Kiều Hối, Phát Triển Tài Chính Và Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Các Quốc Gia Đang Phát Triển

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận văn kiều hối phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia đang phát triển, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Liên Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.Hcm
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Kiều Hối Đến Phát Triển Tài Chính Và Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Các Quốc Gia Đang Phát Triển
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TÓM TẮT
• 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA KIỀU HỐI
• 2.1. Các dòng kiều hối
• 2.2. Các kênh chuyển tiền của kiều hối
• 2.3. Khuynh hướng kiều hối trên thế giới
• 3. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mẫu dữ liệu nghiên cứu
• 4.2. Mô hình nghiên cứu
• 4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Thống kê mô tả
• 5.2. Ma trận tương quan và nhân tử phóng đại phương sai
• 5.3. Kết quả nghiên cứu chính
• 5.4. Kiểm định biến công cụ và tính nội sinh của biến
• 5.4.1. Kiểm định biến công cụ
• 5.4.2. Kiểm định tính nội sinh của biến
• 5.5. Thảo luận kết quả hồi quy đối với trường hợp Việt Nam
• 6. KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 6.1. Kết luận
• 6.2. Gợi ý chính sách ở Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động của Kiều Hối đến Quốc Gia Phát Triển

Những năm gần đây, dòng kiều hối đổ về các quốc gia đang phát triển ngày càng tăng, trở thành nguồn vốn quan trọng tác động mạnh mẽ đến cán cân vãng lai và hoạt động kinh tế. Nghiên cứu trước đây cho thấy kiều hối ảnh hưởng tích cực đến đầu tư, y tế, giáo dục. Tuy nhiên, nó cũng có thể gây áp lực tăng tỷ giá, giảm xuất khẩu, tạo tâm lý ỷ lại, làm giảm cung lao động. Vì vậy, nghiên cứu tác động thực nghiệm của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế là rất cần thiết. Luận văn này sử dụng phương pháp IV-GMM với dữ liệu bảng của 28 quốc gia đang phát triển giai đoạn 2000-2014. Kết quả cho thấy kiều hối tương quan âm với tăng trưởng kinh tế, trong khi phát triển tài chính thúc đẩy tăng trưởng. Nghiên cứu cũng chỉ ra mối quan hệ bổ sung giữa kiều hối và phát triển tài chính trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

1.1. Dòng vốn kiều hối Vai trò và Tầm quan trọng

Từ những năm 1990, bên cạnh viện trợ ODA, FDI và vốn tư nhân, kiều hối gia tăng cả về số tuyệt đối và tương đối so với GDP, trở thành một trong những dòng vốn tài chính lớn nhất chuyển đến các nước đang phát triển. Theo World Bank, lượng kiều hối gửi về dự tính tăng 6,3% và đạt 414 tỉ USD năm 2013. IMF định nghĩa kiều hối là thu nhập hộ gia đình từ nước ngoài, chuyển từ người di cư lao động thời vụ hoặc thường xuyên. Kiều hối bao gồm tiền mặt và phi tiền mặt chuyển qua kênh chính thức và phi chính thức. Nghiên cứu của Barajas et al. (2009) cho thấy năm 2007, 300 tỷ USD kiều hối đã được chuyển qua kênh chính thức.

1.2. Các Kênh Chuyển Tiền Kiều Hối Ưu điểm và Hạn chế

Dòng kiều hối trở thành nguồn cung ngoại tệ lớn, cải thiện cán cân vãng lai và tăng cường vốn đầu tư. Nó còn hỗ trợ giáo dục, chăm sóc sức khỏe. Do đó, kiều hối có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh tác động tích cực, cũng có quan điểm cho rằng kiều hối có tác động tiêu cực do bất cân xứng thông tin, người nhận có thể không sử dụng hiệu quả. Ngoài ra, kiều hối chủ yếu được chuyển giao cho tiêu dùng ngoài đầu tư, người nhận có thể xem xét các khoản tiền này như là một khoản thay thế cho thu nhập lao động và gia tăng các hoạt động giải trí của họ, điều đó gây ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất lao động và tăng trưởng. Nghiên cứu của Chami và cộng sự (2003) chỉ ra rằng kiều hối làm tăng thu nhập khả dụng và tiêu dùng, có tác dụng chống lại các cú sốc thu nhập do đó làm tăng phúc lợi hộ gia đình.

II. Thách Thức Kiều Hối Ảnh Hưởng Thế Nào Đến Tăng Trưởng

Một thách thức đặt ra là, nếu người nhận coi kiều hối như một khoản thay thế cho thu nhập lao động, họ có thể tăng cường hoạt động giải trí, ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất và tăng trưởng. Dòng kiều hối làm tăng cung ngoại tệ, gây áp lực tăng tỷ giá hối đoái, làm giảm khả năng cạnh tranh cho các nước phụ thuộc vào thương mại (Amuedo-Dorantes & Pozo, 2004; Chami, Fullenkamp, và Jahjah, 2003). Nghiên cứu của Nyamongo và Misati (2011); Aggarwal và cộng sự (2006) nguồn kiều hối chuyển qua các con đường chính thức tác động đến tăng trưởng của khu vực tài chính.

2.1. Tác Động Tiêu Cực của Kiều Hối Bất cân xứng thông tin

Những người ủng hộ tác động tiêu cực của kiều hối đối với tăng trưởng cho rằng, điều này xảy ra trong bối cảnh bất cân xứng thông tin giữa người nhận tiền và người chuyển tiền. Trong trường hợp này những người chuyển tiền thiếu kiểm soát trong việc sử dụng tiền của người nhận, do đó, người nhận có thể không sử dụng nguồn kiều hối cho các dự án đầu tư hoặc sử dụng nguồn tiền không hiệu quả như dự định ban đầu.

2.2. Kiều Hối Thay đổi mối tương quan giữa lao động và sản lượng

Nghiên cứu của Chami và cộng sự (2003) chỉ ra rằng kiều hối làm tăng thu nhập khả dụng và tiêu dùng, có tác dụng chống lại các cú sốc thu nhập do đó làm tăng phúc lợi hộ gia đình. Tuy nhiên, kiều hối lại làm thay đổi mối tương quan giữa lao động và sản lượng. Ví dụ trong thời kỳ suy thoái, sản lượng có khuynh hướng giảm và tiền công có khuynh hướng giảm. Trong điều kiện không có kiều hối sẽ thúc đẩy tăng cung lao động để bù đắp thu nhập suy giảm góp phần hãm sản lượng không giảm quá nhanh. Tuy nhiên, kiều hối đóng vai trò như bảo hiểm chống lại cú sốc thu nhập giảm, nó đồng thời khiến cung lao động không tăng như kỳ vọng.

III. Phương Pháp Đo Lường Ảnh Hưởng Kiều Hối Đến Tăng Trưởng

Nghiên cứu của Nyamongo và Misati (2011); Aggarwal và cộng sự (2006) nguồn kiều hối chuyển qua các con đường chính thức tác động đến tăng trưởng của khu vực tài chính. Điều này xảy ra khi những người nhận tiền mở tài khoản tại các ngân hàng thương mại. Bên cạnh đó, khi người nhận kiều hối truy cập vào các ngân hàng họ có thể biết thêm thông tin về các gói sản phẩm của ngân hàng như lãi suất cho vay, lãi suất tiền gửi và các chương trình khuyến mãi khác. Nếu tác động này của kiều hối đến lĩnh vực tài chính là có ý nghĩa thì sự phát triển tài chính được kỳ vọng cao hơn.

3.1. Phát triển tài chính Vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế

Như thể hiện trong các nghiên cứu trước đây, phát triển tài chính cũng liên quan đến đầu tư tư nhân và tăng trưởng kinh tế (Deodat (2011); Mundaca (2009); Misati & Nyamongo (2010, 2011)). Ngoài ra còn có bằng chứng trong các bài nghiên cứu khác cho thấy phát triển tài chính quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các lập luận lý thuyết đầu tiên về vai trò của phát triển tài chính được tìm thấy trong Bagehot (1873), Schumpeter (1911) và gần đây hơn Hicks (1969).

3.2. Tăng Trưởng Kinh Tế Các yếu tố tác động đến tăng trưởng kinh tế

Schumpeter (1911) cho thấy các dịch vụ được cung cấp bởi các trung gian tài chính quan trọng cho sự đổi mới và phát triển. Schumpeter cũng cho thấy các tổ chức tài chính có thể thúc đẩy đổi mới và tăng trưởng bằng cách nhận biết và tài trợ vốn cho các khoản đầu tư hiệu quả. Phát triển tài chính thường được liên kết với thông tin sản xuất về các dự án đầu tư có thể có và phân bổ vốn, giám sát các công ty và có ảnh hưởng đến quản trị doanh nghiệp, kinh doanh, đa dạng hóa và quản lý rủi ro, huy động và sự hợp nhất các nguồn tiết kiệm, dễ dàng trao đổi hàng hóa - dịch vụ.

IV. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Kiều Hối Phát Triển Tài Chính ở VN

Theo số liệu thống kê của World Bank, lượng kiều hối chuyển về các quốc gia đang phát triển với số lượng lớn. Nguồn tài trợ này tăng nhanh và ổn định đôi khi vượt cả viện trợ phát triển chính thức (ODA) và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Căn cứ tầm quan trọng của kiều hối ở các quốc gia đang phát triển và kết quả tác động chưa rõ ràng của kiều hối và phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế thông qua các bằng chứng thực nghiệm cũng như trong lý thuyết nên tôi lựa chọn đề tài luận văn là “ Kiều hối, phát triển tài chính và tăng trƣởng kinh tế ở các quốc gia đang phát triển”.

4.1. Mục tiêu nghiên cứu Tìm bằng chứng thực nghiệm về tác động

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là tìm ra bằng chứng thực nghiệm về tác động của kiều hối, phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển trong giai đoạn 2000 – 2014. Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ trả lời cho ba câu hỏi nghiên cứu sau: Thứ nhất, ở các nước đang phát triển kiều hối có tác động đến tăng trưởng kinh tế hay không? Nếu có, tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế là cùng chiều hay ngược chiều? Thứ hai, phát triển tài chính tác động như thế nào đến tăng trưởng?

4.2. Phương pháp nghiên cứu Sử dụng phương pháp IV GMM

Để thực hiện nghiên cứu, luận văn sử dụng phương pháp IV - GMM kết hợp với dữ liệu bảng của 28 quốc gia đang phát triển trên thế giới trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến năm 2014. Cấu trúc của luận văn gồm những phần cơ bản như sau: Phần 1: Giới thiệu. Cụ thể trong phần này tôi trình bày mục tiêu nghiên cứu, các câu hỏi nghiên cứu trong bài luận văn.

V. Lý Thuyết Các Dòng Kiều Hối Chính và Kênh Chuyển Tiền

Theo định nghĩa của World Bank, kiều hối là luồng tiền chuyển giao một chiều từ người lao động di cư hoặc người định cư ở nước ngoài gửi về cho thân nhân ở quê nhà. World Bank phân kiều hối thành ba loại: kiều hối của người cư trú, tiền gửi từ lao động ở nước ngoài và tài sản thuyên chuyển của người di cư. Theo IMF, kiều hối của người cư trú là chuyển giao tư nhân từ lao động di cư được xem là cư dân của quốc gia nhập cư đến người nhận ở quê hương. Tài sản thuyên chuyển của người di cư là tài sản ròng của người di cư được chuyển từ một quốc gia đến một quốc gia khác tại thời điểm di cư.

5.1. Phân Loại Kiều Hối Theo World Bank và IMF

Kiều hối của người cư trú như định nghĩa của IMF trong The Balance of Payments Manual, 6th edition (IMF 2010a) là chuyển giao tư nhân từ các lao động di cư được xem là cư dân của quốc gia nhập cư đến người nhận ở quê hương. Nếu người di cư sống ở quốc gia nhập cư từ một năm trở lên thì được xem là người cư trú. Nếu người nhập cư sống ở quốc gia nhập cư dưới một năm, toàn bộ thu nhập của người này ở quốc gia nhập cư được xem là thu nhập của lao động ở nước ngoài.

5.2. Kênh Chuyển Tiền Kiều Hối Chính thức và Phi chính thức

Mỗi nước quy định khác nhau về kênh chuyển kiều hối nhưng nhìn chung thì gồm có hai kênh chuyển kiều hối là kênh chính thức và phi chính thức. Theo Nyamongo (2012) cho rằng kênh chính thức là kênh chuyển tiền được pháp luật thừa nhận liên quan đến sự chuyển khoản thông qua sử dụng hệ thống ngân hàng và các tổ chức chuyển tiền được cấp phép làm dịch vụ nhận và chi trả ngoại tệ hoặc tổ chức kinh tế làm đại lý cho các công ty chuyển tiền được phép.

VI. Khuynh Hướng Kiều Hối Thay Đổi Thế Nào Trên Thế Giới

Để tăng trưởng kinh tế cao thì vốn đầu tư là yếu tố vật chất có tính quyết định. Trong các nguồn lực thì kiều hối là kênh ngoại tệ mạnh cho đất nước mà không có một kênh thu hút nào có thể sánh nổi. Khác với những nguồn vốn trên, kiều hối có những ưu điểm vượt trội, là nguồn cung cấp ngoại tệ lớn, tăng nhanh liên tục và ổn định. Theo báo cáo của World Bank, nếu năm 2000 kiều hối chuyển về các nước đang phát triển là 79 tỷ USD thì đến năm 2013 dòng kiều hối đã tăng lên 414 tỷ USD đạt tốc độ tăng trưởng 18,3% so với năm 2012.

6.1. Ưu điểm vượt trội của kiều hối

Kiều hối có những ưu điểm vượt trội, là nguồn cung cấp ngoại tệ lớn, tăng nhanh liên tục và ổn định. Theo báo cáo của World Bank, nếu năm 2000 kiều hối chuyển về các nước đang phát triển là 79 tỷ USD thì đến năm 2013 dòng kiều hối đã tăng lên 414 tỷ USD đạt tốc độ tăng trưởng 18,3% so với năm 2012.

6.2. Thống kê sự thay đổi của dòng kiều hối qua các năm

Một điểm đáng lưu ý sau một thời gian dài tăng nhanh và ổn định thì năm 2009 lượng kiều hối chuyển về các nước đang phát triển chỉ còn 282 tỷ USD giảm 4,4% so với năm 2008 nguyên nhân chính là do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và di cư lao động ngày càng gia tăng, nguồn kiều hối chuyển về các quốc gia đang phát triển đã trở thành một trong những nguồn vốn ngoại tệ quan trọng, góp phần đáng kể vào cán cân vãng lai và hoạt động kinh tế của các nước này. Theo báo cáo của World Bank, lượng kiều hối gửi về các nước đang phát triển đạt khoảng 414 tỷ USD năm 2013, dự kiến tăng trưởng trung bình 9% mỗi năm và có thể đạt 540 tỷ USD vào năm 2016. Tuy nhiên, tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế vẫn còn nhiều tranh luận, với các nghiên cứu chỉ ra cả mặt tích cực như thúc đẩy đầu tư, giáo dục, y tế và mặt tiêu cực như làm tăng tỷ giá hối đoái, giảm cung lao động do tâm lý ỷ lại.

Luận văn tập trung nghiên cứu tác động của kiều hối và phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế ở 28 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 2000-2014. Mục tiêu chính là xác định mối quan hệ giữa kiều hối, phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế, đồng thời làm rõ vai trò bổ sung hay thay thế giữa kiều hối và phát triển tài chính trong thúc đẩy tăng trưởng. Nghiên cứu sử dụng phương pháp IV-GMM với dữ liệu bảng nhằm xử lý vấn đề nội sinh và cung cấp kết quả ước lượng vững chắc.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quốc gia thuộc các khu vực Nam Á, Đông Nam Á, Châu Phi, Trung Đông, Châu Mỹ Latinh và Đông Âu, đại diện cho nhóm các nước đang phát triển nhận lượng kiều hối lớn. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về vai trò của kiều hối và phát triển tài chính trong tăng trưởng kinh tế, từ đó đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp nhằm khai thác hiệu quả nguồn vốn này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên mô hình tăng trưởng kinh tế chuẩn của Barro (1989, 1991) và các nghiên cứu về kiều hối, phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế như của Nyamongo và cộng sự (2012), Giuliano và Ruiz-Arranz (2009). Các lý thuyết chính bao gồm:

• Lý thuyết tăng trưởng nội sinh: Nhấn mạnh vai trò của vốn con người, đầu tư và đổi mới công nghệ trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
• Lý thuyết về phát triển tài chính (Schumpeter, 1911; Hicks, 1969): Các tổ chức tài chính đóng vai trò trung gian quan trọng trong việc phân bổ vốn, giám sát doanh nghiệp và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
• Lý thuyết về kiều hối: Kiều hối được định nghĩa là dòng tiền chuyển từ người lao động di cư về quê hương, bao gồm tiền mặt và phi tiền mặt qua kênh chính thức và phi chính thức. Kiều hối có thể tác động tích cực thông qua việc tăng nguồn vốn đầu tư, cải thiện phúc lợi xã hội, nhưng cũng có thể gây ra các tác động tiêu cực như làm tăng tỷ giá hối đoái, giảm cung lao động.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: tỷ lệ kiều hối trên GDP (REMY), biến động kiều hối (REMV), phát triển tài chính đo bằng tỷ lệ mở rộng cung tiền M2 và tín dụng nội địa cho khu vực tư nhân (DC), cùng các biến kiểm soát như tỷ lệ đầu tư, lạm phát, tỷ lệ nhập học tiểu học, chi tiêu chính phủ và độ mở thương mại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp ước lượng Instrumental Variables - Generalized Method of Moments (IV-GMM) trên dữ liệu bảng gồm 28 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 2000-2014. Phương pháp này được lựa chọn nhằm xử lý vấn đề nội sinh do mối quan hệ nhân quả ngược giữa kiều hối và tăng trưởng kinh tế, đồng thời tận dụng ưu điểm của dữ liệu bảng trong việc kiểm soát các tác động không quan sát được theo thời gian và theo quốc gia.

Mẫu nghiên cứu gồm các quốc gia đa dạng về địa lý và kinh tế, được chọn theo nguyên tắc thuận tiện dựa trên tính đầy đủ của số liệu. Các biến số được thu thập chủ yếu từ nguồn World Bank, bao gồm tỷ lệ tăng trưởng GDP bình quân đầu người, tỷ lệ kiều hối trên GDP, biến động kiều hối, các chỉ số phát triển tài chính, cùng các biến kiểm soát kinh tế vĩ mô.

Phân tích dữ liệu được thực hiện qua các mô hình hồi quy mở rộng, bao gồm biến tương tác giữa kiều hối và phát triển tài chính nhằm làm rõ mối quan hệ bổ sung hay thay thế giữa hai yếu tố này trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các kiểm định về biến công cụ và tính nội sinh được tiến hành để đảm bảo tính vững chắc của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế: Kết quả hồi quy cho thấy kiều hối có tương quan âm với tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia đang phát triển trong mẫu nghiên cứu. Cụ thể, hệ số hồi quy của biến tỷ lệ kiều hối trên GDP là âm và có ý nghĩa thống kê, phản ánh tác động tiêu cực của kiều hối đến tăng trưởng. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho rằng kiều hối có thể làm giảm động lực lao động và gây áp lực lên tỷ giá hối đoái.

2. Vai trò của phát triển tài chính: Phát triển tài chính được đo bằng tỷ lệ mở rộng cung tiền M2 và tín dụng nội địa cho khu vực tư nhân có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng kinh tế. Hệ số hồi quy dương cho thấy sự phát triển của thị trường tài chính thúc đẩy đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

3. Mối quan hệ giữa kiều hối và phát triển tài chính: Biến tương tác giữa kiều hối và phát triển tài chính có hệ số dương và có ý nghĩa thống kê, cho thấy mối quan hệ bổ sung giữa hai yếu tố này trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Điều này ngụ ý rằng kiều hối sẽ phát huy hiệu quả hơn trong các quốc gia có thị trường tài chính phát triển sâu rộng.

4. Tác động của biến động kiều hối: Biến động của kiều hối (đo bằng độ lệch chuẩn tỷ lệ kiều hối trên GDP) có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế, với hệ số hồi quy âm và có ý nghĩa thống kê. Điều này cho thấy sự không ổn định của dòng kiều hối có thể làm giảm hiệu quả đầu tư và gây bất ổn kinh tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của tác động tiêu cực của kiều hối đến tăng trưởng có thể xuất phát từ việc kiều hối chủ yếu được sử dụng cho tiêu dùng thay vì đầu tư, làm giảm cung lao động do tâm lý ỷ lại, và gây áp lực tăng tỷ giá hối đoái, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh xuất khẩu. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Chami và cộng sự (2003) và Hassan và cộng sự (2012).

Mặt khác, phát triển tài chính đóng vai trò then chốt trong việc chuyển hóa nguồn kiều hối thành các khoản đầu tư hiệu quả, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Mối quan hệ bổ sung giữa kiều hối và phát triển tài chính cho thấy các quốc gia cần phát triển hệ thống tài chính để tận dụng tối đa nguồn vốn kiều hối.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hồi quy thể hiện tác động của từng biến, bảng hệ số hồi quy với các mức ý nghĩa thống kê, và biểu đồ thể hiện mức độ biến động của kiều hối so với các nguồn vốn khác như FDI và ODA.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển thị trường tài chính: Chính phủ và các cơ quan quản lý cần thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính, đặc biệt là mở rộng tín dụng cho khu vực tư nhân và nâng cao tính thanh khoản của thị trường tài chính nhằm tạo điều kiện cho việc chuyển hóa kiều hối thành các khoản đầu tư hiệu quả. Mục tiêu tăng tỷ lệ tín dụng nội địa trên GDP lên ít nhất 30% trong vòng 5 năm.

2. Khuyến khích sử dụng kênh chuyển tiền chính thức: Cần xây dựng các chính sách ưu đãi, giảm chi phí chuyển tiền và nâng cao nhận thức để người nhận kiều hối sử dụng các kênh chính thức, từ đó tăng tính minh bạch và hiệu quả của nguồn vốn kiều hối. Thời gian thực hiện trong 3 năm, phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức chuyển tiền.

3. Hỗ trợ đầu tư từ kiều hối vào các lĩnh vực sản xuất và công nghệ: Xây dựng các chương trình hỗ trợ, tư vấn và ưu đãi thuế cho các dự án đầu tư sử dụng nguồn vốn kiều hối nhằm tăng cường đóng góp của kiều hối vào phát triển kinh tế bền vững. Mục tiêu tăng tỷ trọng đầu tư từ kiều hối trong tổng đầu tư lên 15% trong 5 năm tới.

4. Ổn định kinh tế vĩ mô để giảm biến động kiều hối: Chính sách tiền tệ và tài khóa cần được điều hành linh hoạt nhằm duy trì lạm phát thấp và ổn định tỷ giá hối đoái, giảm thiểu biến động dòng kiều hối, từ đó tạo môi trường đầu tư thuận lợi. Thực hiện liên tục và đánh giá định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Giúp hiểu rõ vai trò của kiều hối và phát triển tài chính trong tăng trưởng kinh tế, từ đó xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm khai thác hiệu quả nguồn vốn kiều hối.

2. Các tổ chức tài chính và ngân hàng: Nắm bắt mối quan hệ giữa kiều hối và phát triển tài chính để thiết kế các sản phẩm, dịch vụ tài chính phù hợp, thu hút và sử dụng hiệu quả dòng kiều hối.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế phát triển: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực nghiệm để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tác động của kiều hối và phát triển tài chính đến tăng trưởng kinh tế.

4. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức phát triển quốc tế: Hỗ trợ xây dựng các chương trình phát triển kinh tế dựa trên nguồn kiều hối, đồng thời giám sát và đánh giá hiệu quả các chính sách liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Kiều hối có tác động tích cực hay tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế?
   Nghiên cứu cho thấy kiều hối có thể tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế nếu chủ yếu được sử dụng cho tiêu dùng và làm giảm cung lao động. Tuy nhiên, trong các quốc gia có thị trường tài chính phát triển, kiều hối có thể thúc đẩy tăng trưởng thông qua đầu tư hiệu quả.

2. Phát triển tài chính ảnh hưởng thế nào đến tác động của kiều hối?
   Phát triển tài chính giúp chuyển hóa kiều hối thành các khoản đầu tư có hiệu quả, làm tăng tác động tích cực của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế. Mối quan hệ giữa hai yếu tố này là bổ sung.

3. Tại sao biến động kiều hối lại ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng?
   Biến động lớn làm giảm tính ổn định của nguồn vốn, gây khó khăn trong kế hoạch đầu tư và quản lý kinh tế vĩ mô, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng.

4. Làm thế nào để tăng cường sử dụng kênh chuyển tiền chính thức?
   Cần giảm chi phí chuyển tiền, đơn giản hóa thủ tục, nâng cao nhận thức người dân và xây dựng các chính sách ưu đãi để khuyến khích sử dụng kênh chính thức.

5. Kiều hối có thể thay thế nguồn vốn đầu tư trong nước không?
   Kiều hối không hoàn toàn thay thế mà bổ sung cho nguồn vốn đầu tư trong nước, đặc biệt trong các quốc gia có thị trường tài chính kém phát triển, giúp bù đắp thiếu hụt vốn.

Kết luận

• Kiều hối có tương quan âm với tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 2000-2014, phản ánh các tác động tiêu cực tiềm ẩn.
• Phát triển tài chính đóng vai trò thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và làm tăng hiệu quả sử dụng kiều hối.
• Mối quan hệ bổ sung giữa kiều hối và phát triển tài chính cho thấy cần phát triển hệ thống tài chính để tận dụng tối đa nguồn vốn kiều hối.
• Biến động kiều hối có tác động tiêu cực đến tăng trưởng, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự ổn định kinh tế vĩ mô.
• Các đề xuất chính sách tập trung vào phát triển tài chính, khuyến khích sử dụng kênh chuyển tiền chính thức, hỗ trợ đầu tư từ kiều hối và ổn định kinh tế vĩ mô nhằm thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Tiếp theo, các nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách nên triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi và đánh giá tác động của kiều hối và phát triển tài chính trong các giai đoạn tiếp theo để điều chỉnh chính sách phù hợp. Để khai thác hiệu quả nguồn vốn kiều hối, việc phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và cộng đồng người lao động di cư là rất cần thiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu cho xu hướng này Chami, R. và cộng sự (2003) đã sử dụng dữ liệu kiều hối tổng hợp cho mẫu gồm 83 quốc gia trong khoảng thời gian từ 1970 đến 1998. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu bảng, hồi quy tốc độ tăng trưởng GDP theo tỷ lệ đầu tư trên GDP, tỷ lệ lạm phát, biến giả vùng và tỷ lệ dòng tư bản thực trên GDP. Dữ liệu kiều hối nhóm tác giả sử dụng lấy từ lượng kiều hối chuyển về của những người cư trú.

Sau đó, nhóm tác giả thay biến tỷ lệ kiều hối của người cư trú trên GDP bằng tỷ lệ tăng trưởng của biến này như là một nhân tố hồi quy để phù hợp với bản chất năng động của chuyển giao tư nhân. Chami và cộng sự (2003) đã khám phá ra rằng, tỷ lệ đầu tư trên GDP và tỷ lệ dòng tư bản thực trên GDP có tương quan dương với tăng trưởng nhưng tỷ lệ kiều hối trên GDP hoặc là không có ý nghĩa thống kê hoặc có tác động tiêu cực đến sự tăng trưởng. Bước hồi quy tiếp theo bài nghiên cứu làm sáng tỏ nghi vấn liệu có mối quan hệ phi tuyến giữa kiều hối và tăng trưởng kinh tế bằng cách thêm biến bình phương của tỷ lệ kiều hối trên GDP nhưng kết quả hồi quy không có ý nghĩa thống kê. Tuy nhiên, khi biến tỷ lệ tăng trưởng kiều hối trên GDP được thêm vào để thay thế biến tỷ lệ kiều hối trên GDP thì có tác động tiêu cực và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng kinh tế.

Mối tương quan giữa kiều hối và thu nhập là nguyên nhân dẫn đến vấn đề nội sinh, nhóm tác giả đã sử dụng biến công cụ và tiến hành hồi quy hai bước (2SLS) với biến công cụ này để ước lượng mối quan hệ. Trong giai đoạn đầu, mỗi 16 tỷ lệ kiều hối trên GDP được ước lượng là một hàm của chênh lệch thu nhập và chênh lệch lãi suất thực của tiền gửi của mỗi quốc gia so với Mỹ. Trong giai đoạn thứ hai, hồi quy tăng trưởng GDP trên đầu người được ước lượng sử dụng giá trị phù hợp của tỷ lệ kiều hối trên GDP ở giai đoạn một. Theo phương pháp này, biến động tỷ lệ kiều hối trên GDP cũng cho thấy tác động tiêu cực đến tăng trưởng.

Để giải thích cho mối tương quan âm giữa kiều hối và tăng trưởng kinh tế, Chami và cộng sự (2003) chỉ ra rằng kiều hối làm thay đổi mối tương quan giữa lao động và sản lượng. Trong điều kiện không có kiều hối sẽ thúc đẩy tăng cung lao động để bù đắp thu nhập suy giảm. Tuy nhiên, kiều hối đóng vai trò như bảo hiểm chống lại cú sốc thu nhập giảm, nó đồng thời khiến cung lao động không tăng như kỳ vọng. Do đó chu kỳ kinh tế có thể diễn ra theo hướng tồi tệ hơn, tăng rủi ro về sản lượng lẫn thị trường lao động.

Kết quả của mô hình cho thấy, kiều hối có thể làm giảm động cơ làm việc ở các nước tiếp nhận, tạo ra sự phụ thuộc tài chính lâu dài và làm giảm tăng trưởng kinh tế.  Nghiên cứu của IMF (2005): Hai vấn đề những quốc gia đang phát triển đang phải đối mặt. Thực hiện tương tự hồi quy trong nghiên cứu của Chami, R. và cộng sự (2003), IMF (2005) đã thực hiện nghiên cứu bằng cách lấy mẫu 101 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn từ 1970 – 2003.

Tuy nhiên, dữ liệu kiều hối trong nghiên cứu của IMF (2005) khác với nghiên cứu của Chami, R. và cộng sự (2003), kiều hối trong bài nghiên cứu này bao gồm ba thành phần: kiều hối của người cư trú, thu nhập lao động ở nước ngoài và tài sản thuyên chuyển của người di cư. IMF sử dụng các biến sau để hồi quy: GDP thực bình quân đầu người, tỷ lệ kiều hối trên GDP, bộ biến kiểm soát bao gồm: log của thu nhập kỳ trước, giáo dục (đo lường bằng tỷ lệ tốt nghiệp cấp hai), log của 17 tuổi thọ, đầu tư, lạm phát, cán cân ngân sách, độ mở thương mại và phát triển tài chính. Bài nghiên cứu của IMF cũng gặp phải vấn đề nội sinh và cũng tìm cách xử lý vấn đề này bằng cách sử dụng biến công cụ.

Dựa theo Rajan và Subramanian (2005), nhóm nghiên cứu sử dụng hai biến công cụ để đo lường khoảng cách địa lý giữa quốc gia nhận kiều hối và quốc gia có số lượng người dân của quốc gia nhận kiều hối di cư đến lớn nhất, biến công cụ thứ hai là một biến giả đo lường xem quê hương của người di cư và nước chủ nhà có cùng ngôn ngữ chung không. Bởi vì các biến công cụ này không thay đổi theo thời gian, do đó ước lượng trung bình từ năm 1970-2003 có thể thực hiện. Kết quả nghiên cứu của IMF (2005) chỉ ra rằng kiều hối không có tác động đối với tăng trưởng GDP bình quân đầu người ít nhất là trong các quốc gia được nghiên cứu.  Nghiên cứu của Adam (2005): Kiều hối có làm giảm nghèo đói ở những nƣớc đang phát triển hay không? Adam (2005) thực hiện nghiên cứu mối quan hệ của kiều hối và di cư quốc tế với nghèo đói ở những nước đang phát triển.

Ông sử dụng mẫu nghiên cứu gồm 71 nước đang phát triển trên thế giới từ năm 1988-1999. Đầu tiên, Adam sử dụng phương pháp OLS để ước lượng. Tuy nhiên, sau đó ông lại cho rằng biến kiều hối và tỷ lệ di cư quốc tế có thể không phải là biến độc lập ngoại sinh. Kiều hối và di cư quốc tế có thể làm giảm nghèo đói, nhưng nghèo đòi có thể tác động đến lượng kiều hối gửi về hoặc tỉ lệ di cư.

Do vậy để khắc phục hiện tượng nội sinh trong mô hình nghiên cứu ông sử dụng biến công cụ. Có ba biến công cụ đã được sử dụng: đầu tiên là biến khoảng cách giữa các nước gửi và nhận kiều hối, đây được xem là biến công cụ tương đối tốt. Nhiều công trình nghiên cứu đã cho thấy rằng khoảng cách giữa nước gửi và nhận kiều hối có tương quan âm với tỉ lệ di cư, biến công cụ thứ hai được sử dụng là giáo dục, biến này được xem là có 18 tương quan dương với tỉ lệ di cư, biến công cụ cuối cùng được sử dụng là sự ổn định chính trị. Adam còn phát hiện ra rằng quy mô di cư quốc tế (được đo bằng tỷ trọng dân số sống ở nước ngoài) và quy mô kiều hối gửi về (được đo bằng tỷ lệ của lượng kiều hối trên GDP) đều có tác động đáng kể đến việc xoá đói giảm nghèo ở các nước đang phát triển.

Cụ thể 10% gia tăng trong di cư quốc tế, sẽ giảm 3.5% tỷ lệ dân số sống trong nghèo đói; 10% gia tăng trong lượng kiều hối làm giảm 2.1% tỷ lệ dân số sống trong nghèo đói. Hay nói cách khác, kiều hối và di cư quốc tế có tác động tích cực đối với việc giảm nghèo đói ở những nước đang phát triển góp phần đáng kể đến tăng trưởng kinh tế.  Nghiên cứu của Catrinescu, N. và cộng sự (2006): Kiều hối, các định chế và tăng trƣởng kinh tế.

và cộng sự (2006) cho rằng kết quả nghiên cứu của Chami và cộng sự (2003) không vững do hai nguyên nhân: phương pháp ước lượng sai lý thuyết và thất bại trong việc sử dụng bộ biến kiểm soát. Riêng về phương pháp ước lượng, Chami và cộng sự đã không chỉ ra các vấn đề liên quan đến ước lượng bảng khi các phần dư tự tương quan và giải quyết hoàn toàn vấn đề nội sinh. Mặc dù, Chami và cộng sự đã sử dụng phương pháp hồi quy biến công cụ với các công cụ là chênh lệch thu nhập và chênh lệch lãi suất giữa Mỹ với các nước nhận kiều hối nhưng vẫn chưa loại bỏ hoàn toàn vấn đề nội sinh, chính vì vậy làm kết quả hồi quy bị sai lệch. Do đó để bài nghiên cứu giải quyết được các vấn đề trên, Catrinescu, N.

và cộng sự (2006) đã sử dụng phương pháp ước lượng Dynamic Panel Data (DPD) để hồi quy mẫu dữ liệu gồm 114 quốc gia từ năm 1991 đến năm 2003. Dữ liệu kiều hối nhóm nghiên cứu sử dụng được lấy từ nguồn của World Bank. Nhóm nghiên cứu tiếp tục lập luận cơ bản để tăng hiệu quả tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế của một quốc gia là hướng dòng kiều hối này vào hoạt động đầu tư, tạo môi 19 trường kinh doanh lành mạnh và lĩnh vực tài chính an toàn khuyến khích các hộ gia đình sử dụng kiều hối để đầu tư vào cả vốn vật chất và vốn con người. Từ đó, Catrinescu và cộng sự nhận ra vai trò quan trọng của các tổ chức trong việc thực hiện các chính sách kinh tế và quản trị hỗ trợ môi trường đầu tư kinh doanh, hướng dòng kiều hối đến các hoạt động góp phần tăng trưởng kinh tế.

Chính vì vậy, nhóm nghiên cứu đã đưa thêm vào bộ biến kiểm soát ngoài GDP đầu người kỳ trước, tỷ lệ nguồn vốn (đầu tư) và dòng vốn tư nhân ròng trên GDP thì có thêm các biến định chế sau: Chỉ số phát triển con người (UNHDI), chỉ số mức độ tham nhũng (CPI), sáu chỉ số điều hành như trong nghiên cứu của Kaufmann, Kraay và Mastruzzi (2003) và các chỉ số rủi ro chính trị ICRG. Dựa trên những lập luận và phương pháp nghiên cứu cơ bản của Chami và cộng sự (2003), nhóm nghiên cứu đã khắc phục được những hạn chế của bài nghiên cứu trước đây để có được kết quả nghiên cứu vững và thuyết phục hơn. Kết quả nghiên cứu cho thấy mối quan hệ cùng chiều giữa tăng trưởng và đầu tư cũng như giữa tăng trưởng và một số biến định chế. Nghiên cứu cũng đưa ra bằng chứng về mối tương quan thuận giữa tăng trưởng kinh tế và kiều hối mặc dù mối quan hệ này khá yếu.

 Aggarwal, Kunt và Peria (2006) nghiên cứu kiều hối có thúc đẩy phát triển tài chính hay không? Trong khi tiềm năng phát triển của các dòng kiều hối ngày càng được công nhận, tác động của kiều hối đến phát triển tài chính phần lớn vẫn chưa được nghiên cứu. Vì vậy, hiểu biết tốt hơn tác động của kiều hối đến phát triển tài chính là rất quan trọng để có thể tạo điều kiện cho dòng ngoại tệ này góp phần vào tăng trưởng và giảm nghèo của quốc gia nhận kiều hối. Bài nghiên cứu của Aggarwal, Kunt và Peria (2006) đã cố gắng để lấp đầy khoảng trống trong các nghiên cứu trước đây.