chương 1 Nghị định 97/2008/NĐ – CP, điều 3 – khoản 14 định nghĩa về mạng xã hội như sau: “Dịch vụ mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãi, người sử dụng khả năng, tương tác chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trường Internet, bao gồm dịch vụ tạo nhật ký (blog), diễn đàn (forum), trò chuyện trực tuyến (chat) và các hình thức tương tự khác” [22] Tổng hợp, xâu chuỗi lại các cách hiểu trên về mạng xã hội, có thể đưa ra một định nghĩ chung về mạng xã hội như sau: Mạng xã hội là một xã hội ảo với hai thành tố chính tạo nên đó là các thành viên và liên kết giữa các thành viên đó. Mạng xã hội là dịch vụ Internet cho phép kết nối các thành viên cùng sở thích không phân biệt không gian và thời gian qua những tính năng như kết bạn, chat, email, phim ảnh…nhằm đáp ứng nhu cầu của cộng đồng mạng và mang những giá trị xã hội nhất định. Với những tính năng của mình, mạng xã hội đã đổi mới hoàn toàn cách cư dân mạng liên kết với nhau và trở thành một phần tất yếu của mỗi ngày cho hàng trăm triệu thành viên khắp thế giới. Các dịch vụ này có nhiều phương cách để các thành viên tìm kiếm bạn bè, đối tác: dựa theo group (ví dụ như tên trường hoặc 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tên thành phố), dựa trên thông tin cá nhân (như địa chỉ e-mail hoặc screen name), hoặc dựa trên sở thích cá nhân (như thể thao, phim ảnh, sách báo, hoặc ca nhạc), lĩnh vực quan tâm: kinh doanh, mua bán.2 Truyền thông xã hội Truyền thông xã hội (Social Media) là một thuật ngữ để chỉ một cách thức truyền thông kiểu mới, trên nền tảng là các dịch vụ trực tuyến, với mục đích tập trung các thông tin có giá trị của những người tham gia.
Những thể hiện của Social Media có thể là dưới hình thức của các mạng giao lưu chia sẻ thông tin cá nhân (MySpace, Facebook, Yahoo 360) hay các mạng chia sẻ những tài nguyên cụ thể (tài liệu – Scribd, ảnh – Flickr, video – YouTube) Truyền thông xã hội ra đời với mục đích dân chủ hoá, xã hội hoá thông tin, tăng cường sự tương tác giữa người đăng tải và người tiếp nhận thông tin. Cho phép các cá nhân, các nhóm, các cộng đồng cùng chia sẽ, cùng sáng tạo, cùng trao đổi và cùng chỉnh sữa các nội dung thông tin được đăng tải bởi người dùng (user-generated contents). Mỗi người sử dụng sẽ vừa là người viết, người nói, người nghe và người đọc. Truyền thông xã hội được phát triển chủ yếu trên nền tảng web và gần đây là trên các thiết bị di động thông minh.
Với cách hiểu là công cụ trao đổi, chia sẽ thông tin giữa một nhóm người thì thực tế chúng đã ra đời từ rất lâu từ cuối những năm 70 và đầu những năm 80 của thế kỷ trước. Đánh dấu bởi sự xuất hiện của mạng forum đầu tiên (usenet) và nền tảng xuất bản blog đầu tiên (weblog). Truyền thông mạng xã hội bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của mình vào đầu những năm 2000, với sự ra đời của các mạng xã hội đầu tiên (khác xa những gì bạn thấy hiện nay). Truyền thông xã hội vẫn đang phát triển liên tục và ngày càng phong phú, phức tạp hơn.3 Báo chí Báo chí là hiện tượng xã hội phổ biến, phát triển từng ngày và tác động, chi phối đến mọi lĩnh vực đời sống xã hội.
“Báo chí là thiết chế xã hội đặc thù, là tiểu hệ thống gồm các loại hình đa dạng, phong phú (báo, tạp chí, đài phát 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thanh, truyền hình, các hãng thông tấn và dịch vụ thông tin…). Báo chí gồm chỉnh thể các hình thức hoạt động đồng bộ tạo nên hiệu quả của sự vận hành. Đó là hoạt động chính sách thông tin; quan hệ với các tổ chức xã hội; nghiên cứu khoa học, đào tạo; là hoạt động thu thập và xử lý thông tin, sáng tạo tác phẩm đơn lẻ và sản phẩm hoàn chỉnh” [9,tr.24] Cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, các loại hình báo chí lần lượt ra đời nhằm phục vụ tốt nhất nhu cầu thông tin của công chúng, từ báo in, phát thanh đến truyền hình và gần đây nhất là sự ra đời, phát triển mạnh mẽ của báo mạng điện tử.2 Tác động Theo từ điển Tiếng Việt [41], “tác động” là làm cho một đối tượng nào đó có những biến đổi nhất định. Trong phạm vi của luận văn này, tác động của mạng xã hội sẽ gây những biến đổi đối với giới trẻ.
Đó cũng là nội dung mà tôi sẽ khảo sát, nghiên cứu trong chương 2.3 Giới trẻ Thuật ngữ “giới trẻ” được dùng trong luận văn này được định nghĩa bởi hai yếu tố sau: Thứ nhất, đây là những người có độ tuổi từ 15 – 25 (độ tuổi có rất nhiều biến động về tâm lý và sinh lý, là khoảng thời gian tạo dựng những nền tảng quan trọng cho sự trưởng thành); Thứ hai, đây là những người mang trong mình những đặc điểm: trẻ, có tri thức và năng lực sáng tạo, dễ tiếp thu cái mới, nhạy cảm đến vấn đề chính trị xã hội. Theo tác giả nhận định thì đây là nhóm công chúng trẻ lớn lên hoặc ra đời và lớn lên cùng sự du nhập và phát triển của mạng xã hội tại Việt Nam. Nhóm công chúng này dù trực tiếp hay gián tiếp đều bị ảnh hưởng từ sự phát triển của mạng xã hội nói riêng và các công nghệ số nói chung.2 Truyền thông xã hội và công chúng của truyền thông xã hội 1.1 Sự hình thành, phát triển của mạng xã hội và truyền thông xã hội Theo các nhà nghiên cứu, mặc dù mới ra mắt gần đây khi đã hội tụ đầy đủ các điều kiện nền tảng cơ sở nhưng thực chất “tổ tiên” của mạng xã hội đã 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xuất hiện từ khá lâu. Khởi điểm cho thời đại kết nối không giới hạn như ngày nay diễn ra từ những năm 70 của thế kỉ trước.
Năm 1971, thư điện tử đầu tiên được gửi đi giữa hai chiếc máy tính nằm cạnh nhau với thông điệp ngắn gọn gồm dãy ký tự hàng đầu từ phía trái trên bàn phím chuẩn hiện nay “QWERTYUIOP”. Tiếp đến, cùng năm 1978 diễn ra 2 sự kiện quan trọng. Hệ thống trao đổi thông tin dữ liệu BBS điện thoại đường dài hoạt động. Ngoài ra, những trình duyệt sơ khai thời kì đầu cũng bắt đầu “lây lan” khắp nơi thông qua USENET, một trong số những nền tảng BBS đầu tiên.
Tuy nhiên cũng phải đến 20 năm sau, trên Internet mới hình thành những mạng xã hội đầu tiên. Mở đầu cho kỷ nguyên mạng xã hội là vào năm 1995 với sự ra đời của trang Classmate. Tại thời điểm năm 1995 mạng xã hội này đã có tới 50 triệu người dung. Đây là một con số kỉ lục khi mà trong thời kì đó Internet vẫn còn rất sơ khai.
Hai năm sau là sự ra đời của 2 trang Care2.com và Opendiary.com nhằm đối trọng với Classmate. Nhưng tới năm 1999 mới đánh dấu sự bùng nổ về mạng xã hội với 5 trang mạng xã hội được ra đời: Xanga.com và Vampirefreaks. Năm 2002, trang mạng xã hội nổi tiếng Friendster xuất hiện. Đây được coi là tên tuổi tiên phong hỗ trợ kết nối và chia sẻ trực tuyến giữa những người thân sống ở đời thực.
Friendster hoạt động dựa vào chính người dùng và có tới 3 triệu người tham gia sau 3 tháng đầu ra mắt. Trung bình cứ 126 người dùng Internet có một người có mặt ở đây. Tuy nhiên, chỉ sau một năm - năm 2004, MySpace ra đời với các tính năng như phim ảnh (embedded video) và nhanh chóng thu hút hàng chục ngàn thành viên mới mỗi ngày, các thành viên cũ của Friendster cũng lũ lượt chuyển qua MySpace và trong vòng một năm, MySpace trở thành mạng xã hội đầu tiên có nhiều lượt xem hơn cả Google và được tập đoàn News Corporation mua lại với giá 580 triệu USD. Phiên bản đầu tiên của MySpace chỉ được thiết kế trong vòng đúng 10 ngày.
20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tiếp ngay sau đó, là sự ra mắt của các mạng xã hội khác như Tribe.net, LinkEdin, Classmate.com, Jaiku, NetLog… Vào tháng 2 năm 2004, sự ra đời của Facebook đánh dấu bước ngoặt mới cho hệ thống mạng xã hội trực tuyến với nền tảng lập trình "Facebook Platform" cho phép thành viên tạo ra những công cụ (apps) mới cho cá nhân mình cũng như các thành viên khác dùng. Facebook Platform nhanh chóng gặt hái được thành công vược bậc, mang lại hàng trăm tính năng mới cho Facebook và đóng góp không nhỏ cho con số trung bình 19 phút mà các thành viên bỏ ra trên trang này mỗi ngày. Hai năm sau, “tiểu” blog Twitter cũng kịp thời ra đời, ghi dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển của mạng xã hội. Được xem như cách thức đơn giản nhất để người dùng có thể dễ dàng chia sẻ trạng thái của mình với bạn bè và những ai quan tâm.
Kỷ lục của Twitter đạt được khi trận bóng đá giữa Nhật Bản và Đan Mạch tại vòng chung kết World Cup 2010, đã có trung bình 3282 tweet được đăng tải trong 1 giây. Twitter xuất hiện vào tháng 3-2006 trong một dự án nghiên cứu và phát triển của trang web tìm kiếm Odeo, công ty có trụ sở tại San Francisco. Tháng 2-2009, Twitter được xếp là mạng xã hội lớn thứ ba thế giới, sau Facebook và MySpace, với số thành viên lên đến 6 triệu và số người truy cập hằng tháng tới 55 triệu. Tại thời điểm năm 2008, mỗi giây người dùng Twitter đăng lên 3.
Đây cũng là năm Facebook vượt mặt MySpace để trở thành mạng xã hội số một thế giới. Cả hai đều trở nên phổ biến hơn hẳn vượt mặt người tiền nhiệm Friendster. Thống kê cho thấy, hiện nay Facebook có tốc độ phát triển chóng mặt, với số lượng người dùng đông nhất, vào khoảng 600 triệu, trong khi cả Friendster và Myspace đều có dấu hiệu chững lại. Twitter đang yếu thế trước Facebook, nhưng cũng đã đã vượt qua Friendster từ lâu và vẫn đang tiếp tục chinh phục Myspace.
Tới thời điểm hiện tại các trang web xã hội vẫn tiếp tục tăng. Đã có hàng trăm các mạng xã hội khác nhau như Facebook, Cramster, Internship Ratings, 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Twitter, Remember the Milk, Gradefun…Tuy nhiên người dùng hầu như chỉ sử dụng các trang nổi tiếng như Facebook, Youtube, Twitter, Myspace. Ở Việt Nam, Mạng xã hội được đề cập nhiều và trở thành một trào lưu thực sự là khi Yahoo! Đóng cửa dịch vụ blog 360 vào tháng 7-2009.