Tài Phán Lao Động Theo Quy Định Của Pháp Luật Việt Nam

Luận án tiến sĩ luật học phân tích tài phán lao động theo quy định pháp luật Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về hệ thống pháp lý.

• Tác giả: Lưu Bình Nhưỡng
• Người hướng dẫn: Nguyễn Hữu Viện
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Tài Phán Lao Động Theo Quy Định Của Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TONG QUAN VỀ TÀI PHÁN LAO ĐỘNG
• 1.1. Khai niệm tai phan lao động
• 1.2. Ban chất, vai trò của tai phán lao động
• 1.3. Vài nét về lịch sử phát triển của tài phán lao động Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT HIỆN HANH VE TÀI PHÁN LAO DONG
• 2.1. Pháp luật về trọng tài lao động
• 2.2. Pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động tại tòa án nhân dân
• 2.3. Pháp luật về giải quyết các cuộc đình công
• 2.4. Những quy định của pháp luật về công nhận thi hành tại Việt Nam các bản án, quyết định của tòa án và trọng tài nước ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRANG CỦA TÀI PHÁN LAO ĐỘNG VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ VÀ HIỆU QUÁ CỦA TÀI PHÁN LAO ĐỘNG
• 3.1. Thực trạng của tài phán lao động
• 3.2. Những biện pháp tăng cường vai trò và hiệu quả của tài phán lao động
• KẾT LUẬN
• NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tài Phán Lao Động Việt Nam Định Nghĩa Bản Chất

Tài phán lao động (TPLĐ) là một hình thức tài phán đặc biệt, thuộc lĩnh vực lao động xã hội. Hiểu đơn giản, TPLĐ là toàn bộ hoạt động của các chủ thể có quyền lực pháp lý, nhằm giải quyết các tranh chấp lao động, các cuộc đình công và các vấn đề khác phát sinh trong quá trình lao động. Các chủ thể có thẩm quyền sẽ đưa ra phán quyết, phân định tính hợp pháp và đúng đắn trong hành vi của các chủ thể. TPLĐ ra đời từ yêu cầu giải quyết các vấn đề lao động, sử dụng như một phương thức hiệu quả để giải quyết các cuộc đình công và bế xưởng trong lĩnh vực công nghiệp. Theo luật sư Michael Schoden, TPLĐ là lĩnh vực tài phán gồm những tranh chấp phát sinh từ luật lao động thông qua luật TPLĐ. Điều này khẳng định TPLĐ là một hình thức tài phán song song với các hình thức tài phán khác.

1.1. Khái niệm Tài Phán trong Bối Cảnh Luật Lao Động

Thuật ngữ “tài phán” ít được sử dụng rộng rãi, ngay cả trong các tài liệu pháp lý. Tuy nhiên, có thể hiểu “tài phán” là sự xét xử, phân định phải trái. Về mặt xã hội, tài phán là hiện tượng các chủ thể thực hiện quyền tài phán, phân định tính đúng đắn trong hành vi của các bên tranh chấp. Xét về hành vi, tài phán là hoạt động phán quyết theo thẩm quyền luật định, phân định về tính đúng đắn và hợp pháp. Hành vi tài phán tạo ra hậu quả pháp lý ràng buộc. Chủ thể thực hiện hành vi tài phán phải trung lập, độc lập với các bên tranh chấp. Về mặt thể chế, tài phán là tổng hợp các quy định pháp luật về tổ chức và hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền phán quyết.

1.2. Bản Chất và Đặc Điểm Của Tài Phán Lao Động

Tài phán lao động có tính chất đặc biệt so với các loại hình tài phán khác. Thứ nhất, TPLĐ gắn liền với lĩnh vực lao động. Thứ hai, TPLĐ có sự tham gia của đại diện các bên, như tổ chức đại diện của người sử dụng lao động và tổ chức Công đoàn của người lao động. Theo cấu trúc truyền thống, TPLĐ là một thực thể ba bên: Nhà nước, giới lao động và giới sử dụng lao động. Việc tham gia của các đại diện này đảm bảo tính bình đẳng pháp lý, tăng vai trò tự quyết định của các chủ thể và nâng cao chất lượng phán quyết. Thứ ba, đối tượng mà TPLĐ giải quyết là những vấn đề đặc biệt trong đời sống xã hội: tranh chấp lao động, đình công.

II. Thực Trạng Giải Quyết Tranh Chấp Lao Động Tại Việt Nam

Thực tiễn giải quyết tranh chấp lao động (TCLĐ) tại Việt Nam còn nhiều bất cập. Số lượng vụ việc TCLĐ tăng lên theo sự phát triển của thị trường lao động. Tuy nhiên, hiệu quả giải quyết tranh chấp chưa cao, vai trò của các cơ quan TPLĐ còn mờ nhạt. Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, đội ngũ cán bộ trọng tài lao động còn thiếu kinh nghiệm và kỹ năng. Bên cạnh đó, nhận thức pháp luật của người lao động và người sử dụng lao động còn hạn chế. Cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp lao động, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, ổn định quan hệ lao động.

2.1. Số Lượng và Tính Chất Các Vụ Tranh Chấp Lao Động

Số lượng vụ tranh chấp lao động có xu hướng gia tăng theo sự phát triển của nền kinh tế thị trường và thị trường lao động. Các tranh chấp thường tập trung vào các vấn đề như: tiền lương, thời giờ làm việc, kỷ luật lao động, chấm dứt hợp đồng lao động. Tranh chấp có xu hướng phức tạp hơn, liên quan đến nhiều người lao động, gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và trật tự xã hội.

2.2. Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Giải Quyết Tranh Chấp

Hiệu quả hoạt động giải quyết tranh chấp lao động còn hạn chế. Tỷ lệ hòa giải thành công chưa cao. Thời gian giải quyết tranh chấp kéo dài. Thi hành các quyết định giải quyết tranh chấp còn gặp nhiều khó khăn. Vai trò của các cơ quan giải quyết tranh chấp, như Hội đồng hòa giải lao động cơ sở, Hòa giải viên lao động, Tòa án nhân dân, chưa được phát huy đầy đủ.

2.3. Khó khăn trong việc áp dụng luật lao động

Việc áp dụng pháp luật lao động đôi khi gặp khó khăn do nhiều yếu tố, bao gồm sự khác biệt trong diễn giải luật, sự phức tạp của các tình huống thực tế và thiếu hướng dẫn rõ ràng từ các cơ quan chức năng. Điều này có thể dẫn đến sự không nhất quán trong việc giải quyết các tranh chấp lao động và ảnh hưởng đến sự công bằng và hiệu quả của hệ thống tài phán.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Tài Phán Lao Động Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả tài phán lao động tại Việt Nam, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về lao động, bảo đảm tính minh bạch, khả thi. Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác giải quyết tranh chấp lao động. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động cho người lao động và người sử dụng lao động. Khuyến khích các hình thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án. Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan có thẩm quyền trong giải quyết tranh chấp lao động.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Về Lao Động

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật lao động, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và phù hợp với thực tiễn. Xây dựng các văn bản hướng dẫn chi tiết, cụ thể, tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng pháp luật. Nghiên cứu, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế về giải quyết tranh chấp lao động.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Giải Quyết Tranh Chấp

Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ làm công tác hòa giải tranh chấp lao động, trọng tài lao động, thẩm phán chuyên trách giải quyết các vụ án lao động. Tạo điều kiện cho cán bộ học tập, nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm với các nước có nền tài phán lao động phát triển.

3.3. Tăng cường hòa giải tranh chấp lao động

Hòa giải là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để giải quyết tranh chấp lao động một cách nhanh chóng và ít tốn kém. Cần khuyến khích và hỗ trợ các bên tranh chấp sử dụng hòa giải trước khi đưa vụ việc ra tòa án hoặc trọng tài. Điều này có thể giúp giảm tải cho hệ thống tài phán và duy trì mối quan hệ tốt đẹp giữa người lao động và người sử dụng lao động.

IV. Ứng Dụng Trọng Tài Lao Động Giải Pháp Ưu Việt Hiện Nay

Trọng tài lao động là một phương thức giải quyết tranh chấp lao động hiệu quả, nhanh chóng, linh hoạt và bảo mật. Các bên tranh chấp có thể tự do lựa chọn trọng tài viên, quy tắc tố tụng trọng tài và địa điểm giải quyết tranh chấp. Quyết định của Trọng tài lao động có giá trị chung thẩm và được thi hành theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, việc sử dụng Trọng tài lao động tại Việt Nam còn hạn chế. Cần có các biện pháp khuyến khích các bên tranh chấp lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp này.

4.1. Ưu Điểm Của Phương Thức Trọng Tài Lao Động

Trọng tài lao động có nhiều ưu điểm so với các phương thức giải quyết tranh chấp khác. Giải quyết nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và chi phí. Linh hoạt, các bên có thể tự do thỏa thuận về quy trình, địa điểm, trọng tài viên. Bảo mật thông tin, tránh ảnh hưởng đến uy tín của các bên. Quyết định trọng tài có tính ràng buộc cao.

4.2. Thúc Đẩy Sử Dụng Trọng Tài Kinh Nghiệm Thực Tiễn

Để thúc đẩy việc sử dụng trọng tài lao động, cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến về ưu điểm của phương thức này. Xây dựng đội ngũ trọng tài viên chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn cao. Đơn giản hóa thủ tục trọng tài. Hỗ trợ các bên trong quá trình trọng tài.

4.3. Mở rộng thẩm quyền của hòa giải viên lao động

Bằng cách mở rộng thẩm quyền và trao quyền lớn hơn cho hòa giải viên lao động, chúng ta có thể giúp họ giải quyết nhiều loại tranh chấp hơn một cách nhanh chóng và hiệu quả. Điều này có thể làm giảm áp lực lên tòa án và trọng tài, đồng thời mang lại giải pháp công bằng cho người lao động và người sử dụng lao động.

V. Tương Lai Tài Phán Lao Động Việt Nam Đổi Mới Và Phát Triển

Tài phán lao động tại Việt Nam cần tiếp tục đổi mới và phát triển để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Tập trung vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực của các cơ quan giải quyết tranh chấp lao động, tăng cường sự tham gia của các bên liên quan. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống Tài phán lao động hiệu quả, minh bạch, công bằng, góp phần ổn định quan hệ lao động, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

5.1. Hoàn Thiện Thể Chế Về Tài Phán Lao Động

Tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động. Xây dựng các quy trình, thủ tục giải quyết tranh chấp minh bạch, rõ ràng. Tăng cường tính độc lập, khách quan của các cơ quan giải quyết tranh chấp.

5.2. Nâng Cao Năng Lực Của Các Cơ Quan Giải Quyết

Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác giải quyết tranh chấp lao động. Trang bị cơ sở vật chất, kỹ thuật hiện đại cho các cơ quan này. Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan có liên quan.

5.3. Tăng cường sự tham gia của các bên liên quan

Sự tham gia của người lao động, người sử dụng lao động và các tổ chức đại diện của họ là rất quan trọng để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của hệ thống tài phán lao động. Cần tạo điều kiện để các bên này tham gia vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật về lao động và giải quyết tranh chấp.

VI. Án Lệ Về Tranh Chấp Lao Động Hướng Dẫn Áp Dụng Pháp Luật

Việc xây dựng và công bố án lệ về tranh chấp lao động có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn áp dụng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất trong xét xử. Các án lệ cần được lựa chọn kỹ lưỡng, phản ánh đúng bản chất của vụ việc, thể hiện rõ quan điểm pháp lý của Tòa án. Án lệ cần được công bố rộng rãi, dễ dàng tiếp cận để người dân và doanh nghiệp có thể tham khảo, áp dụng.

6.1. Vai Trò Của Án Lệ Trong Hệ Thống Pháp Luật

Án lệ là nguồn luật bổ sung, giúp làm rõ các quy định của pháp luật. Án lệ có giá trị tham khảo, hướng dẫn các Tòa án cấp dưới trong quá trình xét xử. Án lệ góp phần bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật.

6.2. Xây Dựng Và Công Bố Án Lệ Về Lao Động

Việc xây dựng án lệ cần được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, khoa học. Các án lệ cần được lựa chọn từ những vụ việc điển hình, có tính chất pháp lý phức tạp. Án lệ cần được công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng.

6.3. Phân tích các quyết định của tòa án trong các vụ việc lao động

Phân tích các quyết định của tòa án trong các vụ việc lao động là một cách quan trọng để hiểu rõ hơn về cách thức áp dụng pháp luật và các yếu tố mà tòa án xem xét khi giải quyết tranh chấp. Điều này có thể giúp người lao động, người sử dụng lao động và luật sư của họ chuẩn bị tốt hơn cho các vụ việc lao động và cải thiện kết quả của họ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tranh chấp lao động và đình công là những hiện tượng kinh tế - xã hội phát sinh trong quá trình xác lập, duy trì và chấm dứt quan hệ pháp luật lao động. Khi Việt Nam chuyển đổi cơ chế quản lý từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sự phát triển của thị trường lao động kéo theo xu hướng gia tăng về số lượng và mức độ phức tạp của các xung đột lao động. Tính đến hết tháng 9 năm 2001, trên phạm vi cả nước đã ghi nhận hơn 500 cuộc đình công cùng hàng nghìn vụ tranh chấp lao động cá nhân và tập thể. Mặc dù Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động và thiết lập các thiết chế xử lý tranh chấp, hoạt động tài phán lao động (TPLĐ) trên thực tế vẫn chưa được vận dụng rộng rãi, hiệu quả còn khiêm tốn và vai trò của các cơ quan tài phán còn mờ nhạt.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định là sự thiếu vắng một công trình khoa học ở bậc sau đại học nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống cả về cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và thực tiễn vận hành của toàn bộ hệ thống TPLĐ tại Việt Nam. Đề tài "Tài phán lao động theo quy định của pháp luật Việt Nam" do nghiên cứu sinh Lưu Bình Nhưỡng thực hiện tại Trường Đại học Luật Hà Nội (chuyên ngành Luật kinh tế, mã số 5.05.14) nhằm giải quyết khoảng trống này.

Mục đích và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của luận án được xác định gồm:

1. Nghiên cứu các cơ sở chính trị, kinh tế - xã hội, pháp lý và kinh nghiệm thực tiễn về việc tổ chức, vận hành các thể chế TPLĐ cùng lược sử phát triển TPLĐ tại Việt Nam.
2. Nghiên cứu hệ thống quy định pháp luật về TPLĐ của Việt Nam từ năm 1945 đến thời điểm nghiên cứu, trọng tâm là Bộ luật Lao động năm 1994, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
3. Nghiên cứu, so sánh các mô hình pháp luật và thực tiễn hoạt động TPLĐ của một số quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á (ASEAN).
4. Phân tích thực trạng tổ chức và hoạt động TPLĐ ở Việt Nam; từ đó đề xuất hệ thống quan điểm, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và tăng cường vai trò, hiệu quả của các thiết chế TPLĐ.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là TPLĐ theo quy định của pháp luật Việt Nam trên hai bình diện: lý luận pháp lý và thực tiễn áp dụng. Phạm vi nghiên cứu bao quát các vấn đề khái niệm, bản chất, vai trò, lịch sử lập pháp, hệ thống quy định hiện hành và thực tiễn xét xử, trọng tài tại Việt Nam từ năm 1945 đến đầu những năm 2000, có đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế tại Cộng hòa Liên bang Đức, Pháp, Thụy Điển, Anh, Hoa Kỳ, Philippines và Thái Lan.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan lịch sử nghiên cứu cho thấy các công trình liên quan đến TPLĐ trước thời điểm luận án hoàn thành chủ yếu tiếp cận theo các khía cạnh chuyên biệt hoặc phân tích các chế định riêng lẻ:

• Giáo trình và tài liệu nghiên cứu cơ bản: Giáo trình Luật lao động Việt Nam (Nguyễn Hữu Viện chủ biên, Đại học Kinh tế Quốc dân, 1972); Giáo trình Luật lao động và an ninh xã hội (Nguyễn Quang Quýnh, Sài Gòn, 1968); các giáo trình Luật Lao động của Trường Đại học Luật Hà Nội (1998, 2001) và Khoa Luật thuộc Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội (2000). Các tài liệu này tập trung giải thích các điều khoản luật thực định và nguyên lý cơ bản của luật lao động.
• Các bài viết chuyên khảo về tố tụng và tòa án: Các bài viết của tác giả Nguyễn Đắc Thắng trên Tạp chí Lao động - Xã hội gồm "Giải quyết tranh chấp lao động tại Tòa lao động" (số 7/1998) và "Nhìn lại một năm giải quyết tranh chấp lao động" (số 2/2000); bài viết của tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng trên Tạp chí Luật học (số 1/1999) về "Cách tháo gỡ một số vướng mắc khi giải quyết tranh chấp lao động tại tòa án".
• Các nghiên cứu so sánh pháp luật nước ngoài: Tác giả Chu Thị Thanh Hưởng với bài viết "Vài nét về TPLĐ ở Cộng hòa Liên bang Đức" (Tạp chí Luật học, số 1/1994); tác giả Đào Thị Hằng với bài "Đào tạo một số chức danh tư pháp ở Cộng hòa Liên bang Đức" (Tạp chí Luật học, số 2/1998).
• Các công trình của chính tác giả luận án: Luận văn thạc sĩ luật học "Tranh chấp lao động và giải quyết tranh chấp lao động" (Trường Đại học Luật Hà Nội, 1997); các bài báo chuyên ngành về cơ cấu hội đồng xét xử án lao động (Báo Pháp luật, 1995), tính thực tế của hợp đồng lao động (Tạp chí Luật học, 1998), khởi kiện vụ án lao động (Tạp chí Luật học, 1999), tranh chấp và giải quyết tranh chấp lao động tập thể (Tạp chí Luật học, 2001).
• Tài liệu quốc tế: Công trình "Facing the challenge in the Pacific Region: Contemporary Themes and Issues in Labour Law" (Đại học Melbourne, Australia, 1997) đề cập đến một số khía cạnh về TPLĐ tại Việt Nam trong bối cảnh khu vực.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết là tổng hợp, hệ thống hóa và phân tích chuyên sâu toàn bộ cơ chế TPLĐ như một hệ thống hoàn chỉnh bao gồm cả trọng tài lao động và tòa án nhân dân, làm rõ ranh giới lý luận giữa TPLĐ với tố tụng lao động, cũng như phân định thẩm quyền và thủ tục giải quyết đình công, công nhận bản án lao động nước ngoài tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin; quán triệt các chủ trương, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và cải cách tư pháp.

Về mặt lý luận, luận án tiếp cận khái niệm "tài phán" và "tài phán lao động" dưới các góc độ: bản chất (xét xử, phân định phải trái), xã hội (hiện tượng khách quan xuất phát từ quan hệ xã hội), hành vi (hoạt động ra phán quyết ràng buộc của chủ thể trung lập độc lập), thể chế (hệ thống tổ chức cơ quan tài phán) và quan hệ pháp lý. Khung phân tích xem xét TPLĐ như một cơ chế "ba bên" (Nhà nước - giới lao động - giới sử dụng lao động), mang tính chất bắt buộc hoặc tự nguyện nhằm duy trì sự cân bằng quyền lợi giữa các bên.

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được kết hợp sử dụng gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp văn bản quy phạm: Rà soát các quy định trong Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992), Bộ luật Lao động năm 1994, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 1995, Bộ luật Dân sự năm 1995 và các văn bản dưới luật.
• Phương pháp luật học so sánh: Phân tích đối chiếu mô hình TPLĐ của Việt Nam với các chuẩn mực trong các Công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO số 84, 100, 151, 154, 158) và hệ thống TPLĐ của Philippines (Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia - NLRC, Hội đồng Trung gian - Hòa giải Quốc gia - NCMB) và Thái Lan (Tòa án Lao động Trung ương và các phân chi nhánh).
• Phương pháp lịch sử: Phân kỳ quá trình hình thành và phát triển của các thiết chế TPLĐ Việt Nam qua các giai đoạn 1945 - 1984, 1985 - 1994 và 1995 đến nay.
• Phương pháp điều tra xã hội học và thống kê thực tiễn: Tổng hợp số liệu xét xử án lao động từ các báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa án nhân dân, ngành Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng số liệu thực tế về các vụ đình công và giải quyết tranh chấp lao động tại các địa phương.

Nguồn tư liệu nghiên cứu	Nội dung tư liệu và giá trị trích xuất
Văn bản pháp luật quốc gia	Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992); Bộ luật Lao động 1994; Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động 1996; Sắc lệnh 29/SL ngày 12/3/1947; Quyết định 10/HĐBT ngày 14/1/1985; Quyết định 744/TTg ngày 8/10/1996.
Chuẩn mực quốc tế (ILO)	Công ước số 84 (năm 1947), Công ước số 100 (năm 1951 - phê chuẩn theo Quyết định 796-QĐ/CTN năm 1997), Công ước số 151 (năm 1978), Công ước số 154 (năm 1981), Công ước số 158 (năm 1982).
Hệ thống pháp luật nước ngoài	Bộ luật Lao động Philippines năm 1974; Đạo luật về tổ chức và hoạt động của Tòa án Lao động Thái Lan; kinh nghiệm tổ chức TPLĐ tại CHLB Đức, Pháp, Thụy Điển, Anh, Hoa Kỳ.
Dữ liệu thực tiễn và số liệu	Báo cáo ngành Tòa án và ngành LĐTBXH về hơn 500 cuộc đình công và hàng nghìn vụ tranh chấp lao động đến tháng 9/2001; 182.667 vụ án lao động tại Thái Lan qua 20 năm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÀI PHÁN LAO ĐỘNG

Chương 1 xây dựng hệ thống khái niệm, phân loại, cơ sở hình thành và phân tích bản chất, vai trò cũng như lịch sử phát triển của TPLĐ. Tác giả định nghĩa tài phán là tổng hợp các quy định của pháp luật, theo đó các chủ thể có thẩm quyền tiến hành các hoạt động để phân định tính hợp pháp, đúng đắn trong hành vi của các bên tranh chấp nhằm bảo vệ quyền, lợi ích của các bên, của Nhà nước và xã hội. TPLĐ được xác định là tổng hợp các quy định của pháp luật lao động, theo đó các thiết chế TPLĐ (gồm tòa án và trọng tài lao động) tiến hành các hoạt động cần thiết nhằm giải quyết các tranh chấp lao động và các cuộc đình công.

Luận án phân biệt rõ sự khác biệt giữa TPLĐ và tố tụng lao động:

Tiêu chí so sánh	Tài phán lao động (TPLĐ)	Tố tụng lao động
Phạm vi áp dụng	Rộng hơn: Bao gồm quá trình trọng tài lao động, xét xử tranh chấp lao động, giải quyết đình công và công nhận bản án/quyết định lao động nước ngoài.	Hẹp hơn: Giới hạn trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động và đình công tại Tòa án nhân dân.
Chủ thể và hành vi	Tập trung vào hoạt động của các chủ thể mang quyền lực phán quyết (Hội đồng trọng tài lao động, Tòa án nhân dân). Bắt đầu từ khi thụ lý vụ việc.	Bao gồm hoạt động của cả cơ quan tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng (VKS, đương sự, luật sư, giám định...). Bắt đầu từ khi khởi kiện/khởi tố.
Hậu quả pháp lý	Tạo ra phán quyết có tính cưỡng chế hoặc quyết định tố tụng (thụ lý/đình chỉ, tuyên thắng/thua, công nhận bản án nước ngoài, xử phạt vi phạm phiên tòa).	Xác lập quyền/nghĩa vụ của đương sự (kiện/không kiện, thỏa thuận/không thỏa thuận, hòa giải thành/không thành, kháng cáo).

Về phân loại, TPLĐ được chia theo 3 tiêu chí:

• Theo loại vụ việc: TPLĐ giải quyết tranh chấp lao động (cá nhân và tập thể), TPLĐ giải quyết các cuộc đình công, và TPLĐ công nhận và cho thi hành bản án, quyết định lao động của tòa án/trọng tài nước ngoài.
• Theo phương thức giải quyết: Phương thức trọng tài (không lập phiên tòa xét xử hình thức, đề cao tính linh hoạt và hòa giải) và phương thức xét xử (tiến hành theo thủ tục tố tụng tư pháp chặt chẽ, nhân danh Nhà nước tuyên bản án có giá trị chung thẩm).
• Theo tính chất: TPLĐ bắt buộc (các bên phải tuân theo thẩm quyền luật định của Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án) và TPLĐ tự nguyện (trọng tài vụ việc hoặc trung tâm trọng tài do các bên tự thỏa thuận lựa chọn).

Về bản chất và vai trò, TPLĐ mang tính chất ba bên, thực hiện 5 vai trò chính: (1) Phân định tính hợp pháp hay bất hợp pháp trong hành vi của các bên; (2) Bảo vệ người lao động, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng lao động, lợi ích của Nhà nước và xã hội; (3) Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực lao động; (4) Bảo đảm sự ổn định của quan hệ lao động, góp phần bảo vệ lực lượng sản xuất xã hội; (5) Làm cơ sở thực tiễn để hoàn thiện hệ thống pháp luật lao động và pháp luật tài phán.

Lịch sử phát triển TPLĐ Việt Nam được phân kỳ qua 4 giai đoạn:

1. Thời kỳ trước năm 1945: Dưới ách thực dân Pháp, quan hệ lao động mang tính cưỡng bức, pháp luật bảo hộ người lao động và cơ chế TPLĐ hầu như chưa hình thành.
2. Thời kỳ 1945 - 1984 (Giai đoạn phôi thai): Thiết lập các quy định ban đầu qua Sắc lệnh số 29/SL ngày 12/3/1947, áp dụng giải quyết tranh chấp lao động lồng ghép trong thủ tục tố tụng dân sự.
3. Thời kỳ 1985 - 1994 (Bắt đầu trưởng thành): Đánh dấu bằng Quyết định số 10/HĐBT ngày 14/1/1985 chuyển thẩm quyền giải quyết một số tranh chấp lao động sang Tòa án nhân dân và Pháp lệnh Hợp đồng lao động năm 1990.
4. Thời kỳ 1995 đến nay (Phát triển thành hệ thống độc lập): Ban hành Bộ luật Lao động năm 1994, thành lập Tòa Lao động chuyên trách trong hệ thống Tòa án nhân dân theo Luật sửa đổi Luật tổ chức TAND năm 1995, và ban hành Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996.

Kinh nghiệm quốc tế được tổng kết từ mô hình của Philippines và Thái Lan cho thấy 5 đặc trưng: cơ quan TPLĐ thuộc hệ thống tài phán chuyên biệt; chịu sự hậu kiểm tối cao về áp dụng pháp luật của Tòa án tối cao; có sự tham gia của đại diện hai giới lao động và sử dụng lao động mà không có sự tham gia của Viện kiểm sát; có bộ phận pháp chế chuyên trách hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ tố tụng theo biểu mẫu chuẩn; và tổ chức cơ quan tài phán theo khu vực địa lý thay vì theo đơn vị hành chính cấp tỉnh, huyện.

Chương 2: PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ TÀI PHÁN LAO ĐỘNG

Chương 2 phân tích nội dung các quy định của pháp luật Việt Nam đối với 4 nhóm thiết chế và hoạt động TPLĐ:

1. Pháp luật về trọng tài lao động: Phân tích cơ chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng trọng tài lao động cấp tỉnh được thành lập theo Điều 162 đến Điều 179 Bộ luật Lao động năm 1994 và Quyết định số 744/TTg ngày 8/10/1996 của Thủ tướng Chính phủ. Hội đồng trọng tài có thẩm quyền hòa giải và giải quyết các tranh chấp lao động tập thể về quyền và lợi ích. Luận án làm rõ các hạn chế pháp lý về thẩm quyền cưỡng chế của quyết định trọng tài và cơ chế chuyển tiếp khi các bên không đồng ý với phương án hòa giải của Hội đồng.
2. Pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động tại Tòa án nhân dân: Phân tích thẩm quyền xét xử của Tòa Lao động thuộc TAND cấp tỉnh và TAND cấp huyện theo quy định của Luật sửa đổi Luật tổ chức TAND năm 1995 và Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996. Phân định rõ phạm vi thụ lý đối với tranh chấp lao động cá nhân và tranh chấp lao động tập thể, thủ tục hòa giải bắt buộc tại cơ sở trước khi khởi kiện ra Tòa án, thời hiệu khởi kiện và các giai đoạn tố tụng từ sơ thẩm, phúc thẩm đến giám đốc thẩm, tái thẩm.
3. Pháp luật về giải quyết các cuộc đình công: Trình bày trình tự pháp lý xem xét và ra quyết định về tính hợp pháp của các cuộc đình công theo thẩm quyền của Tòa án nhân dân; phân định giữa các cuộc đình công hợp pháp và đình công bất hợp pháp dựa trên các điều kiện luật định về thủ tục thông báo, phạm vi doanh nghiệp bị cấm đình công và nội dung yêu sách.
4. Quy định về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam các bản án, quyết định của tòa án và trọng tài nước ngoài: Phân tích các nguyên tắc, căn cứ pháp lý và trình tự thủ tục tư pháp để Tòa án Việt Nam xem xét, công nhận hoặc không công nhận các phán quyết lao động có yếu tố nước ngoài theo các hiệp định tương trợ tư pháp hoặc nguyên tắc có đi có lại.

Chương 3: THỰC TRẠNG CỦA TÀI PHÁN LAO ĐỘNG VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ VÀ HIỆU QUẢ CỦA TÀI PHÁN LAO ĐỘNG

Chương 3 đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả:

1. Thực trạng của tài phán lao động:

• Về hoạt động xét xử tại Tòa án: Số lượng vụ án lao động thụ lý và giải quyết tại Tòa án các cấp còn chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với số lượng tranh chấp lao động và đình công thực tế diễn ra. Nhiều vướng mắc phát sinh từ thủ tục hòa giải bắt buộc tại Hội đồng hòa giải cơ sở hoặc Hòa giải viên lao động, khiến việc tiếp cận công lý của người lao động bị chậm trễ.
• Về hoạt động của Hội đồng trọng tài lao động: Hoạt động của các Hội đồng trọng tài cấp tỉnh còn mang tính hình thức, hiệu lực cưỡng chế của các quyết định giải quyết tranh chấp tập thể chưa cao, thiếu cơ chế đảm bảo thi hành khiến các bên tranh chấp ít tin dùng.
• Về thực trạng đình công: Hầu hết các cuộc đình công tự phát diễn ra không tuân thủ đầy đủ trình tự luật định của Bộ luật Lao động năm 1994, dẫn đến việc Tòa án gặp lúng túng trong việc can thiệp, phán quyết tính hợp pháp của đình công.

2. Các biện pháp tăng cường vai trò và hiệu quả của TPLĐ:

• Hoàn thiện khung pháp luật: Đề xuất sửa đổi các quy định của Bộ luật Lao động và Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động; đơn giản hóa thủ tục tiền tố tụng; phân định rõ thẩm quyền tài phán đối với tranh chấp lao động về quyền và tranh chấp lao động về lợi ích.
• Kiện toàn tổ chức bộ máy cơ quan tài phán: Tăng cường năng lực cho hệ thống Tòa lao động; nghiên cứu khả năng mở rộng thẩm quyền xét xử cho Tòa án nhân dân cấp huyện; xây dựng quy chế hoạt động chuyên nghiệp hóa cho các Hội đồng trọng tài lao động.
• Đào tạo đội ngũ cán bộ tài phán: Nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng hòa giải và kiến thức luật lao động quốc tế cho Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Trọng tài viên và Hội đồng xét xử; tận dụng các dự án hỗ trợ kỹ thuật như Dự án 97-003 VIE.

Kết quả và những đóng góp mới

1. Về mặt lý luận:

• Luận án là công trình khoa học đầu tiên ở cấp độ sau đại học nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện về khái niệm, bản chất, vị trí, cơ cấu và các hình thức vận hành của TPLĐ trong hệ thống tư pháp Việt Nam.
• Luận giải cơ sở khoa học để phân định rõ ràng giữa TPLĐ và tố tụng lao động, làm sáng tỏ tính chất ba bên đặc thù của TPLĐ và các phương thức giải quyết (xét xử và trọng tài).
• Đúc kết kinh nghiệm lịch sử lập pháp lao động của Việt Nam qua các thời kỳ và hệ thống hóa kinh nghiệm xây dựng mô hình TPLĐ từ các quốc gia trong khu vực (Philippines, Thái Lan) để áp dụng vào hoàn cảnh Việt Nam.

2. Về mặt thực tiễn và giải pháp:

• Đánh giá thẳng thắn các mặt tồn tại, hạn chế của hệ thống pháp luật hiện hành và thực trạng giải quyết tranh chấp lao động, đình công tại Tòa án và Hội đồng trọng tài lao động giai đoạn 1995 - 2001.
• Đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ về mặt lập pháp (sửa đổi Bộ luật Lao động, Pháp lệnh tố tụng lao động) và giải pháp tổ chức thực hiện nhằm tăng cường hiệu quả thực thi, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động, người sử dụng lao động và lợi ích công cộng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Do giới hạn trong khuôn khổ một luận án tiến sĩ luật học, tác giả tập trung trình bày có hệ thống những vấn đề có tính nguyên tắc, cơ sở lý luận và đánh giá các vấn đề cơ bản của thực tiễn hoạt động TPLĐ mà chưa thể đi sâu chi tiết vào mọi khía cạnh kỹ thuật tố tụng hoặc những chủ trương chính sách vĩ mô mang tính chiến lược dài hạn. Tác giả chỉ ra rằng các vấn đề chi tiết và phức tạp liên quan đến đường lối, chính sách tư pháp trong tương lai cần được tiếp tục làm rõ bằng các công trình nghiên cứu quy mô hơn.

Giá trị tham khảo

Luận án cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn có giá trị cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên và sinh viên luật: Nguồn tài liệu chuyên khảo tham khảo về lý luận pháp luật lao động, pháp luật tố tụng tư pháp và luật kinh tế.
• Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách tư pháp: Làm căn cứ lý luận và thực tiễn phục vụ việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động và tiến trình cải cách tư pháp.
• Cán bộ thực tiễn (Thẩm phán, Hội đồng trọng tài, Hòa giải viên lao động, Luật sư, cán bộ Công đoàn): Tham khảo quy trình phân loại, kinh nghiệm quốc tế và các giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong việc giải quyết tranh chấp lao động và các cuộc đình công.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa "Tài phán lao động" như thế nào? TPLĐ là tổng hợp các quy định của pháp luật lao động, theo đó các thiết chế TPLĐ (gồm tòa án và trọng tài lao động) tiến hành các hoạt động cần thiết nhằm giải quyết các tranh chấp lao động và các cuộc đình công.

2. Điểm khác biệt cốt lõi giữa TPLĐ và tố tụng lao động trong luận án là gì? TPLĐ có phạm vi rộng hơn tố tụng lao động vì bao gồm cả hoạt động trọng tài lao động, xét xử tại tòa án, xử lý đình công và công nhận bản án nước ngoài. Về mặt chủ thể và hành vi, TPLĐ chỉ bao gồm hoạt động của các chủ thể có thẩm quyền ra phán quyết (Tòa án, Trọng tài), trong khi tố tụng lao động bao gồm toàn bộ hoạt động của các chủ thể tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng (Viện kiểm sát, đương sự, luật sư, người làm chứng).

3. Cơ sở pháp lý quốc tế mà luận án sử dụng là những văn bản nào? Luận án dẫn chiếu các Công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) gồm: Công ước số 84 (năm 1947 về quyền liên kết và giải quyết tranh chấp lao động), Công ước số 100 (năm 1951 về trả công bình đẳng - Việt Nam phê chuẩn theo Quyết định 796-QĐ/CTN năm 1997), Công ước số 151 (năm 1978 về quyền tổ chức trong công vụ), Công ước số 154 (năm 1981 về xúc tiến thương lượng tập thể), và Công ước số 158 (năm 1982 về chấm dứt sử dụng lao động).

4. Mô hình TPLĐ của Philippines và Thái Lan có những điểm gì đáng lưu ý để Việt Nam tham khảo? Cả hai nước đều tổ chức cơ quan TPLĐ chuyên biệt độc lập với hệ thống tòa án thông thường (như NLRC tại Philippines và Tòa án Lao động Trung ương tại Thái Lan), tổ chức theo khu vực địa lý thay vì phân cấp hành chính, thủ tục có sự tham gia của đại diện ba bên mà không có Viện kiểm sát, và có bộ phận pháp chế hỗ trợ mẫu biểu tố tụng chuẩn hóa giúp giải quyết vụ việc nhanh chóng.

Kết luận

Luận án "Tài phán lao động theo quy định của pháp luật Việt Nam" của tác giả Lưu Bình Nhưỡng là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống đầu tiên ở cấp độ tiến sĩ về lĩnh vực tài phán trong quan hệ lao động tại Việt Nam. Công trình đã làm sáng tỏ các nền tảng lý luận, phân định ranh giới pháp lý của TPLĐ, đánh giá toàn diện bức tranh lập pháp từ năm 1945 đến đầu những năm 2000 và thực trạng giải quyết tranh chấp thực tế. Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất trong luận án mang giá trị khoa học và thực tiễn phục vụ đắc lực cho công tác lập pháp, cải cách tư pháp và ổn định quan hệ lao động trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I TỔNG QUAN VỀ TÀI PHÁN LAO ĐỘNG 1. KHÁI NIỆM TÀI PHÁN LAO ĐỘNG 1. Thuật ngữ "tai phan" Tài phán là một từ Hán - Việt. Thông thường người ta có thể hình dung một cách khá đầy đủ về ý nghĩa của nó.

Tuy nhiên, đây lại là một từ ít được dùng trong thực tế, kể cả trong các tài liệu liên quan đến các chuyên ngành khoa học pháp lý. Trong một số tài liệu, từ "tài phán” được sử dụng với một mức độ hạn chế. Sau đây là một số ví dụ: - Từ điển tiếng Việt [46], tài phán được hiểu là sự phân định phải trái. - Trong cuốn "Từ điển từ và ngữ Việt Nam" [44], Giáo sư Nguyễn Lân cho rang, "tài" tức là "phân xử" còn "phán" tức là "xét định" vì thế đã định nghĩa "tai phan" là sự "xét hỏi và phân xử phải trai”.

- Trong cuốn "Từ điển tiếng Việt" của tác giả Phan Canh [16], tài phán được hiểu là "phân xử, xét xử". - Từ điển pháp luật Anh - Việt [122] có ghi ba từ và tập hop từ có dé cập đến thuật ngữ " tài phán" như: "Judicial committee of Privy council" ("Ủy ban tư vấn tài phán cho Nữ Hoang"); "Judicial discretion"( "quyền thẩm định tài phán”); "Jurisdiction"( "thẩm quyền, phán quyền"). - Giáo trình luật Hành chính của Trường Đại học Luật Hà Nội, tại Chương XII có tiêu dé: "Tài phán hành chính và luật tố tụng hành chính” cho rằng tố tụng hành chính là hình thức tài phán hành chính, được sử dụng để giải quyết các vụ kiện hành chính tại TAND [121]. Điều này cũng thống nhất với nội dung khoa học của cuốn "Tai phán hành chính so sánh” của tác giả Dinh Van Minh, giảng viên Học viện Hành chính Quốc gia [45].

- Giáo trình Luật quốc tế của Trường Đại học Luật Hà Nội (1997) có đề cập đến một "biện pháp tư pháp" là dùng Trọng tài để giải quyết các phân tranh quốc tế đồng thời cho rằng luật quốc tế để cao và đòi hỏi tôn trọng nguyên tác "quyền tài phán của quốc gia" trong các mối quan hệ quốc tế [119]. - Giáo trình Tư pháp quốc tế của Trường Đại học Luật Hà Nội (1999) cũng đề cập đến “quyền tài phan" như là một quyền nang trong việc quyết định về các vụ tranh chấp [120]. - Báo Pháp luật của Bộ Tư pháp số 19 (1301) ngày 2/2/2001 có đăng bài “Pháp luật và chính sách thương mại Hoa kỳ” của tác giả Xuân Hoa cũng dành một phần nội dung đề cập đến "các thiết chế tai phán va nửa tài phan" trong việc đưa ra các quyết định trong lĩnh vực thương mại như: Tòa án thương mại Hoa kỳ, Tòa án thương mại quốc tế. - Thuật ngữ "tài phán” được nhắc đến trong Sắc lệnh số 13 ngày 24/1/1946 của Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa [22].

Sắc lệnh đã được ban hành nhằm quy định về "đặc quyền tài phán" của các Tham phán. Theo quy định tại Điều 75 của Sac lệnh, "không ai có thể bat bd, giam cầm một Thẩm phán bất cứ vì lẽ gì, nếu không được Bộ trưởng Bộ Tư pháp thỏa thuận trước”. - Về vấn dé này, Thạc sĩ Nguyễn Văn Quang, Giảng viên trường Dai học Luật Hà Nội cho rang: "Tai phán là sự phán quyết của Nhà nước về tính hợp pháp đúng đắn trong cách hành xử của các chủ thể trong xã hội, cũng như các biện pháp xử lý thích hợp áp dụng đối với các chủ thể này nhằm đảm bảo cho pháp luật được tôn trọng thực hiện” [57]. Mặc dù được các tài liệu khác nhau sử dụng trong những chuyên ngành khác nhau nhưng nhìn chung, có thể hiểu "tài phán" ở một số khía cạnh căn bản sau đây: Thứ nhất, về mặt bản chất, tài phán là sự xét xử, phân định phải trái.

Cách hiểu này giúp ta hiểu được thực chất của các hoạt động tài phán diễn ra trong xã hội. Thứ hai, xét về mặt xã hội, tài phán là một hiện tượng xã hội trong đó, các chủ thể tài phán thực hiện quyền tài phán nhằm phân định vẻ tính đúng dan trong hành vi của các bên tranh chấp. Hiện tượng này là một hiện tượng pho biến trong xã hội vì nó phát sinh trên cơ sở những nhu cầu của việc xác lập và duy trì các quan hệ xã hội. Thứ ba, xét về mặt hành vi, tài phán là hoạt động phán quyết theo thẩm quyền luật định của một chủ thể nhất định nhằm phân định về tính đúng đán và hợp pháp của một vụ việc xảy ra trong xã hội theo yêu cầu của các bên.

Hành vi tài phán tạo ra hậu quả pháp lý ràng buộc đối với các bên liên quan. Tuy nhiên, cần phải lưu ý rằng, chủ thể thứ ba thực hiện hành vi tài phán nói trên phải là một chủ thể có tính trung lập, độc lập với các bên trong vụ việc được dua ra giải quyết. Thứ tu, xét về khía cạnh thể chế, tai phán được hiểu là tổng hợp các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền phán quyết các vụ tranh chấp hoặc các vụ việc khác thuộc các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Thứ năm, tài phán còn được nhìn nhận dưới góc độ là một loại quan hệ pháp lý giữa một bên là các bên tranh chấp và một bên là các chủ thể thực hiện quyền tài phán nhằm phân định tính hợp pháp và đúng đắn trong hành vi của các bên tranh chấp.

Việc phân định đó phải dựa trên các quy định của pháp luật về tài phán. Và chính vì tài phán được thực hiện trên cơ sở các quy định của pháp luật nên các phán quyết của các chủ thể tài phán luôn được Nhà nước bảo hộ. Trên cơ sở sự phân tích nói trên, có thể rút ra một định nghĩa về tài phán như sau: Tài phán là tổng hợp các quy định của pháp luật, theo đó, các chủ thể có thẩm quyền tiến hành các hoạt động để phân định tính hợp pháp, đúng dan trong hành vi của các bên tranh chấp nhằm bdo vệ quyền, lợi ích của các bên tranh chấp, của Nhà nước và xã hội. Tai phan lao động 11.

Khát niêm tai phán lao động TPLĐ, như các loại tài phán khác, là một hình thức tài phán trong xa hội, thuộc về lĩnh vực lao động xã hội. TPLĐ được hiểu là toàn bộ các hoạt động của các chủ thể mang quyền lực pháp lý nhằm giải quyết các tranh chấp lao động, các cuộc đình công và các việc khác phát sinh trong quá trình lao động, mà theo đó, các chủ thể có thẩm quyền sẽ ra các phán quyết để phân định tính hợp pháp và đúng đắn trong hành vi của các chủ thể. Từ khi xuất hiện quan hệ lao động, nhất là từ khi nảy sinh các tranh chấp lao động, người ta đã thiết kế nên những biện pháp khác nhau để giải quyết chúng. TPLĐ, vì vậy, ra đời từ yêu cầu của việc giải quyết các vấn đề lao động, trong đó, bên cạnh việc sử dụng tài phán để giải quyết các tranh chấp lao động, người ta còn sử dụng tài phán như là một phương thức hữu hiệu để giải quyết các cuộc đình công và bế xưởng trong lĩnh vực công nghiệp [59].

Theo luật sư Michael Schoden thuộc Liên hiệp các Công đoàn Đức, "TPLD là một lĩnh vực của tài phán, gồm những tranh chấp nay sinh từ luật lao động thông qua luật TPLĐ" [61]. Theo quan điểm này, TPLĐ được khẳng định là một hình thức tài phán, bên cạnh các hình thức tài phán khác trong xã hội. Nhiệm vụ của TPLD là giải quyết các tranh chấp nay sinh trong quá trình áp dụng pháp luật lao động vào thực tiễn thông qua các quy định của pháp luật về TPLĐ. Chính nhiệm vụ đó của TPLĐ đã giúp ta phần nào phân biệt được TPLĐ và tố tụng lao động.

Quá trình tố tụng lao động là quá trình diễn ra các hoạt động của các chủ thể có tư cách pháp lý khác nhau tại TAND như: HĐXX, thư ký toà án, VKSND, các đương sự, nhân chứng, người đại diện của đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, người giám định, người phiên dịch thì TPLĐ là quá trình diễn ra các hoạt động của các chủ thể có thẩm quyền tài phán như: HDTT và TAND, những chủ thể mang thẩm quyền tài phán. II Theo đánh giá của các học giả trên thế giới thì TPLĐ là một hình thức tài phán đặc biệt. Tính chất đặc biệt đó thể hiện ở một số khía cạnh sau đây: Thứ nhất: TPLD là hình thức tài phán gắn liền với một lĩnh vực đặc biệt trong xã hội - lĩnh vực lao động. Đây là lĩnh vực diễn ra việc sử dụng lao động sống của con người, trong đó hiện diện quyền điều khiển của người chủ trên nền tảng kỷ luật lao động, cái mà trong quá trình thuê dịch vụ đân sự không thể tồn tại.

Thứ hai: TPLD không chỉ liên quan đến các bên của mối quan hệ lao động mà còn có sự tham gia của đại diện của các bên trong mối quan hệ lao động đó như: tổ chức đại diện của những người sử dụng lao động và tổ chức Công đoàn của những người lao động. Theo cấu trúc truyền thống được các nước trên thế giới sử dụng thì TPLĐ là một thực thể ba bên [137] gồm các đại điện: Nhà nước - giới lao động và giới sử dụng lao động. Việc tham gia của các đại diện này vào quá trình giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình lao động trong các cơ cấu khác nhau, trong đó có các cơ cấu thuộc lĩnh vực TPLĐ một mặt đảm bảo tính chất bình đẳng pháp lý, mặt khác làm tăng thêm vai trò tự quyết định của các chủ thể và hơn nữa làm tăng thêm chất lượng của các phán quyết, càng khẳng định tính khác biệt giữa TPLĐ với các hình thức tài phán khác. Thứ ba: Đối tượng mà TPLĐ chủ yếu giải quyết là những vấn đề đặc biệt trong đời sống xã hội.

Nó bao gồm các tranh chấp lao động, các cuộc đình công của người lao động và bế xưởng, một hành vi của chủ sử dụng lao động, như một số nước đang quy định và giải quyết hiện nay.