phần mở đầu, ết luận và tài liệu tham hảo, phụ lục, luận văn c 3 chương. hƣơng 1 ơ sở lý luận và thực tiễn về tin giả (Fake News) hƣơng 2 Thực trạng tin giả (Fake News) trên mạng x hội và tác động của nó đến công chúng Việt Nam hƣơng 3 Một số đề xuất và khuyến nghị để hạn chế tin giả (Fake News) 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HƢƠNG 1 Ơ SỞ LÝ LUẬN V THỰ TIỄN VỀ TIN GIẢ (FAKE NEWS) 1. hái niệm chung về tin tức 1. Định nghĩa tin tức C nhiều hái niệm về tin tức.
Những hái niệm đ về cơ bản đều mô tả tin tức là một trong những thể loại thông tấn báo chí, là thông điệp về một sự iện, hiện tượng thời sự c nghĩa trong cuộc sống. Không phải bất ỳ sự iện nào c ng là tin, mà chỉ c những sự iện quan trọng, mới mẻ, được công chúng quan tâm mới được coi là tin. Nhà xã hội học, nhà phê bình báo chí c tên tuổi Bernard Ros o hẳng định: Bất ỳ một tin nào c ng c bản chất của n. Đ là sản ph m xã hội, phản ánh cố gắng nhận thức về những gì diễn ra trong xã hội.
Đ là sản ph m c tổ chức, phản ánh những gì các phương tiện thông tin đại chúng quyết định xử sự với xã hội. Theo từ điển Macquarie của Australia, tin tức là những thông tin mà trước đ hông biết. Theo nhà học giả phương tây Klause Schoenbach , tin là những gì vừa mới xảy ra. Nhà nghiên cứu người M - Walter Lipman lại viết rằng: Tin - hông phải là sự phản ánh điều iện xã hội, mà là bản tổng ết về những gì ta nhìn thấy.
Các nhà nghiên cứu Everett Dennis và John Merill thì đưa ra định nghĩa: “Tin là một thông báo, trong đ đưa ra cái nhìn hiện đại về thực tiễn đối với một vấn đề, sự iện hay quá trình cụ thể. Tin phản ánh những thay đổi quan trọng đối với cá nhân hay xã hội, được đưa ra trong bối cảnh phổ biến hay điển hình”.TS Tạ Ngọc Tấn, n i đến tin tức là n i đến sự iện. Sự iện là đối tượng phản ánh của thể loại tin, đồng thời là nội dung của tin. N i một cách ngắn gọn, tin là thông điệp nhanh nhất về một sự iện mới c nghĩa 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thời sự.
Theo cuốn sách Nhà báo -Bí quyết k năng -nghề nghiệp, NXB Lao động năm 1998 thì tin c thể được hiểu như sau: - Là cái mà trước đây người ta chưa biết, là những iến thức mới hoặc là tin sốt dẻo. - Thông báo về một điều gì đ mới mẻ hoặc là về cái xảy ra truớc đ hoàn toàn chưa lâu. - Là con người, sự việc, sự iện, vấn đề hay là cái gì đ đáng lưu tâm. - Là sự iện, hay vấn đề được công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc là những vấn đề thú vị quan trọng.TS Nguyễn Thành Lợi và PGS.TS Phạm Minh Sơn thì định nghĩa tin là “một trong nh m các thể loại thông tấn báo chí, trong đ thông báo, phản ánh một cách ngắn gọn, chính xác và nhanh ch ng nhất về sự iện và con người, vấn đề vừa mới xảy ra trong cuộc sống c nghĩa chính trị, xã hội nhất định”.
Tiêu chí để đánh giá chất lượng, hiệu quả của tin tức Hoạt động truyền thông nào c ng đều c mục đích. Hiệu quả truyền thông là việc đạt được mục đích đ trên thực tế. Đối với xã hội, hiệu quả tác động của truyền thông đại chúng được xem xét ở 3 mức độ: Thứ nhất là hiệu quả tiếp nhận, nghĩa là sự đánh giá về số lượng, cách thức tiếp cận và chấp nhận nguồn thông tin từ các phương tiện thông tin đại chúng. Ví dụ, điều tra, hảo sát số lượng người đọc báo in (đọc trong hoàn cảnh nào, thành phần đọc gồm đối tượng nào.) Thứ hai là hiệu ứng xã hội gồm phản ứng tâm l , cách ứng xử, hành vi cụ thể của cá nhân hoặc cộng đồng, việc hình thành dư luận xã hội hi tiếp nhận thông điệp của truyền thông đại chúng.
Điều iện tiếp nhận thông tin như tâm l , trình độ nhận thức hay inh nghiệm sống cá nhân. c ng là tác nhân chi 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phối quy mô, tính chất của hiệu ứng xã hội. Thứ ba là hiệu quả thực tế. Đây là mức độ cao nhất để đánh giá hiệu quả xã hội của truyền thông đại chúng.
Hiệu quả thực tế ở đây là những thay đổi, vận động thực tế của xã hội dưới tác động của báo chí. Các ph ng viên, các biên tập viên hi sản xuất tin bài luôn mong muốn thông tin của mình c trọng lượng nhất định với xã hội. Nhưng để đánh giá hiệu quả truyền thông một cách tương đối chính xác là việc hông dễ bởi tiến trình phát triển của xã hội luôn chịu sự tác động bởi nhiều nguyên nhân mà truyền thông đại chúng là một phần trong đ. Đấy là chưa ể thông tin mà báo chí đưa ra tạo hiệu ứng xã hội ngoài muốn, mặc dù trước đ thông tin ấy được đánh giá c chất lượng tốt.
28-30] C thể thấy, hiệu quả thông tin trong nhiều trường hợp hông gắn liền với chất lượng thông tin, c nghĩa là hông phải thông tin cứ c chất lượng thì sẽ đạt hiệu quả. Vì vậy, để đánh giá hiệu quả thông tin hông phải điều dễ dàng, c ng hông c thước đo cụ thể cho việc đ. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu c ng phát hiện ra những điểm chung quan trọng giúp ích cho việc nhìn nhận, đánh giá; đặc biệt giúp ích trong việc sản xuất các sản ph m tin tức chất lượng, hiệu quả hơn. Để đánh giá tin, bài, ph ng sự c chất lượng hay hông phụ thuộc vào từng cơ quan báo chí.
Bởi hoạt động truyền thông đại chúng hông chỉ c sự nỗ lực của nhà truyền thông mà n còn phụ thuộc vào mối quan hệ giữa báo chí với công chúng, trong hi đ mỗi cơ quan báo chí sẽ hướng đến đối tượng công chúng hác nhau. Tuy nhiên, giữa các cơ quan báo chí sẽ c nhiều điểm trùng nhau trong cách nhìn nhận, đánh giá chất lượng sản ph m thông tin bởi truyền thông về bản chất nhằm thực hiện chức năng của xã hội, định hướng xã hội trên cơ sở thức hệ giai cấp mà n phục vụ. Trong cuốn sách Làm tin phóng sự truyền hình, Neil Everter – nguyên 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ph ng viên, biên tập viên, đạo diễn thời sự phát thanh-truyền hình, giảng viên báo chí hãng BBC cho biết, để c một câu chuyện tin, bài hay, trước hi đưa lên s ng truyền hình cần tiến hành hảo sát những câu hỏi sau: - C phù hợp với hán giả của bạn hông? - C độc đáo hông? - C gây cảm xúc hông? - C ảnh hưởng đến người dân hông? - Họ c quan tâm hông? - Người ta c n i về chuyện đ hông? - C phù hợp với mục đích của chương trình hay hông? [41, tr. 6] Loic Hervouet, Tổng Giám đốc Trường Đại học báo chí Lille (Pháp) trong cuốn Viết cho độc giả cho rằng hứng thú đọc ngày nay của công chúng hông như trước ia nữa, từ một xã hội hông c nhiều thứ để đọc đã chuyển qua một xã hội dư thừa, bội thực ấn ph m.
Nhu cầu thông tin, nhất là thông tin cụ thể và c ích vẫn còn rất lớn. Sự phong phú và đa dạng của các loại hình báo chí trên quầy báo hay thành công của mạng Internet là bằng chứng cho thấy nhu cầu thông tin lớn đến mức nào. Nhưng người đọc báo càng trở nên h tính hơn, họ đòi hỏi thông tin phải chính xác và phải thật nhanh. Độc giả chỉ đọc những gì họ quan tâm trong một bài báo và hi đã đọc xong những gì đáng quan tâm, họ cho rằng đã đọc trọn vẹn một bài báo.11-13] Eric Fi htelius là một trong số các nhà báo nổi tiếng làm ph ng sự, sản xuất các chương trình phát thanh-truyền hình ở Thụy Điển, tham gia giảng dạy báo chí ở trong nước và nhiều quốc gia trên thế giới c ng đã đưa ra những tiêu chí mà theo ông, n sẽ giúp tạo ra thông tin hiệu quả, chất lượng: - Sốt dẻo: Tin tức càng n ng hổi càng c giá trị cao.
Càng mất nhiều thời gian ể từ thời điểm xảy ra sự iện sẽ càng làm giảm sự thích thú của công 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chúng đối với n. - Chưa được biết trước: Phản ánh sự iện/ hiện tượng mà nhiều người chưa biết thì thông tin đ sẽ là thông tin mới, dù cho sự iện đ đã diễn ra được một thời gian. - Gần g i với công chúng: Thông tin được hai thác gần g i với người tiếp nhận về địa l hay về văn h a luôn hiến công chúng thấy thích thú hơn những thông tin diễn ra ở nơi xa lạ với họ. Giá trị của thông tin sẽ tỷ lệ thuận với hoảng cách thực tế từ công chúng đến nơi c sự iện.
- Bất thường: Thông báo về tai nạn máy bay là thông tin thu hút người tiếp nhận hơn là việc máy bay đã bay tới đích. - Liên quan đến các cá nhân nổi tiếng: Câu chuyện về một cá nhân nổi tiếng sẽ c sức lôi cuốn hơn nhiều so với chuyện về một người bình thường. Hãy tìm những cá nhân sáng ch i mới để giới thiệu với công chúng. - Thông tin về những sự iện chưa c ết thúc, chờ công bố tiếp: Đ là những thông tin mà ết cục chưa rõ ràng, ngay cả ở thời điểm cuối cùng.
Cách làm báo iểu này được gọi là “cliff hanger” nhằm tạo sự căng thẳng. - Thông tin “của cá nhân”: Hay còn gọi là tin độc quyền, đ là những tin do ban biên tập hoặc ph ng viên hai thác được và là người sở hữu thông tin đầu tiên và duy nhất. - Quan trọng: Khi lựa chọn tin tức, ph ng viên hông chỉ dựa vào trực giác của mình mà còn phải sử dụng cả tư duy sáng suốt. Để nghề báo đảm nhận được những nhiệm vụ mà xã hội giao ph , ph ng viên cần làm sáng tỏ những điều thực sự quan trọng với mọi người, giúp họ hiểu và l giải được các sự iện diễn ra trong nước và thế giới.