Tác động của yếu tố kinh tế vĩ mô đến khả năng sinh lời ngân hàng TMCP VN 2021

Phân tích tác động của kinh tế vĩ mô (GDP, lạm phát) đến khả năng sinh lời (ROA, ROE) của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.

• Tác giả: Trần Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: Pgs. Đặng Văn Dân
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của yếu tố kinh tế vĩ mô đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của kinh tế vĩ mô đến lợi nhuận ngân hàng

Kinh tế vĩ mô là lĩnh vực nghiên cứu các hiện tượng kinh tế ở mức độ toàn quốc, bao gồm tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ lệ lạm phát, lãi suất và các chỉ số kinh tế khác. Lợi nhuận ngân hàng phụ thuộc sâu sắc vào các yếu tố kinh tế vĩ mô, vì chúng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh lời và hoạt động của các ngân hàng thương mại. Những biến động trong môi trường kinh tế không chỉ tác động đến chi phí hoạt động mà còn ảnh hưởng đến chất lượng danh mục cho vay, tỷ lệ nợ xấu và thu nhập lãi suất của ngân hàng. Việc hiểu rõ mối quan hệ này giúp các nhân hàng Việt Nam có thể dự báo và quản lý rủi ro hiệu quả hơn trong môi trường kinh tế biến động.

1.1. Định nghĩa kinh tế vĩ mô và các chỉ số quan trọng

Kinh tế vĩ mô bao gồm các chỉ số như tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất cho vay và tập trung thị trường. Các chỉ số này tạo nên bối cảnh kinh tế chung mà các ngân hàng Việt Nam phải hoạt động. Sự ổn định hay biến động của những chỉ số này có tác động trực tiếp đến lợi nhuận ngân hàng thông qua các kênh doanh thu và chi phí khác nhau.

1.2. Mối liên hệ giữa môi trường kinh tế và hoạt động ngân hàng

Trong giai đoạn từ 2009-2020, các ngân hàng thương mại Việt Nam đã chứng kiến nhiều thay đổi trong kinh tế vĩ mô. Những thay đổi này đã tác động đáng kể đến khả năng sinh lời thông qua các yếu tố như chất lượng tài sản cho vay, chi phí vốn và thu nhập lãi suất. Mối liên hệ này làm cho việc phân tích tác động kinh tế vĩ mô trở nên vô cùng cần thiết cho quản lý chiến lược ngân hàng.

II. Các yếu tố kinh tế vĩ mô tác động đến lợi nhuận ngân hàng

Nghiên cứu đã xác định nhiều yếu tố kinh tế vĩ mô quan trọng ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng Việt Nam. Trong số đó, tỷ lệ lạm phát (INF) và tốc độ tăng trưởng GDP có tác động trực tiếp đến khả năng thay đổi giá cả và nhu cầu tín dụng. Lãi suất cho vay bình quân ngành (LIR) ảnh hưởng đến biên lãi suất ròng của ngân hàng, trong khi mức độ tập trung thị trường (CR3) phản ánh sức cạnh tranh trong ngành. Ngoài ra, các biến kinh tế này tương tác với các yếu tố nội bộ ngân hàng như tỷ lệ cho vay, chất lượng tài sản và quản lý thanh khoản để quyết định lợi nhuận cuối cùng.

2.1. Tác động của lạm phát và tăng trưởng GDP

Tỷ lệ lạm phát (INF) có quan hệ đồng biến với ROA và ROE, tức là lạm phát tăng sẽ giúp ngân hàng có lợi nhuận cao hơn. Ngược lại, tốc độ tăng trưởng GDP có quan hệ nghịch biến, cho thấy trong thời kỳ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, các ngân hàng thương mại có thể phải đối mặt với áp lực cạnh tranh cao hơn.

2.2. Tác động của lãi suất và tập trung thị trường

Lãi suất cho vay (LIR) và mức độ tập trung (CR3) đều có quan hệ dương với khả năng sinh lời. Khi lãi suất tăng, biên lãi suất của ngân hàng mở rộng, từ đó tăng lợi nhuận. Tập trung thị trường cao hơn giúp ngân hàng lớn có lợi thế cạnh tranh và lợi nhuận tốt hơn.

III. Tác động của các yếu tố nội bộ ngân hàng

Bên cạnh các yếu tố kinh tế vĩ mô, các yếu tố nội bộ ngân hàng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định lợi nhuận. Tỷ lệ cho vay ròng (NLTA) có quan hệ dương với khả năng sinh lời, cho thấy khối lượng cho vay lớn hơn giúp tăng doanh thu lãi. Khả năng thanh khoản (LIQ) cũng ảnh hưởng tích cực đến lợi nhuận, vì ngân hàng có thanh khoản tốt có thể quản lý rủi ro hiệu quả hơn. Quy mô tài sản (SIZE) của ngân hàng có quan hệ dương với ROA và ROE, phản ánh lợi thế quy mô của các ngân hàng lớn. Tuy nhiên, tỷ lệ tiền gửi (DEP) có quan hệ âm với lợi nhuận, có thể do chi phí huy động vốn từ khách hàng tăng cao.

3.1. Tác động của đơn vị cho vay và thanh khoản

Tỷ lệ cho vay ròng (NLTA) và khả năng thanh khoản (LIQ) đóng vai trò quyết định trong hiệu suất kinh doanh. Ngân hàng có khối lượng cho vay lớn có thể tạo ra doanh thu lãi cao hơn, nhưng cần cân bằng với quản lý rủi ro tốt để tránh nợ xấu tăng.

3.2. Tác động của quy mô ngân hàng và huy động vốn

Quy mô tài sản (SIZE) lớn mang lại lợi thế cạnh tranh, cho phép ngân hàng giảm chi phí hoạt động trên một đơn vị tài sản. Tuy nhiên, tỷ lệ tiền gửi cao có thể làm tăng chi phí huy động vốn, từ đó giảm lợi nhuận ròng của ngân hàng.

IV. Tác động kinh tế vĩ mô và chiến lược quản lý ngân hàng Việt Nam

Để tối ưu hóa lợi nhuận trong bối cảnh kinh tế vĩ mô phức tạp, các ngân hàng Việt Nam cần phát triển các chiến lược quản lý linh hoạt. Khi lạm phát tăng, ngân hàng có thể tăng lãi suất cho vay để bảo vệ biên lợi nhuận. Trong giai đoạn tăng trưởng GDP cao, cần tăng cường quản lý rủi ro do nhu cầu tín dụng tăng mạnh. Các ngân hàng lớn nên tận dụng lợi thế quy mô để tăng hiệu quả hoạt động. Đồng thời, cần cân bằng giữa huy động vốn từ khách hàng và tối ưu hóa chi phí vốn để duy trì lợi nhuận bền vững. Hiểu rõ mối quan hệ giữa kinh tế vĩ mô và lợi nhuận ngân hàng giúp các nhân hàng lập kế hoạch dài hạn hiệu quả hơn.

4.1. Chiến lược quản lý trong môi trường lạm phát

Khi lạm phát tăng, các ngân hàng cần điều chỉnh chiến lược lãi suất để bảo vệ biên lợi nhuận. Cần tăng lãi suất cho vay nhanh hơn lãi suất tiền gửi để duy trì hiệu suất kinh doanh. Đồng thời, quản lý tốt chất lượng tài sản để tránh nợ xấu tăng trong môi trường kinh tế bất ổn.

4.2. Tối ưu hóa cấu trúc tài sản và vốn

Ngân hàng nên tối ưu hóa tỷ lệ cho vay (NLTA) và khả năng thanh khoản (LIQ) để cân bằng giữa tăng trưởng doanh thu và kiểm soát rủi ro. Cơ cấu vốn chủ sở hữu (CAP) cần phù hợp với yêu cầu quy định và chiến lược phát triển dài hạn của ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chương này nêu khái quát về mục tiêu, đối tượng và phương pháp nghiên cứu của đề tài. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu về tác động của yếu tố kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các NHTMCP Việt Nam Chương này trình bày tổng quan về lý thuyết, yếu tố kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngành ngân hàng, các chỉ tiêu tài chính để đánh giá, đồng thời đưa ra các nghiên cứu thực nghiệm. Trên cơ sở đó, đề tài sẽ xây dựng mô hình đề xuất để phân tích ảnh hưởng của yếu tố kinh tế vĩ mô đến khả năng sinh lời của NHTMCP VN. Chương 3: Phương pháp và mô hình nghiên cứu Chương này xây dựng và mô tả mô hình nghiên cứu, giải thích các biến số và dữ liệu nghiên cứu.

Đồng thời, chương 3 sẽ trình bày các nội dung liên quan đến các mô hình nghiên cứu. 6 Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu Chương này trình bày kết quả và phân tích về các yếu tố kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của NHTMCP VN. Ngoài ra, chương 4 đưa ra thông tin về mẫu nghiên cứu, các phân tích nhân tố hồi quy và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu; đồng thời thảo luận về kết quả nghiên cứu. Chương 5: Kết luận và khuyến nghị Chương này trình bày tóm tắt về kết quả của nghiên cứu, đưa ra một số đề xuất tham khảo.

Đồng thời nêu lên các đóng góp cũng như hạn chế của đề tài và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo. 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA YẾU TỐ KINH TẾ VĨ MÔ ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTMCP VN. Tổng quan về các yếu tố kinh tế vĩ mô 2. Khái niệm về kinh tế vĩ mô Kinh tế học vĩ mô (Macroeconomics) bắt nguồn từ các học thuyết kinh tế chính trị, là nghiên cứu về tổng thể nền kinh tế.

Mục tiêu của kinh tế học vĩ mô là giải thích những thay đổi kinh tế ảnh hưởng đến nhiều hộ gia đình, doanh nghiệp và thị trường cùng một lúc để phát triển và đánh giá các chính sách kinh tế và các chiến lược quản trị. Kinh tế học vĩ mô nghiên cứu các chỉ tiêu cộng hưởng như GDP, tỷ lệ lạm phát và các chỉ số giá cả để hiểu cách hoạt động của cả nền kinh tế với hai khu vực nghiên cứu. Nghiên cứu nguyên nhân và hậu quả của biến động ngắn đối với thu nhập quốc gia. Nghiên cứu những yếu tố quyết định cho tăng trưởng kinh tế bền vững.

Số liệu thống kê có thể phản ánh chỉ tiêu kinh tế vĩ mô như tổng thu nhập của mọi người trong nền kinh tế (GDP), tốc độ tăng giá bình quân (lạm phát), phần trăm lực lượng lao động không có việc làm (thất nghiệp), tổng mức chi tiêu tại các cửa hàng (doanh số bán lẻ) hoặc sự mất cân bằng của hoạt động thương mại giữa Mỹ và các nước khác trên thế giới (thâm hụt thương mại). Số liệu này được sử dụng để theo dõi sự vận hành của toàn nền kinh tế, phản ánh những biến động kinh tế mà các nhà kinh tế vĩ mô tìm cách lý giải. Một số chỉ tiêu đo lường kinh tế vĩ mô • Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product – GDP) GDP là thước đo thu nhập và chi tiêu của một nền kinh tế, là tổng giá trị thị trường của tất cả hàng hoá và dịch vụ cuối cùng được sản xuất trong một quốc gia trong một khoảng thời kỳ nhất định. GDP là một trong những biến số kinh tế quan trọng nhất của nền kinh kế quốc dân và là chỉ báo tốt nhất về phúc lợi kinh tế của xã hội.

8 GDP = C + I + G + NX Trong đó: C – Consumption : Tiêu dùng hộ gia đình I – Investment : Đầu tư tư nhân G – Government Purchases : Chi tiêu chính phủ NX – Net Expots : Xấu khẩu ròng GDP phản ánh tổng chỉ tiêu cho các hàng hoá và dịch vụ trên tất cả các thị trường của nền kinh tế. Nếu tổng chỉ tiêu tăng từ năm này qua năm khác, thì phản ánh hai điều: (1) nền kinh tế đang sản xuất ra sản lượng hàng hoá và dịch vụ lớn hơn, (2) hàng hoá và dịch vụ được bán với giá cao hơn. Để bóc tách hai ảnh hưởng này, các nhà kinh tế sử dụng các chỉ tiêu: - GDP thực tế (Real GDP): Chỉ tiêu về giá trị hàng hoá sản xuất mà không bị ảnh hưởng bởi sự biến động giá cả, tức sử dụng gía năm gốc để tính sản lượng hàng hoá và dịch vụ của nền kinh tế. - GDP danh nghĩa (Nominal GDP): Chỉ tiêu sửa dụng giá hiện hành để tính sản lượng hàng hoá và dịch vụ của nền kinh tế.

- Chỉ số điều chỉnh GDP (GDP Deflator): Tỷ số giữa GDP danh nghĩa và GDP thực tế, phản ánh mức giá của nền kinh tế. • Chỉ số giá tiêu dùng (Consumer Price Index) CPI là thước đo tổng chi phí mà một người tiêu dùng điển hình bỏ ra để mua hàng hoá và dịch vụ, là chỉ tiêu tương đối phản ánh xu thế và mức độ biến động của giá bán lẻ hàng hoá tiêu dùng và dịch vụ trong sinh hoạt của dân cư và các hộ gia đình. Chỉ số này được sử dụng để đo lường mức giá chung của nền kinh tế. Phần trăm thay đổi của chỉ số giá tiêu dùng phản ánh tỷ lệ lạm phát.

𝐶ℎ𝑖 𝑝ℎí để 𝑚𝑢𝑎 𝑔𝑖ỏ ℎà𝑛𝑔 ℎ𝑜á 𝑡ℎờ𝑖 𝑘ỳ 𝑡 𝐶𝑃𝐼! = ∗ 100% 𝐶ℎ𝑖 𝑝ℎí để 𝑚𝑢𝑎 𝑔𝑖ỏ ℎà𝑛𝑔 ℎ𝑜á 𝑘ỳ 𝑐ơ 𝑠ở 9 • Lạm phát (Inflation Rate) Lạm phát được định nghĩa là sự gia tăng liên tục trong mức giá chung, có nghĩa mức giá trung bình của mọi hàng hoá và dịch vụ tăng lên. Lạm phát vẫn có thể xảy ra khi giá của một số hàng hoá giảm, nhưng giá cả của hàng hoá và dịch vụ khác tăng đủ mạnh. Lạm phát cũng có thể được định nghĩa là sự suy giảm sức mua của đồng tiền. Trong bối cảnh lạm phát, chúng ta sẽ phải chi ngày càng nhiều tiền hơn để mua một giỏ hàng hoá và dịch vụ nhất định.

Thực tế mức giá chung dùng để tính lạm phát là chỉ số giá tiêu dùng (CPI) hoặc chỉ số điều chỉnh (GDP). Tuy nhiên, nếu mục tiêu là xác định ảnh hưởng của lạm phát đến mức sống, thì chỉ số giá tiêu dùng thích hợp hơn. Trong thực tế, các số liệu công bố chính thức về lạm phát trên toàn thế giới đều được tính trên cơ sở CPI. 𝑃! + 𝑃!"# 𝜋! = ∗ 100 𝑃!"# Trong đó: 𝜋! là tỷ lệ lạm phát thời kỳ t; 𝑃! và 𝑃!"# là mức giá chung của 2 thời kỳ t và t-1.

v Phân loại lạm phát Lạm phát vừa phải: Lạm phát ở mức một con số thường được coi là vừa phải. Đặc trưng bởi mức giá tăng chậm và có thể dự đoán trước được vì tương đối ổn định, là mức lạm phát mà bình thường nền kinh tế trải qua và ít gây tác động tiêu cực đến nền kinh tế. Lạm phát phi mã: Lạm phát trong phạm vi hai hoặc ba con số một năm. Lạm phát phi mã duy trì trong thời gian dài sẽ gây ra những biến dạng kinh tế nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, đồng tiền bị mất giá rất nhanh, mọi người có xu hướng tích trữ hàng hoá, mua bất động sản và chuyển sang sử dụng vàng hoặc ngoại tệ mạnh để làm phương tiện thanh toán cho các giao dịch giá trị lớn và tích luỹ của cải. 10 Siêu lạm phát: Là trường hợp lạm phát đặc biệt cao. Định ghĩa cổ điển về siêu lạm phát là mức lạm phát hàng tháng từ 50% trở lên. Đặc điểm chung của mọi cuộc siêu lạm phát là sự gia tăng quá mức trong cung tiền, điều này thường bắt nguồn từ sự cần thiết phải tài trợ cho thâm hụt ngân sách quá lớn.

Dựa trên các bằng chứng lịch sử, dường như thâm hụt ngân sách kéo dài được tài trợ bằng phát hành tiền trong khoảng từ 10-12% của GDP sẽ gây ra siêu lạm phát. v Nguyên nhân gây ra lạm phát Lạm phát ỳ: là lạm phát có xu hướng dao động xung quanh một mức nhất định, là tỷ lệ lạm phát mà mọi người đã dự toán trước và được đưa vào trong các hợp đồng lao động và các thoả thuận khác. Lạm phát do cầu kéo: Lạm phát do cầu kéo xuất phát từ sự thay đổi hành vi tổng cầu mang tính đột biến trong nền kinh tế, khi đó tổng cầu tăng vượt mức cung hàng hóa của xã hội, dẫn đến áp lực làm tăng giá cả. Lạm phát do chi phí đẩy: Lạm phát chi phí đẩy là một hiện tượng mới của nền kinh tế hiện đại, xuất hiện là do chi phí sản xuất tăng và kết quả là nền kinh tế trải qua đồng thời cả lạm phát và suy thoái.

• Lãi suất (Interest Rate) Là lãi suất tính trên số vốn mà bên vay phải trả theo tiền gốc vay. Giá cả của tiền vay thể hiện dưới hình thức tỷ lệ phần trăm số tiền vay trên khoảng thời gian xác định. Lãi suất là phương tiện kích thích lợi ích vật chất để thu hút mọi nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế, là công cụ kích thích đầu tư phát triển kinh tế, kích thích các nhà đầu tư vay vốn mở rộng và phát triển kinh doanh. Lãi suất là đòn bẩy kích thích sử dụng vốn có hiệu quả và là một trong những công cụ dự báo tình hình nền kinh tế.

Lãi suất còn là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế, là công cụ để thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia. Thông qua công cụ lãi suất, ngân hàng trung 11 ương có thể thực hiện mục tiêu thắt chặt hoặc mở rộng tiền tệ, thực hiện mục tiêu kiềm hãm và kiểm soát lạm phát hoặc kích cầu để hạn chế giảm phát, từ đó ổn định thị trường, kích thích phát triển kinh tế. Một số lý thuyết về kinh tế học vĩ mô • Lý thuyết Keynes Trường phái Keynes cho rằng ‘việc tăng nhanh cung tiền tệ sẽ làm cho mức giá cả tăng kéo dài với tỷ lệ cao, do đó gây nên lạm phát’ (Nguồn: Mishkin 1994). Trong ngắn hạn, sẽ có sự đánh đổi giữa lạm phát và tăng trưởng.

Nghĩa là, muốn cho tăng trưởng đạt tốc độ cao thì phải chấp nhận một tỷ lệ lạm phát nhất định. Trong giai đoạn này, tốc độ tăng trưởng và lạm phát di chuyển cùng chiều. Sau giai đoạn này, nếu tiếp tục chấp nhận tăng lạm phát để thúc đẩy tăng trưởng thì GDP cũng không tăng thêm mà có xu hướng giảm đi.