Tác động của sự gia tăng dân số cơ học đến chất lượng giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích sự gia tăng dân số cơ học và ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai, Hà Nội.

• Tác giả: Hoàng Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Văn Quyết
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Sự gia tăng dân số cơ học đối với các điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu
• 1.3. Tổng quan nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.6. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Khung phân tích
• 1.9. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỰ GIA TĂNG DÂN SỐ CƠ HỌC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Thực trạng về sự gia tăng dân số cơ học và số lượng học sinh ở độ tuổi tiểu học tại thành phố Hà Nội và quận Hoàng Mai
• 2.1.1. Ở Thành phố Hà Nội
• 2.1.2. Ở quận Hoàng Mai
• 2.2. Phát triển hệ thống Giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội, quận Hoàng Mai vài năm gần đây
• 2.2.1. Hệ thống Giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội
• 2.2.2. Hệ thống Giáo dục và Đào tạo tại quận Hoàng Mai
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: SỨC ÉP CỦA SỰ GIA TĂNG DÂN SỐ VỚI CÁC ĐIỀU KIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG GIÁO DỤC TIỂU HỌC
• 3.1. Sức ép của sự gia tăng dân số với đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý, nhân viên phục vụ tại các trường tiểu học
• 3.1.1. Sức ép đối với giáo viên
• 3.1.2. Sức ép đối với cán bộ quản lý
• 3.1.3. Sức ép đối với nhân viên, phục vụ
• 3.2. Sức ép của sự gia tăng dân số đối với cơ sở vật chất, trang thiết bị tại các trường tiểu học
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của sự gia tăng dân số cơ học đến giáo dục tiểu học

Sự gia tăng dân số cơ học tại quận Hoàng Mai, Hà Nội đã tạo ra nhiều thách thức cho hệ thống giáo dục tiểu học. Tình hình dân số tăng nhanh đã dẫn đến áp lực lớn lên cơ sở hạ tầng giáo dục, đặc biệt là trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục tiểu học. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đưa ra những giải pháp khả thi.

1.1. Tình hình dân số tại quận Hoàng Mai và ảnh hưởng đến giáo dục

Quận Hoàng Mai là một trong những khu vực có tốc độ gia tăng dân số nhanh nhất tại Hà Nội. Theo thống kê, dân số quận đã tăng từ 300.000 người vào năm 2000 lên hơn 600.000 người vào năm 2020. Sự gia tăng này đã tạo ra áp lực lớn lên hệ thống giáo dục, đặc biệt là ở bậc tiểu học, nơi mà số lượng học sinh ngày càng tăng cao.

1.2. Chất lượng giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai

Chất lượng giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai đang gặp nhiều khó khăn do sự gia tăng dân số. Nhiều trường học không đủ cơ sở vật chất và giáo viên để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Điều này dẫn đến tình trạng quá tải trong lớp học, ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và học tập.

II. Vấn đề và thách thức trong giáo dục tiểu học do gia tăng dân số

Sự gia tăng dân số cơ học đã tạo ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cho giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai. Các vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến học sinh mà còn đến giáo viên và cơ sở vật chất của các trường học.

2.1. Áp lực lên đội ngũ giáo viên và nhân viên

Sự gia tăng số lượng học sinh đã tạo ra áp lực lớn lên đội ngũ giáo viên. Nhiều trường học phải tuyển dụng thêm giáo viên nhưng vẫn không đủ để đáp ứng nhu cầu. Điều này dẫn đến tình trạng giáo viên phải làm việc quá sức và không thể đảm bảo chất lượng giảng dạy.

2.2. Thiếu cơ sở vật chất và trang thiết bị học tập

Nhiều trường tiểu học tại quận Hoàng Mai không có đủ phòng học, trang thiết bị và tài liệu học tập. Sự thiếu hụt này đã ảnh hưởng đến khả năng học tập của học sinh, khiến cho việc giảng dạy trở nên khó khăn hơn.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai

Để cải thiện chất lượng giáo dục tiểu học trong bối cảnh gia tăng dân số, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này cần được thực hiện từ cấp độ chính quyền địa phương đến các trường học.

3.1. Tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng giáo dục

Cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng giáo dục, bao gồm xây dựng thêm trường học, phòng học và trang thiết bị học tập. Điều này sẽ giúp giảm bớt tình trạng quá tải và nâng cao chất lượng giáo dục.

3.2. Đào tạo và phát triển đội ngũ giáo viên

Để đảm bảo chất lượng giáo dục, cần có các chương trình đào tạo và phát triển đội ngũ giáo viên. Việc nâng cao trình độ chuyên môn của giáo viên sẽ giúp cải thiện chất lượng giảng dạy và học tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về giáo dục tiểu học

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng sự gia tăng dân số cơ học có tác động lớn đến chất lượng giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai. Các giải pháp được đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình hiện tại và đảm bảo quyền lợi học tập cho học sinh.

4.1. Kết quả từ các trường học thí điểm

Một số trường học tại quận Hoàng Mai đã áp dụng các giải pháp cải thiện cơ sở vật chất và chất lượng giảng dạy. Kết quả cho thấy, tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu trong các kỳ thi đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự cần thiết của việc đầu tư vào giáo dục.

4.2. Phản hồi từ phụ huynh và học sinh

Phụ huynh và học sinh đã có những phản hồi tích cực về các cải cách trong giáo dục tiểu học. Họ cảm thấy hài lòng hơn với chất lượng giáo dục và sự quan tâm của nhà trường đến nhu cầu học tập của học sinh.

V. Kết luận và tương lai của giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai

Tương lai của giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai phụ thuộc vào khả năng giải quyết các vấn đề do sự gia tăng dân số cơ học gây ra. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đảm bảo chất lượng giáo dục cho thế hệ tương lai.

5.1. Tầm nhìn cho giáo dục tiểu học trong tương lai

Cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn cho giáo dục tiểu học tại quận Hoàng Mai, trong đó chú trọng đến việc phát triển bền vững và đảm bảo quyền lợi học tập cho tất cả học sinh.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào quá trình cải cách giáo dục. Sự tham gia của phụ huynh và các tổ chức xã hội sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và tạo ra môi trường học tập tốt hơn cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thủ đô Hà Nội là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa đầu não của cả nước, với quy mô dân số năm 2018 đạt xấp xỉ 7,9 triệu người và ước tính chạm mốc 10,5 triệu người vào năm 2020 theo tốc độ gia tăng trung bình 3% mỗi năm. Trong bức tranh đô thị hóa nhanh chóng đó, quận Hoàng Mai nổi lên như một điểm nóng về biến động nhân khẩu học tại cửa ngõ phía Nam Thủ đô. Sau 15 năm kể từ khi thành lập theo Nghị định 132/2003/NĐ-CP, dân số quận Hoàng Mai đã tăng từ 212.612 người năm 2003 lên 451.865 người năm 2018, tức tăng hơn gấp đôi với tỷ lệ tăng trưởng 112,5%. Sự bùng nổ dân số này phần lớn xuất phát từ dòng di cư cơ học với hàng loạt khu đô thị mới và các tòa nhà chung cư cao tầng mọc lên liên tiếp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn gay gắt giữa tốc độ gia tăng dân số cơ học và khả năng đáp ứng của các điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục tiểu học trên địa bàn quận Hoàng Mai. Mục tiêu cụ thể nhằm đánh giá thực trạng di dân, lượng học sinh tiểu học tăng đột biến, sự quá tải về cơ sở vật chất, trang thiết bị trường học, cũng như áp lực đè nặng lên đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại địa bàn quận Hoàng Mai giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2018, với dữ liệu khảo sát sâu thực hiện trong năm 2018. Ý nghĩa thực tiễn của công trình được lượng hóa qua các chỉ số báo động: sĩ số học sinh bình quân chạm ngưỡng 52 đến 60 em trên một lớp so với tiêu chuẩn 35 em, và quy mô học sinh tiểu học toàn quận tăng vọt từ 14.796 em lên 34.519 em.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên hai lý thuyết xã hội học nền tảng là Thuyết Cấu trúc - Chức năng và Lý thuyết Lực hút, lực đẩy. Thuyết Cấu trúc - Chức năng của Talcott Parsons và Robert K. Merton được vận dụng để xem xét trường tiểu học như một tiểu hệ thống xã hội chuẩn hóa. Khi dòng người nhập cư gia tăng quá mức kiểm soát, hệ thống này rơi vào trạng thái rối loạn chức năng do mất cân bằng giữa nguồn lực cung ứng và nhu cầu thực tế. Khái niệm cân bằng chức năng mạng lưới khẳng định giáo dục không thể tự điều chỉnh nếu thiếu sự phối hợp từ quy hoạch hạ tầng đô thị. Bên cạnh đó, Lý thuyết Lực hút, lực đẩy của Everett Lee (1966) giải thích rõ vị trí cửa ngõ, đầu mối giao thông đường vành đai 3, bến xe Giáp Bát, bến xe Nước Ngầm và giá nhà ở vừa túi tiền tại Hoàng Mai chính là lực hút khổng lồ thu hút lao động ngoại tỉnh trẻ tuổi chuyển đến sinh sống.

Bốn khái niệm công cụ cốt lõi được định nghĩa chuẩn xác gồm: Gia tăng dân số cơ học (mức chênh lệch người nhập cư và xuất cư); Đô thị hóa theo Luật Quy hoạch đô thị 2009; Giáo dục tiểu học theo Luật Giáo dục; và Điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục căn cứ Thông tư 17/2018/TT-BGDĐT cùng Thông tư 36/2017/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp chặt chẽ giữa phân tích tài liệu thứ cấp, phỏng vấn sâu và quan sát thực địa nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu học thuật:

• Phương pháp phân tích tài liệu: Khai thác chuỗi dữ liệu thống kê 15 năm (2004 - 2018) từ Cục Thống kê Hà Nội, Chi cục Thống kê quận Hoàng Mai, Niên giám thống kê thành phố và các báo cáo tổng kết năm học của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Nguồn tài liệu thứ cấp cho phép so sánh động thái nhân khẩu học và quy mô mạng lưới trường học qua các mốc thời gian.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn bán cấu trúc với cỡ mẫu gồm 11 người (9 nữ và 2 nam). Khách thể khảo sát được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích, đại diện cho 3 nhóm chịu tác động trực tiếp: cán bộ quản lý giáo dục và lãnh đạo chính quyền cấp phường, giáo viên trực tiếp đứng lớp, cùng phụ huynh học sinh. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm làm rõ những áp lực tâm lý, khó khăn quản lý và bất cập thực tế mà các con số thống kê chưa phản ánh hết.
• Phương pháp quan sát không tham dự: Tiến hành quan sát công khai tại các điểm trường tiểu học trọng điểm trên địa bàn quận Hoàng Mai trong năm 2018, ghi nhận mật độ lớp học, điều kiện nhà vệ sinh, phòng chức năng và sân chơi trong các khung giờ học tập và sinh hoạt bán trú.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ tăng dân số cơ học tại Hoàng Mai áp đảo hoàn toàn mức tăng tự nhiên. Trong 15 năm (2004 - 2018), tỷ suất tăng dân số tự nhiên duy trì tương đối ổn định ở mức 11‰ đến 11,91‰ (riêng năm Nhâm Thìn 2012 tăng 15,86‰ với 6.805 trẻ sinh ra), trong khi tỷ suất tăng dân số cơ học trung bình đạt 26,75‰. Đặc biệt vào hai năm 2017 và 2018, tỷ suất tăng cơ học bùng nổ lần lượt ở mức 56,11‰ và 64,53‰. Số người chuyển đến địa bàn năm 2018 lên tới 42.052 người, cao gấp nhiều lần số người chuyển đi. Tổng số hộ gia đình tăng từ 55.583 hộ năm 2004 lên 124.940 hộ năm 2018, tức tăng thêm 124,7%.

Thứ hai, mạng lưới trường tiểu học bị quá tải nghiêm trọng trước đà tăng học sinh. Số học sinh tiểu học toàn quận tăng từ 14.796 em năm 2004 lên 34.519 em năm 2018, tương đương mức tăng 133,3%. Sĩ số học sinh bình quân một lớp năm học 2018 - 2019 đạt khoảng 52 học sinh, cá biệt nhiều lớp chạm ngưỡng 60 học sinh, vượt 48,5% đến 71,4% so với quy định chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo (tối đa 35 học sinh mỗi lớp theo Điều lệ trường tiểu học).

Thứ ba, sự mất cân đối hạ tầng diễn ra đỉnh điểm tại các phường có khu đô thị mới, tiêu biểu là phường Hoàng Liệt. Dân số phường này tăng gấp 3 lần sau 15 năm, đạt khoảng 74.000 người sau khi tổ hợp 12 tòa chung cư HH Linh Đàm cao 42 tầng đi vào vận hành. Sự gia tăng dân số tập trung cục bộ khiến trường tiểu học công lập quá tải trầm trọng, buộc nhà trường phải bố trí học sinh đi học và nghỉ học luân phiên các ngày trong tuần.

Thứ tư, điều kiện cơ sở vật chất và nguồn nhân lực bị bào mòn. Tỷ lệ học sinh trên giáo viên tăng cao, các phòng chức năng như thư viện, phòng tin học, phòng ngoại ngữ bị tận dụng chuyển đổi làm phòng học văn hóa. Hệ thống nhà vệ sinh và diện tích sân chơi bình quân trên một học sinh sụt giảm mạnh so với tiêu chuẩn kiểm định chất lượng trường chuẩn quốc gia.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên nằm ở sự thiếu đồng bộ giữa tốc độ xây dựng nhà ở thương mại và tiến độ đầu tư hạ tầng xã hội. Việc điều chỉnh quy hoạch chi tiết cho phép nâng tầng, tăng mật độ căn hộ nhưng buông lỏng ràng buộc chủ đầu tư về việc bàn giao đất xây trường học đã đẩy gánh nặng sang hệ thống giáo dục công lập. Thêm vào đó, việc phân bổ ngân sách và biên chế giáo viên lâu nay vẫn căn cứ vào dân số hộ khẩu thường trú thay vì dân số cư trú thực tế, tạo ra độ vênh lớn giữa nhu cầu học tập thực tế và khả năng cung ứng của địa phương.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng và củng cố các kết luận của các nghiên cứu trước đây về sự bất bình đẳng nguồn lực giáo dục giữa các địa phương nhập cư và xuất cư. Đồng thời, nghiên cứu làm sáng tỏ nhận định về thách thức chất lượng dịch vụ công đô thị trong bối cảnh công nghiệp hóa. Để trực quan hóa các phát hiện, dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ suất tăng tự nhiên và cơ học từ năm 2004 đến 2018, kết hợp biểu đồ đường biểu diễn sự chênh lệch giữa quy mô học sinh tăng vọt và năng lực phòng học thực tế của quận Hoàng Mai.

Đề xuất và khuyến nghị

Để giải quyết căn cơ bài toán quá tải trường lớp tại quận Hoàng Mai, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Hoàn thiện quy hoạch và thu hồi đất xây dựng trường học: Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và Ủy ban nhân dân quận Hoàng Mai cần tiến hành rà soát toàn bộ quỹ đất công, kiên quyết thu hồi các dự án đô thị chậm triển khai để chuyển đổi mục đích sử dụng sang đất giáo dục. Mục tiêu đến năm 2025 xây mới tối thiểu 6 đến 8 trường tiểu học công lập tại các phường trọng điểm như Hoàng Liệt, Định Công, Đại Kim nhằm giảm sĩ số xuống dưới 40 học sinh một lớp.

2. Cải cách cơ chế phân bổ biên chế và ngân sách giáo dục: Sở Nội vụ, Sở Tài chính và Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cần đổi mới phương thức lập kế hoạch, chuyển từ chỉ tiêu dựa trên sổ hộ khẩu thường trú (KT1) sang thống kê dân số cư trú thực tế (bao gồm KT2, KT3). Mục tiêu đạt tỷ lệ chính xác dữ liệu dự báo 95% vào năm 2022, đảm bảo phân bổ đủ kinh phí chi thường xuyên và định mức 1,5 giáo viên một lớp cho các trường tiểu học chịu áp lực di dân.

3. Nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học: Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Hoàng Mai cùng Ban quản lý dự án quận cần thực hiện dự án nâng tầng, mở rộng diện tích sàn phòng học và hoàn thiện 100% hệ thống nhà vệ sinh đạt chuẩn, khôi phục các phòng học bộ môn chức năng trước năm 2024.

4. Thắt chặt trách nhiệm xã hội của các chủ đầu tư bất động sản: Sở Quy hoạch - Kiến trúc và Sở Xây dựng Hà Nội áp dụng chế tài bắt buộc các chủ đầu tư khu đô thị mới phải hoàn thành xây dựng trường học đồng bộ trước khi được nghiệm thu bàn giao căn hộ cho cư dân, bảo đảm thực thi nghiêm túc Luật Quy hoạch đô thị giai đoạn 2021 - 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và luận cứ khoa học giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân các cấp, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Xây dựng sử dụng tài liệu làm căn cứ điều chỉnh quy hoạch mạng lưới trường học và sửa đổi cơ chế quản lý dân cư trong Luật Thủ đô.
• Cán bộ quản lý giáo dục và hiệu trưởng các trường tiểu học: Tham khảo các mô hình quản trị rủi ro, phân luồng tuyển sinh tuyến tính và giải pháp tổ chức dạy học linh hoạt trong điều kiện cơ sở vật chất quá tải trên 50 học sinh một lớp.
• Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Xã hội học, Đô thị học, Quản lý công: Tiếp cận phương pháp kết hợp lý thuyết cấu trúc - chức năng với dữ liệu chuỗi thời gian 15 năm, làm tài liệu tham khảo cho các đề tài về di dân, an sinh xã hội và biến đổi đô thị.
• Các doanh nghiệp bất động sản và đơn vị tư vấn quy hoạch: Nhận diện bức tranh toàn cảnh về nhu cầu hạ tầng xã hội, từ đó tích hợp bài toán trường học vào quy hoạch kinh doanh dự án đô thị bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tốc độ tăng dân số cơ học tại quận Hoàng Mai giai đoạn 2004 - 2018 biến động như thế nào? Tốc độ tăng dân số cơ học tại quận Hoàng Mai diễn ra rất nhanh với tỷ suất trung bình 26,75‰ mỗi năm. Trong giai đoạn 2017 - 2018, con số này tăng vọt lên mức 56,11‰ và 64,53‰ với hơn 42.000 người nhập cư mỗi năm, nâng tổng dân số quận từ 212.612 người năm 2003 lên 451.865 người năm 2018.

2. Sĩ số lớp học tiểu học tại quận Hoàng Mai vượt tiêu chuẩn quốc gia ở mức độ nào? Theo Điều lệ trường tiểu học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, sĩ số chuẩn là không quá 35 học sinh mỗi lớp. Tuy nhiên, tại quận Hoàng Mai, sĩ số bình quân năm học 2018 - 2019 lên tới 52 học sinh một lớp, và tại các khu đô thị cao tầng như Linh Đàm, nhiều lớp ghi nhận xấp xỉ 60 học sinh một lớp.

3. Đâu là nguyên nhân chính khiến hạ tầng giáo dục tại phường Hoàng Liệt bị quá tải trầm trọng? Nguyên nhân cốt lõi là do sự điều chỉnh quy hoạch xây dựng tổ hợp 12 tòa chung cư HH Linh Đàm cao 42 tầng, khiến dân số phường tăng gấp 3 lần chạm mốc 74.000 người. Trong khi đó, các dự án xây trường học bị chậm tiến độ, buộc học sinh phải học luân phiên và quá tải hạ tầng.

4. Luận văn đã vận dụng những khung lý thuyết xã hội học nào để giải quyết vấn đề? Luận văn kết hợp Thuyết Cấu trúc - Chức năng của Robert K. Merton để phân tích sự rối loạn chức năng của trường tiểu học khi chịu sức ép ngoại cảnh, cùng Lý thuyết Lực hút, lực đẩy của Everett Lee để làm rõ động lực di dân cơ học vào quận cửa ngõ Hoàng Mai.

5. Giải pháp nào mang tính đột phá nhất được đề xuất để giải quyết bất cập trường lớp? Giải pháp mang tính quyết định là đổi mới cơ chế phân bổ ngân sách và biên chế giáo viên theo số lượng dân số cư trú thực tế thay vì căn cứ hộ khẩu thường trú, kết hợp cưỡng chế thu hồi đất của các dự án chậm triển khai để xây trường công lập.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh sự gia tăng dân số cơ học với mức tăng dân số hơn 112% sau 15 năm là nguyên nhân trực tiếp gây quá tải hệ thống giáo dục tiểu học quận Hoàng Mai.
• Sĩ số học sinh bình quân 52 em một lớp và tổng số 34.519 học sinh đã vượt xa năng lực cung ứng của 100% các trường tiểu học công lập trên địa bàn.
• Nghiên cứu đóng góp hệ thống luận cứ thực chứng sắc bén kết hợp khung lý thuyết cấu trúc - chức năng để đánh giá toàn diện các điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục.
• Kế hoạch triển khai giai đoạn 2020 - 2025 cần tập trung thu hồi đất, xây mới tối thiểu 6 trường học và hoàn thiện cơ chế phân bổ ngân sách theo cư trú thực tế.
• Các nhà quản lý đô thị và giáo dục cần hành động ngay để chuẩn hóa mạng lưới trường lớp, đảm bảo quyền tiếp cận giáo dục chất lượng cho mọi trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài. Chương 2: Thực trạng gia tăng dân số cơ học và sự phát triển hệ thống giáo dục và đào tạo tại quận Hoàng Mai, Thành phố Hà Nội. Chương 3: Sức ép của sự gia tăng dân số với các điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục tiểu học. Kết luận Khuyến nghị 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.

Các khái niệm công cụ 1. Gia tăng dân số Sự gia tăng dân số là sự tăng trưởng về tỉ lệ người sinh ra và sinh sống trên khu vực nào đó. Trên thế giới có hai loại tăng dân số là tăng dân số tự nhiên và tăng dân số cơ học. Gia tăng tự nhiên: Là sự biến động dân số trên thế giới (tăng lên hay giảm đi) là do hai nhân tố chủ yếu quyết định: sinh đẻ và tử vong.

Gia tăng cơ học: Gia tăng cơ học bao gồm hai bộ phận: xuất cư (những người rời khỏi nơi cư trú) và nhập cư (những người đến nơi cư trú mới). Sự chênh lệch giữa số người xuất cư và nhập cư được gọi là gia tăng cơ học. Trên phạm vi toàn thế giới, gia tăng cơ học không có ảnh hưởng lớn đến vấn đề dân số nói chung, nhưng đối với từng khu vực, từng quốc gia thì nó lại có ý nghĩa quan trọng (Bộ giáo dục và Đào tạo, Địa lí 10, 2018:83,86). Gia tăng dân số dẫn đến các nhu cầu về kinh tế và nhà ở, đất đai, môi trường cùng nhiều thứ khác.

Xu hướng tập trung về thành thị và các thành phố lớn nhiều quốc gia đang chứng kiến trước mắt và sẽ còn tiếp tục thấy trong tương lai. Hiện tượng này đang lớn mạnh dần. Dân thôn quê nhiều nước đang theo nhau ra các thành phố vì thu hút của việc làm và những cơ hội khó tìm được ở nơi khác. Biến động dân số cơ học: Biến động dân số cơ học (chuyển cư) là sự thay đổi chỗ ở của dân số, nói chính xác hơn là sự di chuyển của dân số qua một biên giới xác định của một vùng lãnh thổ nhằm mục đích thiết lập một nơi ở mới.

Cùng với sinh, chết (biến động tự nhiên dân số), chyển đi, chuyển đến(biến động cơ học của dân số) cấu thành các thành phần biến động dân số. Khái niệm đô thị hóa và sự gia tăng dân số Theo Luật Quy hoạch đô thị 2009, “Đô thị là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã, thị trấn”. Đô thị hóa được hiểu là sự mở rộng của đô thị tính theo tỷ lệ phần trăm giữa dân số đô thị hay diện tích đô thị trên tổng số dân hay diện tích của một vùng hay khu vực [27]. Theo khái niệm của ngành địa lý, đô thị hóa đồng nghĩa với sự gia tăng không gian hoặc mật độ dân cư hoặc thương mại, hoặc các hoạt động khác trong khu vực theo thời gian.

Quá trình đô thị hóa kéo theo quá trình gia tăng dân số của các đô thị một cách nhanh chóng bằng các con đường: - Gia tăng dân số tự nhiên do dân cư của các đô thị - Quá trình di dân hay dân nhập cư từ các vùng nông thôn - Sự thay đổi về tỉ lệ phần trăm giữa người ở tại các đô thị với các vùng nông thôn Đô thị hóa là một quá trình xã hội - kinh tế nhiều mặt và phức tạp, hiện nay đang ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của xã hội, do đó đòi hỏi một phương pháp tiếp cận tổng hợp dựa trên sự hợp tác của nhều ngành khoa học [Pivovarov, tr.1] Một cách hiểu thông thường và phổ biến đô thị hóa chính là quá trình phát triển dân số đô thị, kinh tế phát triển theo hướng tăng tỷ trọng đóng góp GDP và tỷ trọng lao động của khu vực công nghiệp - xây dựng và dịch vụ và giảm tỷ trọng nông nghiệp, hệ thống cơ sở hạ tầng (hệ thống giao thông, cơ sở dịch vụ, thông tin liên lạc). Các kiểu đô thị hóa: i) Đô thị hóa thay thế: Là khái niệm để chỉ quá trình đô thị hóa diễn ra ngay chính trong đô thị. Ở đây cũng có sự di dân, nhưng là từ trung tâm ra ngoại thành hoặc vùng ven đô. Quá trình này cũng có thể là quá trình chỉnh trang, nâng cấp đô thị, đáp ứng yêu cầu mới: ii) Đô thị hóa cưỡng bức: Là khái niệm dùng để chỉ sự di chuyển dân cư từ nông thôn về thành thị.

Đặc điểm đô thị hóa cưỡng bức là không gian kiến trúc không 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được mở rộng theo quy hoạch mà mang tính tự phát cao. Các nhu cầu của dân nhập cư không được đáp ứng. Đô thị trở nên quá tải, nhiều tiêu cực phát sinh: iii) Đô thị hóa ngược: Là khái niệm dùng để chỉ sự di dân từ đô thị lớn sang đô thị nhỏ, hoặc từ đô thị trở về nông thôn. Theo các học giả Mỹ, hiện tượng này còn gọi là “sự phục hưng nông thôn”.

Phát triển đến một lúc nòa đó, bằng các chính sách của mình, các chính phủ sẽ điều chỉnh hướng vào sự phát triển nông thôn. Quá trình này sẽ góp phần san bằng khoảng cách và chất lượng sống giữa thành thị và nông thôn (Ankerl, Guy 1986; Baldwin. 1993; Bergsman, Greenston, and R. Trong cuốn Xã hội học giáo dục, theo tác giả Lê Ngọc Hùng, quá trình biến đổi xã hội đặc trưng bởi sự tích tụ dân cư, phát triển công nghiệp, dịch vụ, thị trường, giao thông, liên lạc, hình thành lối sống thành thị là quá trình đô thị hóa.

Công nghiệp hóa và hiện đại hóa là hai yếu tố chủ yếu của đô thị hóa. Cơ cấu đô thị của Việt Nam phức tạp với trên 500 loại thành phố, thị trấn, thị xã lớn nhỏ khác nhau. Về cơ bản, các đô thị nhất là những thành phố lớn như thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Hà Nội đều là những trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục. Các thành thị luôn có những môi trường, điều kiện thuận lợi để phát triển giáo dục nhưng cũng chứa đựng những nguy cơ cản trở giáo dục, như ô nhiễm môi trường, ách tắc giao thông, quá tải số lượng học sinh.

Khái niệm giáo dục tiểu học và hệ thống giáo dục tiểu học Giáo dục là quá trình hoạt động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch nhằm truyền cho lớp người mới những kinh nghiệm đấu tranh và sản xuất những những tri thức về tự nhiên, về xã hội và về tư duy, để họ có thể có đủ khả năng tham gia vào lao động và đời sống xã hội. Hoạt động giáo dục được tổ chức một cách chặt chẽ nhất ở nhà trường. Các lớp học được sắp xếp theo một chương trình thống nhất hợp lí và do những người có trình độ chuyên môn cao hướng dẫn. Giáo dục tiểu học: Theo Luật Giáo dục, giáo dục tiểu học là bậc học bắt buộc đối với mọi trẻ em từ 6 đến 14 tuổi, được thực hiện trong năm năm học từ lớp 1 đến lớp 5, tuổi của học sinh vào lớp 1 là 6 tuổi.

Điều II Luật phổ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cập giáo dục đã nêu “Giáo dục tiểu học là nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, có nhiệm vụ xây dựng và phát triển tình cảm, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và thể chất của trẻ em, nhằm hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển toàn diện nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa”. Do vậy giáo dục ở bậc tiểu học có tính chất đặc biệt, có bản sắc riêng, với tính sư phạm đặc trưng [26]. Điều 13 Luật Phổ cập giáo dục Tiểu học quy định: Giáo dục tiểu học được thực hiện trong các trường, lớp tiểu học quốc lập, các loại hình trường, lớp dân lập. Học sinh học tại trường, lớp tiểu học quốc lập không phải trả học phí.

Trường tiểu học: Điều 2 của Điều lệ Trường tiểu học có nêu: “Trường tiểu học là cơ sở giáo dục của bậc tiểu học, bậc học tiểu học, bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân. Trường tiểu học có tư cách pháp nhân và con dấu. Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông từ lớp 1 đến lớp 5. Hệ thống trường tiểu học gồm có trường công lập và trường dân lập (ngoài công lập).

Trường công lập Là trường do Nhà nước thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, bảo đảm kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên. Trường dân lập (ngoài công lập) Bao gồm trường dân lập và trường tư thục; trong đó trường dân lập do cộng đồng dân cư ở cơ sở thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí hoạt động; trường tư thục do các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và đảm bảo kinh phí hoạt động bằng vốn ngoài ngân sách nhà nước. Khái niệm điều kiện đảm bảo chất lượng Thông tư 17/2018/TT-BGDĐT ngày 22 tháng 8 năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo Ban hành Quy định kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận đạt chuẩn quốc gia đối với trường tiểu học, tại Điều 2 quy định: 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chất lượng giáo dục trường tiểu học: là sự đáp ứng mục tiêu của trường tiểu học, đảm bảo các yêu cầu về mục tiêu giáo dục của Luật giáo dục, phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và cả nước. Điều kiện: là cái cần phải có có để cho một cái khác có thể có hoặc có thể xảy ra.

Điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục: Là những yêu cầu của về mục tiêu của Luật giáo dục đối với giáo dục tiểu học, cụ thể là các trường tiểu học về các điều kiện để cho việc thực hiện hoạt động giáo dục được đảm bảo.