; trong quá trình làm việc nếu có ý kiến khác nhau giữa cơ quan tài chính với các cơ quan cùng cấp và chính quyền cấp dưới, cơ quan tài chính phải báo cáo UBND huyện quyết định. Cơ quan tài chính chủ trì phối hợp với cơ quan thuế và các cơ quan liên quan cùng cấp trong việc tổng hợp, lập dự toán ngân sách theo lĩnh vực ở cấp mình. Đề xuất các phương án cân đối ngân sách và các biện pháp nhằm thực hiện chính sách tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách. Quyết định, phân bổ, giao dự toán NSNN huyện: Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách của UBND tỉnh; UBND huyện trình HĐND cùng cấp quyết định dự toán thu, chi ngân sách địa phương và 14 phương án phân bổ dự toán ngân sách cấp mình chậm nhất là 10 ngày kể từ ngày HĐND tỉnh trực tiếp quyết định dự toán và phân bổ ngân sách.
Căn cứ Nghị quyết của HĐND huyện, UBND huyện quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách chi từng cơ quan, đơn vị trực thuộc huyện và giao nhiệm vụ thu, chi và mức bổ sung ngân sách cho từng xã, thị trấn trước ngày 31 tháng 12 hàng năm. Chậm nhất 5 ngày sau khi HĐND quyết định dự toán ngân sách hoặc dự toán ngân sách điều chỉnh, UBND huyện có trách nhiệm báo cáo UBND tỉnh và Sở Tài chính. Phòng Tài chính - Kế hoạch kiểm tra Nghị quyết về dự toán ngân sách của HĐND cấp xã, trong trường hợp cần thiết báo cáo UBND huyện yêu cầu HĐND cấp xã điều chỉnh lại dự toán ngân sách cấp xã. * Chấp hành dự toán ngân sách huyện Chấp hành ngân sách là một trong các khâu của chu trình ngân sách.
Chấp hành ngân sách là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế - tài chính nhằm biến các chỉ tiêu thu, chi trong dự toán ngân sách hàng năm của huyện thành hiện thực. Mục tiêu của chấp hành dự toán là trên cơ sở không ngừng bồi dưỡng phát triển nguồn thu, tìm mọi biện pháp động viên khai thác, đảm bảo đạt và vượt kế hoạch do tỉnh, nghị quyết HĐND huyện giao, đáp ứng nhu cầu chi tiêu của chính quyền cấp huyện đã được hoạch định trong dự toán chi và đảm bảo chi đầy đủ, kịp thời phục vụ cho hoạt động của bộ máy Nhà nước và thực hiện các chương trình KT-XH đã được hoạch định trong năm kế hoạch sao cho tiết kiệm và đạt hiệu quả. Sau khi ngân sách được phê chuẩn và năm ngân sách bắt đầu thì việc thực hiện ngân sách được triển khai. Nội dung của quá trình này là tổ chức thu NSNN và bố trí cấp phát kinh phí của NSNN cho các nhu cầu đã được phê chuẩn.
Nhiệm vụ chấp hành ngân sách thuộc về tất cả các pháp nhân và 15 thể nhân, mà người điều hành là UBND huyện, Phòng Tài chính - KH là cơ quan tham mưu có vị trí quan trọng giúp UBND huyện cụ thể hóa các nội dung trên. Đối với công tác chấp hành dự toán thu ngân sách: Các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp đầy đủ, đúng hạn các khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác vào ngân sách theo quy định của pháp luật. Trường hợp chậm nộp mà không được phép sẽ bị cưỡng chế thu nộp theo quy định của các luật, pháp lệnh thuế và quy định tại Điều 46 của Nghị định số 60/2003/NĐ - CP ngày 06/6/2003 của Chính phủ. Toàn bộ các khoản thu của ngân sách phải nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước, trừ một số khoản cơ quan thu có thể thu trực tiếp song phải định kỳ nộp vào Kho bạc Nhà nước theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính.
Trong năm các cơ quan thu (Thuế, Phòng Tài chính - KH, UBND các xã, thị trấn và các đơn vị sự nghiệp .) không ngừng phát triển nguồn thu, tìm mọi biện pháp khai thác, nuôi dưỡng nguồn thu sao cho đạt và vượt tỷ lệ theo dự toán được HĐND huyện phê chuẩn. Các cơ quan thu xây dựng dự toán theo quý, năm; đồng thời lập bộ thu, tính mục thu và ra thông báo thu. Quản lý, đôn đốc các đối tượng nộp tiền theo đúng chế độ quy định và nộp đầy đủ, kịp thời các khoản thu vào ngân sách hoặc tài khoản tiền gửi qua xác nhận của KBNN. Tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp ngân sách : kê khai đầy đủ các khoản nộp theo đúng chế độ và chấp hành nghiêm thông báo nộp ngân sách của cơ quan thu; có quyền khiếu nại về việc cơ quan thuế ra thông báo thu và xử lý thu không đúng chế độ quy định.
Đối với công tác chấp hành dự toán chi ngân sách: Căn cứ vào dự toán chi ngân sách hàng năm được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi của đơn vị theo đúng chế độ tiêu chuẩn, định mức, cơ quan Tài chính và KBNN thực hiện chi trả, thanh toán các khoản chi ngân sách theo 16 nguyên tắc thanh toán trực tiếp từ KBNN cho người hưởng lương, người cung cấp hàng hóa, dịch vụ và người nhận thầu (gọi chung là đối tượng thụ hưởng). Chấp hành dự toán chi nhằm đảm bảo đầy đủ, kịp thời nguồn kinh phí của ngân sách cho hoạt động của bộ máy Nhà nước về thực hiện các chương trình KTXH đã được hoạch định trong năm kế hoạch. Thực hiện thông báo dự toán chi thường xuyên và cấp phát kinh phí chi đầu tư xây dựng cơ bản trên cơ sở các định mức tiêu chuẩn, đúng kế hoạch được duyệt. Quy trình quản lý công tác chấp hành dự toán NSNN huyện: UBND Huyện thực hiện quyền phân bổ và giao dự toán chi tiết theo bốn nhóm mục chi thanh toán cá nhân, chi chuyên môn nghiệp vụ, chi mua sắm sữa chữa và chi thường xuyên khác cho các đơn vị dự toán cấp dưới và cũng là cơ sở cho KBNN thực hiện kiểm soát chi theo quy định.
Phòng Tài chính - KH có trách nhiệm thẩm định phương án phân bổ của đơn vị dự toán cấp I. Đơn vị dự toán toán thực hiện quyền của mình đối với dự toán ngân sách được cấp có thẩm quyền giao: Căn cứ chế độ, chính sách, tiêu chuẩn, định mức, các đơn vị tổ chức thực hiện dự toán ngân sách được giao cả năm và tự phân chia nhu cầu chi theo quý, tháng theo bốn nhóm mục để đảm bảo tiến độ công việc của đơn vị. Phòng Tài chính - KH lập kế hoạch điều hành ngân sách theo quý để chủ động bố trí nguồn vốn thanh toán và điều hành ngân sách trong quý cũng như cả năm. Nội dung và trách nhiệm tham mưu điều ngân sách: Cụ thể hóa dự toán cả năm do HĐND huyện giao làm cơ sở cho cơ quan thu, phòng Tài chính-KH, KBNN tổ chức thực hiện điều hành ngân sách chủ động điều hành trong năm.
Trên cơ sở dự toán ngân sách được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao, KBNN huyện tổ chức thu và thực hiện kiểm soát chi thanh toán theo đề nghị của đơn vị dự toán theo chế độ quy định. Căn cứ vào dự toán NSNN 17 được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ, thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách ra quyết định chuẩn chi gửi KBNN, KBNN kiểm tra tính hợp pháp của các tài liệu cần thiết theo quy định của pháp luật và thực hiện chi ngân sách khi có đủ các điều kiện (theo quy định của khoản 2 điều 5 Luật NSNN theo phương thức thanh toán trực tiếp).