Tác động của sinh kế người dân khu vực vùng đệm đến tài nguyên rừng Vườn Quốc Gia Ba Vì

Luận văn thạc sĩ VNUA phân tích tác động của sinh kế người dân đến tài nguyên rừng tại vườn quốc gia Ba Vì, góp phần bảo tồn môi trường.

• Tác giả: Nguyễn Thị Loan
• Người hướng dẫn: Gs.Ts. Trần Đức Viên
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Tác động của sinh kế người dân khu vực vùng đệm đến tài nguyên rừng Vườn Quốc Gia Ba Vì
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Danh mục chữ viết tắt
• 1.2. Danh mục bảng
• 1.3. Danh mục sơ đồ
• 1.4. Danh mục hình
• 1.5. Trích yếu luận văn
• 1.6. Thesis abstract
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Giả thuyết khoa học
• 1.9. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.10. Phạm vi nghiên cứu
• 1.11. Những đóng góp mới, ý nghĩa thực tiễn
• 1.12. Tổng quan tài liệu

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động sinh kế đến tài nguyên rừng VQG Ba Vì

Vườn Quốc gia Ba Vì là một trong những khu vực có giá trị sinh thái cao, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học và tài nguyên rừng. Tuy nhiên, tác động sinh kế của người dân sống trong khu vực vùng đệm đang gây ra nhiều thách thức cho việc bảo vệ tài nguyên rừng. Nghiên cứu này nhằm làm rõ mối liên hệ giữa sinh kế của người dân và tài nguyên rừng tại VQG Ba Vì.

1.1. Khái quát về Vườn Quốc gia Ba Vì và tài nguyên rừng

VQG Ba Vì có diện tích 10.782 ha, nằm giữa hai tỉnh Hà Nội và Hòa Bình. Khu vực này không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Tài nguyên rừng tại đây đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái và cung cấp nguồn lợi cho cộng đồng địa phương.

1.2. Vai trò của sinh kế bền vững trong bảo tồn tài nguyên

Sinh kế bền vững không chỉ giúp cải thiện đời sống người dân mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên rừng. Việc phát triển các hoạt động sinh kế thân thiện với môi trường sẽ giảm thiểu áp lực lên tài nguyên rừng và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý tài nguyên rừng VQG Ba Vì

Quản lý tài nguyên rừng tại VQG Ba Vì đang đối mặt với nhiều thách thức do tác động sinh kế của người dân. Những hoạt động khai thác tài nguyên không bền vững đã dẫn đến tình trạng suy thoái tài nguyên rừng. Cần có những giải pháp hiệu quả để giảm thiểu tác động này.

2.1. Tình trạng suy thoái tài nguyên rừng

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, việc khai thác gỗ củi và lâm sản ngoài gỗ đang diễn ra phổ biến tại VQG Ba Vì. Điều này không chỉ làm giảm trữ lượng gỗ mà còn ảnh hưởng đến đa dạng sinh học trong khu vực.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến suy thoái tài nguyên

Nguyên nhân chính dẫn đến suy thoái tài nguyên rừng bao gồm sự nghèo đói của người dân, thiếu nhận thức về bảo vệ môi trường và áp lực từ các hoạt động sinh kế không bền vững. Những yếu tố này cần được xem xét để đưa ra các giải pháp phù hợp.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của sinh kế đến tài nguyên rừng

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp phân tích định tính và định lượng để đánh giá tác động sinh kế của người dân đến tài nguyên rừng. Các phương pháp này bao gồm phỏng vấn, khảo sát và phân tích số liệu từ các nguồn thứ cấp.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các cuộc phỏng vấn với người dân và cán bộ quản lý tại VQG Ba Vì. Ngoài ra, các tài liệu liên quan đến tình hình tài nguyên rừng cũng được xem xét để có cái nhìn tổng quan hơn.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để xác định mối quan hệ giữa các hoạt động sinh kế và tình trạng tài nguyên rừng. Kết quả sẽ giúp đưa ra những khuyến nghị cho việc quản lý tài nguyên hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại VQG Ba Vì

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, các hoạt động sinh kế của người dân có ảnh hưởng lớn đến tài nguyên rừng tại VQG Ba Vì. Việc khai thác lâm sản và sử dụng đất rừng không bền vững đang gây ra nhiều hệ lụy cho môi trường.

4.1. Tác động của sinh kế đến tài nguyên đất và thực vật

Các hoạt động như khai thác gỗ và chăn thả gia súc đã làm suy giảm chất lượng đất và thảm thực vật. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn làm giảm khả năng phục hồi của hệ sinh thái.

4.2. Kết quả nghiên cứu và khuyến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để bảo vệ tài nguyên rừng. Các giải pháp như nâng cao nhận thức của người dân và phát triển sinh kế bền vững là rất cần thiết.

V. Kết luận và tương lai của tài nguyên rừng VQG Ba Vì

Tương lai của tài nguyên rừng tại VQG Ba Vì phụ thuộc vào sự thay đổi trong nhận thức và hành động của người dân. Việc phát triển sinh kế bền vững sẽ là chìa khóa để bảo vệ tài nguyên rừng và cải thiện đời sống cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn tài nguyên rừng

Bảo tồn tài nguyên rừng không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của cộng đồng. Sự tham gia của người dân trong việc quản lý và bảo vệ tài nguyên là rất quan trọng.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho VQG Ba Vì

Định hướng phát triển bền vững cho VQG Ba Vì cần tập trung vào việc cải thiện sinh kế cho người dân, đồng thời bảo vệ tài nguyên rừng. Các chương trình du lịch sinh thái có thể là một giải pháp hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vườn quốc gia Ba Vì có tổng diện tích tự nhiên 10.782 ha trải dài trên địa giới hành chính của thành phố Hà Nội và tỉnh Hòa Bình, giữ vai trò lá phổi xanh và trung tâm đa dạng sinh học đặc biệt quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Tuy nhiên, áp lực dân sinh từ 7 xã vùng đệm thuộc huyện Ba Vì với hơn 15.000 hộ dân đang tạo ra những xung đột gay gắt giữa bảo tồn thiên nhiên và nhu cầu phát triển kinh tế tự phát. Phần lớn người dân địa phương sinh sống dựa vào nông nghiệp truyền thống, trong khi diện tích đất canh tác bình quân chỉ đạt khoảng 350 m2 đến 450 m2 mỗi khẩu, khiến sinh kế phụ thuộc lớn vào nguồn tài nguyên từ rừng đặc dụng.

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Loan được triển khai trong thời gian 16 tháng, từ tháng 6 năm 2016 đến tháng 10 năm 2017, tập trung làm rõ thực trạng tài nguyên rừng, định danh các phương thức mưu sinh của cộng đồng và lượng hóa mức độ tác động của các hoạt động này đến hệ sinh thái Vườn quốc gia Ba Vì. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu khoa học toàn diện, xác định nguyên nhân cốt lõi dẫn đến suy thoái tài nguyên và đề xuất các giải pháp đồng quản lý khả thi. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hỗ trợ chính quyền địa phương cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng thu nhập hộ gia đình từ 8% đến 10% mỗi năm với việc bảo tồn nguyên vẹn 10.782 ha rừng tự nhiên, giảm tỷ lệ vi phạm lâm luật xuống mức thấp nhất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng khung phân tích sinh kế bền vững của Vụ Phát triển Quốc tế Anh (DFID, 1998/2003) làm nền tảng lý luận xuyên suốt. Khung DFID tiếp cận sinh kế thông qua ngũ giác nguồn vốn gồm vốn con người, vốn tự nhiên, vốn vật chất, vốn tài chính và vốn xã hội. Nghiên cứu kết hợp lý thuyết quản trị tài nguyên dựa vào cộng đồng (CBNRM) theo quan điểm của Ostrom và Lê Diên Dực (2012), nhấn mạnh rằng việc phân định quyền hưởng lợi và cơ chế đồng quản lý là chìa khóa để bảo tồn đa dạng sinh học lâu dài.

Bên cạnh đó, các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa dựa trên Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, Nghị định số 117/2010/NĐ-CP và Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg về phân định ba phân khu chức năng rừng đặc dụng cùng quy chế vùng đệm. Ba khái niệm then chốt bao gồm: sinh kế bền vững với khả năng chống chịu trước các cú sốc tự nhiên; vùng đệm ngoài có chức năng giảm xung đột sinh thái; và lâm sản ngoài gỗ (LSNG) như một nguồn thu bổ sung mang tính sống còn đối với các hộ nghèo cận rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được kế thừa từ các báo cáo kinh tế xã hội huyện Ba Vì giai đoạn 2010 - 2015, hồ sơ kiểm kê rừng của Vườn quốc gia Ba Vì và số liệu thống kê hiện trạng sử dụng đất của 7 xã vùng đệm.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 3 xã tiêu biểu đại diện cho các vùng sinh thái và dân tộc khác nhau gồm xã Vân Hòa, Tản Lĩnh và Ba Trại. Cỡ mẫu khảo sát bao gồm 90 hộ gia đình (mỗi xã điều tra 30 hộ) kết hợp cùng 15 cuộc phỏng vấn sâu cán bộ kiểm lâm và lãnh đạo xã. Nghiên cứu áp dụng các công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA), bao gồm sơ đồ hóa Venn để phân tích thể chế và ma trận SWOT để xác định điểm nghẽn trong công tác quản lý.

Các dữ liệu định lượng được xử lý và phân tích thống kê mô tả, phân tích cơ cấu chi phí và tương quan thu nhập thông qua phần mềm SPSS và Microsoft Excel. Việc lựa chọn phương pháp phân tích này giúp lượng hóa chính xác tỷ trọng đóng góp của kinh tế rừng vào tổng thu nhập hộ, đồng thời làm rõ sự khác biệt trong hành vi khai thác giữa các nhóm hộ thuần nông, hộ làm dịch vụ và hộ người Dao làm nghề bốc thuốc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã xác định được 6 hình thức sinh kế chính của cư dân vùng đệm có tác động trực tiếp và gián tiếp đến tài nguyên rừng Vườn quốc gia Ba Vì: canh tác nông lâm nghiệp trên đất rừng nhận khoán; khai thác gỗ củi làm chất đốt và thương mại; chăn thả gia súc tự do; khai thác lâm sản ngoài gỗ (măng tre, nứa, song mây, cây thuốc); săn bắt động vật hoang dã; và cung cấp dịch vụ du lịch sinh thái tự phát.

Trong các hình thức trên, việc khai thác lâm sản ngoài gỗ và thu hái củi đun chiếm tỷ lệ cao nhất với hơn 62,5% số hộ tham gia thường xuyên. Đáng chú ý, 78,3% các hộ thu hái cây dược liệu là đồng bào người Dao tại khu vực giáp ranh, tạo nên áp lực khai thác cạn kiệt nhiều loài thảo dược quý. Thu nhập từ các hoạt động sinh kế liên quan đến rừng đóng góp bình quân từ 28,5% đến 36,4% tổng thu nhập hàng năm của các hộ cận nghèo và hộ thuần nông. Trong khi đó, tỷ trọng chi phí đầu tư cho sản xuất lâm nghiệp của người dân lại rất thấp, chỉ chiếm khoảng 8,2% tổng chi phí đầu tư sản xuất của hộ gia đình. Nhóm tài nguyên thực vật tầng thấp và lâm sản ngoài gỗ là hai đối tượng chịu mức độ suy thoái nặng nề nhất, với hơn 65% số hộ khảo sát xác nhận sự sụt giảm trữ lượng thảo dược tự nhiên so với 5 năm trước đó.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng khai thác quá mức bắt nguồn từ sự thiếu hụt nghiêm trọng của nguồn vốn tự nhiên và vốn tài chính tại cấp hộ. Thu nhập bình quân của người dân vùng đệm chỉ đạt khoảng 1,8 triệu đến 2,2 triệu đồng một người mỗi tháng trong giai đoạn điều tra. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo tại các thôn miền núi vùng đệm vẫn duy trì ở mức 12% đến 15%, thiếu hụt các mô hình sinh kế phi nông nghiệp thay thế. Thực trạng này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Gilmour và Nguyễn Văn Sản (1999) tại Vườn quốc gia Cát Tiên và Pù Mát, khẳng định rằng khi người dân bị hạn chế quyền tiếp cận tài nguyên truyền thống mà không được bù đắp bằng các cơ chế hỗ trợ tài chính tương xứng, hành vi xâm nhập rừng trái phép sẽ gia tăng như một tất yếu sinh tồn.

Trong báo cáo thực chứng, các dữ liệu về cơ cấu kinh tế hộ được minh họa trực quan qua biểu đồ tròn thể hiện 6 nguồn thu nhập chính, kết hợp bảng thống kê chi phí đầu vào của các mô hình canh tác nông lâm kết hợp. Đồng thời, biểu đồ cột so sánh mức độ suy thoái giữa 5 nhóm tài nguyên (đất rừng, gỗ, cây dược liệu, động vật và cảnh quan) đã phản ánh rõ nét tính cấp bách của việc tái cơ cấu sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hài hòa giữa mục tiêu bảo tồn tài nguyên rừng và phát triển kinh tế bền vững cho cộng đồng dân cư:

Thứ nhất, hoàn thiện chính sách giao khoán đất rừng gắn với chi trả dịch vụ môi trường rừng. Ban Quản lý Vườn quốc gia Ba Vì phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện Ba Vì rà soát, bàn giao khoán bảo vệ rừng bền vững với diện tích mục tiêu 1.200 ha cho các hộ dân tại xã Vân Hòa, Tản Lĩnh và Ba Trại trong giai đoạn 2018 - 2020, nâng mức chi trả nhận khoán để đảm bảo nguồn thu nhập tối thiểu 3,5 triệu đồng mỗi ha hàng năm cho người dân.

Thứ hai, chuyển đổi mô hình sinh kế truyền thống sang phát triển chuỗi giá trị cây dược liệu bản địa dưới tán rừng. Hội Nông dân huyện phối hợp với Chi cục Kiểm lâm thành phố Hà Nội triển khai gói tín dụng ưu đãi 50 triệu đồng mỗi hộ từ Quỹ Khuyến nông cho 200 hộ gia đình tại xã Ba Trại và Vân Hòa, phấn đấu nâng tỷ trọng thu nhập từ dược liệu bền vững lên 25% trong cơ cấu kinh tế hộ giai đoạn 2019 - 2022.

Thứ ba, quy hoạch 300 ha vùng chăn thả gia súc tập trung ngoài ranh giới vườn và hỗ trợ chuyển đổi 60 ha đất bạc màu sang trồng cỏ giống mới giàu dinh dưỡng. Ủy ban nhân dân các xã vùng đệm chủ trì thực hiện nhằm chấm dứt 100% tình trạng thả rông gia súc trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt trước năm 2021.

Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông pháp luật và giáo dục môi trường dựa vào cộng đồng. Chi cục Kiểm lâm Hà Nội phối hợp với các tổ chức đoàn thể địa phương tổ chức định kỳ 20 lớp tập huấn mỗi năm cho 1.500 lượt người dân, phấn đấu giảm 50% số vụ vi phạm khai thác lâm sản trái phép trên toàn địa bàn trước năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng:

Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách lâm nghiệp: Cung cấp nguồn luận cứ khoa học để hoàn thiện quy hoạch phân khu chức năng rừng đặc dụng, điều chỉnh các chính sách an sinh xã hội và xây dựng kế hoạch quản lý liên ngành cho các khu bảo tồn thiên nhiên trên phạm vi cả nước.

Ban quản lý các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên: Là cẩm nang thực hành giá trị giúp các nhà quản lý áp dụng phương pháp tiếp cận khung sinh kế DFID, thiết kế các chương trình đồng quản lý rừng và giải quyết hài hòa xung đột quyền lợi giữa ban quản lý và cộng đồng bản địa.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Khoa học Môi trường và Quản lý Rừng: Nguồn tài liệu học thuật tham khảo mẫu mực về quy trình thiết kế công cụ nghiên cứu thực địa, kỹ thuật thu thập dữ liệu bằng phương pháp PRA và xử lý dữ liệu khảo sát bằng phần mềm chuyên dụng.

Các tổ chức phi chính phủ và quỹ phát triển nông thôn: Cung cấp số liệu nền tảng phục vụ việc xây dựng đề xuất tài trợ cho các dự án bảo tồn đa dạng sinh học gắn với xóa đói giảm nghèo, phát triển du lịch sinh thái cộng đồng và bảo tồn tri thức bản địa về cây thuốc nam.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động sinh kế nào gây áp lực suy thoái lớn nhất lên tài nguyên Vườn quốc gia Ba Vì? Khai thác lâm sản ngoài gỗ (đặc biệt là cây dược liệu) và khai thác củi đun là hai hoạt động gây tổn hại nghiêm trọng nhất. Hơn 62,5% số hộ vùng đệm tham gia thu hái tự nhiên thường xuyên mà không có biện pháp bảo tồn, khiến trữ lượng thảo dược bản địa suy giảm trên 65%.

Tại sao người dân vùng đệm vẫn tiếp tục vào rừng khai thác tài nguyên trái quy định? Nguyên nhân chủ yếu do quỹ đất canh tác nông nghiệp quá thấp, chỉ đạt khoảng 350 m2 mỗi khẩu, kết hợp với tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm 12% đến 15%. Thu nhập từ nông nghiệp không đủ trang trải sinh hoạt, buộc người dân dựa vào nguồn lợi tự nhiên để mưu sinh.

Nguồn thu từ rừng đóng góp bao nhiêu phần trăm trong tổng thu nhập của hộ gia đình? Theo kết quả điều tra thực tế tại 3 xã trọng điểm, các hoạt động kinh tế có nguồn gốc từ rừng đóng góp từ 28,5% đến 36,4% tổng thu nhập hàng năm của các hộ gia đình thuần nông và hộ nghèo sinh sống sát ranh giới vườn quốc gia.

Mô hình quản lý nào được xem là tối ưu để bảo vệ rừng Ba Vì bền vững? Phương thức quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng (CBNRM) kết hợp cơ chế đồng quản lý giữa Ban quản lý Vườn quốc gia, chính quyền địa phương và người dân là giải pháp căn cơ nhất, giúp hài hòa lợi ích kinh tế với nghĩa vụ bảo tồn.

Luận văn đã sử dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát thực địa như thế nào? Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên, tiến hành điều tra bảng hỏi cấu trúc trên 90 hộ gia đình tại 3 xã đại diện (Vân Hòa, Tản Lĩnh, Ba Trại) cùng 15 cuộc phỏng vấn sâu cán bộ quản lý nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Loan đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu với 5 kết luận và đóng góp then chốt:

• Làm sáng tỏ hiện trạng đa dạng sinh học và các nguy cơ đe dọa sinh thái trên quy mô 10.782 ha của Vườn quốc gia Ba Vì.
• Nhận diện và phân loại chi tiết 6 nhóm hình thức sinh kế đặc trưng của cộng đồng cư dân 7 xã vùng đệm.
• Lượng hóa mức độ phụ thuộc kinh tế của hộ dân vào rừng, chỉ ra nguồn thu từ lâm sản chiếm tới 36,4% tổng thu nhập của các nhóm hộ yếu thế.
• Xác định thực vật tầng thấp và lâm sản ngoài gỗ là hai nhóm tài nguyên bị tổn thương nặng nề nhất do thiếu vốn đầu tư tái tạo.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp thể chế, kinh tế và công nghệ quản trị rừng dựa vào cộng đồng.

Lộ trình triển khai các can thiệp sinh kế cần được hiện thực hóa theo từng giai đoạn 3 năm đến 5 năm tới, tập trung ưu tiên hoàn thiện quy chế chia sẻ lợi ích lâm sản và nhân rộng mô hình trồng dược liệu bản địa.

Kính mời các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý môi trường và độc giả quan tâm tra cứu toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết bộ dữ liệu khảo sát và các khuyến nghị chính sách giá trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ LOAN TÁC ĐỘNG CỦA SINH KẾ NGƯỜI DÂN KHU VỰC VÙNG ĐỆM ĐẾN TÀI NGUYÊN RỪNG VƯỜN QUỐC GIA BA VÌ Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Trần Đức Viên PGS. Ngô Thế Ân NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 16 tháng 01 năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Loan ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Trước hết tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đối với GS. Trần Đức Viên và PGS. Ngô Thế Ân - người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Sinh thái, Khoa Môi trường - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức UBND huyện Ba Vì và Phòng Tài Nguyên Môi trường huyện Ba Vì đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày 16 tháng 01 năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Loan iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Lời cảm ơn.

Error! Bookmark not defined. iv Danh mục chữ viết tắt. vii Danh mục bảng. viii Danh mục sơ đồ.

ix Danh mục hình. x Trích yếu luận văn. xi Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.

Giả thuyết khoa học. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Một số khái niệm cơ bản. Khá n ệm VQG&KBTTN trên thế giới. Khá n ệm, quy định về VQG&KBTTN ở Việt Nam.

Vùng đệm VQG và các chức năng. Sinh kế và sinh kế bền vững. Các nguồn lực sinh kế. Cơ hội sinh kế và Chiến lược sinh kế.

Tương quan giữa sinh kế bền vững với bảo tồn tài nguyên đa dạng sinh học ở các Khu bảo tồn thiên nhiên. Một số nghiên cứu sinh kế ở các khu bảo tồn thiên nhiên. Trên thế giới. Nội dung và phương pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. 35 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp phân tích sinh kế bền vững. Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu.

Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp phân tích số liệu. Kết quả nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội.

Điều kiện tự nhiên. Tài nguyên đất. Tài nguyên khoáng sản. Điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Ba Vì.

Hiện trạng tài nguyên rừng ở VQG Ba Vì. Tình hình công tác quản lý bảo vệ tài nguyên rừng tại vườn quốc gia Ba Vì. Nguồn lực sinh kế của cộng đồng dân cư vùng đệm. Nguồn vốn tự nhiên.

Nguồn vốn con người. Nguồn vốn vật chất. Nguồn vốn tài chính. Nguồn vốn xã hội.

Các hoạt động sinh kế của người dân khu vực vùng đệm VQG Ba Vì. Hoạt động sản xuất nông nghiệp. Sử dụng đất rừng thuộc VQG. Khai thác và sử dụng lâm sản từ rừng.

Khai tác sản phẩm lâm sản ngoài gỗ từ rừng. Hoạt động chăn nuôi. Hoạt động kinh doanh, dịch vụ liên quan đến rừng. Hiệu quả sản xuất của cộng đồng vùng đệm.

85 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thực trạng thu nhập từ các hoạt động sinh kế từ rừng của người dân vùng đệm. Thực trạng chi phí đầu tư cho các hoạt động sản xuất. Ảnh hưởng của sinh kế người dân khu vực vùng đệm tới các tài nguyên rừng VQG Ba Vì.

Ảnh hưởng của sinh kế người dân khu vực vùng đệm tới tài nguyên đất. Ảnh hưởng của sinh kế người dân khu vực vùng đệm tới tài nguyên thực vật. Ảnh hưởng của sinh kế người dân khu vực vùng đệm tới tài LSNG. Ảnh hưởng của sinh kế người dân khu vực vùng đêm tới tài nguyên động vật.

Ảnh hưởng của sinh kế người dân khu vực vùng đêm tới cảnh quan môi trường khu vực VQG Ba Vì. Nguyên nhân dẫn đến tác động của người dân tới tài nguyên rừng. Giải pháp giảm thiểu những tác động bất lợi của người dân địa phương đến tnr tại VQG Ba Vì. Cơ sở đề xuất các giải pháp.

Các giải pháp đề xuất. Kết luận và kiến nghị. 116 Tài liệu tham khảo. 121 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa Tiếng Việt DFID Vụ Phát triển Quốc tế Anh ĐVCXS Động vật không xương sống ĐD Đa dạng ĐDSH Đa dạng sinh học ĐTV Động thực vật FAO Tổ chức Nông Lương thế giới HGĐ Hộ gia đình Hộ NN Hộ nông nghiệp; Hộ LN Hộ Lâm nghiệp; Hộ CNXD Hộ công nghiệp xây dựng; Hộ DV, TN, VT HSTTN Hộ Dịch vụ, tư nhân, vận tải IUCN Hệ sinh thái tài nguyên KT-XH Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế KNTS Kinh tế - xã hội KBTTN Khoanh nuôi tái sinh KBT Khu bảo tồn thiên nhiên LSNG Khu bảo tồn MT Lâm sản ngoài gỗ NN&PTNT Môi trường QLBVR Nông nghiệp và phát triển nông thôn VQG Quản lý bảo vệ rừng TNR Vườn quốc gia Tài nguyên rừng vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4.

Một số chỉ tiêu kinh tế tổng hợp huyện Ba Vì giai đoạn 2010 - 2015. Một số chỉ tiêu kinh tế nông lâm thủy sản. Một số chỉ tiêu về dân số huyện Ba Vì 2012 - 2015. Tài nguyên Động vật rừng ở VQG Ba Vì.

Diện tích rừng giao khoán cho các chủ hộ. Phân tích SWOT về công tác QLBVR tại VQG Ba Vì. Hiện trạng sử dụng đất 7 xã vùng đệm VQG Ba Vì. Nhận thức của người dân khu vực vùng đệm về VQG.

Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng vùng đệm năm 2016. Trang thiết bị của cộng đồng cư dân vùng đệm năm 2016. Cơ cấu các loại hình sinh kế ở 7 xã vùng đệm. Các loại hình trồng trọt và chăn nuôi ở 7 xã.

Diện tích đất sản xuất nông nghiệp của 3 xã. Các loại hình trồng trọt và chăn nuôi ở các xã điều tra. Thực trạng và diện tích rừng nhận khoán của các hộ dân vùng đệm. Lợi ích người dân nhận được từ hoạt động nhận khoán rừng.

Số hộ khai thác củi tại 3 xã Vân Hòa, Tản Lĩnh, Ba Trại. Khối lượng thức ăn gia súc người dân thu hái trung bình trong 1 tháng. Thu nhập trung bình của các hộ vùng đệm trong 1 năm. Cơ cấu chi phí đầu tư cho sản xuất nông nghiệp.

Cơ cấu chi phí cho hoạt động sản xuất Lâm nghiệp. Cơ cấu chi phí đầu tư cho hoạt động dịch vụ. Các vấn đề về suy giảm tài nguyên đất vườn quốc gia Ba Vì. Lượng khai thác bình quân hằng năm của loại LSNG thuộc nhóm tre trúc.

Diện tích giao khoán đất rừng cho các công ty du lịch - VQG Ba Vì. Nguyên nhân hình thành các hoạt dộng sinh kế ảnh hưởng tới rừng. Mô hình tứ diện về phát triển kinh tế hộ với quản lý tài nguyên rừng tại khu vực nghiên cứu. 106 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.

Sơ đồ hoá khái niệm sinh kế. Khung sinh kế bền vững DFID. Các nguồn lực tạo thành sinh kế. 19 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 3.

Khung sinh kế áp dụng cho đề tài. Bản đồ hành chính huyện Ba Vì. Cổng vào Vườn quốc gia Ba Vì. Tổng hợp các vụ vi phạm và thiệt hại về TNR tại VQG Ba Vì.

Số lượng hộ dân, lao động của các xã vùng đệm VQG Ba Vì. Mối quan hệ của các tổ chức cộng đồng. Đánh giá vai trò của các tổ chức đối với đời sống của công đồng dân cư. Vai trò của các đơn vị tổ chức đối với công tác quản lý bảo vệ rừng.

Tỷ lệ các hộ khai thác đối với từng loại LSNG. Số hộ có các hoạt động kinh doanh liên quan tới rừng. Cơ cấu nhóm hộ hoạt động dịch vụ từ rừng. Cơ cấu thu nhập từ các hoạt động sinh kế liên quan đến rừng.

Đánh giá của người dân về nguyên nhân gây suy giảm TN đất VQG Ba Vì. Đánh giá của người dân về vấn đề suy giảm tài nguyên thực vật. Diện tích rừng trồng của VQG Ba Vì qua các năm. Nguyên nhân gây suy giảm chất lượng thảm thực vật.

Đánh giá của người dân về sự suy giảm trữ lượng các loại LSNG. Đánh giá của người dân về sự thay đổi Tài nguyên Động vật VQG Ba Vì những năm gần đây. Đánh giá của người dân về lý do gây suy giảm Tài nguyên động vật tài VQG Ba Vì. Đánh giá của người dân khu vực về sự thay đổi cảnh quan của VQG Ba Vì.

Đánh giá của người dân về nguyên nhân thay đổi cảnh quan theo hướng tiêu cực của VQG Ba Vì. 103 x LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.