Tác động của thuế giá trị gia tăng đến quy mô chi thường xuyên và đầu tư phát triển

Luận văn thạc sĩ phân tích ueh ảnh hưởng của thuế giá trị gia tăng đến quy mô chi thường xuyên và quy mô chi đầu tư phát triển, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trương Hoàng Phúc
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Thuế Giá Trị Gia Tăng Đến Chi Thường Xuyên Và Đầu Tư Phát Triển
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Lý do nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi dữ liệu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Những điểm mới của đề tài
• 1.7. Cấu trúc của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 2.1. Tổng quan lý thuyết
• 2.2. Các nghiên cứu trước đây liên quan đến đề tài
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kiểm định tính dừng
• 4.2. Kiểm định đường bao (Bound test)
• 4.3. Kết quả tác động trong dài hạn
• 4.4. Kết quả tác động ngắn hạn
• 4.5. Kiểm định mô hình
• 4.6. Tổng hợp kết quả nghiên cứu
• 4.7. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Những đóng góp mới của đề tài
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của thuế giá trị gia tăng đến chi thường xuyên và đầu tư phát triển

Thuế giá trị gia tăng (VAT) là một trong những nguồn thu ngân sách quan trọng của nhà nước. Tác động của thuế này đến chi thường xuyên và đầu tư phát triển là một vấn đề cần được nghiên cứu kỹ lưỡng. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách có những quyết định đúng đắn hơn trong việc quản lý ngân sách.

1.1. Khái niệm và vai trò của thuế giá trị gia tăng

Thuế giá trị gia tăng là loại thuế gián thu đánh vào giá trị gia tăng của hàng hóa và dịch vụ. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra nguồn thu cho ngân sách nhà nước, đồng thời ảnh hưởng đến chi tiêu của chính phủ.

1.2. Mối liên hệ giữa thuế giá trị gia tăng và chi ngân sách

Mối liên hệ giữa thuế giá trị gia tăng và chi ngân sách thể hiện qua việc tăng thu ngân sách từ thuế này có thể dẫn đến tăng chi cho các hoạt động thường xuyên và đầu tư phát triển.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng thuế giá trị gia tăng

Việc áp dụng thuế giá trị gia tăng không chỉ đơn thuần là tăng nguồn thu cho ngân sách mà còn đặt ra nhiều thách thức cho chính phủ. Các vấn đề như sự công bằng trong thuế, tác động đến người tiêu dùng và doanh nghiệp cần được xem xét.

2.1. Tác động đến người tiêu dùng

Tăng thuế giá trị gia tăng có thể làm tăng giá cả hàng hóa, ảnh hưởng đến sức mua của người tiêu dùng, đặc biệt là những người có thu nhập thấp.

2.2. Tác động đến doanh nghiệp

Doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc điều chỉnh giá cả và chi phí sản xuất khi thuế giá trị gia tăng tăng lên, từ đó ảnh hưởng đến lợi nhuận và khả năng đầu tư.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của thuế giá trị gia tăng

Để nghiên cứu tác động của thuế giá trị gia tăng đến chi thường xuyên và đầu tư phát triển, cần áp dụng các phương pháp phân tích định lượng và định tính. Việc sử dụng mô hình ARDL và ECM sẽ giúp đánh giá chính xác hơn mối quan hệ này.

3.1. Mô hình ARDL trong nghiên cứu

Mô hình ARDL cho phép phân tích mối quan hệ giữa các biến trong ngắn hạn và dài hạn, từ đó đưa ra những kết luận chính xác về tác động của thuế giá trị gia tăng.

3.2. Mô hình hiệu chỉnh sai số ECM

Mô hình ECM giúp điều chỉnh các sai lệch trong ngắn hạn, đảm bảo rằng các biến sẽ trở về trạng thái cân bằng trong dài hạn.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của thuế giá trị gia tăng

Kết quả nghiên cứu cho thấy thuế giá trị gia tăng có tác động tích cực đến chi thường xuyên và đầu tư phát triển. Việc tăng thuế này không chỉ giúp tăng nguồn thu ngân sách mà còn thúc đẩy các hoạt động đầu tư của chính phủ.

4.1. Tác động đến chi thường xuyên

Tăng thuế giá trị gia tăng dẫn đến tăng nguồn thu cho ngân sách, từ đó chính phủ có thể tăng chi cho các hoạt động thường xuyên như giáo dục, y tế.

4.2. Tác động đến đầu tư phát triển

Việc tăng thuế giá trị gia tăng cũng tạo điều kiện cho chính phủ có thêm nguồn lực để đầu tư vào cơ sở hạ tầng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

V. Kết luận và khuyến nghị cho chính sách thuế giá trị gia tăng

Nghiên cứu cho thấy thuế giá trị gia tăng có tác động lớn đến chi thường xuyên và đầu tư phát triển. Chính phủ cần cân nhắc kỹ lưỡng khi điều chỉnh thuế này để đảm bảo sự công bằng và hiệu quả trong quản lý ngân sách.

5.1. Khuyến nghị về chính sách thuế

Cần có các chính sách điều chỉnh thuế giá trị gia tăng hợp lý để đảm bảo nguồn thu ngân sách mà không làm ảnh hưởng đến người tiêu dùng và doanh nghiệp.

5.2. Hướng đi cho nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tác động của thuế giá trị gia tăng đến các lĩnh vực khác trong nền kinh tế để có cái nhìn toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong quản trị tài chính công, việc điều tiết nguồn thu và phân bổ cơ cấu chi ngân sách nhà nước luôn là bài toán trọng tâm quyết định sự ổn định kinh tế vĩ mô. Theo các báo cáo thống kê tài khóa, thuế giá trị gia tăng (VAT) đóng vai trò là trụ cột nguồn thu ổn định, chiếm tới 27,5% tổng thu ngân sách nhà nước tại Việt Nam năm 2015 khi tổng thu đạt 989,69 nghìn tỷ đồng (vượt 8,6% so với dự toán). Tuy nhiên, áp lực chi tiêu công liên tục gia tăng với tổng chi năm 2015 lên tới 1.263 nghìn tỷ đồng (vượt 10,1% dự toán), đẩy mức bội chi ngân sách lên 266 nghìn tỷ đồng, vượt ngưỡng trần 5% GDP. Đáng chú ý, cơ cấu chi đang chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của chi thường xuyên (tăng từ 704,16 nghìn tỷ đồng năm 2013 lên 790,16 nghìn tỷ đồng năm 2015), trong khi chi đầu tư phát triển năm 2014 lại sụt giảm 23,5% so với năm 2013.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là liệu việc mở rộng nguồn thu từ thuế giá trị gia tăng có thực sự thúc đẩy đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng hay chỉ làm phình to quy mô chi tiêu hành chính thường xuyên. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng của tác giả Trương Hoàng Phúc (người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Ngọc Hùng, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh) tập trung giải quyết hai mục tiêu chính: đánh giá định lượng tác động của thuế giá trị gia tăng đến quy mô chi thường xuyên và quy mô chi đầu tư phát triển trên GDP trong cả ngắn hạn lẫn dài hạn. Nghiên cứu thực hiện phân tích chuỗi thời gian kéo dài 44 năm (giai đoạn 1972 – 2015) trên 3 quốc gia đại diện cho hai nhóm phát triển và đang phát triển: Cộng hòa Áo (thuế suất VAT 20%), Cộng hòa Chile (thuế suất VAT 19%) và Cộng hòa Dominica (thuế suất VAT 16%). Kết quả cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng hỗ trợ công tác cải cách chính sách thuế và tái cơ cấu chi tiêu công bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng dựa trên hai nhánh lý thuyết kinh tế công điển hình:

• Lý thuyết công dân và quy luật Wagner (1893): Nhấn mạnh sự phát triển kinh tế và gia tăng thu nhập bình quân đầu người tất yếu đòi hỏi mở rộng khu vực công. Mở rộng quan điểm này, mô hình Meltzer và Richard (1983) lý giải rằng cử tri có thu nhập dưới mức trung bình sẽ ủng hộ mức thuế suất cao hơn để mở rộng chi tiêu công và tái phân phối của chính phủ. Từ đó, giả thuyết thứ nhất được xác lập: Thuế giá trị gia tăng tác động cùng chiều đến tỷ lệ chi thường xuyên trên GDP.
• Lý thuyết lựa chọn công (Public Choice Theory): Được phát triển bởi James Buchanan (Nobel Kinh tế 1986), lý thuyết chỉ ra các chủ thể trong bộ máy công quyền thường bị chi phối bởi lợi ích cá nhân và áp lực hành chính hơn là phúc lợi tối ưu xã hội. Khi nguồn thu thuế gián thu tăng lên, ngân sách dễ bị chuyển hướng phục vụ chi tiêu nội bộ bộ máy thay vì tích lũy cho hạ tầng. Từ đó, giả thuyết thứ hai được đề xuất: Thuế giá trị gia tăng có xu hướng làm giảm tỷ lệ chi đầu tư phát triển trên GDP.

Khung phân tích vận hành dựa trên 4 khái niệm cốt lõi: Thuế gián thu (đại diện bằng thuế giá trị gia tăng LVAT), Chi thường xuyên (LCG), Chi đầu tư phát triển (LDG), và Tổng sản phẩm nội địa (GDP). Hai hàm hồi quy chuẩn hóa được thiết lập:

$$\ln(LCG) = f(\ln(LVAT))$$

$$\ln(LDG) = f(\ln(LVAT))$$

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) với tổng cộng 132 quan sát trải dài 44 năm liên tục từ 1972 đến 2015 cho cả 3 quốc gia. Kích thước mẫu chuỗi thời gian đảm bảo độ tin cậy và khắc phục hạn chế dữ liệu ngắn hạn của các nghiên cứu trước.

Để xử lý chuỗi dữ liệu hỗn hợp bậc dừng, tác giả ứng dụng mô hình tự hồi quy phân phối trễ (Autoregressive Distributed Lag - ARDL) của Pesaran và cộng sự (1997) kết hợp mô hình hiệu chỉnh sai số (Error Correction Model - ECM). Phương pháp ARDL được ưu tiên lựa chọn do sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội: không đòi hỏi các biến phải dừng cùng bậc $I(0)$ hay $I(1)$, khắc phục triệt để hiện tượng nội sinh và ước lượng đồng thời mối quan hệ ngắn hạn lẫn dài hạn. Quy trình kiểm định trải qua các bước chặt chẽ: kiểm định nghiệm đơn vị mở rộng ADF chọn độ trễ tối ưu theo tiêu chuẩn AIC (Akaike Information Criterion), kiểm định đường bao (Bound Test) xác định liên kết đồng liên kết, kiểm định khuyết tật mô hình gồm kiểm định tự tương quan Durbin-Watson và Breusch-Godfrey, kiểm định phương sai thay đổi Breusch-Pagan, kiểm định dạng sai Ramsey RESET, kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số VIF (chấp nhận VIF dưới 10), và đánh giá độ ổn định tham số bằng biểu đồ CUSUM và CUSUMSQ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả ước lượng định lượng trên mẫu dữ liệu 44 năm đã phản ánh rõ nét tính quy luật của tác động thuế giá trị gia tăng lên cơ cấu chi tiêu công:

• Tại Cộng hòa Chile: Kiểm định nghiệm đơn vị ADF xác nhận chuỗi biến dừng ở bậc $I(0)$ và $I(1)$. Kiểm định đường bao Bound Test cho thấy giá trị thống kê $F$ ở Mô hình 1 đạt 19,269 và Mô hình 2 đạt 29,202, vượt xa ngưỡng tới hạn 7,84 tại mức ý nghĩa 1%. Trong dài hạn và ngắn hạn, thuế VAT tác động cùng chiều mạnh mẽ đến chi thường xuyên với hệ số $R^2$ hiệu chỉnh đạt 53%, đồng thời tác động nghịch chiều có ý nghĩa thống kê đến chi đầu tư phát triển với hệ số $R^2$ hiệu chỉnh lên tới 71%.
• Tại Cộng hòa Áo: Biến số dừng đồng nhất ở bậc $I(0)$. Giá trị $F$ kiểm định Bound Test Mô hình 1 đạt 4,859 (vượt ngưỡng 4,78 ở mức ý nghĩa 10%), chứng minh mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa VAT và chi thường xuyên. Tăng thuế VAT kích thích trực tiếp sự gia tăng của quy mô chi thường xuyên trong cả ngắn hạn lẫn dài hạn. Ở Mô hình 2, giá trị $F$ đạt 2,773 cho thấy chưa đủ bằng chứng đồng liên kết dài hạn nhưng xu hướng tác động ngắn hạn vẫn mang dấu âm.
• Tại Cộng hòa Dominica: Kiểm định Bound Test Mô hình 1 đạt giá trị $F = 16,883$ (mức ý nghĩa 1%) và Mô hình 2 đạt $F = 5,074$ (mức ý nghĩa 10%). Tác động của thuế VAT đến chi đầu tư phát triển ghi nhận hệ số âm có ý nghĩa thống kê rất cao trong cả ngắn hạn và dài hạn, khẳng định hiện tượng thuế VAT tăng làm suy giảm tỷ lệ tích lũy vốn đầu tư công so với GDP.

Quốc gia	Thuế suất VAT	Kiểm định Bound Test Mô hình 1 (Chi thường xuyên)	Tác động dài hạn đến Chi thường xuyên	Kiểm định Bound Test Mô hình 2 (Chi đầu tư)	Tác động dài hạn đến Chi đầu tư
Chile	19%	$F = 19,269^{***}$	Cùng chiều (+) có ý nghĩa	$F = 29,202^{***}$	Ngược chiều (-) có ý nghĩa
Áo	20%	$F = 4,859^{*}$	Cùng chiều (+) có ý nghĩa	$F = 2,773$	Ngược chiều (-) không ý nghĩa
Dominica	16%	$F = 16,883^{***}$	Cùng chiều (+) không ý nghĩa	$F = 5,074^{*}$	Ngược chiều (-) có ý nghĩa

Ghi chú: $^{}$ ý nghĩa 1%, $^{}$ ý nghĩa 10%.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm mang lại hàm ý sâu sắc khi giải thích động thái tài khóa giữa nguồn thu gián thu và các khoản chi tiêu công. Việc thuế VAT tác động cùng chiều đến chi thường xuyên tại Chile và Áo hoàn toàn phù hợp với lý thuyết tái phân phối của Meltzer - Richard và các kết quả nghiên cứu trước đây của J. Stockfisch (1985) trên 24 quốc gia OECD. Do chi thường xuyên bao gồm lương cán bộ, vận hành dịch vụ công, giáo dục và y tế gắn chặt với nhu cầu tiêu dùng công, nguồn thu tăng giúp đáp ứng ngay áp lực mở rộng phúc lợi xã hội.

Ngược lại, phát hiện về tác động nghịch chiều giữa thuế giá trị gia tăng và quy mô chi đầu tư phát triển tại Chile và Dominica là một minh chứng thực nghiệm điển hình cho lý thuyết Lựa chọn công của James Buchanan (1976). Khi nguồn thu thuế tăng lên, các nhà lập pháp và quản lý công có xu hướng ưu tiên phân bổ ngân sách để giải quyết các áp lực ngắn hạn của bộ máy hành chính thay vì các dự án đầu tư phát triển dài hạn vốn đòi hỏi nhiều thời gian giải ngân và chịu rủi ro giám sát. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Mohammad Alizadeh (2016) tại Iran, chỉ ra rằng việc tăng thuế VAT nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ sẽ vô tình thu hẹp tỷ trọng chi cho tích lũy tư bản công.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả phân tích định lượng, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa chính sách thuế và quản lý ngân sách nhà nước:

• Kiểm soát chặt chẽ định mức chi thường xuyên và tinh giản bộ máy hành chính: Bộ Tài chính và Bộ Nội vụ cần phối hợp thực hiện lộ trình tái cơ cấu chi thường xuyên trong giai đoạn 2026 – 2030, đưa tỷ lệ dân số hưởng lương từ ngân sách giảm từ mức khoảng 8,3% hiện nay về mức mục tiêu 4,5% – 5,0%, tương tự các quốc gia phát triển, nhằm ngăn chặn tình trạng nguồn thu mới bị hấp thụ hoàn toàn bởi chi tiêu hành chính.
• Ràng buộc pháp lý về việc phân bổ nguồn thu thuế VAT cho chi đầu tư phát triển: Quốc hội và Chính phủ cần ban hành quy chế phân bổ tài khóa quy định cố định tối thiểu 35% – 40% số tăng thu hàng năm từ thuế giá trị gia tăng phải được chuyển trực tiếp vào quỹ đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật và y tế, giáo dục chuyên sâu, hoàn thành mục tiêu giải ngân trước năm 2028.
• Hiện đại hóa hệ thống quản lý thuế và số hóa hóa đơn điện tử tự động: Tổng cục Thuế cần đẩy mạnh áp dụng hệ thống báo cáo thuế tự động dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử toàn trình, hướng tới mục tiêu giảm 25% chi phí tuân thủ thuế cho doanh nghiệp và đảm bảo tính minh bạch 100% dòng tiền thuế gián thu vào năm 2027.
• Hoàn thiện công tác lập kế hoạch tài chính - ngân sách trung hạn 3 - 5 năm: Cơ quan lập dự toán ngân sách cần áp dụng mô hình dự báo kinh tế lượng động, khống chế tỷ lệ sai lệch giữa số chi thực tế và dự toán ngân sách hàng năm dưới ngưỡng 3,0%, khắc phục triệt để tình trạng vượt chi trên 10% như giai đoạn trước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phương pháp của công trình nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan hoạch định chính sách tài khóa và quản lý thuế: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm để cân nhắc tác động lan tỏa trước khi ban hành các quyết định điều chỉnh khung thuế suất giá trị gia tăng và cơ cấu lại chi tiêu công.
• Chuyên viên phân tích kinh tế vĩ mô và tư vấn tài chính công: Ứng dụng mô hình ARDL và ECM để lượng hóa mối liên hệ giữa các sắc thuế gián thu với sự biến động của chu kỳ chi tiêu ngân sách tại các thị trường mới nổi.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc luận văn kinh tế lượng, quy trình xử lý chuỗi thời gian đa quốc gia và cách diễn giải các kiểm định khuyết tật mô hình.
• Giảng viên và các viện nghiên cứu kinh tế: Bổ sung tư liệu giảng dạy cho các học phần Kinh tế công cộng, Quản lý tài chính công và Kinh tế lượng ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại chọn thuế giá trị gia tăng (thuế gián thu) thay vì thuế trực thu? Thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu nhập và tài sản của doanh nghiệp, tạo động cơ né thuế khiến số thu khó phản ánh chính xác quy mô nền kinh tế. Ngược lại, thuế giá trị gia tăng đánh vào người tiêu dùng cuối cùng, chiếm tỷ trọng cao (trên 27,5% tổng thu ngân sách) và có mối liên hệ trực tiếp với sức cầu chi tiêu của khu vực công.

2. Phương pháp ARDL có ưu thế gì vượt trội so với mô hình đồng liên kết Johansen truyền thống? Phương pháp ARDL của Pesaran (1997) không bắt buộc tất cả các biến phải dừng cùng bậc $I(1)$ mà có thể áp dụng cho biến dừng hỗn hợp ở $I(0)$ hoặc $I(1)$, đồng thời xử lý triệt để hiện tượng tự tương quan và cho kết quả vững với kích thước mẫu nhỏ dưới 100 quan sát.

3. Vì sao thuế giá trị gia tăng tăng lại có xu hướng làm giảm chi đầu tư phát triển? Theo lý thuyết Lựa chọn công của James Buchanan (1976), bộ máy chính phủ có xu hướng mở rộng chi tiêu thường xuyên để phục vụ vận hành nội bộ và tiền lương trước các áp lực ngắn hạn, từ đó tạo ra hiện tượng chèn lấn và thu hẹp nguồn lực dành cho các dự án chi đầu tư phát triển dài hạn.

4. Tại sao dữ liệu nghiên cứu không áp dụng trực tiếp cho chuỗi thời gian của Việt Nam? Chuỗi số liệu thống kê chuẩn hóa về tỷ lệ thuế giá trị gia tăng và phân rã chi thường xuyên/chi đầu tư của Việt Nam trong giai đoạn 1972 – 2015 chưa đạt đủ ngưỡng tối thiểu 30 quan sát liên tục theo tiêu chuẩn World Bank, do đó việc chọn 3 quốc gia có mức thuế tương đồng giúp đảm bảo độ tin cậy kinh tế lượng.

5. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa gì đối với đề xuất điều chỉnh thuế suất VAT? Kết quả cảnh báo rằng việc tăng thuế suất VAT từ 10% lên 12% sẽ không tự động làm tăng đầu tư cơ sở hạ tầng nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ chi thường xuyên, đồng thời đòi hỏi chính sách tài khóa phải đi kèm giải pháp bảo đảm an sinh xã hội cho người có thu nhập thấp.

Kết luận

• Công trình đã chứng minh định lượng mối quan hệ có ý nghĩa thống kê giữa thuế giá trị gia tăng với quy mô chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển trên chuỗi dữ liệu 44 năm tại 3 quốc gia đại diện.
• Xác nhận tính đúng đắn của quy luật Wagner và mô hình Meltzer - Richard: gia tăng thuế VAT thúc đẩy mở rộng quy mô chi thường xuyên nhằm đáp ứng nhu cầu quản lý nhà nước và phúc lợi xã hội.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm ủng hộ lý thuyết Lựa chọn công của Buchanan khi chỉ ra thuế VAT có tác động nghịch chiều đến tỷ lệ chi đầu tư phát triển, đòi hỏi phải tái cơ cấu chi tiêu công.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng phân tích dữ liệu bảng (Panel Data) cho toàn bộ khối ASEAN và tích hợp thêm các yếu tố thể chế tài khóa giai đoạn sau năm 2026.
• Độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý có thể tải toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết bộ dữ liệu và các kiểm định kinh tế lượng chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu. Chương 2: Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu liên quan đến đề tài. Chương 3: Phương pháp và mô hình nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và khuyến nghị.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Tổng quan lý thuyết 2. Lý thuyết công dân: Một trong những lý thuyết tăng trưởng của chính phủ lâu đời nhất là lý thuyết tăng trưởng của Wagner nhấn mạnh tăng trưởng kinh tế là yếu tố quyết định cơ bản đến tăng trưởng khu vực công. Ông đã phân tích số liệu chi tiêu của một số nước phát triển và cho rằng tỷ trọng khu vực công trong GDP có xu hướng tăng lên. Các kết quả thu được từ nghiên cứu của Wagner như sau: Đầu tiên, ông nhận thấy rằng tăng trưởng kinh tế đòi hỏi phải có cơ sở hạ tầng phù hợp.

Thứ hai, việc phát triển đô thị hóa đòi hỏi phải tăng chi tiêu của chính phủ. Cuối cùng, ông kết luận rằng tăng trưởng khu vực công sẽ lớn hơn khi thu nhập bình quân đầu người thực tế tăng lên. Có thể thấy lý thuyết của Wagner giải thích chính xác sự tăng trưởng của chính phủ. Bên cạnh đó, lý thuyết của Meltzer và Richard (1983) xem xét quy mô chính phủ theo một khía cạnh khác trên quan điểm chính phủ chủ yếu tập trung vào việc phân bổ tài sản và thu nhập một cách công bằng.

Tác giả sử dụng tỷ lệ thu nhập được phân phối lại bởi chính phủ, bao gồm tiền mặt và dịch vụ, như là thước đo về quy mô của chính phủ. Lý thuyết của Meltzer khác với các lý thuyết trước ở các điểm: Thứ nhất, người dân không bị "ảo tưởng về ngân sách". Họ biết rằng chính phủ phải sử dụng các nguồn lực để trả cho tái phân phối. Thứ hai, tác giả tập trung vào nhu cầu phân phối lại và bỏ qua các hàng hoá công cộng do chính phủ cung cấp (Peltzman 1979).

Thứ ba, tác giả trở lại với truyền thống trước đây của Tocqueville (1835, 1965), trong đó đo lường quy mô của chính phủ bằng thuế và chi tiêu, với hai yếu tố: sự mở rộng của nhượng quyền thương mại và sự phân phối thu nhập. Lý thuyết của Meltzer hàm ý rằng quy mô của chính phủ phụ thuộc vào mối quan hệ giữa thu nhập trung bình với thu nhập của cử tri quyết định. Với quyền bầu cử phổ thông và đa số, cử tri trung gian là cử tri quyết định như Roberts (1977) đã đưa ra LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 trong một phần mở rộng tác phẩm nổi tiếng của Hotelling (1929) và Downs (1957). Các nghiên cứu về phân phối thu nhập cho thấy sự phân phối bị lệch về phía bên phải, do đó thu nhập nằm trên thu nhập trung bình.

Do đó những cử tri nào có thu nhập thấp hơn thu nhập trung bình sẽ khuyến khích việc tái phân phối lại thu nhập để đảm bảo cân bằng thông qua một thuế suất cao hơn. Ngoài ra việc mở rộng nhượng quyền thương mại đối với nhiều cử tri có thu nhập dưới mức trung bình có nghĩa là tăng thu nhập để tái phân phối, và do đó tăng quy mô chính phủ. Vì vậy với một mức thuế suất cao hơn, vừa làm tăng chi tiêu cho khu vực công. Từ đó tác giả đưa ra giả thuyết thứ 1: Thuế giá trị gia tăng làm tăng tỷ lệ chi thường xuyên của Chính phủ so với GDP.

Lý thuyết lựa chọn công: các lý thuyết này tập trung vào các ưu đãi của chính phủ hơn là công dân Lý thuyết lựa chọn công: Buchanan (1976) là cha đẻ của lý thuyết lựa chọn công đã đạt giải Nobel kinh tế năm 1986. Các nhà kinh tế học nghiên cứu hành vi trên thị trường tư nhân cho rằng người ta chủ yếu tập trung vào lợi ích cá nhân., động cơ chiếm ưu thế trong hành động của người dân trên thị trường - dù là người sử dụng lao động, người lao động, hay người tiêu dùng – đều là lợi ích cá nhân. Tương tự như vậy, các nhà kinh tế học về sự lựa chọn công cũng đưa ra giả thuyết tương tự, động cơ chính của những người hoạt động trên thị trường chính trị, dù là cử tri, chính trị gia, hay quan chức. đều là lợi ích cá nhân.

Họ hy vọng làm lợi cho chính mình chứ chẳng bao giờ màng đến việc trở thành những nhà quản lý công cộng thánh thiện. Đây là cách tiếp cận mang tính hoài nghi song lại hữu ích nhất. Bunachan chỉ ra rằng, sự can thiệp của chính phủ vào nên kinh tế có hợp lý hay không phụ thuộc vào việc các quan chức bị thúc đẩy bởi lợi ích cá nhân hay bởi lợi ích xã hội. Trong quá khứ, nhiều nhà kinh tế đã lập luận rằng cách để kìm hãm "thất bại trên thị trường" như độc quyền là đưa ra hành động khắc phục của chính phủ.

Nhưng Buchanan chỉ ra rằng cũng có khái niệm về "thất bại của chính phủ". Đó là, có những lý do tại sao can thiệp của chính phủ không LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 đạt được hiệu quả mong muốn. Ví dụ, Bộ Tư pháp có trách nhiệm giảm quyền lực độc quyền trong các ngành công nghiệp phi cạnh tranh. Tuy nhiên, một nghiên cứu năm 1973 của William F.

Long, Richard Schramm và Robert Tollison đã kết luận rằng hành vi chống cạnh tranh thực sự chỉ đóng một vai trò nhỏ trong các quyết định của Bộ Tư pháp để chống độc quyền. Thay vào đó, họ tìm thấy, ngành công nghiệp càng lớn thì càng có nhiều doanh nghiệp bị kiện. Một trong những cơ sở chính của lý thuyết lựa chọn công là việc thiếu các công cụ, biện pháp để cử tri theo dõi chính phủ một cách hiệu quả. Anthony Downs, tác giả của một trong những cuốn sách viết về sự lựa chọn công sớm nhất “Lý thuyết Kinh tế về Dân chủ” đã chỉ ra rằng hầu như cử tri không biết đến các vấn đề chính trị.

Mặc dù kết quả của một cuộc bầu cử có thể rất quan trọng, tuy nhiên việc bỏ phiếu của một cá nhân hiếm khi có ảnh hưởng quyết định đến kết quả một cuộc bầu cử. Như vậy, tác động trực tiếp của việc bỏ phiếu là gần như bằng không, cử tri hầu như không có cơ hội để xác định kết quả của cuộc bầu cử. Bên cạnh đó, việc bỏ phiếu không có kết quả trực tiếp, do đó phần lớn cử tri không biết về vị trí của người dân mà họ bỏ phiếu. Ngoại trừ một vài vấn đề được công bố rộng rãi, cử tri gần như không chú ý nhiều đến những gì cơ quan lập pháp làm, và ngay cả khi họ chú ý, họ cũng ít có khả năng để có được kiến thức nền tảng và kỹ năng phân tích cần thiết để hiểu các vấn đề này.

Các nhà kinh tế học về sự lựa chọn công cộng cũng xem xét các hành động của các nhà lập pháp. Mặc dù các nhà lập pháp dự kiến sẽ theo đuổi "lợi ích công cộng" nhưng họ sẽ quyết định sử dụng các nguồn lực của người khác, chứ không phải là của riêng họ. Người nộp thuế là người phải cung cấp các nguồn lực này và sẽ là những những người bị thiệt hại khi các nguồn lực được sử dụng không hiệu quả theo các quy định cho dù họ có muốn hay không. Các chính trị gia có thể định chi tiền của người đóng thuế một cách khôn ngoan.

Tuy nhiên, các quyết định hiệu quả sẽ không tiết kiệm được tiền của chính họ cũng như không cung cấp cho họ bất kỳ nguồn thu nhập nào. Vì vậy, các ưu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 đãi đối với chính quyền để họ quản lý tốt trong lợi ích công cộng rất yếu, từ đó dễ dẫn đến đầu tư không hiệu quả. Lý thuyết lựa chọn công được coi là một nhánh kinh tế bảo thủ, cho rằng việc can thiệp của Chính phủ có thể không hiệu quả, trái ngược với lý thuyết của cha đẻ kinh tế học vĩ mô, John Maynard Keynes, khi Keynes cho rằng Chính phủ có thể sữa chữa các thất bại của thị trường một cách hiệu quả. Hơn nữa, Buchanan cho rằng nếu chi tiêu Chính phủ được thực hiện từ cấp địa phương thì sẽ hiệu quả hơn.

Người dân có thể giám sát việc chi tiêu của chính quyền địa phương hiệu quả, chính xác hơn. Họ cũng có thể gây áp lực đến chính quyền địa phương bằng cách “bỏ phiếu bằng chân”, tạo ra sự cạnh tranh giữa các địa phương, từ đó hiệu quả của việc chi tiêu được cải thiện, nâng cao đời sống người dân. Như vậy theo lý thuyết lựa chọn công, việc chi tiêu của Chính phủ có thể không hiệu quả do lợi ích cá nhân gây ra. Do đó tác giả đề xuất giả thuyết thứ 2: Thuế giá trị gia tăng làm giảm tỷ lệ chi đầu tư phát triển của Chính phủ so với GDP.

Các nghiên cứu trước đây liên quan đến đề tài Nghiên cứu của Mohammadiyan, F. (2013) đã nghiên cứu, giới thiệu và thử nghiệm mô hình mới để giải thích quy mô chính phủ. Bài nghiên cứu sử dụng các biến cầu, cung và các biến khác, trình bày một mô hình khái niệm và ước lượng thực nghiệm cho 103 quốc gia được chọn. Kết quả là thu nhập bình quân đầu người, bất bình đẳng và tỷ lệ đô thị hóa của các biến số cầu có ảnh hưởng lần lượt là ngược chiều, cùng chiều và cùng chiều và có ý nghĩa quan trọng đối với quy mô của chính phủ.

Đối với các biến số cung của nền kinh tế, các loại thuế gián thu có tác động cùng chiều và ảnh hưởng đáng kể đến quy mô của chính phủ. Trong các yếu tố khác (các yếu tố khác ngoài cung và cầu), ba biến tỷ lệ độ tuổi của dân số, mức độ mở của nền kinh tế và tỷ lệ về sự tham gia của phụ nữ vào thị trường lao động đều có tác động cùng chiều và có ý nghĩa đến quy mô của chính phủ. Tác giả thấy rằng kết quả của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 nghiên cứu này cũng phù hợp với lý thuyết tác giả xây dựng khi thuế gián thu có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa đến quy mô chính phủ, hay cụ thể hơn là thuế gián thu sẽ có ảnh hưởng tích cực đến cả chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển. Nghiên cứu của J.Stockfisch (1985) về ảnh hưởng của thuế giá trị gia tăng đến chi tiêu chính phủ tại 24 quốc gia OECD trong giai đoạn 1964-1981 đã cho thấy những kết quả ủng hộ giả thuyết của tác giả đặt ra.