Nghiên cứu các yếu tố của kiểm soát nội bộ tác động tới hiệu quả kinh doanh tại các doanh nghiệp vận tải đường bộ việt nam

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu các yếu tố của kiểm soát nội bộ tác động tới hiệu quả kinh doanh tại các doanh nghiệp, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Hoàng Nguyệt Quyên
• Người hướng dẫn: TS Trần Mạnh Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Yếu Tố Của Kiểm Soát Nội Bộ Tác Động Tới Hiệu Quả Kinh Doanh Tại Các Doanh Nghiệp Vận Tải Đường Bộ Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của kiểm soát nội bộ đến hiệu quả kinh doanh

Kiểm soát nội bộ (KSNB) là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp vận tải tại Việt Nam. KSNB không chỉ giúp doanh nghiệp quản lý rủi ro mà còn nâng cao độ tin cậy của thông tin tài chính. Theo nghiên cứu của Hoàng Nguyệt Quyên (2022), KSNB có thể tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh thông qua việc cải thiện quy trình quản lý và giảm thiểu sai sót trong hoạt động. Do đó, việc thiết lập một hệ thống KSNB hiệu quả là cần thiết để các doanh nghiệp vận tải có thể tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

1.1. Khái niệm và vai trò của kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp

Kiểm soát nội bộ được định nghĩa là các quy trình do ban lãnh đạo thiết lập nhằm đảm bảo rằng các mục tiêu của doanh nghiệp được thực hiện một cách hiệu quả. Vai trò của KSNB bao gồm bảo vệ tài sản, đảm bảo độ tin cậy của thông tin tài chính và tuân thủ các quy định pháp luật. Theo COSO (2013), KSNB bao gồm năm thành phần chính: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát.

1.2. Tình hình hiện tại của doanh nghiệp vận tải Việt Nam

Doanh nghiệp vận tải đường bộ tại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự gia tăng cạnh tranh và áp lực từ các chính sách nhà nước. Nhiều doanh nghiệp không có sự đột phá trong quy trình quản lý và đổi mới công nghệ, dẫn đến hiệu quả kinh doanh không ổn định. Theo báo cáo của Tổng cục Đường bộ, nhiều doanh nghiệp đã phải thu hẹp quy mô hoạt động hoặc thậm chí giải thể do không đáp ứng được yêu cầu của thị trường.

II. Những thách thức trong việc áp dụng kiểm soát nội bộ tại doanh nghiệp vận tải

Việc áp dụng KSNB tại các doanh nghiệp vận tải gặp nhiều thách thức, bao gồm rủi ro về chi phí, chất lượng nguồn nhân lực và sự thay đổi trong chính sách. Các doanh nghiệp cần nhận diện và đánh giá các rủi ro này để có biện pháp khắc phục kịp thời. Theo nghiên cứu của Hoàng Nguyệt Quyên (2022), các yếu tố như chi phí đầu vào tăng cao và sự thiếu hụt nhân lực có trình độ chuyên môn đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả kinh doanh.

2.1. Rủi ro về chi phí và giá thành vận tải

Chi phí vận tải đang gia tăng do giá xăng dầu và các khoản chi phí khác như bảo hiểm, lãi vay ngân hàng. Điều này tạo áp lực lớn lên lợi nhuận của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp không thể điều chỉnh giá thành một cách linh hoạt, dẫn đến tình trạng thua lỗ.

2.2. Chất lượng nguồn nhân lực và sự thiếu hụt kỹ năng

Nguồn nhân lực trong ngành vận tải còn hạn chế về trình độ và kinh nghiệm. Việc thiếu hụt nhân lực có kỹ năng chuyên môn cao đã làm giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào đào tạo và phát triển nhân lực để nâng cao chất lượng dịch vụ.

III. Phương pháp cải thiện kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp vận tải

Để nâng cao hiệu quả kinh doanh, các doanh nghiệp vận tải cần áp dụng các phương pháp cải thiện KSNB. Việc thiết lập quy trình kiểm soát chặt chẽ và thường xuyên đánh giá hiệu quả của các hoạt động kiểm soát là rất quan trọng. Theo nghiên cứu của Hoàng Nguyệt Quyên (2022), việc áp dụng công nghệ thông tin trong KSNB có thể giúp doanh nghiệp quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

3.1. Thiết lập quy trình kiểm soát chặt chẽ

Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ rõ ràng, bao gồm các bước đánh giá rủi ro, thực hiện các hoạt động kiểm soát và giám sát. Việc này giúp đảm bảo rằng các mục tiêu kinh doanh được thực hiện một cách hiệu quả và an toàn.

3.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm soát nội bộ

Công nghệ thông tin có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong việc thu thập và phân tích dữ liệu, từ đó đưa ra quyết định chính xác hơn. Việc áp dụng phần mềm quản lý có thể giúp doanh nghiệp theo dõi các hoạt động và phát hiện kịp thời các vấn đề phát sinh.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của kiểm soát nội bộ đến hiệu quả kinh doanh

Nghiên cứu của Hoàng Nguyệt Quyên (2022) đã chỉ ra rằng KSNB có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp vận tải. Các chỉ tiêu như ROA, ROS và năng suất lao động đều có sự cải thiện khi KSNB được thực hiện hiệu quả. Điều này cho thấy rằng việc đầu tư vào KSNB là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

4.1. Phân tích các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh

Các chỉ tiêu như ROA (Return on Assets) và ROS (Return on Sales) cho thấy sự cải thiện rõ rệt khi doanh nghiệp áp dụng KSNB hiệu quả. Điều này chứng tỏ rằng KSNB không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn nâng cao khả năng sinh lời.

4.2. Đánh giá tác động của KSNB đến năng suất lao động

Năng suất lao động cũng được cải thiện khi doanh nghiệp thực hiện KSNB hiệu quả. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ, từ đó thu hút được nhiều khách hàng hơn.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp vận tải

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng KSNB là yếu tố quyết định đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp vận tải. Để tồn tại và phát triển, các doanh nghiệp cần tiếp tục cải thiện KSNB và ứng dụng công nghệ mới. Tương lai của ngành vận tải sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các doanh nghiệp trong việc quản lý rủi ro và tối ưu hóa quy trình.

5.1. Định hướng cải thiện KSNB trong tương lai

Doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch dài hạn cho việc cải thiện KSNB, bao gồm việc đào tạo nhân lực và đầu tư vào công nghệ. Việc này sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường.

5.2. Tương lai của ngành vận tải Việt Nam

Ngành vận tải Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc áp dụng KSNB hiệu quả sẽ giúp các doanh nghiệp vượt qua khó khăn và phát triển bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Vận tải đường bộ là phương thức vận chuyển phổ biến nhất hiện nay và có vai trò, vị trí vô cùng quan trọng đối với nước ta. Phương thức vận tải này luôn chiếm khoảng 60%-70% (Niên giám thống kê 2020) trong các hình thức vận tải và xu thế vận tải này vẫn sẽ tiếp tục thống trị trong tương lai. Hiện nay, vận tải hành khách bằng đường bộ chiếm khoảng 90% và vận tải hàng hóa bằng đường bộ chiếm khoảng 70%.

Vận tải đường bộ là loại hình vận tải sử dụng các phương tiện di chuyển như ô tô, xe tải, xe container, rơ moóc, sơ mi rơ moóc kéo theo ô tô,. để chuyên chở hàng hóa, hành khách. Số lượng doanh nghiệp vận tải đường bộ (xem Phụ lục 2), tính riêng năm 2020 so với 2019 tăng 2.462 doanh nghiệp (tăng 9,49%) trong đó doanh nghiệp quy mô lớn tăng 55,49% (tương đương tăng 182 doanh nghiệp), doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ tăng 9,73% (tương đương tăng 540 doanh nghiệp) và doanh nghiệp quy mô siêu nhỏ tăng 8,67% (tương đương tăng 1. Sự gia tăng nhanh chóng của các phương tiện vận chuyển cùng với tác động của đại dịch Covid 19 trên toàn cầu và diễn ra tại Việt Nam từ tháng 1 năm 2020, đã ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp.

Theo báo cáo từ Tổng Cục đường bộ, từ Hiệp hội các doanh nghiệp vận tải đường bộ, các doanh nghiệp vận tải đường bộ không có sự đột phá về quy mô, ngành nghề kinh doanh và đổi mới phương tiện…Nhiều doanh nghiệp phải chuyển đổi hình thức sở hữu, thu hẹp sản xuất, hoạt động kinh doanh cầm chừng, sản xuất không ổn định hoặc giải thể. Theo Nghị quyết Đại hội Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ 13 của Đảng và Nghị quyết của Quốc hội về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021-2025, phát triển toàn diện, tái cơ cấu thị phần vận tải theo hướng giảm thị phần vận tải đường bộ, tăng thị phần các phương thức vận tải đường thủy nội địa và đường sắt; chú trọng phát triển vận tải đa phương thức và dịch vụ logistics trên cơ sở ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng lực, hiệu quả, chất lượng dịch vụ vận tải, giảm chi phí logistics. Việc giảm thị phần vận tải đường bộ trong khi số lượng các DNVTĐB tăng nhanh dẫn đến sự cạnh tranh giữa các DNVTĐB càng trở nên gay gắt hơn. Để thắng thế trong cạnh tranh, các DNVTĐB phải kiểm soát được các rủi ro mà DN có thể gặp phải đồng thời ra các quyết định điều hành hoạt động kinh doanh kịp thời, chính xác.

Các rủi ro mà DNVTĐB đang phải đối mặt là: 2 • Rủi ro về dịch bệnh: các đợt giãn cách xã hội do dịch Covid 19 khiến nhu cầu đi lại giảm đột biến đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các DNVTĐB. Nhu cầu vận tải và du lịch bị sụt giảm ngay cả khi dịch đã được khống chế cũng khiến cho doanh thu của DNVTĐB giảm rất mạnh. • Rủi ro về chi phí giá thành vận tải: các chi phí đầu vào tăng liên tục, như chi phí xăng dầu phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu (tăng 35%-45% tùy thuộc từng loại xe), chi phí lãi vay ngân hàng, chi phí lương trả cho lái xe tăng từ 20%-30%, các khoản nộp bảo hiểm, chi phí vé cầu đường, các chi phí do các điều kiện kinh doanh mới (điều kiện mới trong kinh doanh vận tải). Chi phí khấu hao TSCĐ là khá lớn, do DN phải đầu tư xe ban đầu lớn, luôn phải cạnh tranh về chất lượng xe, do hao mòn vô hình, hữu hình của xe cũng khá nhanh, dẫn đến khả năng không thu hồi vốn là rất cao nếu hoạt động sản xuất kinh doanh không mang lại hiệu quả.

Đây là rủi ro rất lớn khiến nhiều DNVTĐB hoạt động cầm chừng thậm chí không có lãi và phá sản. • Rủi ro về chất lượng nguồn nhân lực: nguồn nhân lực của doanh nghiệp vận tải đường bộ còn hạn chế về trình độ nghiệp vụ chuyên môn, thiếu kinh nghiệm do sự trẻ hóa nhân lực… không theo kịp yêu cầu của xã hội và các điều kiện kinh doanh, cho nên còn khó khăn trong xây dựng chất lượng dịch vụ và tạo lập uy tín với các đối tác, khách hàng… • Rủi ro về thị phần: Trong điều kiện hội nhập kinh tế hiện nay, sự cạnh tranh diễn ra gay gắt giữa các đơn vị kinh doanh vận tải, xuất hiện rất nhiều loại hình kinh doanh vận tải, thậm chí là cạnh tranh không lành mạnh trên các luồng tuyến vận tải làm cho hệ số lợi nhuận sụt giảm nhanh, thậm chí lỗ. Nhiều xe cá nhân xuất hiện nên nhu cầu vận tải cũng giảm sút. • Rủi ro về chính sách: Nhiều chính sách của Nhà nước có sự thay đổi (các Luật, Nghị định, thông tư…) mà DN không kịp thời nắm bắt, điều chỉnh theo sẽ làm cho các hoạt động kinh doanh bị xáo trộn, phát sinh chi phí và mất đi cơ hội trong kinh doanh.

Để khắc phục những rủi ro trên, các DNVTĐB cần thiết kế các quy trình giám sát nhận diện, đánh giá rủi ro để có những biện pháp điều chỉnh kịp thời, thích ứng được với sự thay đổi của nền kinh tế, gia tăng được sức cạnh tranh nhằm đạt được các mục tiêu của đơn vị (mục tiêu độ tin cậy của thông tin, mục tiêu hiệu quả, hiệu năng, mục tiêu tuân thủ). Có nghĩa rằng DN cần phải KSNB hữu hiệu. 3 KSNB là một trong những lĩnh vực nghiên cứu được quan tâm và ứng dụng KSNB khá nhiều trong các đơn vị cụ thể, trong các ngành, các lĩnh vực khác nhau. Các nghiên cứu về KSNB, về HQKD, doanh nghiệp vận tải đường bộ (hành khách, hàng hóa) ở các lĩnh vực khác nhau có thể kể tới như: Whittington & Pany (2001), Mawanda (2008), Enwelum (2013), Schneider và Church (2008), Kaplan (2008), SSuuna (2008), Jokipii (2010), Mwaki & cộng sự (2014), Shafawaty & cộng sự (2016), Kinywa (2016), Võ Thu Phụng (2016), Harp và Barnes (2018), Phạm Thị Thanh Loan (2020), Yang và cộng sự (2020)….

Các nghiên cứu trước đây hầu hết dựa trên báo cáo COSO để đánh giá thực trạng KSNB bằng phương pháp thống kê mô tả để đưa ra các giải pháp hoàn thiện KSNB tại các đơn vị này. Gần đây, các nghiên cứu mở rộng sang phân tích KSNB trên các hướng tiếp cận khác nhau từ hướng quản trị, hướng ứng dụng công nghệ thông tin, hướng đánh giá rủi ro dựa trên các thang đo và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả khác nhau. Tiếp cận KSNB theo hướng đánh giá rủi ro là hướng tiếp cận mới và còn nhiều khoảng trống cho các thang đo, các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả khác nhau trong các bối cảnh khác nhau và các phương pháp nghiên cứu khác nhau. Từ khoảng trống đó, tác giả đã lựa chọn kết hợp cả hai phương pháp nghiên cứu định tính, phương pháp nghiên cứu định lượng để đo lường các yếu tố KSNB theo quan điểm COSO 2013 tác động tới hiệu quả kinh doanh (các chỉ tiêu ROA, ROS, ROE, số vòng quay TSCĐ, năng suất lao động) của các doanh nghiệp vận tải đường bộ Việt Nam trên cơ sở kiểm soát các rủi ro nhằm đưa ra các khuyến nghị thích hợp giúp các DNVTĐB hoàn thiện KSNB và nâng cao HQKD.

Thực hiện đề tài “Nghiên cứu các yếu tố của kiểm soát nội bộ tác động tới hiệu quả kinh doanh tại các doanh nghiệp vận tải đường bộ Việt Nam”, tác giả kỳ vọng sẽ có những đóng góp mới có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn trong các DNVTĐB ở Việt Nam nhằm hoàn thiện kiểm soát nội bộ, nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay. Tổng quan nghiên cứu 1. Nghiên cứu về kiểm soát nội bộ Trên thế giới hiện nay, có rất nhiều các nghiên cứu về KSNB. Theo Moeller (2009, tr.

24), KSNB là một quá trình được thiết kế bởi nhà quản lý và áp dụng trong đơn vị nhằm cung cấp sự đảm bảo hợp lý về: Độ tin cậy của thông tin tài chính và thông tin hoạt động; Tuân thủ các chính sách, thủ tục, nội qui, quy chế và luật pháp; Bảo vệ tài sản; Thực hiện được sứ mệnh, mục tiêu và kết quả của các hoạt động hoặc 4 chương trình của đơn vị; Đảm bảo tính chính trực và giá trị đạo đức. Moeller phát triển thêm lý luận của COSO và bổ sung thêm một số mục tiêu của KSNB cần đạt được là đảm bảo tính chính trực và các giá trị đạo đức. Mwindi (2008) cho rằng KSNB là các quy trình được thiết kế và thực hiện bởi sự quản lý và các nhân viên khác để cung cấp sự bảo đảm hợp lý nhằm đạt được mục tiêu của đơn vị liên quan đến độ tin cậy của báo cáo tài chính, hiệu quả, hiệu năng hoạt động và tuân thủ quy định pháp luật hiện hành. Theo COSO (2013), KSNB được hiểu là quá trình do hội đồng quản trị của một đơn vị, giám đốc, quản lý và nhân viên khác, được thiết kế để cung cấp sự đảm bảo hợp lý về việc đạt được các mục tiêu: Hiệu quả và hiệu năng hoạt động, độ tin cậy của báo cáo tài chính, tuân thủ quy phạm pháp luật và các quy định.

Khung COSO (2013) xác định 5 thành phần của KSNB bao gồm: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, các hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông; giám sát. KSNB hữu hiệu sẽ cung cấp sự đảm bảo hợp lý để hoàn thành các mục tiêu đã đặt ra. Khung COSO (2013) cũng cho rằng hoạt động KSNB được thiết lập đúng cách sẽ giúp tăng cường các chức năng của nhà quản lý. KSNB được đặt ra nhằm đảm bảo sự an toàn cho tài sản của đơn vị, đảm bảo độ tin cậy của các thông tin, tránh gian lận có thể xảy ra.

Theo Feng và cộng sự (2009), chất lượng của KSNB có ảnh hưởng khá lớn đến độ chính xác của các quy định được thiết lập bởi các nhà quản lý. Các DN thiết lập KSNB không hiệu quả sẽ xảy ra nhiều lỗi về quản lý hơn các DN thiết lập KSNB hiệu quả. Schneider và Church (2008) trong nghiên cứu của họ đã tuyên bố rằng, hiệu quả KSNB là yếu tố tác động cơ bản đối với thu nhập. Trong cùng một điều kiện, KSNB hiệu quả có vai trò thiết yếu trong sự thành công của công ty (Jokipii, 2010).