Nghiên cứu tác dụng của viên nang cthepab trong điều trị ung thư gan trên động vật thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ y học Tác dụng điều trị ung thư gan của viên nang cthepab trên động vật thực phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Tác giả: Trần Quang Huy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Tuyết
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên cứu tác dụng điều trị ung thư gan của viên nang CTHepaB trên động vật thực nghiệm
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan bệnh học ung thư gan
• 1.1.1. Khái niệm ung thư gan
• 1.1.2. Nguyên nhân và điều kiện thuận lợi
• 1.1.3. Ung thư gan theo YHCT
• 1.2. Tổng quan về bài thuốc nghiên cứu và chế phẩm nghiên cứu
• 1.2.1. Thành phần bài thuốc CTHepaB
• 1.2.2. Cơ sở xây dựng bài thuốc CTHepaB
• 1.2.3. Tổng quan về viên nang cứng CTHepaB
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về các vị thuốc trong bài thuốc CTHepaB
• 1.3.1. Cà gai leo (Solanum hainanense Hance Solanaceae)
• 1.3.2. Cỏ sữa lá nhỏ (Euphorbia thymifolia)
• 1.3.3. Đông trùng hạ thảo (Cordyceps militaris)
• 1.4. Nghiên cứu ung thư và ung thư gan trên thực nghiệm
• 1.4.1. Nghiên cứu ung thư trên thực nghiệm
• 1.4.2. Nghiên cứu ung thư gan trên thực nghiệm
• 1.5. Giới thiệu về các phương pháp nghiên cứu thử nghiệm mô hình gây ung thư tế bào gan nhiễm virus viêm gan B trên chuột Nude
• 2. CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Chế phẩm nghiên cứu
• 2.1.2. Thuốc tham chiếu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.2. Các bước nghiên cứu
• 2.4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.4. Các biến số, chỉ số trong nghiên cứu
• 2.4.4.1. Đánh giá hiệu quả của việc triển khai mô hình gây khối ung thư TB gan nhiễm virus viêm gan B trên chuột Nude
• 2.4.4.2. Đánh giá tác dụng điều trị của viên nang CTHepaB trên một số chỉ số xét nghiệm cận lâm sàng trên mô hình chuột Nude đã gây khối ung thư tế bào gan người nhiễm virus viêm gan B
• 2.5. Sai số và biện pháp khống chế sai số
• 2.6. Phân tích và xử lý số liệu
• 2.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Triển khai mô hình gây khối ung thư tế bào gan nhiễm virus viêm gan B trên chuột Nude
• 3.1.1. Kết quả nuôi cấy, tăng sinh tế bào ung thư gan
• 3.1.2. Kết quả cấy ghép tế bào ung thư gan nhiễm virus viêm gan B
• 3.1.3. Đánh giá sự phát triển của khối u và thời gian sống của chuột mang khối u
• 3.2. Đánh giá tác dụng điều trị của viên nang CTHEPAB trên chuột mang khối u
• 3.2.1. Kết quả đánh giá ảnh hưởng của CTHepaB lên tế bào NK trong lách chuột mang khối u
• 3.2.2. Kết quả đánh giá ảnh hưởng của CTHepaB lên tế bào Macrophage trong lách chuột mang khối u
• 3.2.3. Kết quả đánh giá ảnh hưởng của CTHepaB lên tế bào tua (DC) trong lách chuột gây ung thư tế bào gan nhiễm virus viêm gan B
• 3.2.4. Kết quả định lượng HBV-DNA của tế bào khối u trên chuột nude sau thời gian điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu triển khai mô hình gây khối ung thư gan người nhiễm virus viêm gan B trên chuột nude
• 4.1.1. Kết quả cấy ghép tế bào ung thư gan nhiễm virus viêm gan B
• 4.1.2. Đánh giá sự phát triển của khối u trên chuột nude và tỷ lệ sống, thời gian sống của chuột mang khối u
• 4.2. Kết quả đánh giá tác dụng điều trị của viên nang CTHEPAB trên chuột mang khối u
• 4.2.1. Kết quả đánh giá ảnh hưởng của CTHepaB lên tế bào NK trong lách chuột mang khối u
• 4.2.2. Kết quả đánh giá ảnh hưởng của CTHepaB lên tế bào Macrophage trong lách chuột mang khối u
• 4.2.3. Kết quả đánh giá ảnh hưởng của CTHepaB lên tế bào tua trong lách chuột mang khối u
• 4.2.4. Kết quả định lượng HBV-DNA của tế bào khối u trên chuột nude sau thời gian điều trị

Tóm tắt

I. Tác dụng điều trị ung thư gan của viên nang CTHepaB

Nghiên cứu tập trung vào tác dụng điều trị của viên nang CTHepaB trên ung thư gan sử dụng động vật thực nghiệm. Viên nang CTHepaB được bào chế từ bài thuốc CTHepaB, bao gồm các dược liệu như cà gai leo, cỏ sữa lá nhỏ, và đông trùng hạ thảo. Các thành phần này đã được chứng minh có khả năng bảo vệ tế bào gan, ức chế sự nhân lên của virus viêm gan B (HBV), và ngăn chặn sự phát triển của xơ gan và ung thư gan. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của viên nang CTHepaB trong việc điều trị ung thư gan trên mô hình chuột Nude được gây khối u gan nhiễm HBV.

1.1. Mô hình thực nghiệm và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mô hình chuột Nude được gây khối u gan nhiễm HBV để đánh giá tác dụng điều trị của viên nang CTHepaB. Các bước nghiên cứu bao gồm nuôi cấy tế bào ung thư gan, cấy ghép tế bào ung thư vào chuột, và theo dõi sự phát triển của khối u. Các chỉ số như kích thước khối u, thời gian sống của chuột, và mức độ HBV-DNA được đo lường để đánh giá hiệu quả điều trị. Phương pháp này giúp xác định khả năng ức chế khối u và tăng cường hệ miễn dịch của viên nang CTHepaB.

1.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy viên nang CTHepaB có khả năng ức chế sự phát triển của khối u gan trên chuột Nude. Cụ thể, kích thước khối u giảm đáng kể sau khi điều trị, và thời gian sống của chuột được kéo dài. Ngoài ra, viên nang CTHepaB còn tăng cường hoạt động của các tế bào miễn dịch như tế bào NK và đại thực bào, giúp chống lại sự phát triển của khối u. Mức độ HBV-DNA trong tế bào khối u cũng giảm, chứng tỏ khả năng ức chế virus của thuốc điều trị này.

II. Ứng dụng thực tiễn và giá trị nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các dược phẩm có nguồn gốc thảo dược để điều trị ung thư gan. Viên nang CTHepaB không chỉ mang lại hiệu quả trong việc ức chế khối u mà còn có khả năng tăng cường hệ miễn dịch, giúp cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân. Kết quả nghiên cứu cũng mở ra hướng đi mới trong việc sử dụng các bài thuốc cổ truyền để điều trị bệnh ung thư, đặc biệt là trong bối cảnh ung thư gan đang gia tăng tại Việt Nam và trên toàn cầu.

2.1. Giá trị y học và dược lý

Viên nang CTHepaB được đánh giá cao về giá trị y học và dược lý nhờ khả năng kết hợp giữa các thành phần thảo dược có tác dụng bảo vệ gan và ức chế virus. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả của thuốc điều trị này trong việc kiểm soát ung thư gan, đồng thời góp phần vào việc phát triển các liệu pháp điều trị mới từ nguồn dược liệu tự nhiên.

2.2. Hướng phát triển trong tương lai

Nghiên cứu này là tiền đề cho các thử nghiệm lâm sàng tiếp theo nhằm đánh giá hiệu quả của viên nang CTHepaB trên người. Việc kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại có thể mang lại những giải pháp điều trị hiệu quả và an toàn hơn cho bệnh nhân ung thư gan. Đồng thời, nghiên cứu cũng khuyến khích việc khai thác và bảo tồn các nguồn dược liệu quý trong y học cổ truyền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư gan nguyên phát, đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào gan (HCC), hiện là một trong những gánh nặng y tế nghiêm trọng hàng đầu trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới và ghi nhận từ GLOBOCAN năm 2020, ung thư gan là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ung thư tại Việt Nam. Trong đó, ung thư biểu mô tế bào gan chiếm từ 70% đến 80% tổng số ca mắc. Một nghiên cứu dịch tễ thực hiện trên 24.091 trường hợp HCC tại khu vực miền Trung và miền Nam Việt Nam giai đoạn 2010–2016 cho thấy có tới 62,3% bệnh nhân nhiễm virus viêm gan B (HBV) mạn tính và 26% nhiễm virus viêm gan C (HCV). Người mang HBV mạn tính có nguy cơ tiến triển thành ung thư gan cao gấp 100 lần so với người bình thường.

Đứng trước thực trạng tỷ lệ tái phát sau phẫu thuật còn cao và các thuốc hóa trị hiện đại thường gây ra nhiều tác dụng không mong muốn, việc phát triển các chế phẩm nguồn gốc thảo dược hỗ trợ điều trị ung thư gan là hướng đi cấp thiết. Luận văn tập trung triển khai mô hình gây ung thư biểu mô tế bào gan người nhiễm HBV trên chuột Nude và đánh giá tác dụng điều trị của viên nang CTHepaB. Đề tài được thực hiện từ tháng 04/2020 đến tháng 12/2020 tại Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam và Học viện Quân y. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác lập các bằng chứng tiền lâm sàng định lượng về khả năng ức chế khối u, giảm nồng độ HBV-DNA và nâng cao đáp ứng miễn dịch tự nhiên, mở ra triển vọng ứng dụng bài thuốc Y học cổ truyền vào phác đồ điều trị ung bướu hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự giao thoa giữa lý luận Y học cổ truyền (YHCT) và dược lý học thực nghiệm hiện đại:

• Lý luận YHCT về chứng Can nham: Bệnh sinh của ung thư gan thuộc phạm vi các chứng tích tụ, hoàng đản, hiếp thống, với bản chất là "bản hư tiêu thực", thấp nhiệt độc uẩn kết hợp khí trệ huyết ứ. Pháp điều trị chủ đạo là "công bổ kiêm thi", vừa thanh nhiệt giải độc, hóa ứ tiêu tích (công tà), vừa bổ khí ích tinh, tư dưỡng can thận (phù chính).
• Cấu trúc bài thuốc CTHepaB: Bài thuốc gồm 8 vị được phối ngũ chặt chẽ: Cà gai leo 30g đóng vai trò Quân dược; Cỏ sữa lá nhỏ 20g và Chi tử 10g là Thần dược; Đinh lăng 10g, Đông trùng hạ thảo 5g, Nấm linh chi 10g, Hà thủ ô đỏ 10g giữ vai trò Tá dược; Đại hoàng 5g là Sứ dược. Từ 10g dược liệu khô bào chế ra 0,8g bột cao khô định chuẩn để sản xuất viên nang 400mg.
• Lý thuyết miễn dịch học và sinh học khối u: Mô hình cấy ghép dị loài (xenograft) trên động vật suy giảm miễn dịch kết hợp với đánh giá các tế bào miễn dịch bẩm sinh gồm tế bào tiêu diệt tự nhiên (NK), đại thực bào (Macrophage) và tế bào tua (Dendritic Cells - DC) cùng tải lượng HBV-DNA mô u.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế ngẫu nhiên có đối chứng, triển khai qua các giai đoạn tiêu chuẩn:

• Mẫu nghiên cứu: Sử dụng dòng tế bào ung thư gan người Hep3B nhiễm HBV nuôi cấy trong môi trường EMEM bổ sung 10% FBS và 1% kháng sinh ở điều kiện 37°C, 5% CO2. Động vật thí nghiệm gồm 30 chuột nhắt trắng BALB/c Nude (Foxn1nu) thuần chủng, 8–10 tuần tuổi, cân nặng 160–180g, nuôi dưỡng trong hệ thống phòng sạch áp lực dương vô trùng tuyệt đối, nhiệt độ 28 ± 0,5°C và độ ẩm 55 ± 5%.
• Phương pháp chọn mẫu và phân lô: Sau khi cấy 10^6 tế bào Hep3B (thể tích 0,1 ml nồng độ 10^7 tế bào/ml) vào dưới da đùi phải chuột và theo dõi 14 ngày cho khối u hình thành đạt kích thước 70–75 mm³, 30 chuột mang u được phân ngẫu nhiên thành 3 lô (10 con/lô): Lô chứng (uống NaCl 0,9%), Lô trị (uống CTHepaB liều 0,96g/kg/24h), Lô tham chiếu (uống 5-FU liều 10mg/kg/24h).
• Lý do chọn phương pháp phân tích: Kích thước khối u đo bằng thước kẹp cơ học vi trắc NSK 2 lần/tuần theo công thức thể tích tiêu chuẩn $V = D \times R^2 \times 0,5$. Tỷ lệ tế bào miễn dịch lách (NK, Macrophage, DC) được định lượng chính xác bằng kỹ thuật dòng chảy tế bào (Flow cytometry) sử dụng kháng thể huỳnh quang đặc hiệu. Tải lượng virus đo bằng Real-time PCR. Số liệu xử lý bằng phần mềm SPSS 16.0 thông qua kiểm định ANOVA và hậu kiểm Tukey với ngưỡng ý nghĩa thống kê $p < 0,05$, giúp so sánh đa nhóm chính xác mà không làm tăng sai số loại I.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình can thiệp thực nghiệm liên tục trong 28 ngày và theo dõi mở rộng đến ngày thứ 63 đã ghi nhận các kết quả nổi bật:

• Hiệu quả thiết lập mô hình: Tỷ lệ cấy ghép tạo khối u Hep3B thành công trên chuột Nude đạt 100% (30/30 chuột). Khối u phát triển đồng nhất tại vị trí đùi phải, đạt thể tích trung bình 70–75 mm³ sau 14 ngày cấy tế bào.
• Tác dụng kìm hãm thể tích khối u: Viên nang CTHepaB thể hiện khả năng ức chế tăng trưởng khối u rõ rệt. Đến ngày thứ 28 của liệu trình điều trị, thể tích khối u ở lô trị giảm hơn 45% so với lô chứng uống nước muối sinh lý ($p < 0,05$). Mặc dù mức độ co nhỏ khối u của CTHepaB thấp hơn nhẹ so với lô dùng hóa chất 5-FU, nhưng lô CTHepaB duy trì được thể trạng tốt, không bị suy kiệt hay sụt giảm trọng lượng nghiêm trọng.
• Điều hòa và tăng cường miễn dịch lách: Kết quả phân tích Flow cytometry cho thấy lô chuột sử dụng CTHepaB có tỷ lệ tế bào NK trong lách tăng khoảng 35% đến 40% và tỷ lệ tế bào Macrophage tăng từ 25% đến 30% so với lô chứng ($p < 0,05$). Tỷ lệ tế bào tua (DC) kích hoạt cũng tăng lên rõ rệt, chứng minh khả năng phục hồi mạng lưới miễn dịch tự nhiên chống khối u.
• Ức chế tải lượng virus: Định lượng HBV-DNA trong mô tế bào khối u ghi nhận sự sụt giảm số lượng bản sao virus có ý nghĩa thống kê ở lô CTHepaB so với lô đối chứng ($p < 0,05$).

Thảo luận kết quả

Hiệu quả điều trị của viên nang CTHepaB bắt nguồn từ cơ chế tác động hiệp đồng đa mục tiêu của các hợp chất tự nhiên. Hoạt chất glycoalcaloid trong Cà gai leo kết hợp cùng cordycepin trong Đông trùng hạ thảo và polysaccharide của Nấm linh chi giúp ngăn chặn quá trình sao chép DNA của tế bào ác tính và ức chế sự nhân lên của virus HBV. Đồng thời, các dẫn chất anthraquinone từ Đại hoàng và polyphenol từ Cỏ sữa lá nhỏ hỗ trợ giải độc, chống oxy hóa và bảo vệ tế bào nhu mô gan.

Dữ liệu diễn tiến bệnh lý có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ đường biểu diễn sự thay đổi thể tích khối u (mm³) theo trục thời gian từ ngày 0 đến ngày 63, làm nổi bật sự phân kỳ rõ rệt giữa đường tăng trưởng dốc đứng của lô chứng và đường tăng trưởng thoái lui của lô CTHepaB. Bên cạnh đó, biểu đồ cột so sánh mật độ tế bào miễn dịch (NK, Macrophage, DC) và nồng độ HBV-DNA giữa 3 lô nghiên cứu là minh chứng trực quan khẳng định ưu thế vượt trội của CTHepaB: vừa tiêu diệt tế bào ung thư vừa nâng đỡ chính khí, khắc phục triệt để nhược điểm suy tủy và ức chế miễn dịch của hóa trị liệu 5-FU đơn thuần.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện và sớm đưa chế phẩm CTHepaB vào phục vụ chăm sóc sức khỏe cộng đồng, các giải pháp cụ thể được kiến nghị như sau:

• Phê duyệt thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 và 2: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam phối hợp cùng các bệnh viện chuyên khoa ung bướu thiết lập đề án thử nghiệm lâm sàng trên 60–100 bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào gan có nhiễm HBV trong vòng 12–24 tháng, nhằm xác định liều dung nạp tối ưu 4g/ngày và đánh giá tỷ lệ đáp ứng khách quan (ORR) đạt trên 30%.
• Nâng cấp và chuẩn hóa dây chuyền sản xuất: Các doanh nghiệp dược phẩm tiếp nhận chuyển giao công nghệ cần chuẩn hóa quy trình chiết xuất cao khô định chuẩn theo Dược điển Việt Nam V trong 6 tháng tới, kiểm soát nghiêm ngặt độ ẩm bột cao dưới 5,0% và độ đồng đều khối lượng viên nang 400mg với sai số dưới ±5%.
• Mở rộng nghiên cứu cơ chế sinh học phân tử: Các viện nghiên cứu y sinh học triển khai phân tích chuyên sâu trong 18 tháng về sự điều hòa các gen sinh ung thư p53, Rb và các enzyme caspase-3/9, nhằm lượng hóa chi tiết con đường kích hoạt quá trình chết theo chương trình (apoptosis) của CTHepaB trên các dòng tế bào đột biến khác.
• Xây dựng phác đồ phối hợp Đông – Tây y: Hội đồng khoa học tại các cơ sở điều trị ung bướu xây dựng hướng dẫn tích hợp CTHepaB liều 4g/ngày bổ trợ cho bệnh nhân sau phẫu thuật cắt gan hoặc đang nút mạch hóa chất (TACE), hướng đến mục tiêu giảm 20–30% biến chứng suy gan và kéo dài thời gian sống không tiến triển (PFS).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng cao và là tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm chuyên môn:

• Bác sĩ chuyên khoa Ung bướu và Y học cổ truyền: Tiếp cận cơ sở khoa học của bài thuốc phối ngũ 8 vị để ứng dụng điều trị kết hợp cho bệnh nhân ung thư gan nguyên phát giai đoạn tiến triển có nhiễm virus viêm gan B.
• Nghiên cứu viên dược lý và công nghệ sinh học: Nắm vững quy trình chuẩn hóa xây dựng mô hình khối u dị loài Hep3B trên chuột BALB/c Nude và kỹ thuật đánh giá miễn dịch chuyên sâu bằng Flow cytometry phục vụ các thử nghiệm tiền lâm sàng.
• Nhà quản lý và chuyên viên phát triển sản phẩm dược phẩm: Khảo sát quy trình bào chế viên nang cứng 400mg từ cao khô định chuẩn, tiêu chuẩn cơ sở và các thông số ổn định chất lượng để định hướng thương mại hóa sản phẩm thảo dược.
• Học viên sau đại học và sinh viên ngành Y Dược: Sử dụng luận văn như một tài liệu mẫu chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu khoa học, thiết kế phân lô động vật thực nghiệm và kỹ thuật xử lý số liệu y sinh bằng mô hình thống kê ANOVA.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao nghiên cứu lại lựa chọn mô hình chuột Nude thiếu hụt miễn dịch?
  Chuột nhắt BALB/c Nude mang đột biến gen Foxn1nu gây teo tuyến ức, làm suy giảm hoàn toàn tế bào lympho T. Đặc điểm này giúp triệt tiêu phản ứng thải ghép dị loài, tạo điều kiện thuận lợi cho tế bào ung thư gan người Hep3B phát triển thành khối u dưới da đùi với tỷ lệ thành công tuyệt đối 100%, phục vụ đo lường kích thước khối u chính xác.

• Cách xác định liều dùng của viên nang CTHepaB trên động vật thực nghiệm như thế nào?
  Từ liều chỉ định trên người là 4g bột cao khô/ngày (tương ứng 50g dược liệu thô cho người 50kg, tức 0,08g/kg/ngày), nhóm tác giả áp dụng hệ số quy đổi chuyển hóa giữa người và chuột nhắt là 12. Từ đó, liều lượng tối ưu có tác dụng điều trị trên chuột Nude được xác định chính xác là 0,96g/kg/ngày.

• Cơ chế kép chống ung thư của viên nang CTHepaB được thể hiện ra sao?
  CTHepaB thể hiện cơ chế tác động kép độc đáo: các hoạt chất cordycepin, glycoalcaloid và emodin trực tiếp kìm hãm sự tăng sinh khối u và ức chế sao chép nồng độ HBV-DNA, đồng thời kích thích tăng sinh từ 25% đến 40% tỷ lệ tế bào NK, đại thực bào và tế bào tua trong lách, tăng cường khả năng tự miễn dịch tiêu diệt tế bào ác tính.

• Thuốc đối chứng 5-Fluorouracil (5-FU) giữ vai trò gì trong thiết kế nghiên cứu?
  Thuốc 5-FU liều 10mg/kg/ngày đóng vai trò là lô tham chiếu (chứng dương) kinh điển trong điều trị ung bướu thông qua cơ chế ức chế thymidylate synthetase. Việc đưa 5-FU vào nghiên cứu giúp đối chiếu, định chuẩn mức độ kìm hãm thể tích khối u và so sánh các tác động toàn thân của CTHepaB trên cùng một điều kiện thực nghiệm.

• Viên nang CTHepaB có gây độc tính hay tác dụng phụ bất lợi trên động vật không?
  Các thử nghiệm độc tính cấp và bán trường diễn kéo dài 3 tháng cho thấy viên nang CTHepaB có độ an toàn rất cao. Chuột uống thuốc duy trì mức tăng trọng lượng ổn định, bảo tồn cấu trúc vi thể các cơ quan và không có biểu hiện tổn thương hay suy giảm chức năng gan thận so với lô chứng sinh lý.

Kết luận

• Xây dựng thành công mô hình ung thư biểu mô tế bào gan người nhiễm virus viêm gan B (Hep3B) cấy dưới da đùi chuột Nude với tỷ lệ thành công 100% sau 14 ngày.
• Khẳng định viên nang CTHepaB liều 0,96g/kg/ngày có tác dụng ức chế rõ rệt sự tăng trưởng thể tích khối u, làm giảm hơn 45% thể tích khối u so với lô chứng không điều trị sau 28 ngày dùng thuốc.
• Kích hoạt mạnh mẽ hệ thống miễn dịch tự nhiên thông qua việc gia tăng đáng kể mật độ và tỷ lệ tế bào NK, đại thực bào và tế bào tua trong lách chuột mang u ($p < 0,05$).
• Làm suy giảm nồng độ HBV-DNA trong mô tế bào u thực nghiệm, chứng minh hiệu lực hiệp đồng kháng virus và kìm hãm tiến triển ác tính.
• Thiết lập hồ sơ an toàn tiền lâm sàng vững chắc, khẳng định giá trị kế thừa bài thuốc cổ truyền và mở ra hướng đi mới trong phối hợp Đông – Tây y điều trị ung thư gan.

Lộ trình nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng dự kiến sẽ được triển khai trong giai đoạn tiếp theo nhằm hoàn thiện chứng cứ y học thực chứng. Các đơn vị y tế và đối tác quan tâm có thể liên hệ bộ môn Dược lý để tiếp cận toàn văn công trình và hợp tác phát triển ứng dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thư vẫn luôn là mối quan tâm trên toàn cầu. Theo thống kê của GLOBOCAN năm 2020, tình hình mắc và tử vong do ung thư trên toàn thế giới đều có xu hướng tăng [1]. Ung thư gan là một trong mười loại ung thư phổ biến nhất ở cả nam và nữ [2]. Loại ung thư gan nguyên phát phổ biến nhất ở người lớn là ung thư biểu mô tế bào gan (HCC), có nguồn gốc từ tế bào gan và chiếm 70% đến 80% các trường hợp [3][4].

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Việt Nam có tỷ lệ mắc ung thư gan theo giới tính nam cao thứ 3 thế giới, chỉ đứng sau Mông Cổ và Lào và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến ung thư tại Việt Nam [5]. Chưa có số liệu quốc gia được công bố chính thức về xuất độ HCC, tuy nhiên một nghiên cứu ghi nhận số liệu tại miền Trung và miền Nam Việt Nam trong thời gian 2010 đến 2016 có là 24091 trường hợp bị ung thư HCC, trong đó 62,3% có nhiễm virus viêm gan B (HBV) mạn và 26% có nhiễm virus viêm gan C (HCV) mạn. Việt Nam là nước có xuất độ nhiễm HBV cao, ước tính có khoảng 12,3% nam giới và 8,8% nữ giới có nhiễm HBV mạn. Tuy việc chủng ngừa HBV cho trẻ em tại Việt Nam đã làm giảm phần nào xuất độ viêm gan virus B mạn, nhưng vẫn đang có tình trạng bùng phát ung thư biểu mô tế bào gan liên quan đến nhiễm HBV tại Việt Nam [6] Những người bị nhiễm viêm gan B mạn tính có nguy cơ bị ung thư gan cao gấp 100 lần những người không nhiễm bởi vì virus tấn công trực tiếp và lặp lại gây xơ gan và dẫn đến ung thư.

Nồng độ HBV DNA trong huyết thanh cao hơn có tương quan với tỷ lệ mắc HCC ở bệnh nhân trong tương lai [7]. Phan Thị Phi Phi và CS khám 1.251 BN bị bệnh gan đã phát hiện 193 bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào gan (15,4%), sàng lọc 4.677 người trong quần thể phát hiện 2 bệnh nhân bị HCC [8]. 2 Ngoài ra, tỷ lệ tái phát của ung thư biểu mô tế bào gan cao ở những bệnh nhân đã được phẫu thuật cắt gan, dẫn đến tỷ lệ chữa khỏi thấp và thời gian sống lâu dài thấp [2][9]. Một trong những thành tựu về nghiên cứu ung thư từ cuối thế kỷ 20 là các nhà khoa học đa tạo ra được những con chuột mang ung thư người [10], [11].

Đứng trước thách thức về mức độ ác tính, kháng điều trị của ung thư gan, ngày nay người ta đang phát triển các liệu pháp và dược chất mới điều trị, đặc biệt là hoạt chất có nguồn gốc từ thực vật, do đó cần phải có mô hình bệnh lý để áp dụng cho thử nghiệm tiền lâm sàng. Tế bào ung thư người được dung nạp và chuột sẽ mang khối ung thư người. Trên mô hình chuột mang ung thư người này, người ta đánh giá sự hình thành, phát triển khối u và áp dụng để phát hiện, điều trị cho bệnh nhân ung thư [12][13]. Viên nang CTHepaB bào chế từ bài thuốc CTHepaB, bài thuốc kinh nghiệm của Đậu Xuân Cảnh, với thành phần là những vị thuốc đã có hiệu quả nhất định trên lâm sàng [14][15][16][17][18], được chứng minh có tác dụng bảo vệ tế bào gan, ức chế sự nhân lên của HBV, ức chế sự phát triển của xơ gan, ung thư gan v…v, tạo tiền đề cho việc phát triển sản phẩm có nguồn gốc thảo dược phòng và điều trị ung thư gan.

Chính vì vậy, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tác dụng điều trị ung thƣ gan của viên nang CTHEPAB trên động vật thực nghiệm” với mục tiêu: 1.