Mở đầu; Khám phá; Luyện tập; Vận dụng. Giới thiệu nội dung chính của bài; thông qua hoạt động khởi động nhằm thu hút học sinh, tạo tâm thế cho học sinh chuẩn bị vào bài học mới. Phần này thường được thực hiện thông qua các hoạt động: quan sát hình ảnh; kể tên; tổ chức trò chơi; thi đố nhanh, chia sẻ với bạn về những nội dung liên quan đến bài học. Ví dụ: 11 Nội dung phần Khám phá gồm các câu chuyện, tình huống, hình ảnh, trường hợp,… để HS, dưới sự tổ chức, hướng dẫn của GV thực hiện các hoạt động quan sát, suy nghĩ, trao đổi, thảo luận, tự khám phá, phát hiện, từ đó tự hình thành nên kiến thức bài học.
Nội dung thường được thể hiện qua các thông tin hoạt động kinh tế và pháp luật, các điều luật, các trường hợp điển hình, các tình huống kinh tế và pháp luật. 12 Ví dụ: 13 Trên cơ sở nội dung bài học, GV tổ chức các hoạt động học tập để HS quan sát, trao đổi, thảo luận, chia sẻ,… với các câu hỏi khai thác nội dung các thông tin hoạt động kinh tế và pháp luật, các điều luật, các trường hợp điển hình, các tình huống kinh tế và pháp luật,… từ đó HS cùng nhau xây dựng nên kiến thức bài học. Gồm các bài tập tự luận, tình huống, trắc nghiệm,… nhằm củng cố, rèn luyện học sinh theo các nội dung đã học trong phần Khám phá, tạo điều kiện cho học sinh tăng cường rèn luyện, để hình thành, phát triển các năng lực cần thiết theo yêu cầu của mỗi bài học, như NL giao tiếp và hợp tác, NL điều chỉnh hành vi, NL giải quyết vấn đề,… 14 Với phần Luyện tập ở mỗi bài học, SGK đáp ứng yêu cầu rèn luyện cho học sinh các kĩ năng: quan sát, nhận xét đánh giá, so sánh,… Nhằm tạo điều kiện cho HS thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng bài học vào đời sống thực tiễn ở trong giờ học cũng như ngoài giờ học, thông qua các bài tập yêu cầu vận dụng. 15 Ví dụ: Cấu trúc SGK theo hoạt động học tập: – Tạo điều kiện thuận lợi cho GV thiết kế các hoạt động dạy học.
– Tạo điều kiện cho HS rèn luyện các kĩ năng quan sát, nhận xét, so sánh, thảo luận, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào thực tiễn cuộc sống. – Thông qua việc tham gia các hoạt động học tập, HS được hình thành và phát triển các năng lực chung và các năng lực đặc thù của môn học. SGK mới được thiết kế theo hướng hiện đại, với kênh hình vừa khoa học vừa hấp dẫn người đọc. Kênh hình trong SGK mới được thiết kế theo hướng để HS có thể khai thác được cho nội dung bài học.
III– ĐỊNH HƯỚNG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT LỚP 10 3. Một số phương pháp dạy học môn Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 10 3. Dạy học khám phá Dạy học khám phá là cách thức tổ chức dạy dạy học, trong đó HS tự tìm tòi, khám phá phát hiện ra tri thức mới nào đó trong chương trình môn học thông qua các hoạt động dưới sự hướng dẫn, định hướng của GV. * Cách tiến hành Giai đoạn 1: Chuẩn bị – Xác định vấn đề cần khám phá: Là vấn đề thường chứa đựng thông tin mới đặt dưới dạng câu hỏi hoặc bài tập nhỏ.
Vấn đề khám phá cần phải vừa sức với HS. – Xác định cách thức thu thập dữ liệu cần thiết cho việc đánh giá. Các dữ liệu thu được có thể là những quan sát trực tiếp của HS thông qua các hiện tượng thực tế hoặc các thông tin đọc được trong sách báo, tài liệu hoặc từ chính các trải nghiệm của HS. – Xác định nội dung vấn đề học tập mà HS cần đạt được qua quá trình khám phá.
– Xác định cách thức báo cáo và đánh giá kết quả của hoạt động khám phá. Giai đoạn 2: Tổ chức học tập khám phá Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập – GV cần đảm bảo HS xác định rõ vấn đề cần khám phá, mục đích của việc khám phá đó cũng như cách thức hoạt động trong quá trình khám phá. Thực hiện nhiệm vụ học tập khám phá – HS làm việc cá nhân hoặc làm việc nhóm đề xuất các giả thuyết về vấn đề được đặt ra.
Sau đó HS tiến hành thu thập các dữ liệu, thông tin thông qua các hoạt động khảo sát và xử lí các dữ liệu để kiểm chứng giả thuyết đã đặt ra. HS có thể làm việc với các phiếu học tập, các mô hình, hình ảnh, biểu đồ,… Sau đó HS trao đổi, thảo luận về tính đúng đắn của các các giả thuyết được đưa ra. Trình bày và đánh giá kết quả của hoạt động – GV tổ chức cho HS trình bày kết quả của hoạt động khám phá. Từ đó, GV hướng dẫn HS lựa chọn những phán đoán, kết luận đúng để hình thành kiến thức mới.
17 * Môt số yêu cầu khi sử dụng phương pháp dạy học khám phá – GV phải hiểu khả năng của từng HS, từ đó có cách hướng dẫn phù hợp, giúp HS hiểu chính xác nhiệm vụ của mình trong từng hoạt động khám phá. – GV chuẩn bị các câu hỏi gợi mở từng bước, giúp HS tự lực đi tới mục tiêu của hoạt động. Lưu ý những biểu hiện của HS có khả năng khám phá học tập như: Hiểu các thông tin mới, có kĩ năng so sánh, phân tích, tổng hợp, huy động kiến thức và phương pháp giải quyết vấn đề bằng nhiều cách khác nhau. Ngoài ra còn chú ý tới thái độ chủ động tích cực trong việc tiếp cận và giải quyết tình huống và vấn đề mới, phức tạp.
* Ví dụ minh họa Để HS nêu được vì sao anh X lại căn cứ vào Điều 125 Bộ luật Lao động năm 2019 để khiếu nại quyết định của Giám đốc Công ty H (Bài 10 – SGK lớp 10), GV sử dụng phương pháp dạy học khám phá như sau: Giai đoạn 1: – Xác định vấn đề cần khám phá với các giả thiết: Quyết định của Giám đốc Công ty H sa thải anh X là trái pháp luật. – Xác định cách thu thập dữ liệu: Tìm thông tin Điều 125 Bộ luật Lao động liên quan đến giả thiết. – Xác định cách báo cáo: cá nhân và nhóm. Giai đoạn 2: – GV giao nhiệm vụ: Đọc tình huống và trả lời câu hỏi: Vì sao anh X lại căn cứ vào Điều 125 Bộ luật Lao động năm 2019 để khiếu nại quyết định của Giám đốc Công ty H? – HS làm việc cá nhân thu thập các dữ liệu, thông tin để kiểm chứng các giả thiết đã đặt ra, thảo luận theo nhóm về tính đúng đắn của giả thiết và sự đáp ứng của dữ liệu đã tìm được.
– GV tổ chức cho HS trình bày kết quả, hướng dẫn HS lựa chọn những phán đoán, kết luận đúng để hình thành kiến thức: + Anh X căn cứ vào Điều 125 Bộ luật Lao động năm 2019 để khiếu nại quyết định của Giám đốc Công ty H, vì anh cho rằng quyết định của Giám đốc sa thải anh là không đúng (trái) pháp luật. + Theo khoản 4 Điều 125 Bộ luật Lao động, người sử dụng lao động chỉ áp dụng hình thức kỉ luật sa thải khi người lao động tự ý bỏ việc 5 ngày cộng dồn trong thời hạn 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong thời hạn 365 ngày mà không có lí do chính đáng. Trong trường hợp này, anh X có lí do chính đáng là thân nhân (em ruốt) đang bị ốm. 18 Từ kết quả làm việc của HS, GV dẫn dắt HS đến hình thành kiến thức: Anh X căn cứ vào Điều 125 Bộ luật Lao động để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, nghĩa là: Pháp luật là phương tiện để công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Dạy học hợp tác Dạy học hợp tác là dạy học trong đó GV tổ chức cho HS hình thành các nhóm hợp tác, cùng nhau nghiên cứu, trao đổi ý tưởng và giải quyết vấn đề do GV đặt ra. Từ đó giúp HS tiếp thu một lượng kiến thức nhất định dựa trên cơ sở hoạt động tích cực của từng cá nhân. Từng thành viên của nhóm không chỉ có trách nhiệm về việc học tập của mình mà còn có trách nhiệm quan tâm đến việc học tập của bạn bè trong nhóm. * Cách tiến hành Giai đoạn 1: Chuẩn bị – Xác định tiêu chí thành lập nhóm: theo trình độ của HS, theo ngẫu nhiên, theo sở trường của HS,… – Thiết kế các hoạt động kết hợp cá nhân, theo cặp, theo nhóm để thay đổi hoạt động tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập của HS.
– Xác định thời gian phù hợp cho hoạt động nhóm để thực hiện có hiệu quả. – Thiết kế các phiếu/hình thức giao nhiệm vụ tạo điều kiện cho HS dễ dàng hiểu rõ nhiệm vụ và thể hiện rõ kết quả hoạt động của cá nhân hoặc của cả nhóm. Giai đoạn 2: Tổ chức dạy học hợp tác Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập GV tổ chức cho toàn lớp với các hoạt động chính như giới thiệu chủ đề; thành lập các nhóm làm việc; xác định nhiệm vụ của các nhóm; xác định và giải thích nhiệm vụ cụ thể của các nhóm; xác định rõ mục tiêu cụ thể cần đạt được.
Nhiệm vụ của các nhóm có thể giống nhau hoặc khác nhau. Thực hiện nhiệm vụ học tập có sự hợp tác. Các nhóm tự lực thực hiện nhiệm vụ được giao, trong đó có hoạt động chính là chuẩn bị chỗ làm việc nhóm; lập kế hoạch làm việc; thỏa thuận về quy tắc làm việc; tiến hành giải quyết nhiệm vụ; chuẩn bị báo cáo kết quả trước lớp; xác định nội dung, cách trình bày kết quả. Trình bày và đánh giá kết quả của hoạt động hợp tác Đại diện các nhóm trình bày kết quả trước lớp (trình bày miệng hoặc trình bày với báo cáo kèm theo, hoặc trình bày có minh họa ).
GV hướng dẫn HS lắng nghe và phản hồi tích cực. Kết quả trình bày của các nhóm được chia sẻ với các nhóm khác, để góp ý và là cơ sở để triển khai các nhiệm vụ tiếp theo. 19 * Một số yêu cầu khi sử dụng phương pháp dạy học hợp tác: – Chủ đề có hợp với dạy học hợp tác theo nhóm không? – Các nhóm làm việc với nhiệm vụ giống hay khác nhau? – Học sinh đã có đủ kiến thức điều kiện cho công việc nhóm chưa? – Cần trình bày nhiệm vụ làm việc nhóm như thế nào? – Cần chia nhóm theo tiêu chí nào? – Quy định rõ thời gian thảo luận và thời gian trình bảy sản phẩm của mỗi nhóm.