Tác động của tài chính vi mô đến xóa đói giảm nghèo ở Tây Nguyên - Luận văn thạc sĩ Kinh tế

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của tài chính vi mô đến xóa đói giảm nghèo tại khu vực Tây Nguyên, cung cấp giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Hùng Cường
• Người hướng dẫn: TS. Lại Tiến Dĩnh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Tài Chính Vi Mô Đến Xóa Đói Giảm Nghèo Ở Khu Vực Tây Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4. Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. TÀI CHÍNH VI MÔ
• 2.1.1. Tổng quan về tài chính vi mô
• 2.1.2. Các hoạt động của tài chính vi mô
• 2.1.2.1. Hoạt động tín dụng
• 2.1.2.2. Dịch vụ huy động tiết kiệm tại chỗ
• 2.1.2.3. Dịch vụ hỗ trợ
• 2.2. Khái niệm về đói nghèo
• 2.2.1. Theo quan điểm của tổ chức quốc tế
• 2.2.2. Theo quan điểm của Việt Nam
• 2.3. Tổng quan về công tác xóa đói - giảm nghèo
• 2.3.1. Đầu tư, tăng trưởng kinh tế
• 2.3.2. Hỗ trợ từ Chính phủ và các tổ chức
• 2.4. Mối quan hệ giữa tài chính vi mô và xóa đói - giảm nghèo
• 2.4.1. Lý thuyết về phân tầng xã hội
• 2.4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế
• 2.4.3. Vai trò của tài chính vi mô
• 2.5. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.5.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 2.5.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.5.3. Vấn đề đặt ra cho nghiên cứu
• 2.6. NHỮNG KINH NGHIỆM VỀ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 2.6.1. Kinh nghiệm quốc tế
• 2.6.2. Kinh nghiệm ở các địa phương khác trong nước
• 2.7. NGUỒN GỐC DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: TÀI CHÍNH VI MÔ VÀ CÔNG TÁC XÓA ĐÓI - GIẢM NGHÈO Ở TÂY NGUYÊN
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ, KINH TẾ, XÃ HỘI Ở KHU VỰC TÂY NGUYÊN
• 3.2. THỰC TRẠNG ĐÓI NGHÈO Ở KHU VỰC TÂY NGUYÊN
• 3.2.1. Thực trạng đói nghèo ở Tây Nguyên
• 3.2.2. Những khó khăn của hộ nghèo
• 3.3. NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN TÌNH TRẠNG ĐÓI NGHÈO
• 3.3.1. Nguyên nhân khách quan
• 3.3.2. Nguyên nhân từ các yếu tố nhân khẩu học
• 3.3.2.1. Dân tộc học
• 3.3.2.2. Giới tính của chủ hộ gia đình
• 3.3.2.3. Quy mô hộ gia đình
• 3.3.2.4. Số thành viên phụ thuộc
• 3.3.3. Nguyên nhân từ việc sở hữu đất đai
• 3.4. ẢNH HƯỞNG CỦA TCVM ĐỐI VỚI VIỆC XÓA ĐÓI - GIẢM NGHÈO Ở TÂY NGUYÊN
• 3.4.1. Nhận định về đời sống của các hộ đói nghèo
• 3.4.2. Tình hình vay vốn của hộ nghèo
• 3.4.2.1. Khả năng tiếp cận vốn của hộ nghèo
• 3.4.2.2. Mục đích vay của hộ gia đình
• 3.4.2.3. Nơi tiếp cận nguồn vốn vay của hộ gia đình
• 3.4.3. Hỗ trợ tài chính vi mô
• 3.4.3.1. Hỗ trợ tài chính trực tiếp
• 3.4.3.2. Hỗ trợ tài chính gián tiếp
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VỀ TÀI CHÍNH VI MÔ VÀ CÔNG TÁC XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở TÂY NGUYÊN
• 4.1. NHẬN ĐỊNH VỀ TÌNH HÌNH CHUNG
• 4.2. BÀN LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
• 5.1.1. Về phương pháp tiếp cận
• 5.1.2. Về kết quả nghiên cứu
• 5.2. GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.3. NHỮNG ĐIỂM HẠN CHẾ
• 5.4. ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài chính vi mô và xóa đói giảm nghèo Tây Nguyên

Tài chính vi mô đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc xóa đói giảm nghèo, đặc biệt là ở khu vực Tây Nguyên. Khu vực này, với đặc điểm địa lý và kinh tế đặc thù, đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc cải thiện đời sống của người dân. Tài chính vi mô không chỉ cung cấp nguồn vốn cho các hộ gia đình nghèo mà còn hỗ trợ họ trong việc phát triển kinh tế bền vững.

1.1. Định nghĩa và vai trò của tài chính vi mô

Tài chính vi mô là hình thức cung cấp dịch vụ tài chính cho những người có thu nhập thấp, không có tài sản thế chấp. Vai trò của nó trong việc xóa đói giảm nghèo là rất lớn, giúp người dân tiếp cận vốn để đầu tư vào sản xuất và kinh doanh.

1.2. Tình hình xóa đói giảm nghèo ở Tây Nguyên

Tây Nguyên là một trong những khu vực có tỷ lệ nghèo cao nhất cả nước. Các chương trình xóa đói giảm nghèo đã được triển khai nhưng vẫn còn nhiều khó khăn cần khắc phục.

II. Những thách thức trong công tác xóa đói giảm nghèo tại Tây Nguyên

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc xóa đói giảm nghèo, nhưng khu vực Tây Nguyên vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những khó khăn này không chỉ đến từ điều kiện tự nhiên mà còn từ các yếu tố xã hội và kinh tế.

2.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế

Khu vực Tây Nguyên có địa hình phức tạp, khí hậu khắc nghiệt, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Điều này làm cho người dân gặp khó khăn trong việc duy trì sinh kế.

2.2. Các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến nghèo đói

Tình trạng thiếu giáo dục, y tế và cơ sở hạ tầng cũng là những yếu tố chính dẫn đến tình trạng nghèo đói ở Tây Nguyên. Những yếu tố này cần được cải thiện để hỗ trợ người dân thoát nghèo.

III. Phương pháp tài chính vi mô hỗ trợ xóa đói giảm nghèo

Tài chính vi mô cung cấp nhiều phương thức hỗ trợ cho người nghèo, từ việc cho vay đến các dịch vụ tài chính khác. Những phương pháp này đã chứng minh hiệu quả trong việc cải thiện đời sống của người dân.

3.1. Các hình thức cho vay trong tài chính vi mô

Các tổ chức tài chính vi mô thường áp dụng hình thức cho vay nhóm, giúp người dân có thể hỗ trợ lẫn nhau trong việc trả nợ và quản lý tài chính.

3.2. Dịch vụ hỗ trợ tài chính khác

Ngoài cho vay, tài chính vi mô còn cung cấp các dịch vụ như tiết kiệm, bảo hiểm và tư vấn, giúp người dân quản lý tài chính hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của tài chính vi mô tại Tây Nguyên

Nhiều mô hình tài chính vi mô đã được triển khai tại Tây Nguyên, mang lại những kết quả tích cực trong việc xóa đói giảm nghèo. Những mô hình này cần được nhân rộng và cải tiến để đạt hiệu quả cao hơn.

4.1. Các mô hình thành công

Một số mô hình tài chính vi mô đã thành công trong việc giúp người dân Tây Nguyên thoát nghèo, như mô hình cho vay nhóm và hỗ trợ khởi nghiệp.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của tài chính vi mô

Nghiên cứu cho thấy rằng tài chính vi mô đã giúp cải thiện thu nhập và điều kiện sống của nhiều hộ gia đình nghèo tại Tây Nguyên.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho tài chính vi mô

Tài chính vi mô đã chứng minh được vai trò quan trọng trong việc xóa đói giảm nghèo tại Tây Nguyên. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả bền vững, cần có những chính sách hỗ trợ và cải cách phù hợp.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ tài chính vi mô

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ để phát triển tài chính vi mô, giúp người nghèo tiếp cận dễ dàng hơn với các dịch vụ tài chính.

5.2. Tương lai của tài chính vi mô tại Tây Nguyên

Tương lai của tài chính vi mô tại Tây Nguyên phụ thuộc vào sự phát triển bền vững của các mô hình tài chính và sự hỗ trợ từ cộng đồng và chính phủ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình trạng đói nghèo vẫn là một thách thức lớn đối với nhiều quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tỷ lệ hộ nghèo cả nước đã giảm từ 51,8% năm 1993 xuống còn khoảng 9,6% năm 2012, tuy nhiên khu vực Tây Nguyên vẫn duy trì tỷ lệ hộ nghèo cao hơn mức trung bình cả nước, với Kon Tum lên tới 22,77% năm 2012. Đặc điểm địa lý, kinh tế và xã hội của Tây Nguyên, như khí hậu cận xích đạo, đất đai màu mỡ nhưng dân cư thưa thớt, trình độ lao động thấp, cùng với sự đa dạng dân tộc, tạo nên những khó khăn đặc thù trong công tác xóa đói - giảm nghèo.

Luận văn tập trung nghiên cứu tác động của tài chính vi mô (TCVM) đến công tác xóa đói - giảm nghèo tại khu vực Tây Nguyên trong giai đoạn 2011-2014. Mục tiêu chính là phân tích mối quan hệ giữa TCVM và các nhân tố khác như đặc điểm nhân khẩu học, sở hữu đất đai đến khả năng thoát nghèo của các hộ gia đình. Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) và các nguồn số liệu bổ sung để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp.

Ý nghĩa nghiên cứu nằm ở việc cung cấp bằng chứng thực tiễn về vai trò của TCVM trong giảm nghèo, từ đó góp phần đề xuất chính sách cải cách nhằm nâng cao hiệu quả các chương trình hỗ trợ tài chính và phát triển bền vững khu vực Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết phân tầng xã hội và các mô hình tăng trưởng kinh tế. Lý thuyết phân tầng xã hội của Karl Marx và Max Weber nhấn mạnh vai trò của sở hữu tư liệu sản xuất, quyền lực và vị trí xã hội trong việc tạo ra sự bất bình đẳng và phân hóa giàu nghèo. Bên cạnh đó, các khái niệm về vốn kinh tế, vốn văn hóa và vốn xã hội được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các giai cấp và ảnh hưởng đến khả năng thoát nghèo.

Mô hình tăng trưởng kinh tế truyền thống chỉ ra các yếu tố đầu vào như đất đai, lao động, vốn và tiến bộ kỹ thuật là nhân tố quyết định sản lượng và thu nhập. Trong đó, vốn tài chính, đặc biệt là tài chính vi mô, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn lực cho các hộ nghèo đầu tư sản xuất, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: tài chính vi mô (TCVM), đói nghèo, xóa đói - giảm nghèo, vốn con người, vốn tài chính, vốn xã hội, và các hình thức cho vay tín dụng vi mô như cho vay cá nhân, cho vay theo nhóm liên kết và ngân hàng làng xã.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả dựa trên bộ dữ liệu VHLSS các năm 2010, 2012, 2014, với cỡ mẫu khoảng 9.399 hộ gia đình trên toàn quốc, trong đó có hơn 651 hộ tại khu vực Tây Nguyên. Phương pháp chọn mẫu phân tầng đảm bảo tính đại diện cho các vùng miền và nhóm dân tộc khác nhau.

Phân tích dữ liệu được thực hiện theo nhóm chủ đề nhằm làm rõ các đặc tính về thực trạng đói nghèo, khả năng tiếp cận TCVM, và các yếu tố nhân khẩu học, kinh tế ảnh hưởng đến việc thoát nghèo. Ngoài ra, tác giả tham khảo thêm các số liệu thống kê của Tổng cục Thống kê và các báo cáo ngành để bổ sung và so sánh kết quả.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2014, với việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu nhằm trả lời các câu hỏi nghiên cứu về tác động của TCVM và các nhân tố khác đến xóa đói - giảm nghèo tại Tây Nguyên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo tại Tây Nguyên cao hơn trung bình cả nước: Năm 2014, tỷ lệ hộ nghèo ở Tây Nguyên là khoảng 14%, trong khi cả nước là 11%. Tỉnh Kon Tum có tỷ lệ nghèo cao nhất khu vực, lên tới 26%, trong khi Lâm Đồng thấp nhất với 5%.

2. Khó khăn về nhu cầu thiết yếu của hộ nghèo: Khoảng 32% hộ nghèo Tây Nguyên không đủ thực phẩm, 20% không đủ hàng tiêu dùng thiết yếu, cao hơn mức trung bình cả nước. Điều này phản ánh mức sống thấp và khó khăn trong tiếp cận các dịch vụ cơ bản.

3. Ảnh hưởng của đặc điểm nhân khẩu học: Hộ gia đình dân tộc thiểu số chiếm 33% tổng số hộ khảo sát tại Tây Nguyên nhưng lại chiếm tới 74% số hộ nghèo trong khu vực. Trình độ học vấn của người đứng đầu hộ nghèo ở Tây Nguyên thấp hơn so với trung bình cả nước, với 62% không có bằng cấp, cao hơn mức 51% của cả nước.

4. Vai trò của tài chính vi mô: Các tổ chức TCVM là nguồn cung cấp dịch vụ tài chính chủ yếu cho hộ nghèo, với các hình thức cho vay linh hoạt, không yêu cầu tài sản thế chấp. Tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận vốn vay TCVM tại Tây Nguyên cao hơn so với các hình thức tín dụng chính thống. Các khoản vay này giúp hộ nghèo đầu tư sản xuất, chi tiêu thiết yếu và giảm bớt rủi ro tài chính.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy TCVM đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các hộ nghèo tại Tây Nguyên tiếp cận nguồn vốn, từ đó nâng cao khả năng sản xuất và cải thiện thu nhập. Tuy nhiên, tỷ lệ nghèo vẫn duy trì ở mức cao do nhiều nguyên nhân khách quan như thiên tai, dịch bệnh, mất việc làm, cũng như các yếu tố nội tại như trình độ học vấn thấp, quy mô hộ gia đình lớn và hạn chế về đất đai sản xuất.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, kết quả phù hợp với quan điểm rằng TCVM là một trong những nhân tố hỗ trợ giảm nghèo nhưng không phải là giải pháp duy nhất. Các yếu tố bổ trợ như đào tạo kỹ năng, hỗ trợ thị trường, chính sách phát triển kinh tế và cơ sở hạ tầng cũng đóng vai trò thiết yếu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ nghèo theo tỉnh, mức độ khó khăn về nhu cầu thiết yếu, phân bố dân tộc và trình độ học vấn, cũng như tỷ lệ tiếp cận vốn TCVM so với các hình thức tín dụng khác.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Mở rộng và nâng cao chất lượng dịch vụ TCVM: Tăng cường nguồn vốn và đa dạng hóa các sản phẩm tài chính vi mô nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của hộ nghèo, đặc biệt là các khoản vay phục vụ sản xuất và chi tiêu thiết yếu. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Ngân hàng Chính sách xã hội, quỹ tín dụng nhân dân.

2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực quản lý cho hộ nghèo: Tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng tài chính, quản lý sản xuất, tiếp thị sản phẩm nhằm giúp người dân sử dụng hiệu quả nguồn vốn vay. Thời gian: liên tục; Chủ thể: các tổ chức TCVM, chính quyền địa phương.

3. Phát triển cơ sở hạ tầng và hỗ trợ thị trường: Đầu tư xây dựng hệ thống giao thông, thủy lợi, điện nước và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, giúp tăng thu nhập cho người dân. Thời gian: 5 năm; Chủ thể: chính quyền địa phương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

4. Chính sách hỗ trợ đặc thù cho dân tộc thiểu số: Xây dựng các chương trình hỗ trợ phù hợp với đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ và điều kiện sinh sống của các dân tộc thiểu số nhằm giảm thiểu bất bình đẳng và tăng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính. Thời gian: 3 năm; Chủ thể: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích thực tiễn giúp xây dựng các chính sách tài chính vi mô và xóa đói - giảm nghèo phù hợp với đặc thù vùng Tây Nguyên.

2. Các tổ chức tài chính vi mô và ngân hàng chính sách: Thông tin về nhu cầu, đặc điểm khách hàng và hiệu quả các chương trình TCVM giúp cải tiến dịch vụ và mở rộng phạm vi hoạt động.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế, tài chính: Cung cấp khung lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm về mối quan hệ giữa TCVM và giảm nghèo, làm tài liệu tham khảo học thuật.

4. Chính quyền địa phương và tổ chức phi chính phủ: Hỗ trợ trong việc thiết kế và triển khai các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế, nâng cao năng lực cho người dân và giảm nghèo bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tài chính vi mô có thực sự giúp giảm nghèo ở Tây Nguyên không?
   Có, TCVM giúp các hộ nghèo tiếp cận vốn vay với lãi suất ưu đãi, hỗ trợ đầu tư sản xuất và chi tiêu thiết yếu, góp phần cải thiện thu nhập và nâng cao mức sống.

2. Nguyên nhân chính nào dẫn đến tình trạng nghèo đói tại Tây Nguyên?
   Bao gồm yếu tố khách quan như thiên tai, dịch bệnh, mất việc làm, và các yếu tố nhân khẩu học như trình độ học vấn thấp, quy mô hộ gia đình lớn, dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Phương pháp thống kê mô tả dựa trên bộ dữ liệu VHLSS với mẫu đại diện, phân tích theo nhóm chủ đề nhằm làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến xóa đói - giảm nghèo.

4. Vai trò của đất đai trong việc thoát nghèo được đánh giá như thế nào?
   Đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sản xuất và thu nhập của hộ gia đình, đặc biệt trong khu vực Tây Nguyên với nền nông nghiệp trồng cây công nghiệp dài ngày.

5. Các giải pháp đề xuất có thể áp dụng trong thời gian bao lâu?
   Các giải pháp được đề xuất có thể triển khai trong khoảng 2-5 năm tùy theo tính chất và quy mô, với sự phối hợp của các cơ quan chính quyền, tổ chức tài chính và cộng đồng địa phương.

Kết luận

• Tỷ lệ hộ nghèo tại Tây Nguyên cao hơn mức trung bình cả nước, với nhiều khó khăn về nhu cầu thiết yếu và đặc điểm nhân khẩu học bất lợi.
• Tài chính vi mô đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các hộ nghèo tiếp cận vốn, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.
• Các yếu tố như trình độ học vấn, dân tộc thiểu số, quy mô hộ gia đình và sở hữu đất đai ảnh hưởng đáng kể đến khả năng thoát nghèo.
• Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa mở rộng TCVM, đào tạo nâng cao năng lực, phát triển cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ đặc thù cho dân tộc thiểu số.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp thực tiễn nhằm thúc đẩy công tác xóa đói - giảm nghèo bền vững tại Tây Nguyên trong giai đoạn tiếp theo.

Các nhà quản lý và tổ chức liên quan nên áp dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế và triển khai các chương trình hỗ trợ tài chính vi mô hiệu quả, đồng thời tăng cường các chính sách phát triển kinh tế xã hội phù hợp với đặc thù vùng Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ********** NGUYỄN HÙNG CƯỜNG TÁC ĐỘNG CỦA TÀI CHÍNH VI MÔ ĐẾN XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở KHU VỰC TÂY NGUYÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.HCM, Năm 2017 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ********** NGUYỄN HÙNG CƯỜNG TÁC ĐỘNG CỦA TÀI CHÍNH VI MÔ ĐẾN XÓA ĐÓI - GIẢM NGHÈO Ở KHU VỰC TÂY NGUYÊN Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LẠI TIẾN DĨNH TP.HCM, Năm 2017 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài luận văn “tác động của tài chính vi mô đến xóa đói - giảm nghèo ở khu vực Tây Nguyên” là công trình nghiên cứu của riêng tôi và thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Lại Tiến Dĩnh. Cơ sở lý luận tham khảo từ các tài liệu được nêu trong phần tài liệu tham khảo, số liệu và kết quả được trình bày trong luận văn là trung thực, không sao chép bất cứ công trình nghiên cứu nào trước đây.Hồ Chí Minh, ngày 04 tháng 05 năm 2017 Người thực hiện luận văn NGUYỄN HÙNG CƯỜNG TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH Chương 1: GIỚI THIỆU.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI .2 MỤC TIÊU VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.1 Mục tiêu nghiên cứu.2 Câu hỏi nghiên cứu.3 Đối tượng nghiên cứu .4 Phạm vi nghiên cứu .4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .5 Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI .5 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI.1 TÀI CHÍNH VI MÔ .1 Tổng quan về tài chính vi mô.2 Các hoạt động của tài chính vi mô .1 Hoạt động tín dụng .2 Dịch vụ huy động tiết kiệm tại chỗ.3 Dịch vụ hỗ trợ.3 Khái niệm về đói nghèo .1 Theo quan điểm của tổ chức quốc tế .2 Theo quan điểm của Việt Nam.1 Tổng quan về công tác xóa đói - giảm nghèo .2 Đầu tư, tăng trưởng kinh tế. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Hỗ trợ từ Chính phủ và các tổ chức.5 Mối quan hệ giữa tài chính vi mô và xóa đói - giảm nghèo.1 Lý thuyết về phân tầng xã hội .2 Các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế .3 Vai trò của tài chính vi mô .3 MỘT SỐ NGHIÊN CỨU TRƯỚC .1 Các nghiên cứu trên thế giới .2 Các nghiên cứu trong nước .3 Vấn đề đặt ra cho nghiên cứu.4 NHỮNG KINH NGHIỆM VỀ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO.1 Kinh nghiệm quốc tế .2 Kinh nghiệm ở các địa phương khác trong nước.5 NGUỒN GỐC DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU . 30 Chương 3: TÀI CHÍNH VI MÔ VÀ CÔNG TÁC XÓA ĐÓI - GIẢM NGHÈO Ở TÂY NGUYÊN .1 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ, KINH TẾ, XÃ HỘI Ở KHU VỰC TÂY NGUYÊN .2 THỰC TRẠNG ĐÓI NGHÈO Ở KHU VỰC TÂY NGUYÊN.1 Thực trạng đói nghèo ở Tây Nguyên .2 Những khó khăn của hộ nghèo .3 NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN TÌNH TRẠNG ĐÓI NGHÈO .1 Nguyên nhân khách quan .2 Nguyên nhân từ các yếu tố nhân khẩu học.1 Dân tộc học .4 Giới tính của chủ hộ gia đình .5 Quy mô hộ gia đình .6 Số thành viên phụ thuộc.3 Nguyên nhân từ việc sở hữu đất đai . 44 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.4 ẢNH HƯỞNG CỦA TCVM ĐỐI VỚI VIỆC XÓA ĐÓI - GIẢM NGHÈO Ở TÂY NGUYÊN .1 Nhận định về đời sống của các hộ đói nghèo.2 Tình hình vay vốn của hộ nghèo.1 Khả năng tiếp cận vốn của hộ nghèo.2 Mục đích vay của hộ gia đình .3 Nơi tiếp cận nguồn vốn vay của hộ gia đình .3 Hỗ trợ tài chính vi mô .1 Hỗ trợ tài chính trực tiếp .2 Hỗ trợ tài chính gián tiếp . 55 Chương 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VỀ TÀI CHÍNH VI MÔ VÀ CÔNG TÁC XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở TÂY NGUYÊN. NHẬN ĐỊNH VỀ TÌNH HÌNH CHUNG . Nhận định tình hình đói nghèo ở khu vực Tây Nguyên . Nhận định tình hình phát triển TCVM.2 BÀN LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . 58 Chương 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH .1 NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC .1 Về phương pháp tiếp cận .2 Về kết quả nghiên cứu .2 GỢI Ý CHÍNH SÁCH.3 NHỮNG ĐIỂM HẠN CHẾ.4 ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO. 69 TÀI LIỆU THAM KHẢO .1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Từ viết tắt Giải thích 1 ADB Ngân hàng phát triển Châu Á 2 ASEAN Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á 3 BHYT Bảo hiểm y tế Ủy ban Kinh tế - Xã hội Châu Á Thái Bình 4 ESCAP Dương của Liên Hiệp Quốc 5 HDI Chỉ số phát triển con người 6 NGO Tổ chức Phi Chính Phủ 7 NH CSXH Ngân hàng Chính sách xã hội Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông 8 NH NN PTNT thôn 9 SL Số lượng 10 TB Trung bình 11 TCVM Tài chính vi mô 12 TH Trung học Bộ dữ liệu điều tra về mức sống hộ gia đình 13 VHLSS tại Việt Nam 14 VN Việt Nam 15 WB Worldbank: Ngân hàng Thế giới 16 XH Xã hội TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Thống kê diện tích và dân số năm 2013 .2: Nguyên nhân chính dẫn đến cuộc sống không được cải thiện .3: Thống kê về việc sử dụng tiền vay của hộ nghèo.4: Thống kê địa điểm vay tiền của các hộ nghèo ở tây nguyên .5: Tình hình nhận hỗ trợ tài chính của các hộ nghèo.6: Hỗ trợ trực tiếp tiền ở các tỉnh thuộc tây nguyên .7: So sánh hỗ trợ tài chính gián tiếp giữa tây nguyên và cả nước . 555 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Phân loại thị trường TCVM tại Việt Nam .2: Mối quan hệ giữa lãi suất thực với đầu tư.1: Bản đồ khu vực Tây Nguyên……………………………………………32 Hình 3.2: Biểu đồ mật độ dân cư ở khu vực Tây Nguyên.3: Biểu đồ thu nhập của hộ gia đình ở Tây Nguyên từ 2006 tới 2014 .4: Biểu đồ về tình trạng đói nghèo từ năm 2006 đến 2014 .5: Biểu đồ về tình trạng đói nghèo ở Tây Nguyên .6: Biểu đồ về những khó khăn trước mắt của hộ nghèo .7: Biểu đồ dân tộc học .8: Biểu đồ nơi cư trú của hộ gia đình .9: Biểu đồ về trình độ học vấn của người chủ hộ gia đình.10: So sánh trình độ học vấn của chủ hộ gia đình nghèo .11: Biểu đồ so sánh về giới tính của chủ hộ gia đình .12: Biểu đồ so sánh về quy mô hộ gia đình .13: Biểu đồ so sánh về số thành viên phụ thuộc.14: Biểu đồ nguồn thu nhập của hộ gia đình ở Tây Nguyên.15: Biểu đồ so sánh về việc sở hữu đất trong sản xuất .16: Biểu đồ so sánh mức sống của các hộ nghèo .17: Biểu đồ mức vay trung bình và tỷ lệ hộ nghèo được vay .18: Mục đích vay tiền của các hộ nghèo.19: Biểu đồ nơi vay tiền của hộ gia đình .20: Biểu đồ khoản hỗ trợ bằng tiền . 55 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 Chương 1: GIỚI THIỆU 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Tài chính vi mô đã được đề cập đến từ năm 1970 của thế kỷ trước khi mà giáo sư Muhammad Yunnus, người đã giành giải Nobel hòa bình 2006, đã thành lập ngân hàng Grameen (GB), một tổ chức TCVM đầu tiên ở Bangladesh. Cho đến nay, khắp các nơi trên thế giới, tổ chức TCVM càng ngày càng chứng tỏ được vai trò đối với công tác xóa đói - giảm nghèo tại các nước đang phát triển qua việc cung cấp các cơ hội tiếp cận nhiều dịch vụ tài chính, bao gồm dịch vụ về tín dụng, bảo hiểm và tiết kiệm, và cả những dịch vụ không phải tài chính như giáo dục, y tế, tư vấn, . TCVM bắt đầu vào Việt Nam (VN) từ những năm 1980 thông qua các tổ chức nước ngoài, các tổ chức không biên giới, những chương trình viện trợ để phát triển cả song phương và đa phương (Nguyễn Kim Anh, 2014). Các chương trình, dự án TCVM tại Việt Nam đã và đang đóng góp cho công tác xóa đói - giảm nghèo ở nước ta. Đói nghèo là khi hộ gia đình thiếu điều kiện để sống một cuộc sống tương ứng với những tiêu chuẩn tối thiểu. Thước đo đói nghèo phụ thuộc vào điều kiện sống, sức mua hàng hóa của người dân dẫn đến ngưỡng đói nghèo cũng khác nhau và có sự khác biệt theo thời gian. Đói nghèo không chỉ làm cho nhiều người rơi vào tình trạng thiếu thốn, đói khổ, không được tận hưởng những thành tựu về sự tiến bộ, văn minh mà còn có thể gây ra nhiều hệ lụy về kinh tế, về xã hội, tàn phá môi trường sinh thái và thậm chí là chiến tranh. Đây cũng chính là vấn đề nghiêm trọng khi mà hiện nay có tới 1/4 dân số trên thế giới đang sống trong tình trạng nghèo đói (WB, 2015). Nếu tình trạng đói nghèo không được giải quyết triệt để thì những mục tiêu về hòa bình, về quyền con người, về tăng trưởng kinh tế sẽ khó mà đạt được. Cũng như những quốc gia đang phát triển trên thế giới, tại Việt Nam, tình trạng nghèo đói đang đặt ra những thách thức với Chính phủ cũng như các chính quyền địa phương. Số liệu của Tổng cục thống kê cho thấy, năm 1993, tỷ lệ nghèo đói lên đến 51,8%, tức hơn một nửa dân số sống trong nghèo đói. Với ý chí vươn lên của các hộ gia đình cùng sự quyết tâm của chính phủ và sự giúp sức của các tổ chức phi chính phủ, chúng ta đã đạt được những bước tiến đáng kể. Cũng theo báo cáo từ Tổng cục TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 thống kê, sau gần 20 năm kể từ 1993 đến 2012, tỷ lệ nghèo đói trên cả nước đã giảm từ 53% xuống còn 9,6%. Khu vực Tây Nguyên là nơi có tỷ lệ hộ đói nghèo cao hơn so với trung bình của cả nước. Riêng, tỷ lệ hộ nghèo năm 2012 ở Kon Tum vẫn còn cao, lên tới 22,77%. Thoát nghèo bền vững là khái niệm để chỉ tình trạng kinh tế hộ gia đình luôn được nâng cao theo hướng tích cực, không tái nghèo. Có nhiều tác nhân, cả bên trong lẫn bên ngoài, dẫn tới khả năng thoát nghèo của hộ gia đình nhưng các tác nhân vốn tài chính, phương tiện sản xuất và năng lực tổ chức cũng như phong cách quản lý của chủ hộ gia đình được xem là những vấn đề then chốt.