PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hải quan giữ trọng trách là "Người gác cửa nền kinh tế", thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình về công tác thủ tục Hải quan, thu thuế xuất nhập khẩu, chống buôn lậu và gian lận thương mại, trong đó kiểm tra, giám sát Hải quan có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thông qua công tác kiểm tra, giám sát đối với các đối tượng chịu sự quản lý Hải quan về hàng hoá, hành lý xuất nhập khẩu, phương tiện xuất nhập cảnh.Đó là cơ sở quan trọng cho công tác thuế tiến hành "Thu đúng thu đủ" góp phần ngăn chặn các hành vi buôn lậu và gian lận thương mại. Cơ quan Hải quan thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình về công tác thủ tục Hải quan, thu thuế xuất nhập khẩu, chống buôn lậu và gian lận thương mại, trong đó kiểm tra, giám sát Hải quan có ý nghĩa quan trọng.
Có kiểm tra, giám sát chặt chẽ các đối tượng chịu sự quản lý Hải quan với hàng hoá, hành lý xuất nhập khẩu, phương tiện xuất nhập cảnh; kiểm tra, giám sát Hải quan là cơ sở cho công tác thuế tiến hành thu đúng, thu đủ, nộp kịp thời ngân sách nhà nước, góp phần ngăn chặn các hành vi buôn lậu và gian lận thương mại. Công tác kiểm tra, giám sát Hải quan luôn được cải tiến và tăng cường thể hiện vai trò qua các văn bản quy định và việc tổ chức thực hiện, tuy vậy hoạt động này vần còn nhiều bất cập, nhiều kẽ hở nên tình trạng vi phạm pháp luật Hải quan vẫn xảy ra. Cao Bằng là một tỉnh biên giới có 05 cặp cửa khẩu với Trung Quốc, những năm gần đây có hoạt động xuất nhập khẩu khá sôi động với tốc độ tăng trưởng nhanh, do vậy cũng đặt ra những nhiệm vụ nặng nề trong kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu hàng hóa tại các cửa khẩu của Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng. Những năm qua, ngành hải quan đã tăng cường hiện đại hóa, định kỳ đối thoại, lắng nghe, giải quyết kiến nghị để tạo thuận lợi và thu hút doanh nghiệp XNK hàng hóa qua địa bàn.
Nhưng Cao Bằng chưa có khu công nghiệp, vùng sản xuất nông, lâm nghiệp hàng hóa tập trung phục vụ xuất khẩu cho nên hàng hóa XNK chủ yếu chỉ trung chuyển qua địa bàn. Trong khi đó, khoảng cách từ địa phương khác đến Cao Bằng 2 khá xa, chỉ có đường bộ, không có các loại hình giao thông khác; đường giao thông vào một số cửa khẩu, lối mở, điểm thông quan hàng hóa trong nhiều năm gần đây bị xuống cấp chưa được đầu tư cải tạo. Đây là những “điểm nghẽn” hạn chế năng lực phát triển của địa phương, cần sớm được khắc phục. Mặc dù cơ sở hạ tầng thời gian qua được tỉnh quan tâm quy hoạch và dành nguồn lực đầu tư xây dựng nhưng do nhu cầu thực tế cao, ngân sách của tỉnh Cao Bằng hạn hẹp, cho nên cơ sở hạ tầng phục vụ các hoạt động kinh tế cửa khẩu còn thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.
Bên cạnh đó, trong quá trình thực hiện các biện pháp nghiệp vụ kiểm tra, giám sát hải quan của Lực lượng kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu thời gian qua cũng đã bộc lộ một số hạn chế, khó khăn, bất cập vướng mắc liên quan đến thể chế, chính sách, chuyên môn nghiệp vụ, mặt khác đội ngũ cán bộ công chức làm công tác kiểm tra, giám sát còn hạn chế về năng lực chuyên môn, kỹ năng sử dụng trang thiết bị kỹ thuật. gây nhiều khó khăn trong công tác phát hiện, bắt giữ, xử lý các hành vi buôn lậu vận chuyển trái phép hàng hóa, ma túy qua biên giới trên địa bàn. Thực trạng trên đòi hỏi lực lượng kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu của ngành Hải quan phải có sự đổi mới theo hướng từng bước chuyên sâu, chuyên nghiệp, từng bước chính quy, hiện đại, đủ khả năng gánh vác trách nhiệm "người gác cửa" của nền kinh tế, góp phần đảm bảo an ninh quốc gia, an toàn sức khỏe cộng đồng, đáp ứng yêu cầu quản lý hải quan trong tình hình mới. Xuất phát từ những lý do cơ bản trên đây, tôi thấy vấn đề tăng cường kiểm tra, giám sát Hảiquan đối hàng hóa xuất nhập khẩu tại các cửa khẩu do Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng quản lý trong giai đoạn hiện nay là một yêu cầu cấp bách.
Vì vậy, Tôi chọn đề tài “Tăng cƣờng kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu hàng hóa tại Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng” làm luận văn tốt nghiệp. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu hàng hóa nói chung và thực thi chính sách chống buôn lậu, gian lận thương mại nói riêng, đáng quan tâm là những công trình sau: 3 - Luận án tiến sỹ của Vũ Ngọc Anh về Đổi mới và hoàn thiện pháp luật về Hải quan ở nước ta hiện nay, Luận án tiến sỹ, Đại học Luật Hà Nội. - Lê Thanh Bình, Chống buôn lậu và gian lận thương mại, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998. - Lê Văn Tới, Buôn lậu và chống buôn lậu, nhận diện và giải pháp, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000; - Luận văn thạc sĩ của Lê Văn Lương, Hoàn thiện hoạt động kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu hàng hóa tại Cục Hải quan tỉnh Quảng Trị,Luận văn thạc sĩ, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2019.
Các công trình nghiên cứu đã phân tích, đánh giá vấn đề kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu hàng hóa; buôn lậu và đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại ở những góc độ khác nhau, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu về công tác kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu hàng hóa tại Cục Hải quan trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài này sẽ có ý nghĩa thiết thực trong việc kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu hàng hóa của lực lượng Hải quan nói chung và của Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng nói riêng. Mục tiêu nghiên cứu 3. Mục tiêu tổng quan Đánh giá được thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường kiểm tra giám sát xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng.
Mục tiêu cụ thể Để thực hiện được mục tiêu tổng quan nêu trên, mục tiêu cụ thể của đề tài được xác định: - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan cấp tỉnh. - Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan cấp tỉnh. - Phân tích thực trạng về kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng. 4 - Đề xuất phương hướng và giải pháp tăng cường kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu tại Cục hải quan tỉnh Cao Bằng thời gian tới.
Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Những vấn đề lý luận và thực tiễn về kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu của Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng. Phạm vi nghiên cứu - Nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu công tác kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng. - Thời gian: kiểm tra giám sát hải quan về xuất nhập khẩu từ 2015 đến 2019.
Phƣơng pháp nghiên cứu 5. Các phương pháp Thực hiện đề tài, tác giả luận văn đã sử dụng các phương pháp như: Phương pháp thu thập, xử lý và phân tích tài liệu; Phương pháp thống kê, mô tả; Phương pháp so sánh… trong nghiên cứu một số nội dung của đề tài về kiểm tra giám sát tại Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng. Phương pháp tiếp cận Nguồn thu thập thông tin gồm hai nguồn thông tin sơ cấp và thứ cấp. Do đó, tác giả sẽ tiến hành xử lý thông tin như sau: Đối với thông tin thứ cấp, thông tin sơ cấp được tổng hợp tổng hợp và xử lý thông tin, sử dụng các công cụ tính toán trên phần mềm Excel: Nhập dữ liệu và tổng hợp theo các mục đích nghiên cứu, trên cơ sở thống kê mô tả, so sánh… Ngoài ra, tác giả sử dụng phương pháp đồ thị để miêu tả đặc điểm số lượng của đối tượng nghiên cứu tại Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng theo thời gian nghiên cứu.
Thông qua các đồ thị thống kê giúp mô tả được những đặc điểm cơ bản của hiện tượng một cách dễ dàng, nhanh chóng. Đây cũng là công cụ để tác giả chứng minh một cách rõ ràng sự biến đổi, thay đổi trước kiểm tra, giám sát và sau kiểm tra, giám sát tại Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng. Phương pháp thu thập số liệu Số liệuđược thu thập từ báo cáo kiểm tra, giám sát của Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng trong 5 năm, niên giám thống kê của tỉnh qua các năm và các thông tin trên internet, sách, tạp chí, các báo cáo của một số phòng chức năng của tỉnh có liên quan đến hoạt động kiểm tra, giám sát XNK hàng hóa tại tỉnh Cao Bằng, để lựa chọn thông tin, số liệu phục vụ trong quá trình nghiên cứu đề tài. Thu thập thông tin qua các báo cáo kết quả hoạt động của Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng hằng năm; tài liệu về tình hình phát triển kinh tế xã hội của tỉnh giai đoạn 2015 -2019.
Chủ yếu khai thác ở các nội dung: Tình hình tăng trưởng chung của nền kinh tế; cơ cấu kinh tế; tốc độ tăng trưởng kinh tế của một số ngành kinh tế mũi nhọn để tiến hành phân tích những biến động liên quan đến hoạt động kiểm tra, giám sát XNK hàng hóa tại cửa khẩu của Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng. Dựa trên những tài liệu thu thập, tiến hành đối chiếu giữa thực trạng hoạt động kiểm tra giám sát và nhu cầu, yêu cầu công tác kiểm tra giám sát XNK hàng hóa để thấy được vấn đề đặt ra trong công tác kiểm tra, giám sát XNK hàng hóa tại cửa khẩu của Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng, qua đó đề xuất giải pháp tăng cường kiểm tra, giám sát XNK hàng hóa tại cửa khẩu của Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng trong những năm tiếp theo. Kết cấu luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn được trình bày gồm 3 chương Chương 1: Những vấn đề cơ bản về kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu hàng hóa tại cửa khẩu của cơ quan hải quan cấp tỉnh. Chương 2: Thực trạng kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu hàng hóa tại Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng năm 2015 – 2019 Chương 3: Phương hướng và giải pháp tăng cường kiểm tra, giám sát xuất nhập khẩu hàng hóa tại các cửa khẩu của Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng.