UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH TIỀN GIANG SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGUYỄN PHƯƠNG TOÀN (Tổng Chủ biên) NGUYỄN CÔNG CHÁNH (Chủ biên) NGUYỄN VĂN PHƯƠNG – LÊ QUANG HUY – VÕ PHÚC CHÂU CHÂU PHẠM HỒNG NGỌC – LÊ UY PHONG – TRẦN THỊ TUYẾT PHƯƠNG TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG TỈNH TIỀN GIANG HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU Hình thành cho học sinh những kiến thức, phẩm chất, MỤC TIÊU năng lực và thái độ mà các em cần đạt được sau mỗi chủ đề. Tạo được tình huống mâu thuẫn trong tư duy và sự KHỞI ĐỘNG hứng thú trong tìm hiểu kiến thức mới. Giúp học sinh lĩnh hội kiến thức thông qua các chuỗi KHÁM PHÁ hoạt động giáo dục. Giúp các em tập làm và hiểu rõ hơn những điều vừa LUYỆN TẬP khám phá được.
Giúp các em vận dụng những nội dung đã học vào VẬN DỤNG thực tiễn. Hãy giữ gìn, bảo quản tài liệu để dành tặng các em học sinh lớp sau! 2 LỜI NÓI ĐẦU Các em học sinh thân mến! Nhằm đáp ứng yêu cầu nội dung giáo dục địa phương của Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018, Uỷ ban nhân dân tỉnh Tiền Giang tổ chức biên soạn Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Tiền Giang – Lớp 10. Tài liệu gồm các chủ đề về Địa lí, Lịch sử, Văn học, Âm nhạc, Mĩ thuật, Kinh tế và pháp luật. Mỗi chủ đề được thiết kế qua các hoạt động: Khởi động, Khám phá, Luyện tập và Vận dụng nhằm tạo điều kiện giúp học sinh phát huy tính tích cực học tập, khả năng sáng tạo, đồng thời hỗ trợ các em phát triển năng lực tự học cũng như định hướng nghề nghiệp trong tương lai.
Với tính chất đồng hành, hỗ trợ, chúng tôi hi vọng Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Tiền Giang – Lớp 10 sẽ đồng thời giúp các em phát triển các phẩm chất và năng lực của bản thân, vừa cụ thể hoá tình yêu quê hương bằng những suy nghĩ, hành động và việc làm cụ thể; góp phần xây dựng quê hương Tiền Giang phát triển bền vững, hài hoà giữa truyền thống và hiện đại; hội nhập sâu rộng với các khu vực, vùng miền trên cả nước. Chúc các em có những trải nghiệm bổ ích cùng Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Tiền Giang – Lớp 10. BAN BIÊN SOẠN 3 MỤC LỤC Hướng dẫn sử dụng tài liệu.3 CHỦ ĐỀ 1 BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở TỈNH TIỀN GIANG.5 CHỦ ĐỀ 2 BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HOÁ Ở TỈNH TIỀN GIANG. 14 CHỦ ĐỀ 3 VĂN HỌC DÂN GIAN TIỀN GIANG.
26 CHỦ ĐỀ 4 SƠ LƯỢC VỀ MỘT SỐ NHẠC SĨ TIÊU BIỂU Ở TỈNH TIỀN GIANG. 37 CHỦ ĐỀ 5 SƠ LƯỢC VỀ MỘT SỐ NGHỆ NHÂN TIÊU BIỂU Ở TỈNH TIỀN GIANG. 44 CHỦ ĐỀ 6 ĐỊA LÍ CÁC NGÀNH KINH TẾ TỈNH TIỀN GIANG. 52 Giải thích thuật ngữ.
63 4 CHỦ ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở TỈNH 1 TIỀN GIANG MỤC TIÊU – Nêu được những đặc điểm chính về khí hậu ở tỉnh Tiền Giang. – Nêu được những nguyên nhân chủ yếu của biến đổi khí hậu ở tỉnh Tiền Giang. – Phân tích được những biểu hiện chủ yếu của biến đổi khí hậu ở tỉnh Tiền Giang. – Phân tích được tác động của biến đổi khí hậu đối với sự phát triển kinh tế – xã hội ở tỉnh Tiền Giang.
– Nêu được một số giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu ở tỉnh Tiền Giang. Trạm bơm Bình Phan, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang trong mùa khô năm 2020 (Nguồn: Báo Ấp Bắc điện tử) 5 KHỞI ĐỘNG Biến đổi khí hậu là một hiện tượng toàn cầu. Tỉnh Tiền Giang là một trong những tỉnh của vùng Đồng bằng sông Cửu Long chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, đặc biệt đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh. Vậy, biến đổi khí hậu có những biểu hiện và tác động như thế nào đối với tỉnh Tiền Giang? Chúng ta cần làm gì để ứng phó với biến đổi khí hậu ở tỉnh Tiền Giang? KHÁM PHÁ I.
ĐẶC ĐIỂM KHÍ HẬU CỦA TỈNH TIỀN GIANG Tỉnh Tiền Giang có kiểu khí hậu cận xích đạo, phân hoá thành hai mùa gồm mùa mưa và mùa khô. Nhiệt độ: Tỉnh Tiền Giang có nhiệt độ cao và ổn định, nhiệt độ trung bình năm trên 26 C, biên độ nhiệt năm nhỏ. Số giờ nắng nhiều, trung bình trên 2 300 giờ/năm. 0 Lượng mưa và độ ẩm không khí: Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, chiếm khoảng 80% lượng mưa cả năm.
Mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau, chiếm 20% lượng mưa cả năm. Do lượng mưa lớn, nhiệt độ cao cho nên độ ẩm không khí cao, trung bình trên 78%. So với cả nước, tỉnh Tiền Giang có nhiệt độ trung bình năm cao hơn, tuy nhiên biên độ nhiệt năm thấp hơn. Chế độ gió: Bảng 1.
Hoạt động của các mùa gió chính ở tỉnh Tiền Giang Mùa gió Hướng Thời gian hoạt động Tính chất Nóng ẩm, Mùa gió Tây Nam Tây Nam Từ tháng 5 đến tháng 11 mưa nhiều Đông Bắc, Đông, Tháng 12 đến tháng 4 Mùa gió Đông Bắc Ít mưa Đông Nam năm sau (Nguồn: Trần Thanh Đức, Tài liệu dạy – học địa lí địa phương tỉnh Tiền Giang, NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2012, trang 10 – 11) Nhìn chung, khí hậu tỉnh Tiền Giang có nhiều thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt các loài sinh vật nhiệt đới. Tuy nhiên, vào mùa khô tình trạng thiếu nước ngọt và xâm nhập mặn diễn ra rất gay gắt, mùa mưa gây ngập úng ở một số nơi trong tỉnh. 6 Dựa vào bảng 1 và thông tin mục I, em hãy trình bày hoạt động các mùa gió chính ở tỉnh Tiền Giang. BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở TỈNH TIỀN GIANG 1.
Khái niệm và nguyên nhân của biến đổi khí hậu a) Khái niệm Biến đổi khí hậu là sự thay đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình nhiều năm, thường là một vài thập kỉ hoặc dài hơn. b) Nguyên nhân chính của biến đổi khí hậu Do tác động của các yếu tố tự nhiên: sự thay đổi trong phân bố lục địa, biển và đại dương; sự thay đổi về phát xạ của Mặt Trời và hấp thụ bức xạ của Trái Đất; hoạt động của núi lửa,… Biến đổi khí hậu do các yếu tố tự nhiên diễn ra rất chậm, trong khoảng thời gian dài. Do tác động của con người: các hoạt động trong các ngành sản xuất năng lượng, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, lâm nghiệp, nông nghiệp, quản lí rác thải và nước thải,. đã làm gia tăng khí nhà kính vào bầu khí quyển.
Các khí nhà kính chủ yếu làm gia tăng nhiệt độ không khí là cacbon đioxit (CO2), metan (CH4), hơi nước (H2O),. Dựa vào thông tin ở mục 1, em hãy trình bày khái niệm và nguyên nhân của biến đổi khí hậu. Biểu hiện chủ yếu của biến đổi khí hậu ở tỉnh Tiền Giang – Nhiệt độ trung bình năm có xu hướng ngày càng tăng Giai đoạn từ năm 2000 – 2020, nhiệt độ trung bình năm của tỉnh Tiền Giang tăng liên tục, trong 20 năm qua nhiệt độ tăng khoảng 1,20C. Nhiệt độ trung bình năm tại tỉnh Tiền Giang, giai đoạn 1979 – 2020 Giai đoạn 1979 – 1988 1989 – 1998 1999 – 2008 2009 – 2020 Nhiệt độ (0C) 26,6 26,7 26,9 27,4 (Nguồn: Cục Thống kê tỉnh Tiền Giang năm 2000 và năm 2020) Nhiệt độ trung bình năm theo giai đoạn 10 năm tại tỉnh Tiền Giang có xu hướng tăng rõ rệt.
Trong đó giai đoạn từ 1979 – 1988 đến 1989 – 1998 tăng 0,1oC, giai đoạn 1989 – 1998 đến 1999 – 2008 tăng 0,2oC , giai đoạn từ 1999 – 2008 đến 2009 – 2020 tăng 0,5oC, cho thấy nhiệt độ trung bình năm tại tỉnh Tiền Giang có hướng ngày càng tăng. 7 – Lượng mưa hằng năm ở tỉnh Tiền Giang cũng có sự thay đổi thất thường Sự thất thường được thể hiện qua tổng lượng mưa hằng năm: có năm mưa nhiều, có năm mưa ít; có năm mùa mưa đến sớm, có năm đến muộn. Lượng mưa trung bình năm tại tỉnh Tiền Giang, giai đoạn 1979 – 2020 Giai đoạn 1979 – 1988 1989 – 1998 1999 – 2008 2009 – 2020 Lượng mưa (mm) 1 406,0 1 296,8 1 492,6 1 512,5 (Nguồn: Cục Thống kê tỉnh Tiền Giang năm 2000 và năm 2020) Lượng mưa trung bình năm theo giai đoạn 10 năm của tỉnh Tiền Giang nhìn chung tăng nhưng có sự biến động trong từng giai đoạn. Trong đó, giai đoạn 1979 – 1988 đến 1989 – 1998 lượng mưa có xu hướng giảm.
Giai đoạn 1989 – 1998 đến 2009 – 2020 lượng mưa tăng nhanh và liên tục. – Mực nước biển dâng Ở Việt Nam, theo số liệu quan trắc tại các trạm hải văn, mực nước hầu hết tại các trạm đều có xu hướng tăng (trung bình 2,45 mm/năm). Trạm quan trắc Vũng Tàu (được xây dựng năm 1978) là trạm quan trắc cho vùng biển phía nam, trong đó có tỉnh Tiền Giang cho thấy mực nước biển tăng trung bình hơn 3 mm/năm(1). – Gia tăng thiên tai và các hiện tượng thời tiết cực đoan Tỉnh Tiền Giang nằm trong khu vực ít chịu ảnh hưởng của bão, tuy nhiên theo dự báo thì các cơn bão đổ bộ vào đất liền nước ta có xu hướng chuyển dịch về phía nam; mùa bão kéo dài hơn, kết thúc muộn hơn và khó lường hơn trước.
Đặc biệt đã xuất hiện một số cơn bão có cường độ rất mạnh (cấp 12 và trên cấp 12) đã ảnh hưởng rất lớn đến thời tiết, khí hậu của tỉnh Tiền Giang. Hiện tượng sạt lở bờ biển vẫn còn xảy ra ở nhiều nơi, có nguy cơ làm mất đi diện tích rừng phòng hộ ven biển, mất diện tích đất ở và đất sản xuất. Tình trạng hạn hán kéo dài, xâm nhập mặn vào mùa khô ở các huyện Gò Công Đông, Gò Công Tây, Chợ Gạo, Tân Phú Đông, có năm xâm nhập mặn còn ảnh hưởng đến các huyện phía tây như Cai Lậy, Cái Bè,… (1) Theo Kịch bản nước biển dâng và biến đổi khí hậu cho Việt Nam, Bộ Tài nguyên và Môi trường, trang 34 – 35 8 – Dựa vào bảng 2, bảng 3 và thông tin mục 2, em hãy nêu sự thay đổi nhiệt độ và lượng mưa của tỉnh Tiền Giang qua từng giai đoạn. – Dựa vào thông tin mục 2 và hiểu biết của bản thân, em hãy cho biết những thiên tai và hiện tượng thời tiết cực đoan nào có thể tác động đến tỉnh Tiền Giang.
Tác động của biến đổi khí hậu đối với sự phát triển kinh tế – xã hội ở tỉnh Tiền Giang Biến đổi khí hậu đã và đang tác động rất lớn đến các ngành kinh tế và đời sống của người dân tỉnh Tiền Giang.