CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA MARKETING XANH ĐẾN SỰ YÊU THÍCH THƯƠNG HIỆU VÀ HÀNH VI SỬ DỤNG DỊCH VỤ CỦA KHÁCH HÀNG 1. Tổng quan về marketing xanh 1. Khái niệm về marketing xanh Marketing xanh là thuật ngữ được đề cập đến rất nhiều trong hai thập kỷ qua, tốc độ “phủ sóng” của nó khiến nhiều người phải kinh ngạc. Qua nhiều năm, khái niệm marketing xanh chưa bao giờ được định nghĩa một cách chính xác (Kangis, 1992).
Theo như Jain & Kaur (2004), marketing xanh là một khái niệm rộng, bao gồm các hoạt động liên quan tới việc phát triển, thúc đẩy và duy trì hành vi, thái độ của người tiêu dùng với môi trường tự nhiên. Polonsky (1994) lại cho rằng marketing xanh là sự kết hợp một loạt các hoạt động bao gồm thay đổi sản phẩm, thay đổi quá trình sản xuất, thay đổi bao bì, cũng như thay đổi quảng cáo nhằm tạo ra và thúc đẩy bất cứ trao đổi nào nhằm thỏa mãn nhu cầu và mong muốn của người tiêu dùng trên cơ sở hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến môi trường. Trong khi đó, Peattie and Charter (1999) bao quát hơn và coi nó như “quy trình quản lý toàn diện chịu trách nhiệm xác định, dự đoán và đáp ứng các yêu cầu của khách hàng và xã hội một cách có lợi nhuận và bền vững”. Theo Hiệp hội Marketing Hoa Kỳ (AMA), “marketing xanh” hay “tiếp thị xanh” là những hoạt động marketing cho sản phẩm hoặc dịch vụ dựa trên các yếu tố hoặc nhận thức thân thiện với môi trường.
Chính vì vậy mà marketing xanh gắn liền với những hoạt động tiếp thị có lợi cho môi trường. Ví dụ trong sản xuất, áp dụng quy trình sản xuất giảm thiểu tối đa tác động đến môi trường như tái sử dụng lại nước, xây dựng hệ thống xử lý nước thải, sử dụng nguồn năng lượng tái tạo, giảm lượng khí CO2 thải ra môi trường. Về sản phẩm sẽ được thiết kế thân thiện với môi trường, hạn chế sử dụng quá nhiều bao bì hoặc các chất liệu bao bì khó phân hủy, tránh sử dụng vật liệu độc hại, sử dụng vật liệu tái tạo trong sản phẩm và vòng đời của sản phẩm dài, có thể sử dụng trong một khoảng thời gian lâu hoặc tái sử dụng. 10 Trong lĩnh vực ngân hàng, Evangelinos cùng cộng sự (2009) cho rằng tiếp thị xanh đề cập đến việc phát triển các sản phẩm tài chính 'xanh' mới, chẳng hạn như các khoản vay tài trợ cho công nghệ sạch hơn và các chiến lược môi trường như chương trình quản lý chất thải và hiệu quả năng lượng, giúp cải thiện danh tiếng và hiệu quả hoạt động môi trường của ngân hàng.
Theo Shamsudoddha (2004), marketing xanh bao gồm tất cả các hoạt động được thiết kế để tạo điều kiện cho bất kỳ nhu cầu trao đổi nào của con người, nhưng ít gây ra tác động bất lợi nhất đối với môi trường tự nhiên. Marketing xanh trong lĩnh vực ngân hàng được hiểu là chiến lược tiếp thị tập trung vào việc tạo ra các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng bền vững và có tác động tích cực đến môi trường và xã hội: dự án công nghệ sạch, dự án sử dụng nguồn năng lượng tái tạo, hoặc chương trình quản lý chất thải để cải thiện môi trường. Tóm lại, marketing xanh không phải là một hình thức marketing hoàn toàn riêng biệt mà vẫn có một số điểm trùng lặp với các dạng marketing khác. Đây sẽ là một xu hướng quan trọng trong lĩnh vực ngân hàng, mang lại nhiều lợi ích cho cả ngân hàng và cộng đồng.
Các ngân hàng cần tích cực áp dụng marketing xanh một cách hiệu quả để nâng cao hình ảnh thương hiệu, thu hút khách hàng và góp phần bảo vệ môi trường. Các thành phần của marketing xanh Dựa theo nghiên cứu của Lymperopoulos và cộng sự (2012) và xác nhận rằng, marketing xanh trong ngân hàng là một khái niệm tiềm ẩn, phức tạp, gồm 3 nội dung: Trách nhiệm xã hội xanh, quy trình nội bộ xanh và phát triển sản phẩm xanh: Trách nhiệm xã hội xanh Trong lĩnh vực ngân hàng cả Donaldson & Dunfee (2002) và Scholtens (2009) đều nhấn mạnh đến vai trò của trách nhiệm xã hội xanh. Theo đó, trách nhiệm xã hội xanh liên quan đến chất lượng cuộc sống, quan tâm đến đạo đức về nhóm thiểu số và vấn đề môi trường hoặc cung cấp các tài khoản tiết kiệm cho công chúng, hứa hẹn rằng các khoản tiền tiết kiệm sẽ được sử dụng để tài trợ cho các dự án về môi trường. Do đó yếu tố trách nhiệm xã hội xanh được xem như là một thành phần của marketing xanh trong lĩnh vực ngân hàng.
11 Trách nhiệm xã hội là mối quan tâm thông minh và khách quan về hạnh phúc của xã hội nhằm hạn chế những hành vi của cá nhân và tổ chức khỏi những hành động tàn phá môi trường, xã hội (Sharmila, 2012). Trách nhiệm xã hội xanh đặc biệt được nhấn mạnh trong lĩnh vực ngân hàng (Scholtens, 2009) như cung cấp các tài khoản tiết kiệm cho công chúng, hứa hẹn tiền tiết kiệm sẽ được sử dụng để tài trợ cho các dự án thân thiện với môi trường. Thông qua 4 nhóm chỉ tiêu Trách nhiệm xã hội xanh của ngân hàng gồm: (i) Quy tẩc đạo đức, báo cáo phát triển bền vững, (ii) Quản lý môi trường, (iii) Sản phẩm tài chính có trách nhiệm, (iv) Hành vi xã hội. Scholtens (2009) kết luận rằng, một ngân hàng cần cam kết đến hành vi trách nhiệm xã hội.
Để biết được làm thế nào một ngân hàng thực sự quan tâm vấn đề môi trường, ta có thể căn cứ vào chính sách môi trường và cách quản lý của ngân hàng. Minh bạch về hoạt động môi trường cho phép chúng ta đánh giá một ngân hàng hoạt động trong lĩnh vực này như thế nào Phát triển sản phẩm xanh Singh (2010) nói về các điều khoản và khái niệm của marketing xanh, sự cần thiết phải làm theo triết lý marketing xanh, trong đó nhấn mạnh về việc phát triển các sản phẩm xanh. Phát triển sản phẩm xanh là việc tạo nên sản phẩm thân thiện môi trường. Bằng cách hiểu rộng và sâu hơn về chữ xanh, người ta sẽ khuyến khích nền kinh tế nên theo đuổi việc phát triển các sản phẩm xanh.
Phát triển sản phẩm xanh sẽ dẫn đầu xu hướng xanh trên thị trường. Các ngân hàng cần nhận ra trách nhiệm của mình để ngăn ngừa hoặc hạn chế thiệt hại xã hội và môi trường có thể đã được gây ra bởi các hoạt động tài trợ của họ (Sharmila, 2012). Quy trình nội bộ xanh Singh (2010) tìm hiểu một số các nghiên cứu và nhấn mạnh rằng marketing xanh liên quan đến quá trình bán sản phẩm dịch vụ dựa trên cơ sở mang lại lợi ích môi trường. Một sản phẩm dịch vụ đó có thể là thân thiện môi trường hoặc được sản xuẩt, đóng gói một 12 cách thân thiện với môi trường.
Như vậy, marketing xanh kết hợp một loạt các hoạt động bao gồm cả sửa đổi sản phẩm, thay đổi quy trình sản xuất, thay đổi bao bì, cũng như thay đổi quảng cáo. Ưu điểm của marketing xanh trong ngân hàng "Marketing xanh trong ngân hàng" là một chiến lược tiếp thị tập trung vào việc thực hiện các hoạt động kinh doanh và tiếp thị có tính bền vững, hướng đến sự phát triển kinh tế và môi trường cân bằng. Đây là một hướng đi đáng chú ý trong ngành ngân hàng, và có nhiều ưu điểm quan trọng: ❖ Với khách hàng: Tăng cường lòng tin và hỗ trợ từ phía khách hàng: Marketing xanh giúp ngân hàng tạo dựng hình ảnh là một tổ chức có trách nhiệm xã hội và quan tâm đến môi trường. Điều này tạo niềm tin và tăng sự ủng hộ từ phía khách hàng, đặc biệt là những người quan tâm đến các vấn đề môi trường và bền vững.
Cung cấp sản phẩm và dịch vụ tương thích với giá trị cá nhân: Marketing xanh cho phép ngân hàng phát triển các sản phẩm và dịch vụ tài chính có tính bền vững. Khi đó khách hàng có thể lựa chọn những sản phẩm phù hợp với giá trị và mục tiêu cá nhân của họ, như đầu tư xanh, tài khoản ngân hàng không carbon, hay hỗ trợ cho các dự án phát triển bền vững. ❖ Với ngân hàng: Tiết kiệm chi phí: Marketing xanh giúp ngân hàng tiết kiệm chi phí năng lượng, tài nguyên và giảm thiểu rác thải; góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi nhuận của ngân hàng. Điển hình như VietinBank áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng như sử dụng hệ thống đèn LED, lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời.
Tạo lợi thế cạnh tranh: giúp ngân hàng tạo ra lợi thế cạnh tranh bằng cách phục vụ một phân khúc khách hàng ngày càng quan tâm đến các vấn đề môi trường và xã hội; cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tài chính bền vững, ngân hàng có thể thu hút và giữ chân khách hàng có nhận thức về môi trường. Theo Mordor Intelligence (2023), thị trường 13 marketing xanh toàn cầu dự kiến đạt 26,8 tỷ USD vào năm 2028, với tốc độ tăng trưởng trung bình kép hàng năm (CAGR) là 10,4%. Tăng cường hình ảnh và danh tiếng: giúp ngân hàng xây dựng hình ảnh và danh tiếng tích cực trong cộng đồng và trên thị trường như là một đối tác đáng tin cậy và có trách nhiệm xã hội. Như là Vietcombank ra mắt thẻ ATM Eco được làm từ vật liệu thân thiện với môi trường, góp phần giảm thiểu rác thải nhựa.
Ngân hàng TPCM Phát triển TP Hồ Chí Minh (HDBank) hợp tác với tổ chức phi lợi nhuận CHANGE cùng triển khai chương trình “HDBank – Vì một môi trường xanh” khuyến khích khách hàng sử dụng dịch vụ điện tử để hạn chế dùng giấy tờ, xây dựng hình ảnh là một ngân hàng có trách nhiệm xã hội, từ đó thu hút được ủng hộ của đông đảo khách hàng. ❖ Với nền kinh tế: Thúc đẩy phát triển bền vững: ngân hàng có thể hỗ trợ các dự án và hoạt động kinh doanh có tác động tích cực đến môi trường và xã hội, như tài trợ cho các dự án năng lượng tái tạo, xây dựng hạ tầng xanh, hoặc tài trợ cho các doanh nghiệp xã hội. Theo Liên hợp Quốc (2023), phát triển kinh tế bền vững là chìa khóa để giải quyết các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và suy thoái tài nguyên. Tạo ra giá trị tài chính và xã hội: Marketing xanh giúp tạo ra giá trị tài chính và xã hội bằng cách khuyến khích ngân hàng đầu tư vào các dự án và hoạt động có tác động tích cực.
Điều này có thể thúc đẩy sự phát triển bền vững, tạo ra việc làm, và góp phần vào sự ổn định và phát triển của nền kinh tế.