CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE CHUNG VE TIN GIÁ VÀ PHONG CHÓNG TIN GIA TREN KHONG GIAN MANG 1. Một số khái niệm 1. Khai niệm tin giả Tin giả, tin sai sự thật không còn là hiện tượng qua xa lạ đối với xã hội hiện nay, bởi nó đã xuất hiện trước đó. “Tin gia” là một cách điễn đạt đã trở nên phô biến và bị chính trị hóa trong cuộc bầu cứ Hoa Kỳ năm 2016.
Trước các cuộc bầu cử này, nó chủ yếu biéu thị những tin tức không chính xác (thường được có ý bia đặt) hoặc được sử dụng như một thuật ngữ cụ thé hơn đề chi sự châm biém chính trị đưới hình thức các chương trình tin tức được dàn dựng. Việc sử dụng thuật ngữ này một cách lạm phát kể từ năm 2016, đặc biệt là bởi ứng cứ viên tông thông va sau đó là Tông thống Hoa Kỳ Donald Trump, đã thay đôi ý nghĩa của nó, vì vậy khái niệm này đã trở nên đa nghĩa và mờ nhạt. Từ điển Collins có ảnh hưởng thậm chí còn đặt tên nó là “Word of the Year 2017”, một chỉ số mang tính giai thoại về mức độ phô biến chung của thuật ngữ này trong thời gian đó. Ý nghĩa của thuật ngữ nảy hiện nay bao gồm từ những tin tức bịa đặt được lan truyền qua mạng xã hội cho đến một thuật ngữ mang tinh bút chiến nhằm làm mat uy tín của các phương tiện truyền thông tin tức “di sản".
(Thorsten Quandt, Lena Frischlich, Svenja Boberg, Tim Schatto-Eckrodt, 2019) Trong xã hội hiện đại và phát triển như hiện nay, tin giả ngày càng được lan truyền với tốc độ nhanh chóng thông qua các phương tiện truyền thông và mạng xã hội, kèm theo đó là sự phát trién mạnh mẽ của các ngành báo chí — truyền thông. Bên cạnh những thông tin chuẩn xác được đăng tải trên các trang web, trang bảo hay trang mạng xã hội chính thông, thì những thông tin dù chưa được kiểm chứng về mức độ chính xác lại được đăng tải tran lan trên khắp nơi và trở thành vấn dé đáng báo động. Nó len lỏi trong nhiều mặt của đời sông, mả đôi khi, chúng ta khó có thê phát giác được. Bởi nó được xây dựng một cách tinh vi và hoàn hảo.
Nhiều quốc gia trên thể giới, trong đó có Việt Nam, vào những năm trở lại đây đang phải đối mặt với rất nhiều những thử thách khó khăn do vấn đề nảy mang lại. Bên cạnh đó, tìm hiểu thực trạng và tìm kiếm những biện pháp dé có thé ứng phó kịp thời, bởi “tin giá” luôn đem lại những mối nguy hiểm tiềm an va hậu quả mà nó để lại là vô cùng lớn. “Tin gia”, trong từ điển Tiếng anh được gọi là “Fake news” và đang được sử dụng rat phô biến trong giới báo chí và truyền thông. Cho đến ngảy nay, đã có rat nhiều những định nghĩa phô biến về “tin gia” trên thể giới như sau: Theo Nghiên cứu của nhóm chuyên gia cấp cao “HLEG” do Ủy ban châu Âu thành lập đưa ra những định nghĩa về thông tin sai lệch: Thông tin sai lệch bao gồm tất 16 cả các đạng thông tin không chính xác hoặc gây hiểu lâm được thiết kế, trình bảy vả quảng bá nhằm cô ý gây tôn hại cho cộng đồng hoặc vì lợi nhuận.
“Tin gia” còn được gọi là tin xuyên tac sự thật, tin đồn, thông tin sai lệch hay thông tin thiên vj, bài viết sai sự thật có chú đích được lan truyền qua kênh phương tiện truyền thống hay phương tiện truyền thông xã hội và có thé kiểm chứng (Bodunde Akinyemi, Oluwakemi Adewusi, Adedoyin Oyebade, 2020). Học giả về truyền thông Nolan Higdon đã định nghĩa “Tin tức giả là nội dung sai sự thật hoặc gây hiểu lầm được trình bày đưới dang tin tức và được truyền đạt đưới các định dang bao gồm truyền thông nói, viết, in, điện tử và kỹ thuật số”. Higdon, 2020) Theo bài đăng “The science of fake news” của tạp chi Science định nghĩa “tin gia” là thông tin bia đặt nhằm bat chước nội dung của phương tiện truyền thông vẻ hình thức nhưng không vẻ quy trình tổ chức hoặc mục đích. Ngược lại, các cơ quan truyền bá tin giả thiểu các chuẩn mực biên tập va quy trình của truyền thông dé đảm bảo tinh chính xác và đáng tin cậy của thông tin.
Tin gia chồng chéo với các rỗi loạn thông tin khác, chang hạn như thông tin sai lệch (thông tin sai hoặc gây hiéu lầm) và thông tin sai lệch (thông tin sai được cố tinh lan truyền dé đánh lừa mọi người). Tin giả mới nỗi lên như một van dé đáng quan ngại trong lĩnh vực chính trị, nhưng nó không dừng lại ở đó. Nó đã len Idi vào cả những thông tin liên quan đến tiêm chủng, dinh dưỡng và giá trị chứng khoán. Sự nguy hiểm của nó đã nằm ở chỗ nó giống như một ký sinh trùng bám vào các phương tiện truyền thông chính thống, vừa lợi dụng uy tín của chúng đề lan truyền, vừa ngắm ngam đánh gục niềm tin của công chúng vào những nguồn thông tin đáng tin cậy.
(Lazer, 2018) ` Theo nghiên cứu của Hoang Ha My về “Tac động của tin gia (Fake News) trên mang xã hội đối với công chúng Việt Nam hiện nay” đã tóm gon lại: Tin giả là thuật ngữ ding dé chỉ những thông tin bịa đặt, không có thật, có tinh đăng tải trên các phương tiện truyền thông truyền thông hoặc xã hội vì mục đích kinh tế, chính trị và có tác động, ảnh hưởng tiêu cực lên nhiều mặt đời sống, xã hội. Tin giả là những thông tin được tạo ra giống tin thật, có chứng ctr bằng hình ảnh, thậm chi là video dé tạo niềm tin tuyệt đối cho công chúng. (Hoàng Hà My, 2018) Tin gia (Fake news) được hiéu là những thông tin không chính xác, chưa được kiêm chứng, kiêm duyệt, xuất hiện sai lệch vẻ nội dung, được phát tán trên không gian 17 mạng va các phương tiện truyền thông, bao gồm cả truyền thông xã hội. những thông tin sai lệch thường có xu hướng lan truyền nhanh hơn tin thật, được cung cấp bởi các cơ quan truyền thông, báo chí chính thông.
(Quang Nở- ANCTNB, 2021) Theo ông Ngô Văn Hải, Tổng Biên tập Báo điện tử VTC News “tin giả (Fake New) là thông tin giả mạo, sai lệch và giật gan, được phat đi đưới hình thức tin tức đang là môi nguy ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.” (Huyền Thanh, 2020) Theo từ diém Collins: Tin giả là những thông tin sai, thường là giật gân, phát tán đưới vỏ bọc tin tức.) Theo từ điển Cambridge: Tin giả là những câu chuyện không có thật được lan truyền dưới dạng tin tức trên Internet hoặc các phương tiện truyền thông khác, thường được tạo ra đề tác động đến quan điểm chính trị hoặc tạo ra như một trò đùa. (Từ điển Cambridge- Cambridge Dictionary) Theo ấn pham báo chí cla UNESCO: Tin giả ngày nay không chi là cái mac gắn cho thông tin sai sự thật và gây nhằm lẫn, được ngụy trang và phát tán như tin tức. Tin giả hay tin xuyên tac là một lời nói đối cố ý, có chủ đích, nhằm vào những người bị kẻ ác chủ động lừa dối. Theo Liên minh châu Âu (EU): Tin giả được hiểu là thông tin sai lệch hoặc thông tin có ý gây hiểu lầm có the kiểm chứng được tạo ra, trình bày và phát tan vì lợi ích kinh tế hoặc có ý lừa đối công khai va có thé gây tôn hại cho cộng đông.
(Liên minh Châu Âu, 2019) Theo Luật phòng, chống tin giả (Anti-Fake News Act) của Malaysia có hiệu lực từ năm 2018: Tin giả bao gồm tin tức, thông tin, đữ liệu và báo cáo hoàn toàn sai sự thật hoặc sai một phần đưới mọi dang thức thông tin, hình ảnh, âm thanh hoặc dưới bat kỳ hình thức nào khác có khác có khả năng gợi ý từ hoặc ý tưởng. (Bộ Thông tin và Truyền thông, 2022) Theo Melissa Zimdars đã nhận định tin giả trong quyền sách “Fake News: Understanding Media and Misinformation in the Digital Age” như sau: Tin gia (Fake News) còn được dùng dé mô tả những câu chuyện được dan dựng và lan truyền bởi các cơ quan truyền thông tuyên truyền ở Nga nhằm can thiệp vào chính trị toàn cầu. Nó cũng được sử dụng cho các bài viết thiên về phe các trang web như Breitbart, thường xuyên bóp méo sự thật băng cách đưa ra một phan thông tin chính xác trong một béi cảnh sai lam dé kích động người đọc. Ngoài ra, thuật ngữ “tin giả” còn được dùng dé gan mác cho các thuyết âm mưu, khoa học rác được trình bay với tiêu đề giật gân tít câu khách.
các trang tông hợp nội dung lan truyền tin đồn gây hiểu lam, và thậm chí cả các tô chức tin tức quốc gia. (Melissa Zimdars, Kembrew Mcleod, 2020) 18 Định nghĩa theo “Tiêu chuẩn cộng đồng” của Facebook: + Thông tin sai lệch là nội dung chứa tuyên bố mà bên thứ ba đáng tin cậy xác định là sai sự thật. + Tin đồn không thê xác minh là tuyên bố mà đối tác chuyên môn tại nguồn xác nhận là rất khó hoặc không thé truy vét, trong trường hợp không có nguồn đáng tin cậy, nội dung tuyên bố không đủ cụ thé dé vạch tran hoặc tuyên bó đó đáng ngờiphi lý đến mức khó tin. Khái niệm tin giả trên không gian mạng Thể giới hiện nay đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp lần thứ tu, đặc biệt là công nghệ thông tin, Internet đã tạo ra một không gian chiến lược mới — "không gian mạng" (Chính trị quốc gia sự thật, 2021).
Với những đặc tinh như tốc độ truyền tải, tìm kiếm thông tin nhanh, lưu trữ thông tin không 16; tính liên kết cộng đồng, không biên giới, tính đa phương tiện, tương tác rất cao, không gian mạng đã trở thành là một bộ phận cấu thành của xã hội, bao trùm mọi mặt đời sống xã hội, mang lại những thời cơ, vận hội mới dé các quốc gia, dân tộc hợp tác và phát triển (Chính trị quốc gia sự thật, 2021). Bên cạnh những mặt tích cực mà mạng xã hội đem lại, thì những mặt tiêu cực cũng đang dân xuất hiện ngày càng nhiều và một trong số đó lả sự xuất hiện của “tin giả trên không gian mạng”. Từ việc được truy cập các phương tiện truyền thông và các trang mạng xã hội một cách tự do đã tạo ra những điều kiện cho những tin giả, tin sai sự thật có cơ hội xuất hiện với tan suất nhiều hơn.