Tổng quan luận án

Trong bối cảnh nền kinh tế thế kỷ 21 chuyển dịch mạnh mẽ sang nền kinh tế dựa vào tri thức (knowledge-based economy), nền tảng tạo dựng lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp đã chuyển biến từ các nguồn lực hữu hình sang nguồn lực tri thức (Wong và Aspinwall, 2005; Tan và Wong, 2015). Tri thức được nhìn nhận như tài sản chiến lược giúp tổ chức cải thiện năng suất lao động và duy trì kết quả hoạt động bền vững (Alavi và Leidner, 2001; Lee và Choi, 2003). Tại Việt Nam, thống kê của Bộ Công thương (2021) chỉ ra rằng trong 6 tháng đầu năm 2021 có 70.209 doanh nghiệp rời khỏi thị trường dưới tác động của sự gián đoạn chuỗi cung ứng và áp lực cạnh tranh. Bên cạnh các yếu tố khách quan, nguyên nhân chủ quan xuất phát từ sự thiếu hụt các hoạt động quản trị tri thức mang tính hệ thống. Mặc dù các nghiên cứu quốc tế đã tiếp cận quản trị tri thức qua hai khía cạnh là năng lực cơ sở hạ tầng tri thức và quá trình quản trị tri thức (Gold và cộng sự, 2001; Mills và Smith, 2011), các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam phần lớn mới triển khai trong môi trường giáo dục đại học (Ngoc-Tan và Gregar, 2019) hoặc thiếu vắng mô hình tích hợp lượng hóa vai trò của lãnh đạo định hướng tri thức và thang đo kết quả hoạt động đa hướng. Do đó, đề tài "Tác động của quản trị tri thức đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam" được nghiên cứu sinh Hoàng Văn Nam thực hiện nhằm giải quyết các khoảng trống lý luận và thực tiễn này.

Mục tiêu nghiên cứu

  1. Mục tiêu tổng quát: Kiểm định và ước lượng mô hình về tác động của quá trình quản trị tri thức và năng lực cơ sở hạ tầng tri thức tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp (bao gồm kết quả vận hành và kết quả thị trường).
  2. Mục tiêu cụ thể:
    • Thứ nhất, xem xét tác động của các nhân tố đơn hướng thuộc năng lực cơ sở hạ tầng tri thức và quá trình quản trị tri thức đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp gồm kết quả vận hành và kết quả thị trường.
    • Thứ hai, xem xét tác động của các nhân tố đa hướng là năng lực cơ sở hạ tầng tri thức và quá trình quản trị tri thức đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp.
    • Thứ ba, xem xét tác động của nhân tố đa hướng năng lực cơ sở hạ tầng tri thức đến quá trình quản trị tri thức trong các doanh nghiệp tại Việt Nam.
    • Thứ tư, đề xuất các giải pháp cho nhà quản lý doanh nghiệp và khuyến nghị cho cơ quan có thẩm quyền nhằm hoàn thiện quá trình quản trị tri thức, củng cố cơ sở hạ tầng tri thức để gia tăng kết quả hoạt động.

Câu hỏi nghiên cứu

  • Câu hỏi 1: Lý thuyết nào là phù hợp trong nghiên cứu tác động của quản trị tri thức tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp?
  • Câu hỏi 2: Năng lực cơ sở hạ tầng tri thức tác động như thế nào tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp?
  • Câu hỏi 3: Quá trình quản trị tri thức tác động như thế nào tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp?
  • Câu hỏi 4: Năng lực cơ sở hạ tầng tri thức tác động như thế nào tới quá trình quản trị tri thức của các doanh nghiệp tại Việt Nam?
  • Câu hỏi 5: Có những giải pháp nào cần thực hiện nhằm thúc đẩy quá trình quản trị tri thức và năng lực cơ sở hạ tầng tri thức trong các doanh nghiệp tại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Tác động của quản trị tri thức (gồm năng lực cơ sở hạ tầng tri thức và quá trình quản trị tri thức) đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam ở cấp độ tổ chức.
  • Phạm vi không gian: Khảo sát tại các doanh nghiệp thuộc 5 lĩnh vực chính gồm sản xuất chế tạo, thương mại, dịch vụ, công nghệ thông tin và xây dựng (chiếm 79,59% cơ cấu kinh tế theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư năm 2022) trên địa bàn 31 tỉnh, thành phố thuộc cả 3 miền Bắc, Trung, Nam.
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra bảng hỏi thực hiện từ ngày 01/05/2021 đến hết ngày 31/08/2021; dữ liệu phản ánh thực trạng quản trị tri thức của doanh nghiệp từ năm 2018 đến thời điểm khảo sát.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào cấp độ tổ chức thông qua việc khảo sát mỗi doanh nghiệp 01 đại diện là nhà quản trị hoặc nhà lãnh đạo am hiểu về quản trị tri thức và kết quả hoạt động; phân tích theo cả hai cách tiếp cận đơn hướng (8 biến độc lập tác động tới 2 biến phụ thuộc) và đa hướng (năng lực cơ sở hạ tầng tri thức, quá trình quản trị tri thức và kết quả hoạt động tổng thể).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan hệ thống tài liệu nghiên cứu quốc tế và trong nước xoay quanh các khái niệm và mối quan hệ cấu thành quản trị tri thức:

Nhóm chủ đề nghiên cứu Tác giả và công trình tiêu biểu Nội dung và phát hiện chính được điểm lại
Bản chất và phân loại tri thức Polanyi (1966, 1983); Kogut và Zander (1992); Nonaka và Takeuchi (1995); Grant (1996a, 1996b); Davenport và Prusak (1998); Cook và Brown (1999); De Long và Fahey (2000); Vera và Crossan (2003); Lundvall (1996). Xác định tri thức là sự kết hợp của kinh nghiệm, giá trị và thông tin bối cảnh. Phân loại tri thức thành tri thức ẩn (tacit) và tri thức hiện (explicit) qua mô hình SECI; phân biệt tri thức cá nhân, tri thức nhóm và tri thức tổ chức; 4 dạng thức know-what, know-why, know-how, know-who.
Năng lực cơ sở hạ tầng tri thức Gold và cộng sự (2001); Lee và Choi (2003); Chuang (2004); Wong và Aspinwall (2005); Ho (2009); Mills và Smith (2011); Tan và Wong (2015); Alaarj và cộng sự (2016); Payal và cộng sự (2019). Xác định các yếu tố nền tảng cấu thành hạ tầng tri thức gồm văn hóa doanh nghiệp, cơ cấu tổ chức và công nghệ. Wong và Aspinwall (2005), Tan và Wong (2015) nhấn mạnh vai trò của lãnh đạo định hướng tri thức.
Quá trình quản trị tri thức Davenport và Prusak (1998); Gold và cộng sự (2001); Mills và Smith (2011); Zaied và cộng sự (2012); Tan và Wong (2015). Quy trình hóa các hoạt động quản trị tri thức thành 4 giai đoạn liên hoàn: thu nhận tri thức (acquisition), chuyển giao tri thức (conversion/sharing), ứng dụng tri thức (application) và bảo vệ tri thức (protection).
Lãnh đạo định hướng tri thức Davenport và cộng sự (1998); Al-Mabrouk (2006); Donate và Pablo (2015); Gürlek và Çemberci (2020); Rehman và Iqbal (2020); Tran và Le (2019); Tran (2020, 2021). Phân tích vai trò của lãnh đạo trong việc làm hình mẫu, truyền cảm hứng, cung cấp ngân sách và nguồn lực để xây dựng hạ tầng tri thức, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp Việt Nam.
Kết quả hoạt động của doanh nghiệp Delaney và Huselid (1996); Kaplan và Norton (1996); Zack và cộng sự (2009); Tseng và Lee (2014); Lu và cộng sự (2015); Ngoc-Tan và Gregar (2019); Nguyễn Duy Thành (2020). Chuyển dịch từ đo lường đơn hướng chỉ dựa trên tài chính hoặc vận hành sang mô hình đo lường đa hướng tích hợp cả kết quả vận hành (operating performance) và kết quả thị trường (market performance).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

  1. Thiếu mô hình tích hợp yếu tố lãnh đạo định hướng tri thức vào hạ tầng tri thức: Mô hình của Gold và cộng sự (2001) chỉ tập trung vào văn hóa, cơ cấu và công nghệ. Các công trình có đề cập đến lãnh đạo (Wong và Aspinwall, 2005) chủ yếu dừng ở nghiên cứu định tính hoặc sử dụng chỉ báo đơn lẻ về vai trò quản trị mà chưa lượng hóa sự ủng hộ về mặt nguồn lực và ngân sách cho hạ tầng tri thức.
  2. Hạn chế trong đo lường kết quả hoạt động: Phần lớn nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và quốc tế sử dụng thang đo đơn hướng (chỉ đo kết quả vận hành). Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách sử dụng thang đo đa hướng gồm kết quả vận hành và kết quả thị trường phù hợp với bối cảnh kinh tế Việt Nam.
  3. Bỏ qua mối quan hệ trực tiếp giữa cơ sở hạ tầng tri thức và quá trình quản trị tri thức: Các công trình trước đây thường kiểm định độc lập tác động của hạ tầng hoặc quá trình đến kết quả hoạt động mà chưa làm rõ hạ tầng tri thức đóng vai trò là tiền đề kích hoạt và hỗ trợ quá trình quản trị tri thức vận hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết nền tảng

  • Quan điểm dựa trên nguồn lực (Resource-Based View - RBV): Kế thừa từ Wernerfelt (1984) và Barney (1991), lý thuyết RBV giải thích rằng lợi thế cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp được tạo lập từ các nguồn lực đáp ứng bốn tiêu chuẩn VRIN: có giá trị (Valuable), khan hiếm (Rare), khó bắt chước (Inimitable) và không thể thay thế (Non-substitutable). Doanh nghiệp sở hữu 3 nhóm nguồn lực gồm cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và nguồn lực tổ chức. Cơ sở hạ tầng tri thức (văn hóa, cơ cấu, công nghệ, lãnh đạo) đại diện cho năng lực tổ chức giúp khai thác tối đa nguồn lực để gia tăng kết quả hoạt động.
  • Quan điểm dựa trên tri thức (Knowledge-Based View - KBV): Kế thừa từ Grant (1996b), lý thuyết KBV xác định tri thức là nguồn lực sản xuất quan trọng nhất tạo ra giá trị gia tăng. Doanh nghiệp tích hợp tri thức thông qua các cơ chế: quy định và chỉ thị, trình tự thủ tục, và thói quen làm việc của các nhóm.
  • Mô hình chuyển hóa tri thức (SECI): Cung cấp bởi Nonaka và Takeuchi (1995), mô tả sự chuyển hóa tương tác giữa tri thức ẩn và tri thức hiện qua 4 giai đoạn: Giao lưu xã hội (Socialization), Ngoại hóa (Externalization), Kết hợp (Combination) và Nội hóa (Internalization).
  • Thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard - BSC): Được phát triển bởi Kaplan và Norton (1996), làm cơ sở phân chia kết quả hoạt động thành các khía cạnh tài chính và phi tài chính.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án kết hợp đồng thời phương pháp nghiên cứu định tính sơ bộ và nghiên cứu định lượng chính thức:

Quy trình nghiên cứu của luận án:
[Tổng quan lý thuyết & Mô hình gốc] 
[Thiết kế bảng hỏi Likert & Khảo sát thử nghiệm]
[Thu thập dữ liệu định lượng chính thức (N = 482)]
[Kiểm định thang đo: Cronbach's Alpha & EFA]
[Phân tích tương quan Pearson & Hồi quy OLS (Đơn hướng, Đa hướng)]
[Thảo luận kết quả & Đề xuất khuyến nghị]
  • Nghiên cứu định tính sơ bộ: Sử dụng để hiệu chỉnh ngôn ngữ bảng hỏi, xác định tính phù hợp của thang đo trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam. Kết quả định tính đã bổ sung biến "Lãnh đạo định hướng tri thức" vào nhóm biến năng lực cơ sở hạ tầng tri thức, đồng thời bổ sung 01 chỉ báo vào thang đo công nghệ của Gold và cộng sự (2001) là: "Công nghệ cho phép phân tích dữ liệu và hỗ trợ đưa ra quyết định".
  • Nghiên cứu định lượng chính thức:
    • Thiết kế thang đo: Sử dụng thang đo khoảng cách Likert 5 mức độ (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý).
    • Mã hóa biến số:
      • Biến độc lập thuộc Năng lực cơ sở hạ tầng tri thức (CSHT): Văn hóa doanh nghiệp (VH), Cơ cấu tổ chức (CC), Công nghệ (CN), Lãnh đạo định hướng tri thức (LD).
      • Biến độc lập thuộc Quá trình quản trị tri thức (QT): Thu nhận tri thức (TN), Chuyển giao tri thức (CG), Ứng dụng tri thức (UD), Bảo vệ tri thức (BV).
      • Biến phụ thuộc Kết quả hoạt động (FP): Kết quả vận hành (OP), Kết quả thị trường (MP).
    • Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả mẫu; đánh giá độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha; phân tích nhân tố khám phá (EFA); phân tích tương quan Pearson; phân tích hồi quy tuyến tính bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS) để kiểm định các mô hình đơn hướng và đa hướng.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

  • Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ cuộc khảo sát trực tiếp và trực tuyến với mẫu điều tra gồm 482 phiếu hợp lệ từ các nhà lãnh đạo và nhà quản lý am hiểu về quản trị tri thức tại 482 doanh nghiệp trên địa bàn 31 tỉnh, thành phố của Việt Nam trong thời gian từ 01/05/2021 đến 31/08/2021.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các khái niệm nền tảng về tri thức, quản trị tri thức, năng lực cơ sở hạ tầng tri thức, quá trình quản trị tri thức và kết quả hoạt động doanh nghiệp. Tác giả phân tích sâu sắc các lý thuyết nền tảng gồm Quan điểm dựa trên nguồn lực (RBV), Quan điểm dựa trên tri thức (KBV) và Mô hình SECI. Chương này tổng kết 17 công trình quốc tế tiêu biểu về hạ tầng tri thức từ năm 2001 đến 2019 để chứng minh tính cần thiết của việc tích hợp yếu tố "Lãnh đạo định hướng tri thức" vào mô hình nghiên cứu. Đồng thời, tác giả thiết lập mô hình nghiên cứu gồm hai cấu phần phân tích:

  • Mô hình đơn hướng: 8 biến độc lập (VH, CC, CN, LD, TN, CG, UD, BV) tác động đến 2 biến phụ thuộc riêng biệt là Kết quả vận hành (OP) và Kết quả thị trường (MP).
  • Mô hình đa hướng: Năng lực cơ sở hạ tầng tri thức tác động đến Quá trình quản trị tri thức, và cả hai cấu trúc bậc hai này tác động đến Kết quả hoạt động tổng thể của doanh nghiệp.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng. Tác giả trình bày quy trình xây dựng bảng hỏi, diễn đạt lại và mã hóa các biến quan sát kế thừa từ Gold và cộng sự (2001), Mills và Smith (2011), Wong và Aspinwall (2005), Delaney và Huselid (1996), Lu và cộng sự (2015). Chương này mô tả phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chọn lọc đối với 482 nhà quản trị đại diện cho 482 doanh nghiệp thuộc 31 tỉnh/thành phố, phân bổ trên 5 ngành kinh tế trọng điểm. Các bước phân tích thống kê được thiết lập chuẩn tắc từ phân tích độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích tương quan Pearson đến hồi quy tuyến tính OLS.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 công bố toàn bộ dữ liệu thống kê mô tả và kết quả kiểm định mô hình định lượng:

  • Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Tổng hợp cơ cấu mẫu khảo sát theo địa phương (31 tỉnh/thành phố), giới tính, nhóm tuổi, vị trí công tác của người trả lời và trình độ học vấn của đối tượng khảo sát.
  • Kiểm định độ tin cậy và giá trị thang đo: Toàn bộ các thang đo của 8 biến độc lập (VH, CC, CN, LD, TN, CG, UD, BV) và 2 biến phụ thuộc (OP, MP) đều đạt độ tin cậy Cronbach's Alpha và giá trị hội tụ, giá trị phân biệt trong phân tích nhân tố khám phá EFA.
  • Thực trạng tại doanh nghiệp: Thống kê mô tả điểm trung bình đánh giá thực trạng từng thành tố của hạ tầng tri thức, quá trình quản trị tri thức và các chỉ tiêu kết quả vận hành, kết quả thị trường.
  • Kết quả hồi quy tuyến tính OLS:
    • Đối với mô hình đơn hướng: Xác định mức độ tác động và ý nghĩa thống kê của từng nhân tố thuộc CSHT và QT tới kết quả vận hành (OP) và kết quả thị trường (MP).
    • Đối với mô hình đa hướng: Kiểm định thành công tác động trực tiếp mang ý nghĩa thống kê của Năng lực cơ sở hạ tầng tri thức tới Quá trình quản trị tri thức, cũng như tác động của cả hai khối nhân tố tổng hợp này tới Kết quả hoạt động của doanh nghiệp.

Chương 4: Kết luận và khuyến nghị

Chương 4 thảo luận chuyên sâu các kết quả nghiên cứu trong sự so sánh, đối chiếu với các nghiên cứu tiền nhiệm trên thế giới và tại Việt Nam. Tác giả luận giải rõ vai trò then chốt của năng lực cơ sở hạ tầng tri thức (đặc biệt là yếu tố lãnh đạo định hướng tri thức) trong việc kích hoạt toàn bộ quá trình thu nhận, chuyển giao, ứng dụng và bảo vệ tri thức. Trên cơ sở thực chứng, chương này đưa ra các hệ thống giải pháp quản trị cụ thể cho doanh nghiệp và khuyến nghị chính sách vĩ mô cho các cơ quan nhà nước, đồng thời chỉ ra các hạn chế nghiên cứu của đề tài.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  1. Bổ sung và lượng hóa yếu tố "Lãnh đạo định hướng tri thức" vào Năng lực cơ sở hạ tầng tri thức: Luận án đã mở rộng mô hình nghiên cứu kinh điển của Gold và cộng sự (2001) và Mills và Smith (2011) bằng việc bổ sung nhân tố lãnh đạo định hướng tri thức theo tiếp cận của Wong và Aspinwall (2005) nhưng được đo lường hoàn toàn bằng phương pháp định lượng. Thang đo này tích hợp cả vai trò làm hình mẫu quản trị lẫn sự hỗ trợ cung cấp nguồn lực, ngân sách cho cơ sở hạ tầng tri thức.
  2. Phát triển chỉ báo mới cho thang đo công nghệ: Thông qua nghiên cứu định tính sơ bộ, tác giả đã bổ sung thêm chỉ báo quan trọng: "Công nghệ cho phép phân tích dữ liệu và hỗ trợ đưa ra quyết định" vào thang đo của Gold và cộng sự (2001), phản ánh kịp thời sự phát triển của công nghệ thông tin trong thời kỳ kinh tế số.
  3. Áp dụng thang đo đa hướng đánh giá kết quả hoạt động: Thay vì chỉ dùng thang đo kết quả vận hành đơn hướng như phần lớn các công trình trước đây, luận án tiếp cận kết quả hoạt động qua cả kết quả vận hành và kết quả thị trường (kế thừa Delaney và Huselid, 1996; Lu và cộng sự, 2015), phản ánh toàn diện cả chỉ tiêu nội bộ và năng lực cạnh tranh bên ngoài của doanh nghiệp tại Việt Nam.
  4. Kiểm định mối quan hệ trực tiếp giữa cơ sở hạ tầng tri thức và quá trình quản trị tri thức: Luận án chứng minh bằng thực chứng rằng cơ sở hạ tầng tri thức là bệ đỡ và tiền đề trực tiếp thúc đẩy quá trình quản trị tri thức triển khai hiệu quả trong tổ chức.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp kiến nghị

  • Xác định các trọng tâm quản trị: Luận án chỉ ra cụ thể mức độ tác động của từng nhân tố đơn hướng (văn hóa, cơ cấu, công nghệ, lãnh đạo, thu nhận, chuyển giao, ứng dụng, bảo vệ tri thức) đến kết quả vận hành và thị trường, giúp nhà quản trị nhận diện thứ tự ưu tiên đầu tư nguồn lực.
  • Hệ thống giải pháp cho doanh nghiệp:
    • Xây dựng văn hóa và cơ cấu tổ chức linh hoạt: Khuyến khích sự cộng tác, chia sẻ tri thức mở giữa các phòng ban, hạn chế sự cô lập thông tin.
    • Hiện đại hóa hạ tầng công nghệ: Ứng dụng công nghệ hỗ trợ phân tích dữ liệu chuyên sâu để phục vụ việc ra quyết định kinh doanh.
    • Nâng cao vai trò lãnh đạo định hướng tri thức: Lãnh đạo cần đóng vai trò dẫn dắt, truyền cảm hứng học tập và cam kết cấp ngân sách rõ ràng cho các chương trình phát triển tri thức.
    • Chuẩn hóa quy trình quản trị tri thức: Hoàn thiện đồng bộ quy trình từ khâu tiếp nhận tri thức bên ngoài, chuyển giao nội bộ, ứng dụng vào sản xuất kinh doanh và thiết lập cơ chế pháp lý, công nghệ để bảo vệ tri thức cốt lõi.
  • Khuyến nghị cho cơ quan quản lý nhà nước: Ban hành các chủ trương, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các nền tảng công nghệ số, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ để tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy kinh tế tri thức.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế về phương pháp chọn mẫu và thời gian thu thập: Luận án sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện và dữ liệu sơ cấp được thu thập theo phương pháp cắt ngang (cross-sectional) trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2021. Do đó, nghiên cứu chưa theo dõi được sự thay đổi của các biến số quản trị tri thức và kết quả hoạt động theo chuỗi thời gian dài hạn.
  • Hạn chế về nguồn cung cấp thông tin: Mỗi doanh nghiệp chỉ khảo sát 01 đại diện quản lý/lãnh đạo. Mặc dù đối tượng được chọn là người am hiểu về tổ chức, kết quả đánh giá vẫn mang tính chủ quan nhất định của cá nhân người trả lời.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo:
    • Mở rộng khảo sát đa đối tượng trong cùng một doanh nghiệp (kết hợp cả cấp quản lý và nhân viên trực tiếp) để tăng tính khách quan của dữ liệu.
    • Thực hiện các nghiên cứu theo chuỗi thời gian dọc (longitudinal study) nhằm quan sát sự tác động dài hạn của quản trị tri thức đến sự tăng trưởng bền vững của doanh nghiệp.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho nhiều đối tượng:

  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Quản trị nhân lực, Quản trị kinh doanh: Cung cấp khung lý luận chặt chẽ tích hợp hai lý thuyết RBV và KBV; hệ thống hóa thang đo quản trị tri thức mở rộng có kiểm định độ tin cậy và mô hình hồi quy đa hướng.
  • Nhà quản trị và lãnh đạo doanh nghiệp: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm cụ thể tại thị trường Việt Nam về cách thức xây dựng cơ sở hạ tầng tri thức và tổ chức quy trình quản trị tri thức nhằm trực tiếp cải thiện chỉ số tài chính, vận hành và mở rộng thị phần.
  • Các nhà hoạch định chính sách kinh tế và phát triển doanh nghiệp: Cung cấp cơ sở thực tiễn để xây dựng các chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Yếu tố "Lãnh đạo định hướng tri thức" được luận án bổ sung vào mô hình nghiên cứu có ý nghĩa gì khác biệt so với các nghiên cứu trước đây?

Nhiều nghiên cứu trước đây (như mô hình kinh điển của Gold và cộng sự, 2001) chỉ xem xét 3 yếu tố hạ tầng là văn hóa, cơ cấu tổ chức và công nghệ. Các công trình có đề cập đến lãnh đạo (như Wong và Aspinwall, 2005) chủ yếu tiếp cận theo phương pháp định tính hoặc chỉ xem xét vai trò hỗ trợ chung chung. Luận án đã định lượng hóa yếu tố này trong mô hình hạ tầng tri thức, kết hợp cả vai trò làm hình mẫu quản trị lẫn việc cam kết cung cấp ngân sách, nguồn lực cho các hoạt động quản trị tri thức trong doanh nghiệp.

2. Luận án đo lường "Kết quả hoạt động của doanh nghiệp" dựa trên những khía cạnh nào?

Luận án sử dụng thang đo đa hướng kế thừa từ Delaney và Huselid (1996) và Lu và cộng sự (2015), gồm hai khía cạnh:

  • Kết quả vận hành (OP): Đánh giá qua các chỉ tiêu tài chính và nội bộ như ROA, ROS, lợi nhuận, sự gia tăng tổng tài sản và tinh thần làm việc của nhân viên.
  • Kết quả thị trường (MP): Đánh giá qua các chỉ tiêu thị trường như tổng doanh số, tăng trưởng doanh số, thị phần, vị thế cạnh tranh và kết quả hoạt động tổng thể.

3. Quy mô mẫu và phạm vi khảo sát thực nghiệm của luận án được thực hiện như thế nào?

Luận án khảo sát dữ liệu sơ cấp từ ngày 01/05/2021 đến 31/08/2021, thu về 482 bảng hỏi hợp lệ từ các nhà lãnh đạo/quản lý tại 482 doanh nghiệp thuộc 31 tỉnh/thành phố trên cả 3 miền Bắc, Trung, Nam của Việt Nam. Mẫu bao quát 5 ngành kinh tế chính (sản xuất chế tạo, thương mại, dịch vụ, công nghệ thông tin, xây dựng), đại diện cho 79,59% cơ cấu kinh tế Việt Nam theo số liệu năm 2022 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

4. Bốn giai đoạn của "Quá trình quản trị tri thức" trong mô hình nghiên cứu bao gồm những hoạt động nào?

Bốn giai đoạn gồm có:

  • Thu nhận tri thức (TN): Tìm kiếm, thu thập và tích lũy tri thức từ môi trường bên trong và bên ngoài.
  • Chuyển giao tri thức (CG): Chia sẻ, phân phối và lan tỏa tri thức giữa các cá nhân và bộ phận thông qua đối thoại và tương tác.
  • Ứng dụng tri thức (UD): Sử dụng tri thức vào giải quyết vấn đề thực tế, tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.
  • Bảo vệ tri thức (BV): Bảo đảm an toàn cho tài sản tri thức thông qua quy định pháp lý, bằng sáng chế và hệ thống bảo mật công nghệ.

5. Hai lý thuyết nền tảng chính được luận án sử dụng để giải thích các mối quan hệ là gì?

Luận án sử dụng Quan điểm dựa trên nguồn lực (Resource-Based View - RBV) của Wernerfelt (1984) và Barney (1991) để luận giải cơ sở hạ tầng tri thức như một nguồn lực và năng lực tổ chức độc đáo tạo lợi thế cạnh tranh; kết hợp với Quan điểm dựa trên tri thức (Knowledge-Based View - KBV) của Grant (1996b) để giải thích cơ chế tích hợp và chuyển hóa tri thức thành kết quả hoạt động doanh nghiệp.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàng Văn Nam đã hoàn thành việc xây dựng và kiểm định mô hình tích hợp về tác động của quản trị tri thức đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính sơ bộ và định lượng chính thức trên mẫu 482 doanh nghiệp tại 31 tỉnh/thành phố, công trình đã khẳng định vai trò then chốt của năng lực cơ sở hạ tầng tri thức (với sự đóng góp của nhân tố lãnh đạo định hướng tri thức) và quá trình quản trị tri thức trong việc nâng cao kết quả vận hành lẫn kết quả thị trường. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học tin cậy giúp các nhà quản lý hoạch định chính sách phát triển nguồn nhân lực và tối ưu hóa tài sản tri thức trong doanh nghiệp.