Luận văn thạc sĩ đánh giá tác động xây dựng nông thôn mới tới đời sống kinh tế xã hội môi trường của người dân tại xã quảng tâm thành phố thanh hóa tỉnh thanh hóa

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích đánh giá tác động xây dựng nông thôn mới tới đời sống kinh tế xã hội môi trường của người dân tại, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Lê Thị Yến
• Người hướng dẫn: Th. Nguyễn Sơn Tùng
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
• Đề tài: Đánh giá tác động xây dựng nông thôn mới tới đời sống kinh tế - xã hội và môi trường tại xã Quảng Tâm, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 1.4. Đóng góp mới của đề tài
• 1.5. Bố cục
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.1.1. Một số khái niệm liên quan
• 2.1.1.1. Nông thôn
• 2.1.1.2. Phát triển nông thôn
• 2.1.1.3. Nông thôn mới
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNGVÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. PHẦN 5: GIẢI PHÁP
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tác động đến đời sống kinh tế

Việc xây dựng nông thôn mới tại xã Quảng Tâm đã có những tác động tích cực đến đời sống kinh tế của người dân. Theo số liệu thu thập, thu nhập bình quân đầu người đã tăng lên đáng kể sau khi thực hiện các tiêu chí nông thôn mới. Cụ thể, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 20% xuống còn 10% trong vòng 5 năm. Điều này cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong điều kiện sống của người dân. Các hoạt động sản xuất nông nghiệp cũng được nâng cao nhờ vào việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện cơ sở hạ tầng. "Chương trình xây dựng nông thôn mới đã giúp người dân tiếp cận với các nguồn vốn và kỹ thuật sản xuất hiện đại, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm". Sự phát triển này không chỉ tạo ra nguồn thu nhập ổn định mà còn góp phần vào việc phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn một số thách thức như việc duy trì và phát triển bền vững các mô hình sản xuất, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức xã hội.

1.1. Tăng trưởng thu nhập

Sự gia tăng thu nhập của người dân tại xã Quảng Tâm là một trong những kết quả nổi bật của chương trình xây dựng nông thôn mới. Theo thống kê, thu nhập bình quân đầu người đã tăng từ 20 triệu đồng lên 30 triệu đồng mỗi năm. Điều này cho thấy sự chuyển biến tích cực trong hoạt động sản xuất và kinh doanh của người dân. "Việc áp dụng các mô hình sản xuất mới đã giúp người dân tăng năng suất lao động và cải thiện chất lượng sản phẩm", một người dân cho biết. Tuy nhiên, cần có các chính sách hỗ trợ để duy trì và phát triển các mô hình này trong tương lai.

1.2. Phát triển cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng tại xã Quảng Tâm đã được cải thiện đáng kể nhờ vào chương trình xây dựng nông thôn mới. Các tuyến đường giao thông được nâng cấp, hệ thống điện và nước sinh hoạt được cải thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong sản xuất và sinh hoạt. "Cơ sở hạ tầng tốt hơn đã giúp chúng tôi dễ dàng vận chuyển hàng hóa và tiếp cận thị trường", một người dân chia sẻ. Tuy nhiên, việc duy trì và bảo trì các công trình này vẫn cần được chú trọng để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

II. Tác động đến đời sống xã hội

Chương trình xây dựng nông thôn mới không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có tác động tích cực đến đời sống xã hội của người dân tại xã Quảng Tâm. Sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động xây dựng nông thôn mới đã tạo ra một môi trường gắn kết và đoàn kết hơn giữa các hộ dân. "Chúng tôi đã cùng nhau làm việc để xây dựng các công trình công cộng, điều này không chỉ cải thiện đời sống mà còn thắt chặt tình làng nghĩa xóm". Các hoạt động văn hóa, thể thao cũng được khôi phục và phát triển, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân. Tuy nhiên, vẫn cần có những chương trình giáo dục và đào tạo để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân, từ đó phát huy tối đa tiềm năng của cộng đồng.

2.1. Tăng cường sự gắn kết cộng đồng

Sự tham gia của người dân trong các hoạt động xây dựng nông thôn mới đã tạo ra một không khí đoàn kết và gắn bó trong cộng đồng. Các buổi họp dân, các hoạt động tình nguyện đã giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. "Chúng tôi đã cùng nhau tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, điều này không chỉ giúp nâng cao đời sống tinh thần mà còn tạo ra sự gắn kết giữa các hộ dân". Tuy nhiên, cần có những biện pháp để duy trì sự tham gia này trong tương lai.

2.2. Nâng cao chất lượng giáo dục

Chất lượng giáo dục tại xã Quảng Tâm cũng đã được cải thiện nhờ vào các chương trình hỗ trợ từ chính quyền. Các trường học được đầu tư nâng cấp, giáo viên được đào tạo bài bản hơn. "Chúng tôi cảm thấy tự hào khi con em mình được học trong môi trường tốt hơn, điều này sẽ giúp các em có tương lai sáng hơn". Tuy nhiên, vẫn cần có những chính sách hỗ trợ để đảm bảo mọi trẻ em đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng.

III. Tác động đến môi trường

Chương trình xây dựng nông thôn mới cũng đã có những tác động tích cực đến môi trường tại xã Quảng Tâm. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống thoát nước và xử lý rác thải đã giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường. "Chúng tôi đã thấy rõ sự thay đổi trong môi trường sống, không còn tình trạng ngập úng hay ô nhiễm như trước đây". Tuy nhiên, việc bảo vệ môi trường vẫn cần được chú trọng hơn nữa, đặc biệt là trong bối cảnh phát triển kinh tế. Cần có các chương trình tuyên truyền và giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường.

3.1. Cải thiện chất lượng môi trường

Chất lượng môi trường tại xã Quảng Tâm đã được cải thiện nhờ vào các biện pháp xây dựng nông thôn mới. Hệ thống thoát nước và xử lý rác thải được đầu tư nâng cấp, giúp giảm thiểu ô nhiễm. "Chúng tôi cảm thấy tự hào khi sống trong một môi trường sạch sẽ hơn, điều này không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn cho sự phát triển bền vững của xã". Tuy nhiên, cần có các biện pháp bảo vệ môi trường lâu dài để duy trì những thành quả này.

3.2. Tuyên truyền bảo vệ môi trường

Việc tuyên truyền và giáo dục về bảo vệ môi trường cũng cần được chú trọng hơn nữa. Các chương trình tuyên truyền về bảo vệ môi trường đã được triển khai, nhưng cần có sự tham gia tích cực hơn từ cộng đồng. "Chúng tôi cần được hướng dẫn và hỗ trợ để có thể bảo vệ môi trường một cách hiệu quả hơn". Cần có các hoạt động thực tiễn để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới là một chủ trương chiến lược lớn của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm thay đổi diện mạo nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho cư dân, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa nông thôn và thành thị. Tính đến năm 2011, Việt Nam có gần 70% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn; tuy nhiên, cơ sở hạ tầng, mức sống, điều kiện văn hóa và khả năng tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật của khu vực này còn nhiều hạn chế so với thành thị. Để định hướng phát triển toàn diện và bền vững, Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/08/2008 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; tiếp đó, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 về Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới với 19 tiêu chí cụ thể.

Xã Quảng Tâm nguyên là một xã thuần nông thuộc huyện Quảng Xương, được sáp nhập vào thành phố Thanh Hóa từ ngày 01/07/2012 theo Nghị quyết số 05/NQ-CP của Chính phủ. Trong quá trình triển khai chương trình, Quảng Tâm không nằm trong danh sách 117 xã điểm xây dựng nông thôn mới của tỉnh Thanh Hóa, do đó không nhận được các cơ chế ưu tiên chỉ đạo điểm ban đầu. Mặc dù gặp nhiều khó khăn về nguồn lực và công tác định hướng, chính quyền và nhân dân xã Quảng Tâm đã nỗ lực huy động nội lực, tranh thủ sự hỗ trợ từ các cấp để từng bước hoàn thành các tiêu chí đề ra. Khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá tác động xây dựng nông thôn mới tới đời sống kinh tế - xã hội môi trường của người dân tại xã Quảng Tâm thành phố Thanh Hóa - tỉnh Thanh Hóa" của tác giả Lê Thị Yến được thực hiện nhằm tổng kết, lượng hóa những biến chuyển thực tế tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Đánh giá những kết quả đạt được trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã Quảng Tâm, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo Bộ tiêu chí quốc gia.
2. Đánh giá tác động nhiều mặt của chương trình xây dựng nông thôn mới đến đời sống kinh tế, xã hội và môi trường của các hộ dân trên địa bàn nghiên cứu.
3. Đề xuất định hướng và các nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, tính bền vững của việc thực hiện xây dựng nông thôn mới đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của chương trình xây dựng nông thôn mới tới đời sống kinh tế, xã hội, môi trường của người dân tại xã Quảng Tâm.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Quảng Tâm, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành thu thập và khảo sát thực địa từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2015; số liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát được phân tích đối chiếu qua 2 giai đoạn: giai đoạn 2005 - 2009 (trước khi xây dựng nông thôn mới) và giai đoạn 2013 - 2015 (sau khi thực hiện chương trình).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập hệ thống cơ sở khoa học dựa trên các khái niệm chuyên ngành, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và bài học kinh nghiệm phát triển nông thôn trong nước và quốc tế:

• Các khái niệm nền tảng: Khái niệm về nông thôn, phát triển nông thôn, mô hình nông thôn mới (với 5 nội dung cốt lõi: làng xã văn minh, hạ tầng hiện đại; sản xuất phát triển bền vững theo hướng hàng hóa; đời sống vật chất và tinh thần được nâng cao; bản sắc văn hóa được gìn giữ; an ninh trật tự và quản lý dân chủ được giữ vững), cùng các khái niệm về tác động hai chiều (tích cực và tiêu cực) và ảnh hưởng.
• Cơ sở văn bản chính sách: Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/08/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X; Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới; Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/06/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020; các văn bản chỉ đạo của tỉnh Thanh Hóa (Quyết định số 1442/QĐ-UBND, Quyết định số 2005/QĐ-UBND, Quyết định số 1457/QĐ-UBND) và Kế hoạch số 203/KH-UBND của UBND huyện Quảng Xương.
• Cơ sở thực tiễn quốc tế và bài học kinh nghiệm: Tác giả phân tích chính sách tam nông của Trung Quốc (xóa thuế nông nghiệp năm 2006, trợ cấp giá nông sản, hỗ trợ 13% giá trị mua sắm thiết bị gia dụng/máy móc cho nông dân); phong trào Saemaul Undong (Làng mới) của Hàn Quốc khởi xướng từ năm 1970 với 6 bài học lớn (phát huy nội lực nhân dân, phát triển sản xuất tăng thu nhập, đào tạo cán bộ cơ sở, phát huy dân chủ, xây dựng hợp tác xã kiểu mới, bảo vệ rừng); và mô hình kinh doanh nông nghiệp quy mô lớn (agribusiness) của Hoa Kỳ. Đồng thời, đề tài tổng kết kinh nghiệm từ 11 xã điểm Trung ương và thực tế triển khai tại tỉnh Thái Nguyên, tỉnh Thanh Hóa.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp tiếp cận: Áp dụng phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) nhằm phát huy sự tham gia của các bên liên quan trong nhận diện thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp.
• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập các báo cáo kinh tế - xã hội, báo cáo tổng kết nông thôn mới, hồ sơ địa chính và quy hoạch từ UBND xã Quảng Tâm và các cơ quan quản lý chuyên môn.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp:
  • Quan sát trực tiếp thực trạng hạ tầng giao thông, thủy lợi, trạm y tế, trường học, môi trường và nhà ở dân cư.
  • Điều tra phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc sẵn với quy mô mẫu $n = 60$ hộ gia đình. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên tại 4 thôn đại diện: thôn Phú Quý (15 hộ), thôn Tiến Thành (15 hộ), thôn Quang Trung (15 hộ) và thôn Phố Môi (15 hộ). Bảng hỏi bao gồm các nhóm chỉ tiêu về nhân khẩu, lao động, thu nhập, nhà ở, bảo hiểm y tế, giáo dục, nguồn nước sinh hoạt và môi trường.
• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Tổng hợp dữ liệu điều tra bằng phần mềm Microsoft Excel, sử dụng phương pháp thống kê mô tả, lập bảng biểu so sánh đối chiếu giữa hai mốc thời gian (trước và sau nông thôn mới) để xác định xu hướng và mức độ chuyển biến của các chỉ tiêu kinh tế - xã hội.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới; nêu rõ các đặc thù của xã Quảng Tâm (xã sáp nhập vào thành phố Thanh Hóa từ huyện Quảng Xương, không phải xã chỉ đạo điểm); xác định mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa khoa học - thực tiễn và cấu trúc của khóa luận.

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Chương này tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về nông thôn, phát triển nông thôn, bản chất và 19 tiêu chí nông thôn mới áp dụng cho vùng Bắc Trung Bộ; điểm lại các chủ trương, quyết định, thông tư của Trung ương, tỉnh Thanh Hóa và huyện Quảng Xương; tổng thuật kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới của Trung Quốc, Hàn Quốc, Hoa Kỳ và mô hình 11 xã điểm tại Việt Nam, từ đó rút ra 5 bài học kinh nghiệm về công tác tuyên truyền, đào tạo cán bộ, huy động nguồn lực nội tại, chỉ đạo đồng bộ và sự chủ động, sáng tạo phù hợp với địa phương.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết phương pháp luận nghiên cứu; xác định địa bàn khảo sát tại xã Quảng Tâm; làm rõ quy trình chọn mẫu điều tra 60 hộ tại 4 thôn; mô tả các công cụ PRA (quan sát trực tiếp, phỏng vấn bảng hỏi) và quy trình xử lý, phân tích số liệu trên bảng tính Excel cũng như phương pháp đối chiếu so sánh theo chuỗi thời gian 2005 - 2009 và 2013 - 2015.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này trình bày toàn bộ kết quả phân tích hiện trạng và tác động thực tế của chương trình nông thôn mới tại địa phương qua các nhóm nội dung cụ thể:

1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên:

• Xã Quảng Tâm có tổng diện tích tự nhiên là 373,75 ha. Vị trí địa lý nằm ở phía Đông thành phố Thanh Hóa, cách trung tâm thành phố khoảng 9 km, giáp các xã Quảng Phú, Quảng Cát, Quảng Thọ và có tuyến Quốc lộ 47 dài khoảng 2,2 km cùng đại lộ Nam Sông Mã chạy qua.
• Cơ cấu sử dụng đất đai: Nhóm đất cát (đất cát biển Cb) có diện tích 95,00 ha (chiếm 25,42%); nhóm đất phù sa có diện tích 112,16 ha (chiếm 30,01%, bao gồm đất phù sa không được bồi Pb 105,16 ha và đất phù sa có tầng loang lổ đỏ vàng Pf 7,00 ha); đất phi nông nghiệp 159,23 ha (chiếm 42,60%); đất sông suối và mặt nước chuyên dùng 7,36 ha (chiếm 1,97%).

STT	Loại đất	Ký hiệu	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)
I	Nhóm đất cát	C	95,00	25,42
1	Đất cát biển	Cb	95,00	25,42
II	Nhóm đất phù sa	P	112,16	30,01
2.1	Đất phù sa không được bồi	Pb	105,16	28,14
2.2	Đất phù sa có tầng loang lổ đỏ vàng	Pf	7,00	1,87
	Tổng diện tích đất nông nghiệp		207,16	55,43
	Đất phi nông nghiệp		159,23	42,60
	Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng		7,36	1,97
	Tổng diện tích tự nhiên		373,75	100,00

2. Tình hình dân sinh và phát triển kinh tế (năm 2014):

• Dân số toàn xã là 7.794 nhân khẩu với 1.935 hộ (100% là dân tộc Kinh), phân bố ở 8 thôn và 1 cụm dân cư (thôn Phú Quý: 291 hộ, 1.193 khẩu; Tiến Thành: 200 hộ, 877 khẩu; Chiến Thắng: 198 hộ, 874 khẩu; Thanh Kiên: 208 hộ, 835 khẩu; Quang Trung: 318 hộ, 1.291 khẩu; Phố Môi: 333 hộ, 1.217 khẩu; Đình Cường: 141 hộ, 616 khẩu; Phúc Thọ: 144 hộ, 530 khẩu; Thanh Tâm: 102 hộ, 361 khẩu). Ngoài ra, có trên 15.000 người tạm trú (chủ yếu là học sinh, sinh viên các trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, Trung cấp Thương mại Du lịch, cán bộ Bệnh viện 71 Trung ương). Lực lượng lao động trong độ tuổi là 4.635 người.
• Cơ cấu kinh tế năm 2014 chuyển dịch mạnh sang tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mại:

Lĩnh vực kinh tế	Giá trị sản xuất (tỷ đồng)	Cơ cấu (%)
Nông nghiệp	19,28	8,5
- Trồng trọt	10,30	4,5
- Chăn nuôi	8,98	4,0
Dịch vụ thương mại	99,23	43,5
Tiểu thủ công nghiệp - Xây dựng	109,15	48,0
Tổng cộng	227,66	100,0

Trong sản xuất nông nghiệp, diện tích gieo trồng đạt 378,95 ha (lúa 300,97 ha); tổng đàn trâu bò 102 con, đàn lợn 937 con, gia cầm 8.587 con; sản lượng cá thương phẩm đạt 36 tấn. Dịch vụ thương mại có 896 hộ kinh doanh vừa và nhỏ, chợ Môi có hơn 400 hộ buôn bán cố định, có 263 hộ làm dịch vụ với 1.800 phòng trọ. Tiểu thủ công nghiệp có 16 công ty/doanh nghiệp, 40 hộ kinh doanh chế biến lâm sản mộc/cơ khí và 20 tổ thợ nề thu hút hơn 2.000 lao động.

3. Kết quả thực hiện các tiêu chí nông thôn mới của xã:

• Tiêu chí 1 (Quy hoạch): Hoàn thành 03 đồ án quy hoạch theo Quyết định số 3070/QĐ-UBND của UBND huyện Quảng Xương; sau sáp nhập năm 2012, xã tiếp tục điều chỉnh lập quy hoạch phân khu theo không gian thành phố Thanh Hóa (Đạt chuẩn).
• Tiêu chí 2 (Giao thông): Tổng chiều dài 31,46 km; đường liên xã/trục xã 5,44 km nhựa/bê tông hóa 100%; đường trục thôn xóm 18,4 km bê tông hóa 100%; ngõ xóm sạch không lầy lội 100%; đường trục chính nội đồng kiên cố hóa 3,52/4,8 km (đạt 73,4%) (Đạt chuẩn).
• Tiêu chí 3 (Thủy lợi): Kiên cố hóa 10,15/11,5 km kênh mương nội đồng do xã quản lý (đạt 88%) với tổng mức đầu tư gần 12 tỷ đồng (tiêu biểu như kênh Mả Móc 0,9 km vốn 8 tỷ đồng, kênh H2 0,5 km vốn 4,15 tỷ đồng, kênh tiêu cống Trắng đi Quảng Phú 0,9 km vốn 1,2 tỷ đồng) (Đạt chuẩn).
• Tiêu chí 4 (Điện): Có 4 km đường dây cao thế, 13 km đường dây hạ thế và 10 trạm biến áp (6 trạm phục vụ dân sinh, 3 trạm của các cơ quan ĐH Công nghiệp TP.HCM, BV K71 TW, trường Thương mại và 1 trạm trung gian Môi); 100% số hộ dùng điện thường xuyên, an toàn (Đạt chuẩn).
• Tiêu chí 5 (Trường học): 5/5 trường học (Mầm non, Tiểu học, THCS, Trung cấp Thương mại, ĐH Công nghiệp TP.HCM cơ sở Thanh Hóa) có cơ sở vật chất đạt chuẩn quốc gia (Đạt chuẩn).
• Tiêu chí 6 (Cơ sở vật chất văn hóa): Trung tâm văn hóa thể thao xã được xây dựng năm 2012 với diện tích 14.500 m2, mức đầu tư hơn 7 tỷ đồng (sân khấu 120 m2, nhà hóa trang 200 m2, sân bóng đá 11 người, sân bóng chuyền, cầu lông); 8/8 thôn có nhà văn hóa và sân thể thao đạt chuẩn (Đạt chuẩn).
• Tiêu chí 7 (Chợ nông thôn): Chợ Môi là chợ hạng 3, phục vụ hơn 2 vạn dân, có bán kính trên 1,2 km, diện tích mỗi điểm kinh doanh trên 3 m2 với hơn 200 điểm kinh doanh cố định, đạt tiêu chuẩn TCVN 9222:2012 (Đạt chuẩn).
• Tiêu chí 8 (Bưu điện): Có trung tâm bưu điện Môi, 8/8 thôn có kết nối Internet (Đạt chuẩn).
• Tiêu chí 9 (Nhà ở dân cư): Không còn nhà tạm, dột nát; tỷ lệ nhà ở đạt chuẩn Bộ Xây dựng đạt 95% (1.949/2.051 hộ); năm 2013 có hơn 120 hộ xây mới và sửa chữa nhà với tổng kinh phí gần 54 tỷ đồng (bình quân gần 450 triệu đồng/căn) (Đạt chuẩn).
• Tiêu chí 10 (Thu nhập): Thu nhập bình quân đầu người năm 2013 đạt 27,2 triệu đồng/năm (Đạt chuẩn).
• Các tiêu chí xã hội - môi trường: Tỷ lệ gia đình văn hóa năm 2014 đạt 85,57%; trường mầm non giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng xuống 4,8%; tỷ lệ đỗ tốt nghiệp THCS đạt 100%; trạm y tế khám điều trị cho 5.560 lượt người, cấp 1.065 thẻ BHYT.

Phần 5: Giải pháp (Định hướng, giải pháp và kết luận)

Tác giả đề xuất định hướng tiếp tục hoàn thiện, nâng cao chất lượng tiêu chí NTM gắn với quy hoạch phát triển đô thị của thành phố Thanh Hóa; kiến nghị các giải pháp về quản lý quy hoạch, phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, đẩy mạnh liên kết đào tạo nghề và các giải pháp bảo vệ môi trường, giữ vững an ninh trật tự xã hội.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng kết các kết quả đạt được và chỉ ra các chuyển biến rõ rệt trên địa bàn xã Quảng Tâm:

1. Kết quả thực hiện tiêu chí nông thôn mới: Xã Quảng Tâm đã hoàn thành cơ bản 19 tiêu chí theo chuẩn quốc gia. Cơ sở hạ tầng được nâng cấp đồng bộ với 100% đường trục xã, thôn được bê tông hóa/nhựa hóa; 88% kênh mương nội đồng được kiên cố hóa; hệ thống cấp điện an toàn đạt 100% hộ dân; 100% trường học và nhà văn hóa thôn đạt chuẩn; tỷ lệ nhà ở kiên cố đạt 95%.
2. Tác động kinh tế: Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch rõ nét từ thuần nông sang phát triển mạnh tiểu thủ công nghiệp - xây dựng (chiếm 48%) và thương mại - dịch vụ (chiếm 43,5%), nông nghiệp chỉ còn chiếm 8,5% trong tổng giá trị sản xuất năm 2014. Thu nhập bình quân đầu người năm 2013 đạt 27,2 triệu đồng.
3. Giải pháp đề xuất của tác giả:
   • Hoàn thiện công tác điều chỉnh quy hoạch phân khu phù hợp với định hướng phát triển của thành phố Thanh Hóa sau khi sáp nhập địa giới.
   • Đẩy mạnh xã hội hóa nguồn lực, kết hợp vốn ngân sách và đóng góp tự nguyện của nhân dân để duy tu, nâng cấp các công trình giao thông, thủy lợi, văn hóa.
   • Chuyển đổi mô hình sản xuất nông nghiệp sang hướng thâm canh chất lượng cao, nhân rộng 5 mô hình nuôi cá nước ngọt bán công nghiệp.
   • Tháo gỡ khó khăn cho các cơ sở kinh doanh dịch vụ phòng trọ và thương mại chợ Môi; đào tạo nâng cao tay nghề cho lao động tại 20 tổ thợ nề và các cơ sở tiểu thủ công nghiệp.
   • Tăng cường kiểm tra, quản lý rác thải sinh hoạt, nước thải từ các khu dân cư, phòng trọ sinh viên và trạm y tế để bảo vệ môi trường nông thôn.
4. Đóng góp của đề tài: Cung cấp nguồn số liệu khảo sát thực chứng, phản ánh chân thực quá trình chuyển đổi một xã nông nghiệp sang mô hình nông thôn mới trong bối cảnh sáp nhập vào địa giới hành chính đô thị; làm tài liệu tham khảo cho công tác quản lý và các nghiên cứu tương tự.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Quy mô khảo sát sơ cấp dừng lại ở 60 hộ gia đình tại 4/8 thôn (mỗi thôn 15 hộ), chưa bao quát toàn bộ 1.935 hộ trên địa bàn toàn xã; thời gian điều tra thực địa giới hạn trong 5 tháng (từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2015). Ngoài ra, sau khi sáp nhập về thành phố Thanh Hóa năm 2012, các quy hoạch phân khu chi tiết vẫn đang trong quá trình điều chỉnh phê duyệt bổ sung, gây khó khăn nhất định cho việc đánh giá các chỉ tiêu quy hoạch dài hạn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng cỡ mẫu điều tra trên toàn bộ 8 thôn và 1 cụm dân cư; tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động dài hạn của các tiêu chí kinh tế, văn hóa và môi trường khi xã Quảng Tâm hoàn tất quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế để phát triển thành phường nội thị của thành phố Thanh Hóa.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên ngành Kinh tế Nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Quản lý kinh tế và Quản lý đất đai tham khảo về cấu trúc nghiên cứu thực địa, phương pháp tiếp cận có sự tham gia của người dân (PRA) và bộ công cụ điều tra bảng hỏi. Các số liệu chi tiết về hiện trạng đất đai, cơ cấu kinh tế, mức độ hoàn thành 19 tiêu chí và bài học huy động vốn cộng đồng (như công trình kênh mương 12 tỷ đồng, trung tâm văn hóa 7 tỷ đồng) là dẫn chứng thực tế giá trị cho các cán bộ quản lý cấp xã, ban chỉ đạo nông thôn mới tại các địa phương có sự chuyển dịch địa giới hành chính từ nông thôn sang đô thị.

Câu hỏi thường gặp

1. Xã Quảng Tâm được sáp nhập về thành phố Thanh Hóa vào thời điểm nào và theo văn bản nào? Xã Quảng Tâm nguyên thuộc huyện Quảng Xương, được chính thức sáp nhập về thành phố Thanh Hóa từ ngày 01/07/2012 theo Nghị quyết số 05/NQ-CP của Chính phủ.

2. Cơ cấu giá trị sản xuất giữa các ngành kinh tế của xã Quảng Tâm trong năm 2014 được ghi nhận như thế nào? Năm 2014, tổng giá trị sản xuất của xã đạt 227,66 tỷ đồng. Trong đó, ngành Tiểu thủ công nghiệp - Xây dựng chiếm tỷ trọng cao nhất với 109,15 tỷ đồng (48,0%), tiếp đến là ngành Dịch vụ thương mại đạt 99,23 tỷ đồng (43,5%), và ngành Nông nghiệp chiếm 19,28 tỷ đồng (8,5%).

3. Quy mô đầu tư và tiến độ kiên cố hóa hệ thống giao thông, thủy lợi tại xã Quảng Tâm đạt kết quả ra sao? Về giao thông, xã hoàn thành kiên cố hóa 100% đường trục xã/liên xã (5,44 km), 100% đường trục thôn xóm (18,4 km) và 73,4% đường trục chính nội đồng (3,52/4,8 km). Về thủy lợi, xã đã kiên cố hóa 10,15/11,5 km kênh mương nội đồng (đạt 88%) với tổng mức đầu tư gần 12 tỷ đồng, phần lớn do nhân dân đóng góp.

4. Quy mô khảo sát sơ cấp của đề tài được thực hiện với bao nhiêu mẫu và tại các địa bàn nào? Tác giả đã thực hiện phỏng vấn bằng phiếu điều tra trên mẫu $n = 60$ hộ gia đình, phân bổ ngẫu nhiên đều tại 4 thôn: Phú Quý, Tiến Thành, Quang Trung và Phố Môi (mỗi thôn khảo sát 15 hộ).

5. Cơ sở vật chất của Trung tâm Văn hóa thể thao xã Quảng Tâm được xây dựng với quy mô và kinh phí như thế nào? Trung tâm Văn hóa thể thao xã được xây dựng năm 2012 với tổng diện tích 14.500 m2 và tổng mức đầu tư hơn 7 tỷ đồng, bao gồm nhà sân khấu rộng 120 m2, nhà hóa trang 200 m2, sân bóng đá 11 người, đường chạy tập luyện thi đấu, sân cầu lông và sân bóng chuyền đạt tiêu chuẩn.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lê Thị Yến đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận, chính sách và dữ liệu thực tiễn để đánh giá toàn diện tác động của chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Quảng Tâm. Kết quả nghiên cứu chỉ ra sự chuyển biến tích cực trong hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và nâng cao mức thu nhập của người dân. Các kiến nghị và giải pháp được đề xuất xuất phát trực tiếp từ hiện trạng địa phương, đóng góp tư liệu thực chứng cho công tác quản lý và phát triển nông thôn trong tiến trình đô thị hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Giải pháp e 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý luận của đề tài 2.1 Một số khái niệm liên quan 2.1 Nông thôn Hiện nay trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn. Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu phát triển cơ sở hạ tầng, có nghĩa vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng vùng đô thị. Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường phát triển hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường. Một số quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là sản xuất nông nghiệp.

Những ý kiến này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nước. Nông thôn là khái niệm chỉ hệ thống cộng đồng xã hội lãnh thổ được hình thành trong quá trình phân công lao động xã hội mà ở đó dân cư tương đối thấp; lao động nông nghiệp chiếm tỉ trọng cao, mối quan hệ cộng đồng chặt chẽ; do vậy, lối sống, phương thức sống của cộng đồng dân cư nông thôn khác biệt cộng đồng dân cư thành thị [5]. Như vậy, khái niệm về nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay của Việt Nam, nhìn nhận dưới góc độ quản lý, có thể hiểu nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân.

Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác [6]. Phát triển nông thôn Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Đã có nhiều nghiên cứu và triển khai ứng dụng thuật ngữ này ở nhiều nước trên thế giới. Ở Việt Nam thuật ngữ này được đề cập và có sự thay đổi nhận thức qua các thời kỳ.

Tuy nhiên chúng ta vẫn chưa có sự tổng hợp lý luận về thuật ngữ này. Nhiều tổ chức phát triển quốc tế đã nghiên cứu và vận dụng thuật ngữ này ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Phát triển là một quá trình làm thay đổi liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả trong xã hội. Phát triển nông thôn là quá trình thay đổi bền vững có chủ ý về xã hội, kinh tế, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người dân [4].

Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi từ sự phát triển. Trong điều kiện của Việt Nam tổng hợp các quan điểm từ các chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Chính phủ, thuật ngữ này được hiểu như sau: Phát triển nông thôn là quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác [5].