Tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp đến thu nhập việc làm và đời sống của người dân ở xã thạch bằng huyện lộc hà tỉnh hà tĩnh

Việc thu hồi đất nông nghiệp đang trở thành một vấn đề nóng bỏng tại xã Thạch Bằng, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh. 59 trang · Trường Đại Học Kinh Tế · 2017.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Tác Động Của Thu Hồi Đất Nông Nghiệp Đến Thu Nhập Và Đời Sống Người Dân Xã Thạch Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Tĩnh

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu ghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.2.1. Phạm vi không gian
• 1.4.2.2. Phạm vi thời gian
• 2. PHẦN II: NỘI DUNG VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các khái niệm liên quan
• 2.2. Chính sách bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi
• 2.3. Tầm quan trọng của việc thu hồi đất nông nghiệp để thực hiện CNH- HĐH và ĐTH
• 2.4. Cơ sở thực tiễn
• 2.4.1. Quy định về thu hồi đất nông nghiệp ở nước ta
• 2.4.1.1. Quy định thu hồi đất
• 2.4.1.2. Bồi thường đối với đất nông nghiệp của các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi
• 2.4.1.3. Quy định về hỗ trợ cho người dân có đất nông nghiệp bị thu hồi
• 2.5. Tình hình thu hồi đất nông nghiệp và sự ảnh hưởng đến người dân có đất bị thu hồi ở nước ta

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của thu hồi đất nông nghiệp

Việc thu hồi đất nông nghiệp đang trở thành một vấn đề nóng bỏng tại xã Thạch Bằng, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa đã dẫn đến việc nhiều diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi để phục vụ cho các dự án phát triển. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn tác động sâu sắc đến đời sống của người dân nơi đây. Nghiên cứu này sẽ phân tích những tác động này một cách chi tiết.

1.1. Định nghĩa và quy định về thu hồi đất nông nghiệp

Theo Luật Đất đai 2003, thu hồi đất nông nghiệp là việc Nhà nước ra quyết định để thu lại quyền sử dụng đất. Điều này thường diễn ra khi có nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng hoặc khu công nghiệp. Việc bồi thường và hỗ trợ cho người dân bị thu hồi đất cũng được quy định rõ ràng.

1.2. Tình hình thu hồi đất nông nghiệp tại xã Thạch Bằng

Tại xã Thạch Bằng, nhiều diện tích đất nông nghiệp đã bị thu hồi trong những năm gần đây. Điều này đã dẫn đến sự thay đổi lớn trong cơ cấu kinh tế và đời sống của người dân. Nhiều hộ gia đình đã mất đi nguồn thu nhập chính từ nông nghiệp.

II. Vấn đề và thách thức từ thu hồi đất nông nghiệp

Việc thu hồi đất nông nghiệp không chỉ đơn thuần là chuyển đổi mục đích sử dụng đất mà còn kéo theo nhiều vấn đề xã hội phức tạp. Người dân thường phải đối mặt với tình trạng thiếu việc làm, thất nghiệp và khó khăn trong việc chuyển đổi nghề nghiệp. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời.

2.1. Tác động đến thu nhập và việc làm

Khi đất nông nghiệp bị thu hồi, nhiều hộ gia đình mất đi nguồn thu nhập chính. Việc chuyển đổi sang các ngành nghề khác không phải lúc nào cũng dễ dàng, dẫn đến tình trạng thất nghiệp gia tăng trong cộng đồng.

2.2. Ảnh hưởng đến đời sống xã hội

Sự thu hồi đất nông nghiệp đã làm thay đổi cấu trúc xã hội tại Thạch Bằng. Nhiều gia đình rơi vào tình trạng khó khăn, ảnh hưởng đến đời sống và tình hình xã hội của khu vực. Sự xáo trộn này cần được nghiên cứu và giải quyết.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của thu hồi đất

Để đánh giá tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp, nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc thu thập dữ liệu từ các hộ dân bị thu hồi đất là rất quan trọng để có cái nhìn tổng quan về tình hình thực tế.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Nghiên cứu đã tiến hành thu thập dữ liệu từ 80 hộ dân bị thu hồi đất tại 6 thôn ở xã Thạch Bằng. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn và khảo sát trực tiếp.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng phần mềm Excel để xây dựng các bảng biểu và biểu đồ. Điều này giúp đánh giá rõ ràng sự thay đổi về thu nhập và đời sống của người dân sau khi bị thu hồi đất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc thu hồi đất nông nghiệp đã có những tác động rõ rệt đến thu nhập và đời sống của người dân xã Thạch Bằng. Nghiên cứu cũng đưa ra một số giải pháp nhằm cải thiện tình hình cho người dân bị ảnh hưởng.

4.1. Kết quả chính từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiều hộ gia đình bị thu hồi đất đã gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm mới. Tình trạng thiếu việc làm và thu nhập thấp là những vấn đề chính mà người dân đang phải đối mặt.

4.2. Giải pháp hỗ trợ người dân

Để cải thiện tình hình, cần có các chính sách hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm mới. Việc đào tạo nghề và hỗ trợ tài chính là rất cần thiết để giúp người dân ổn định cuộc sống.

V. Kết luận và tương lai của thu hồi đất nông nghiệp

Việc thu hồi đất nông nghiệp là một xu hướng tất yếu trong quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa. Tuy nhiên, cần có những chính sách hợp lý để đảm bảo quyền lợi cho người dân bị ảnh hưởng. Tương lai của xã Thạch Bằng sẽ phụ thuộc vào cách thức giải quyết các vấn đề này.

5.1. Tương lai của người dân sau thu hồi đất

Nếu không có các chính sách hỗ trợ hợp lý, người dân sẽ tiếp tục gặp khó khăn trong việc ổn định cuộc sống. Cần có sự quan tâm từ chính quyền địa phương để đảm bảo quyền lợi cho người dân.

5.2. Đề xuất chính sách cho tương lai

Đề xuất các chính sách hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm mới là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn nâng cao đời sống cho người dân xã Thạch Bằng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa tại Việt Nam là xu hướng tất yếu nhằm chuyển đổi phương thức sản xuất truyền thống sang sản xuất hiện đại. Tuy nhiên, đi kèm với tiến trình này là việc thu hồi diện tích lớn đất nông nghiệp để chuyển sang mục đích phi nông nghiệp, xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp và khu đô thị mới. Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất đã trực tiếp tác động đến tư liệu sản xuất chủ yếu của người nông dân, làm xáo trộn sinh kế, việc làm và cơ cấu thu nhập của các hộ gia đình nông thôn.

Tại xã Thạch Bằng, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh – một địa phương ven biển vốn thuần nông – tiến trình phát triển và thành lập trung tâm huyện lỵ Lộc Hà gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới đã kéo theo việc thu hồi nhiều diện tích đất canh tác để làm trụ sở cơ quan, trường học, hạ tầng giao thông và các công trình phúc lợi. Người nông dân địa phương phải đối mặt với tình trạng mất đất canh tác, thiếu việc làm, trong khi năng lực chuyển đổi ngành nghề còn nhiều hạn chế. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài "Tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp đến thu nhập, việc làm và đời sống của người dân ở xã Thạch Bằng, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá tác động của việc thu hồi đất, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm đảm bảo cuộc sống cho người nông dân sau khi bị thu hồi đất nông nghiệp.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tác động của quá trình thu hồi đất nông nghiệp đến cuộc sống của người nông dân.
   • Đánh giá thực trạng thu nhập, việc làm và đời sống của người dân trước và sau khi thu hồi đất tại xã Thạch Bằng, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng thu nhập, việc làm và đời sống của các hộ gia đình có đất nông nghiệp bị thu hồi phục vụ cho quá trình đô thị hóa.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Thạch Bằng, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2011 – 2016; số liệu sơ cấp được điều tra khảo sát trực tiếp từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập hệ thống khái niệm và khung pháp lý căn bản liên quan đến đất đai và kinh tế hộ:

• Hệ thống khái niệm: Đô thị hóa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa; khái niệm thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư theo Điều 4 Luật Đất đai năm 2003; xác định người bị thu hồi đất theo Nghị định số 197/CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ; bản chất của thu nhập và phân phối thu nhập từ các yếu tố sản xuất (dẫn theo tài liệu của Nguyễn Chí Thành, 2007).
• Căn cứ pháp lý: Quy định bồi thường, tái định cư tại Điều 42 Luật Đất đai năm 2003; các điểm sửa đổi, bổ sung trong Luật Đất đai năm 2013, đặc biệt là việc tách biệt nguyên tắc bồi thường về đất (Điều 74) và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất (Điều 88).
• Quy định chính sách hỗ trợ: Hộ gia đình trực tiếp sản xuất nông nghiệp bị thu hồi trên 30% diện tích đất nông nghiệp được hỗ trợ ổn định đời sống bằng tiền tương đương 30 kg gạo tẻ/nhân khẩu/tháng; chính sách hỗ trợ học nghề với mức 500.000 đồng/tháng (thời gian tối đa 6 tháng/suất) phân bổ theo tỷ lệ đất bị thu hồi (thu hồi 30% – 50% tính 01 suất, trên 50% – 70% tính 02 suất, trên 70% hỗ trợ theo số lao động thực tế trong độ tuổi).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai đồng bộ:

• Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: Tổng hợp các báo cáo hiện trạng sử dụng đất, báo cáo phát triển kinh tế – xã hội, thống kê dân số và lao động giai đoạn 2011 – 2016 do Ủy ban nhân dân (UBND) xã Thạch Bằng cung cấp.
• Phương pháp chuyên gia: Phỏng vấn sâu các đối tượng am hiểu thực tế địa phương gồm Chủ tịch UBND xã, cán bộ kỹ thuật, cán bộ quản lý cấp xã, các trưởng thôn và chủ hộ có kinh nghiệm để ghi nhận nhận định định tính về biến động sinh kế và quan hệ xã hội.
• Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp: Tiến hành khảo sát trực tiếp 80 hộ gia đình có đất nông nghiệp bị thu hồi tại 6 thôn (Phú Đông, Xuân Khánh, Khánh Yên, Phú Xuân, Xuân Hòa, Yên Bình) bằng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên không lặp với khoảng cách cho trước.
• Phương pháp thống kê mô tả: Dữ liệu điều tra được nhập liệu, xử lý trên phần mềm Microsoft Excel, lập các bảng tổng hợp tần số, tỷ lệ phần trăm và biểu đồ so sánh các chỉ tiêu kinh tế trước và sau thời điểm thu hồi đất.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương I tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thu hồi đất nông nghiệp và ảnh hưởng của nó tới nông dân:

• Luận giải tính tất yếu khách quan của việc thu hồi đất phục vụ phát triển hạ tầng và mạng lưới đô thị, chỉ rõ tính hai mặt của quá trình này: vừa tạo mặt bằng phát triển công nghiệp dịch vụ, vừa tước đi tư liệu sản xuất cốt lõi của nông dân.
• Điểm lại các mốc số liệu thực tiễn trên toàn quốc: Giai đoạn 2001 – 2005, cả nước thu hồi 366,44 nghìn ha đất nông nghiệp (chiếm 3,89% quỹ đất nông nghiệp sử dụng), trong đó dành cho khu công nghiệp 39,56 nghìn ha, đô thị 70,32 nghìn ha, hạ tầng 136,17 nghìn ha. Tỉnh Bình Dương có diện tích thu hồi lớn nhất với 16.627,5 m² (tính đến năm 2005). Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tại 16 tỉnh trọng điểm, đất lúa chiếm tới 89% diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi.
• Phân tích hệ quả xã hội trên diện rộng: Giai đoạn 2003 – 2008, việc thu hồi đất tác động đến hơn 627 nghìn hộ (khoảng 2,5 triệu người). Sau thu hồi, có 67% lao động vẫn giữ nghề cũ, chỉ 13% chuyển sang nghề mới, 25% – 30% thiếu việc làm hoặc việc làm bấp bênh; 53% số hộ có thu nhập giảm, chỉ 13% hộ có thu nhập tăng. Trung bình 1 ha đất nông nghiệp bị thu hồi khiến hơn 10 lao động mất việc, mỗi hộ mất đất có bình quân 1,5 lao động rơi vào tình trạng thất nghiệp.

Chương II: Đánh giá tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp tới thu nhập, việc làm và đời sống của người dân ở xã Thạch Bằng, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh

Chương này trình bày toàn bộ kết quả phân tích thực chứng tại địa bàn xã Thạch Bằng:

1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội địa bàn nghiên cứu:

• Địa hình: Chia làm 3 tiểu vùng rõ rệt: Vùng đồng bằng có diện tích 659,21 ha (chiếm 70,19% diện tích tự nhiên - DTTN), cao trình phổ biến 2,5 – 3,5m; vùng ven biển rộng 225 ha (23,96% DTTN), cao trình 2,3 – 3,7m; vùng đồi núi thấp Bằng Sơn (Rú Bờng) rộng hơn 55 ha (5,86% DTTN), cao trình từ 105 – 146,1m với độ dốc trên 20°.
• Khí hậu và thổ nhưỡng: Khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển, chịu ảnh hưởng của bão (tháng 7 – 10), gió mùa Đông Bắc và gió Tây Nam khô nóng (tháng 4 – 8). Lượng mưa trung bình năm 2000 mm, độ ẩm 86%. Đất đai chủ yếu là đất cát pha, nghèo dinh dưỡng, thiếu công trình thủy lợi đầu mối nên canh tác phụ thuộc nhiều vào nước trời.
• Biến động đất đai toàn xã (2011 – 2016): Đất nông nghiệp giảm từ 580,48 ha (năm 2011) xuống 569,53 ha (năm 2016), bình quân giảm 2,19 ha/năm (-0,38%/năm), trong đó đất trồng lúa giảm bình quân 1,28 ha/năm. Ngược lại, đất phi nông nghiệp tăng từ 294,41 ha lên 305,37 ha (tăng 2,25 ha/năm).
• Dân số và chuyển dịch cơ cấu ngành: Toàn xã có 10.508 người (100% dân tộc Kinh), quy mô hộ 4,14 người/hộ. Lao động trong độ tuổi năm 2016 là 5.725 người. Cơ cấu lao động nông nghiệp giảm mạnh từ 66,31% (năm 2011) xuống 27,90% (năm 2016); lao động thương mại - dịch vụ tăng vọt từ 22,09% lên 64,92%. Tổng giá trị sản xuất tăng từ 242,23 tỷ đồng (2011) lên 671,98 tỷ đồng (2016); tỷ trọng ngành nông - lâm - thủy sản giảm từ 49,72% xuống 23,32%, dịch vụ - thương mại tăng lên 46,76%.
• Quy mô thu hồi đất toàn xã: Năm 2014 thu hồi 84.835 m² (64 hộ), năm 2015 thu hồi 214.325,2 m² (849 hộ), năm 2016 thu hồi 295.637,2 m² (328 hộ), tập trung lớn vào hạ tầng giao thông và các công trình công cộng.

2. Tác động của việc thu hồi đất tới 80 hộ khảo sát:

• Biến động đất đai mẫu điều tra: Tổng diện tích đất của 80 hộ trước thu hồi là 299.200 m², bị thu hồi 88.272 m² (chiếm 29,50%), còn lại 210.928 m² (70,50%). Bình quân một hộ có 3.740 m² đất, bị thu hồi 1.103,4 m² đất nông nghiệp (giảm 31,29% quỹ đất nông nghiệp của hộ), đất ở được giữ nguyên quy mô trung bình 214 m²/hộ.
• Đặc điểm nhân khẩu và lao động: Mẫu gồm 356 nhân khẩu, 239 lao động (nữ chiếm 54,39%, nam chiếm 45,61%). Nhóm tuổi 15 – 35 chiếm 40,17%, nhóm 35 – 55 tuổi chiếm 42,26%, nhóm từ 55 tuổi trở lên chiếm 17,57%. Về học vấn, trình độ tiểu học chiếm 27,61%, THCS chiếm 19,67%, THPT chiếm 13,39% và trên THPT chiếm 39,33% (chủ yếu là trung cấp nghề).
• Mức đền bù và cơ cấu sử dụng vốn: Tiền đền bù bình quân đạt 46.203.000 đồng/hộ (cao nhất 199.210.000 đồng, thấp nhất 300.000 đồng). Có 60% số hộ nhận dưới 40 triệu đồng. Về mục đích sử dụng, 100% số hộ dùng tiền đền bù để xây sửa nhà và mua sắm đồ dùng; 92,5% hộ dùng đầu tư cho con học hành; 43,75% hộ dùng trả nợ; 26,25% hộ chi tìm việc làm mới; 22,5% hộ mua tư liệu sản xuất; 12,5% hộ gửi ngân hàng. Tính theo cơ cấu dòng tiền, tiền chi cho xây sửa nhà chiếm tỷ trọng cao nhất (31,91%), sắm sửa đồ dùng chiếm 25,53%, giáo dục chiếm 12,77%, trong khi chi cho tìm việc mới và mua tư liệu sản xuất chỉ chiếm 4,26% mỗi loại, gửi ngân hàng chỉ chiếm 2,13%.
• Biến động cơ cấu việc làm: Sau thu hồi đất, số lao động thuần nông giảm từ 172 người (71,97%) xuống 95 người (39,75%). Lao động chuyển sang làm công nhân tăng từ 5 người (2,09%) lên 61 người (25,52%); buôn bán và làm thời vụ tăng từ 23 người (9,62%) lên 39 người (16,32%); công viên chức giữ nguyên 16 người (6,69%); xuất hiện 5 lao động hoàn toàn không có việc làm (thất nghiệp, chiếm 2,09%).
• Biến động thu nhập và cơ cấu chi tiêu: Tổng thu nhập bình quân của hộ tăng từ 34.500.000 đồng/năm lên 44.000.000 đồng/năm. Cơ cấu thu nhập từ trồng trọt giảm sút nghiêm trọng từ 55,36% xuống 20,41%; thu nhập từ chăn nuôi tăng từ 12,45% lên 16,50%; thu nhập từ đi làm công tăng từ 10,59% lên 12,66%; thu nhập từ ngành nghề khác (lương công nhân, buôn bán) tăng vọt từ 21,60% lên 50,43%. Cơ cấu ưu tiên chi tiêu chuyển dịch mạnh: tỷ lệ hộ ưu tiên hàng đầu cho ăn uống giảm từ 62,5% xuống 23,75%, trong khi ưu tiên cho giáo dục tăng từ 26,25% lên 55,00%, ưu tiên cho y tế tăng từ 11,25% lên 21,25%.
• Cải thiện nhà ở và trang thiết bị: Tỷ lệ nhà mái đúc bê tông tăng từ 0% lên 45,0% (36 hộ), nhà mái ngói giảm từ 78,75% xuống 13,75%; nhà 2 tầng tăng từ 7 hộ (8,75%) lên 19 hộ (23,75%), xuất hiện 2 hộ làm nhà 3 tầng (2,5%). Xe máy tăng từ 72 lên 129 chiếc, điện thoại tăng từ 69 lên 132 chiếc, tủ lạnh tăng từ 26 lên 77 chiếc, máy giặt tăng từ 1 lên 21 chiếc. Về tư liệu sản xuất, đàn trâu bò tăng từ 94 lên 122 con, đàn lợn tăng từ 218 lên 406 con; trong khi công cụ nông nghiệp giảm (cày bừa giảm từ 92 xuống 39 cái, bình bơm thuốc giảm từ 78 xuống 71 cái).
• Các rào cản chuyển đổi sinh kế: 71,25% số hộ nhận định khó khăn lớn nhất là thiếu vốn; 56,25% hộ gặp cản trở do tuổi cao, sức khỏe kém; 51,25% hộ khó khăn vì diện tích đất sản xuất còn lại quá ít; 47,50% hộ thiếu kinh nghiệm và kỹ thuật phi nông nghiệp; 22,50% thiếu mặt bằng sản xuất kinh doanh.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã lượng hóa chi tiết mức độ tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp đến cấu trúc sinh kế của các hộ nông dân tại địa bàn nghiên cứu.

Chỉ tiêu kinh tế - xã hội	Trước khi thu hồi đất	Sau khi thu hồi đất	Mức độ thay đổi
Diện tích đất nông nghiệp bình quân/hộ (m²)	3.526,0	2.422,6	Giảm 1.103,4 m² (-31,29%)
Lao động làm nông nghiệp (người)	172 (71,97%)	95 (39,75%)	Giảm 77 người (-32,22%)
Lao động làm công nhân (người)	5 (2,09%)	61 (25,52%)	Tăng 56 người (+23,43%)
Lao động thất nghiệp (người)	0 (0,00%)	5 (2,09%)	Tăng 5 người (+2,09%)
Thu nhập bình quân/hộ/năm (đồng)	34.500.000	44.000.000	Tăng 9.500.000 đồng (+27,54%)
Tỷ trọng thu nhập từ trồng trọt (%)	55,36	20,41	Giảm 34,95%
Tỷ trọng thu nhập từ ngành nghề khác (%)	21,60	50,43	Tăng 28,83%
Hộ ưu tiên chi tiêu cho giáo dục (%)	26,25 (21 hộ)	55,00 (44 hộ)	Tăng 28,75% (tăng 23 hộ)
Hộ có nhà kiên cố mái đúc (%)	0,00 (0 hộ)	45,00 (36 hộ)	Tăng 45,00% (tăng 36 hộ)
Số lượng xe máy sở hữu (chiếc)	72	129	Tăng 57 chiếc

Từ thực trạng nghiên cứu, tác giả đề xuất các giải pháp then chốt:

• Cần có cơ chế định hướng quản lý và sử dụng nguồn vốn đền bù cho nông dân, tránh tình trạng tiêu dùng phung phí vào tài sản xa xỉ dẫn đến hiện tượng "giàu giả, nghèo thật".
• Đổi mới công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm: Thiết kế các chương trình đào tạo nghề linh hoạt, phù hợp với nhóm lao động trung niên (từ 35 – 55 tuổi) – nhóm đối tượng chiếm tỷ trọng cao (42,26%) nhưng khó tiếp cận thị trường lao động công nghiệp do rào cản tuổi tác và học vấn.
• Hỗ trợ vốn vay ưu đãi và mặt bằng sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp để các hộ tự tạo việc làm trong các ngành tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mại.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm chân thực, phản ánh trạng thái chuyển đổi sinh kế hai chiều tại một xã ven biển miền Trung: mức sống vật chất và tiện nghi sinh hoạt trước mắt tăng lên nhờ dòng tiền đền bù và thu nhập từ lao động công nghiệp, nhưng tiềm ẩn rủi ro thiếu bền vững lâu dài do tỷ lệ thất nghiệp tăng, đất đai canh tác bị thu hẹp và phần lớn nguồn vốn đền bù chưa được tái đầu tư vào sản xuất.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi điều tra sơ cấp chỉ giới hạn ở quy mô mẫu 80 hộ dân tại 6 thôn của một xã, chưa bao quát toàn bộ các nhóm đối tượng bị thu hồi đất trên toàn địa bàn huyện Lộc Hà.
• Thời gian khảo sát sơ cấp diễn ra trong thời gian ngắn (tháng 2 đến tháng 4 năm 2017), chỉ mới phản ánh được những tác động trong ngắn hạn ngay sau khi nhận tiền đền bù; chưa theo dõi được chu kỳ sinh kế dài hạn khi số tiền đền bù đã được tiêu dùng hết.
• Nghiên cứu chưa đi sâu khảo sát các hộ làm nghề khai thác hải sản (thu nhập thủy sản trong mẫu khảo sát bằng 0), dù địa bàn Thạch Bằng có tiềm năng kinh tế biển lớn.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát dọc theo thời gian (longitudinal study) sau 5 – 10 năm thu hồi đất để đánh giá sự bền vững của các mô hình sinh kế phi nông nghiệp, cũng như nghiên cứu so sánh tác động giữa các nhóm hộ bị thu hồi hoàn toàn đất sản xuất và nhóm hộ chỉ bị thu hồi một phần.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên các ngành Quản lý đất đai, Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển, Xã hội học nông thôn đang thực hiện đồ án, khóa luận về chủ đề bồi thường, hỗ trợ tái định cư và chuyển đổi nghề nghiệp nông thôn.
• Cán bộ quản lý địa phương và cơ quan ban ngành phụ trách giải phóng mặt bằng tham khảo phương pháp tiếp cận đánh giá nhu cầu thực tế của người dân sau thu hồi đất.
• Phần đáng tham khảo nhất là hệ thống bảng biểu so sánh chi tiết trước và sau thu hồi đất về cơ cấu thu nhập, danh mục chi tiêu, tài sản gia đình và bộ chỉ tiêu đo lường những khó khăn của người lao động trong việc tiếp cận việc làm mới.

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu khảo sát sơ cấp của đề tài được lựa chọn như thế nào và bao gồm những địa bàn nào?
Nghiên cứu khảo sát 80 hộ gia đình có đất nông nghiệp bị thu hồi tại 6 thôn thuộc xã Thạch Bằng, gồm: Phú Đông, Xuân Khánh, Khánh Yên, Phú Xuân, Xuân Hòa và Yên Bình. Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên không lặp với khoảng cách cho trước, thời gian thực hiện từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2017.

2. Mức tiền đền bù bình quân mỗi hộ nhận được là bao nhiêu và được sử dụng vào mục đích gì nhiều nhất?
Mức tiền đền bù bình quân mỗi hộ nhận được là 46.203.000 đồng (trong đó 60% số hộ nhận dưới 40 triệu đồng). Dòng tiền đền bù được tập trung nhiều nhất vào việc xây dựng, tu sửa nhà ở (chiếm 31,91% tổng tiền đền bù) và mua sắm đồ dùng gia đình (chiếm 25,53%), trong khi chi cho tìm kiếm việc làm mới và mua tư liệu sản xuất chỉ chiếm 4,26% mỗi loại.

3. Cơ cấu việc làm của lao động trong các hộ khảo sát thay đổi ra sao sau khi bị thu hồi đất?
Trong tổng số 239 lao động của 80 hộ: Lao động thuần nông giảm mạnh từ 172 người (71,97%) xuống còn 95 người (39,75%); lao động làm công nhân tăng từ 5 người (2,09%) lên 61 người (25,52%); lao động buôn bán và làm thời vụ tăng từ 23 người (9,62%) lên 39 người (16,32%); đồng thời phát sinh 5 lao động hoàn toàn không có việc làm (thất nghiệp, chiếm 2,09%).

4. Sau khi thu hồi đất, tổng thu nhập và cơ cấu thu nhập của hộ gia đình biến động như thế nào?
Tổng thu nhập bình quân của hộ tăng từ 34.500.000 đồng/năm lên 44.000.000 đồng/năm. Tỷ trọng thu nhập từ hoạt động trồng trọt giảm từ 55,36% xuống 20,41%; trong khi tỷ trọng thu nhập từ các ngành nghề khác (lương công nhân, buôn bán) tăng mạnh từ 21,60% lên 50,43%; thu nhập từ chăn nuôi tăng nhẹ từ 12,45% lên 16,50%.

5. Khó khăn lớn nhất mà người dân địa phương đối mặt trong quá trình chuyển đổi sinh kế là gì?
Theo kết quả điều tra, 4 rào cản hàng đầu gồm: Thiếu vốn sản xuất (71,25% hộ đồng ý); tuổi cao, sức khỏe kém (56,25% hộ đồng ý); diện tích đất nông nghiệp còn lại quá ít (51,25% hộ đồng ý); và thiếu kinh nghiệm, kỹ thuật phi nông nghiệp (47,50% hộ đồng ý).

Kết luận

Khóa luận đã phản ánh toàn diện tác động đa chiều của quá trình thu hồi đất nông nghiệp đến đời sống của người dân xã Thạch Bằng, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn đô thị hóa. Dù nguồn tiền bồi thường giúp cải thiện điều kiện nhà ở, phương tiện sinh hoạt và gia tăng thu nhập trước mắt thông qua chuyển dịch sang làm công nhân, người nông dân vẫn đối mặt với nguy cơ mất an toàn sinh kế do thiếu tư liệu sản xuất và hạn chế về trình độ kỹ thuật. Đề tài cung cấp cơ sở thực tiễn xác đáng cho chính quyền địa phương trong việc hoạch định các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, định hướng sử dụng vốn và giải quyết việc làm bền vững cho lao động nông thôn mất đất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các khái niệm liên quan. Đô thị hóa là sự mở rộng của đô thị, tính theo tỉ lệ phần trăm giữa dân số hay diện tích đô thị trên trên tổng số dân hay diện tích của một vùng hay một khu vực. Nó cũng có thể tính theo tỉ lệ gia tăng của hai yếu tố đó theo thời gian.

Nếu tính theo cách đầu thì nó còn được gọi là đô thị hóa; còn theo cách thứ hai thì nó có tên là tốc độ đô thị hóa. Đô thị hóa là quá trình phát triển rộng rãi lối sống thành thị thể hiện qua các mặt dân số, mật độ dân số, chất lượng cuộc sống,. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lí kinh tê - xã hội, từ dùng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao. Tại điều 4 - Luật đất đai 2003 nêu rõ : Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này.

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất. Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới. Người bị thu hồi đất Theo Nghị định 197/CP của Chính phủ ban hành ngày 03/12/2004 : Người bị thu hồi đất là tổ chức, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, hộ gia đình, cá nhân trong nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức cá nhân nước ngoài đang sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi. Người bị thu hồi đất, bị thiệt hại tài sản gắn liền với đất bị thu hồi, được bồi thường đất, tài sản, được hỗ trợ và bố trí tái định cư theo quy định tại Nghị định này.

Thu nhập: Khi xác định tình trạng kinh tế của một người hay của một quốc gia, hai thước đo thường được sử dụng nhiều nhất là thu nhập và tài sản. Thu nhập là số tiền thu được hay tiền mặt mà một người hay một hộ gia đình kiếm được trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm). Tổng tất cả các khoản thu nhập là thu nhập quốc dân. Phần lớn thu nhập quốc dân là thuộc về lao động, như tiền công và lương tháng, hay dưới dạng phúc lợi - phần còn lại là các dạng khác nhau của thu nhập từ tài sản: Tiền thuê, lãi ròng, lợi nhuận công ty và thu nhập của người sở hữu cá thể - khoản cuối cùng này chủ yếu bao gồm lợi tức của những người chủ sở hữu và những doanh nghiệp nhỏ.

Thu nhập từ một nền kinh tế thị trường được phân phối cho những người sở hữu các yếu tố sản xuất của nền kinh tế dưới dạng tiền công, lợi nhuận, tiền thuê và tiền lãi. Tất cả mọi người đều cho rằng, khoảng ba phần tư thu nhập quốc dân là từ lao động, trong khi phần còn lại được phân phối như một dạng lợi tức vốn nào đó (Nguyễn Chí Thành-2007). Chính sách bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi. Tại điều 42 - Luật đất đai 2003 quy định : 1.

Nhà nước thu hồi của người sử dụng đất mà người bị thu hồi đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định thì được bồi thường. Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi. Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở. Khu tái định cư phải được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà thuộc sở hữu Nhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường bằng đất đối với khu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền sửdụng đất bị thu hồi lớn hơn giá trị đất được bồi thường thì người thu hồi đất được bồi thường bằng tiền đối với phần chênh lệch đó. Bên cạnh đó nhằm đảm bảo quyền lợi cho người thuộc diện bị thu hồi đất theo luật đất đai 2013 có một số điểm mới về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất như sau: Thứ nhất: Về các nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất Các chế định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong Luật Đất đai năm 2003 được quy định tại 3 điều (Điều 41, 42 và 43) và trên thực tế không thể thể chế, truyền tải hết các quy định mang tính nguyên tắc để thực hiện thống nhất khi xử lý những vấn đề phức tạp phát sinh trong thực tiễn thu hồi đất, bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư tại các địa phương, các bộ, ngành. Khắc phục hạn chế này, Luật Đất đai năm 2013 đã tách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành 02 điều riêng biệt (Điều 74 và Điều 88). Trong đó quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường vế đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, ngành, địa phương và người thu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện.

Cụ thể: “ Điều 74. Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất 1. Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật này thì được bồi thường. Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất.

Tầm quan trọng của việc thu hồi đất nông nghiệp để thực hiện CNH- HĐH và ĐTH Nước ta đang trong quá trình phát triển và hội nhập với kinh tế thế giới, quá trình đô thị hóa đã đang và sẽ diễn ra ở các vùng trên khắp cả nước. Đây là xu hướng phát triển đúng nhằm góp phần thay đổi bộ mặt của đất nước từ nông thôn cho đến thành thị. Đô thị hóa lan tỏa không chỉ ở các thành phố, các vùng ven đô thị mà còn ở các vùng nông thôn cũng sẽ chịu ảnh hưởng lớn của quá trình đô thị hóa vì ở đó đường sá được xây dựng mới hay mở rộng, làm cho việc đi lại trở nên thuận tiện và nhanh chóng ít tốn kém hơn. Và để thực hiện quá trình đô thị hóa thì đồng thời phải đi liền với việc thu hồi đất mà đặc biệt là đất nông nghiệp.

Nhờ có thu hồi đất, chúng ta đã xây dựng nhiều khu công nghiệp, các khu đô thị; hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội giao thông, trường học,…; hoàn thiện và phát triển các cơ sở kinh doanh dịch vụ, khách sạn, nhà hàng, xây dựng mới các khu vui chơi giải trí… chính điều đó làm cho quá trình CNH- HĐH có bước tiến đáng kể, quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ hơn. Những tác động này thể hiện rõ ở những điểm sau: - Thứ nhất, thu hồi đất nông nghiệp để phục vụ cho quá trình xây dựng các cơ sở hạ tầng đã phần nào làm cho quá trình đô thị hóa được đẩy mạnh, đồng thời góp phần làm thay đổi bộ mặt của đất nước, phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế- xã hội và an ninh, quốc phòng. - Thứ hai, việc xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị mới đã góp phần giải quyết việc làm cho nhiều lao động với mức thu nhập ổn định, giúp họ nâng cao đời sống vật chất cũng như tinh thần. Tóm lại, xu thế thu hồi đất mà chủ yếu là đất nông nghiệp là một tất yếu khách quan và có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình thực hiện chủ trương công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa của nước ta.

Cơ sở thực tiễn 1. Quy định về thu hồi đất nông nghiệp ở nước ta 1. Quy định thu hồi đất Quy định của Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh ban hành về việc thu hồi chung đối với toàn bộ các thửa đất của khu đất có nội dung bao gồm tổng diện tích đất thu hồi, tên, địa chỉ của người sử dụng đất và danh sách các thửa đất bị thu hồi; Quy định của Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh hoặc của Ủy ban Nhân dân cấp huyện theo thẩm quyền ban hành về việc thu hồi đất đối với từng thửa đất có nội dung bao gồm tên, địa chỉ người bị thu hồi đất; số tờ bản đồ hoặc số của bản trích đo địa chính, số thửa, loại đất, diện tích. Quy định thu hồi đất phải được gửi đến người có đất bị thu hồi và được niêm yết tại trụ sở Ủy ban Nhân dân cấp xã nơi có đất bị thu hồi trong suốt thời gian kể từ ngày Ủy ban Nhân dân cấp xã nhận được quy định đến thời điểm kết thúc việc thu hồi.