Tác Động Của Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Doanh Ngân Hàng Thương Mại Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Việt Nam

Nghiên cứu tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp thúc đẩy.

• Tác giả: Nguyễn Việt Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Dư Thị Lan Quỳnh
• Trường học: Trường Đại học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu
• 1.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.2. Dữ liệu
• 1.5. Đóng góp của đề tài
• 1.5.1. Đóng góp về mặt lý luận
• 1.5.2. Đóng góp về mặt thực tiễn
• 1.6. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý thuyết hoạt động kinh doanh của NHTM
• 2.1.1. Hoạt động kinh doanh của NHTM
• 2.1.2. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM
• 2.1.3. Các yếu tố đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM
• 2.2. Cơ sở lý thuyết về tăng trưởng kinh tế
• 2.2.1. Tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2. Đo lường tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu tác động của hiệu quả hoạt động NHTM và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3.1. Mối quan hệ giữa hoạt động của hệ thống tài chính và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3.2. Mối quan hệ giữa hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3. Lược khảo nghiên cứu
• 2.3.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: QUY TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Mô hình, các biến và dữ liệu
• 3.3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.3.2. Biến nghiên cứu
• 3.3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp ước lượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.2. Kiểm định sự tương quan các biến trong mô hình và đa cộng tuyến
• 4.2.1. Ma trận tương quan đơn tuyến tính giữa các cặp biến Pearson
• 4.2.2. Kiểm định đa cộng tuyến trong mô hình
• 4.3. Kết quả hồi quy
• 4.3.1. Hồi quy mô hình Pooled OLS, FEM, REM
• 4.3.2. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.3.3. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi
• 4.3.4. Kiểm định hiện tượng tự tương quan chuỗi
• 4.3.5. Hồi quy mô hình FGLS
• 4.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Hàm ý chính sách
• 5.2.1. Hàm ý chính sách đối với Cơ quan quản lý nhà nước
• 5.2.2. Hàm ý chính sách đối với ngân hàng thương mại
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hiệu Quả Ngân Hàng và Tăng Trưởng Kinh Tế 2010 2022

Ngân hàng đóng vai trò huyết mạch của nền kinh tế, len lỏi vào mọi lĩnh vực kinh tế xã hội. Không trực tiếp tạo ra của cải, ngân hàng vẫn thúc đẩy phát triển bền vững nhờ đặc thù hoạt động. Ngân hàng là nơi huy động và phân phối vốn, cầu nối kinh doanh và cá nhân với thị trường tài chính (Mulyadi và Suryanto, 2022; Osoro và Osano, 2014; Wright, 1995). Hiệu quả hoạt động ngân hàng ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu này giúp nhận diện rủi ro tài chính, tăng cường sự ổn định. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh. Nghiên cứu này cung cấp thông tin quý giá cho nhà quản lý, nhà lãnh đạo chính sách và nhà nghiên cứu.

1.1. Tầm quan trọng của ngân hàng thương mại với GDP Việt Nam

Ngân hàng thương mại (NHTM) là trung gian tài chính thiết yếu, luân chuyển vốn từ người tiết kiệm đến người đi vay. Sự hiệu quả của quá trình này ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng GDP. NHTM cung cấp tín dụng cho doanh nghiệp, hỗ trợ đầu tư và mở rộng sản xuất. Việc huy động vốn hiệu quả giúp giảm chi phí vay, thúc đẩy hoạt động kinh doanh. Một hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam ổn định và hiệu quả là nền tảng cho sự phát triển kinh tế bền vững.

1.2. Bối cảnh kinh tế Việt Nam giai đoạn 2010 2022 và vai trò của NHTM

Giai đoạn 2010-2022 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của thị trường tài chính Việt Nam. Các NHTM đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ hoạt động kinh doanh và tài chính. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng trống trong nghiên cứu về tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng đối với tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu thường tập trung vào ROA, ROE, NIM mà chưa chú ý đến các yếu tố nội tại quan trọng khác.

1.3. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu tác động hiệu quả ngân hàng

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định và đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Đồng thời, nghiên cứu phân tích tác động của các yếu tố này đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2010-2022. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 30 NHTM tại Việt Nam, sử dụng phương pháp định tính và định lượng (hồi quy mô hình Pooled OLS, FEM, REM, FGLS).

II. Thách Thức Ảnh Hưởng Nợ Xấu Đến Tăng Trưởng Kinh Tế 2010 2022

Thực tế cho thấy, nợ xấu của ngân hàng thương mại có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế. Nợ xấu làm giảm khả năng cung cấp tín dụng ngân hàng, hạn chế đầu tư và sản xuất. Ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro, giảm lợi nhuận và khả năng huy động vốn. Giải quyết vấn đề nợ xấu là ưu tiên hàng đầu để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng thương mại và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Cần có các giải pháp đồng bộ từ chính phủ, NHNN và các ngân hàng thương mại để xử lý nợ xấu hiệu quả.

2.1. Tác động của nợ xấu đến khả năng cung cấp tín dụng của NHTM

Khi nợ xấu tăng cao, các NHTM trở nên thận trọng hơn trong việc cho vay. Điều này làm giảm lượng tín dụng ngân hàng cung cấp cho nền kinh tế, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khả năng tiếp cận vốn giảm sút ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh và tăng trưởng GDP.

2.2. Rủi ro hệ thống từ nợ xấu và ảnh hưởng đến ổn định tài chính

Nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến từng NHTM mà còn tạo ra rủi ro hệ thống. Nếu một số lượng lớn NHTM gặp khó khăn do nợ xấu, có thể dẫn đến khủng hoảng thị trường tài chính và ảnh hưởng nghiêm trọng đến ổn định tài chính quốc gia.

2.3. Giải pháp xử lý nợ xấu và vai trò của chính sách tiền tệ

Việc xử lý nợ xấu đòi hỏi các giải pháp đồng bộ từ chính phủ, NHNN và các NHTM. NHNN có thể sử dụng các công cụ của chính sách tiền tệ để hỗ trợ NHTM xử lý nợ xấu, đồng thời đảm bảo cung cấp đủ thanh khoản cho thị trường.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng 2010 2022

Để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cần nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại. Điều này bao gồm cải thiện quản trị ngân hàng, nâng cao năng lực huy động vốn, quản lý tín dụng ngân hàng hiệu quả, giảm nợ xấu, tăng lợi nhuận ngân hàng, và sử dụng hiệu quả vốn chủ sở hữu. Ứng dụng công nghệ ngân hàng và chuyển đổi số ngân hàng cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh.

3.1. Cải thiện quản trị ngân hàng và tuân thủ Basel II Basel III

Quản trị ngân hàng hiệu quả là nền tảng để đảm bảo hoạt động an toàn và hiệu quả. Việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế như Basel II và Basel III giúp nâng cao năng lực quản lý rủi ro và tăng cường ổn định tài chính.

3.2. Ứng dụng công nghệ ngân hàng và chuyển đổi số để tăng hiệu quả

Công nghệ ngân hàng và chuyển đổi số ngân hàng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí, và cung cấp dịch vụ tốt hơn cho khách hàng. Fintech cũng mang lại những cơ hội mới để cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính và thúc đẩy tài chính toàn diện.

3.3. Tăng cường cạnh tranh ngân hàng và sáp nhập ngân hàng hợp lý

Cạnh tranh ngân hàng thúc đẩy các NHTM cải thiện hiệu quả hoạt động và cung cấp dịch vụ tốt hơn. Sáp nhập ngân hàng có thể giúp tạo ra các NHTM lớn mạnh hơn, có khả năng cạnh tranh trên thị trường tài chính quốc tế.

IV. Mô Hình Nghiên Cứu Tác Động của NHTM đến TTKT Việt Nam

Nghiên cứu sử dụng nghiên cứu kinh tế lượng, phân tích hồi quy để đo lường tác động của hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại đến tăng trưởng kinh tế. Các chỉ số như ROA, ROE, NIM, CAR, NPL được sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động. GDP Việt Nam được sử dụng làm chỉ số đo lường tăng trưởng kinh tế. Các yếu tố vĩ mô như chính sách tiền tệ, lãi suất, lạm phát, đầu tư, xuất nhập khẩu cũng được xem xét.

4.1. Phương pháp phân tích hồi quy và lựa chọn mô hình phù hợp

Nghiên cứu sử dụng các mô hình hồi quy như Pooled OLS, FEM, REM và FGLS để phân tích tác động của hiệu quả hoạt động ngân hàng đến tăng trưởng kinh tế. Việc lựa chọn mô hình phù hợp dựa trên các kiểm định thống kê.

4.2. Các biến số đo lường hiệu quả hoạt động ngân hàng và tăng trưởng kinh tế

Các biến số như ROA, ROE, NIM, CAR, NPL được sử dụng để đo lường hiệu quả hoạt động ngân hàng. Tăng trưởng GDP được sử dụng làm biến phụ thuộc, đại diện cho tăng trưởng kinh tế.

4.3. Dữ liệu và nguồn dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các NHTM, FiinPro-X, World Bank. Dữ liệu bao gồm giai đoạn 2010-2022, với kỳ quan sát theo năm.

V. Kết Quả NIM và ROA tác động đến Tăng Trưởng Kinh Tế 2010 2022

Kết quả nghiên cứu cho thấy NIM của ngân hàng thương mại có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế. ROA có tác động ngược chiều đến tăng trưởng kinh tế. Một số nhóm biến độc lập khác cũng chỉ ra các tác động có ý nghĩa về mặt thống kê đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Đây là kết luận quan trọng, rằng các ngân hàng hoạt động hiệu quả sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế.

5.1. Giải thích kết quả hồi quy và ý nghĩa thống kê của các biến

Kết quả hồi quy cho thấy NIM có tác động dương đến tăng trưởng kinh tế, trong khi ROA có tác động âm. Các biến khác như quy mô ngân hàng, tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản cũng có ảnh hưởng.

5.2. So sánh kết quả nghiên cứu với các nghiên cứu trước đây

Kết quả nghiên cứu này đồng nhất với các nghiên cứu thực nghiệm khác đã được thực hiện trước đó, khẳng định vai trò của hiệu quả hoạt động ngân hàng đối với tăng trưởng kinh tế.

5.3. Hàm ý chính sách cho cơ quan quản lý nhà nước và NHTM

Nghiên cứu đề xuất một số hàm ý chính sách: điều hành chính sách tiền tệ, điều hành lãi suất linh hoạt, cải thiện chất lượng tài sản có, sử dụng hiệu quả nguồn lực nội tại, giảm thiểu chi phí. Duy trì một nền kinh tế tăng trưởng và bền vững cũng rất quan trọng.

VI. Kết Luận Nâng Cao Hiệu Quả Ngân Hàng để Tăng Trưởng Bền Vững

Nghiên cứu đã chỉ ra tầm quan trọng của hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2010-2022. Để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng, cải thiện quản trị ngân hàng, ứng dụng công nghệ ngân hàng, và đảm bảo ổn định tài chính.

6.1. Tóm tắt các đóng góp của nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn

Nghiên cứu này đóng góp vào lý thuyết về mối quan hệ giữa ngân hàng và tăng trưởng kinh tế, đồng thời cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho thấy vai trò quan trọng của hiệu quả hoạt động ngân hàng.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về tác động của ngân hàng xanh

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào tác động của ngân hàng xanh và các yếu tố môi trường, xã hội, quản trị (ESG) đến hiệu quả hoạt động và tăng trưởng kinh tế.

6.3. Đề xuất các chính sách để thúc đẩy phát triển ngân hàng bền vững

Chính phủ và NHNN cần có các chính sách khuyến khích ngân hàng đầu tư vào công nghệ, cải thiện quản trị rủi ro, và phát triển các sản phẩm và dịch vụ tài chính sáng tạo để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NTHM không chỉ là nơi lưu trữ tiền mặt mà còn là một cầu nối quan trọng giữa người gửi tiền và người vay tiền. Sự hiệu quả trong hoạt động của NHTM có thể có ảnh hưởng lớn đến TTKT của một quốc gia, bằng cách tác động đến lãi suất, việc đầu tư, tiêu dùng và sản xuất. Nắm bắt được tầm quan trọng của việc hiểu rõ về mối liên kết giữa HĐKD ngân hàng thương mại và TTKT, nghiên cứu này cũng có thể đặt ra những thách thức và cơ hội mới, giúp doanh nghiệp và chính phủ tìm ra các cách tiếp cận mới để tối ưu hóa hiệu quả của ngân hàng thương mại đối với nền kinh tế. Tác giả hy vọng nghiên cứu không chỉ là một vấn đề lý thuyết mà còn là một vấn đề thực tiễn, có thể được áp dụng để cải thiện HĐKD và chính sách tài chính trong thực tế.

Do đó đề tài nghiên cứu “Tác động của hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam” là cần thiết để bổ sung cơ sở lý luận cũng như bằng chứng thực nghiệm về tác động của hiệu quả HĐKD ngân hàng đến TTKT. Nghiên cứu thực hiện trong phạm vi 30 NHTM tại Việt Nam, trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2022, với các phương pháp định tính và định lượng (mô hình hồi quy bình phương bé nhất với dữ liệu bảng). Những đóng góp của nghiên cứu có ý nghĩa cả về mặt lý luận, thực nghiệm và thực tiễn. 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý thuyết hoạt động kinh doanh của NHTM 2.1 Hoạt động kinh doanh của NHTM Sự ra đời và phát triển của NHTM đồng thời phản ánh sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa.

Trên nền tảng của sự bùng nổ của nền kinh tế thị trường trong bối cảnh toàn cầu hóa, NHTM đã trải qua quá trình biến đổi đáng kể. Từ những tổ chức kinh doanh đơn giản và mang tính chất sơ khai ban đầu, NHTM đã phát triển thành những tổ chức hiện đại, những cơ quan tài chính lớn mạnh và đa quốc gia. Theo Nguyễn Đăng Dờn (2012) thì hoạt động của NHTM được xem như HĐKD. Để tiến hành HĐKD này, các NHTM cần phải có vốn và duy trì sự tự chủ về tài chính.

Đặc biệt, mục tiêu tài chính cuối cùng của HĐKD này là đạt được lợi nhuận. Điều này phản ánh xu hướng phổ biến hiện nay trong lĩnh vực này. Theo quan điểm truyền thống về hiệu quả kinh tế của một quá trình, HĐKD của NHTM là biểu hiện của mối quan hệ tương quan giữa kết quả thu được và tổng chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó, từ đó phản ánh chất lượng của HĐKD đó. Lý thuyết trung gian tài chính của Merton (1985) tập trung vào vai trò của các tổ chức tài chính trung gian, nhấn mạnh vai trò của họ như làm cầu nối giữa lĩnh vực tiết kiệm và lĩnh vực đầu tư trong hệ thống kinh tế.

Trong ngữ cảnh cụ thể này, NHTM được xem là một trong những tổ chức tài chính trung gian, thực hiện chức năng huy động vốn từ cá nhân và tổ chức trong nền kinh tế, sau đó chuyển giao vốn này vào việc cho vay hoặc đầu tư vào các tài sản có khả năng sinh lời khác nhau. Đồng thời, NHTM cũng cung cấp một loạt các dịch vụ tài chính, tín dụng và thanh toán cho cả tổ chức và cá nhân trong cùng hệ thống kinh tế. Vai trò của NHTM như một trung gian tài chính được biểu diễn qua chức năng chuyển đổi các nguồn tiết kiệm thành các khoản tín dụng cho cá nhân và tổ chức tham gia vào các hoạt động đầu tư và kinh doanh. Đồng thời, NHTM còn đóng vai trò quan trọng trong thị trường trái phiếu bởi họ tham gia mua và phát hành trái phiếu do chính phủ phát hành để huy động nguồn vốn cho các dự án công cộng.

Vai trò trong lĩnh vực thanh toán của NHTM thể hiện qua việc thực hiện các giao dịch thanh toán tiền giữa các bên mua và bán hàng hóa và dịch vụ thông qua việc phát hành và thanh toán séc cũng như cung cấp hệ thống thanh toán điện tử. 8 Hoạt động kinh doanh ngân hàng hiện đại cũng được nghiên cứu và phát triển dựa trên nhiều lý thuyết mới và cải tiến các lý thuyết cũ, như: - Lý thuyết về Chuyển đổi số trong Ngân hàng (Digital Transformation in Banking): Chuyển đổi số trong ngân hàng không chỉ liên quan đến việc áp dụng công nghệ mới mà còn là việc thay đổi mô hình kinh doanh, văn hóa tổ chức và cách tiếp cận khách hàng (Vial, 2019). - Lý thuyết về Ngân hàng Mở (Open Banking Theory): Ngân hàng mở cho phép các bên thứ ba truy cập vào dữ liệu tài chính của khách hàng thông qua các API (Giao diện lập trình ứng dụng - Application Programming Interface), tạo ra sự cạnh tranh và đổi mới trong ngành ngân hàng (European Banking Authority, 2020). - Lý thuyết về Fintech và Hợp tác Ngân hàng - Công nghệ Tài chính (Fintech and Bank Collaboration Theory): Sự hợp tác giữa các ngân hàng truyền thống và các công ty Fintech nhằm tận dụng công nghệ để cung cấp các dịch vụ tài chính tiên tiến và cải thiện trải nghiệm khách hàng (Philippon, 2016).

- Lý thuyết về Ngân hàng Xanh và Bền vững (Green and Sustainable Banking Theory): Các ngân hàng cam kết thực hiện các hoạt động kinh doanh bền vững, đầu tư vào các dự án xanh và giảm thiểu tác động đến môi trường (Weber, 2019). - Lý thuyết về Trí tuệ nhân tạo và Học máy trong Ngân hàng (AI and Machine Learning in Banking Theory): Trí tuệ nhân tạo và học máy được sử dụng để cải thiện dịch vụ khách hàng, phát hiện gian lận và quản lý rủi ro tín dụng (Brynjolfsson, 2017). - Lý thuyết về Ngân hàng Không chi nhánh (Branchless Banking Theory): Ngân hàng không chi nhánh tập trung vào việc cung cấp dịch vụ thông qua các kênh kỹ thuật số, giảm sự phụ thuộc vào các chi nhánh vật lý (Suri, 2017).2 Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Hiệu quả là khả năng đạt được kết quả mong muốn từ các điều kiện ban đầu. Trong bối cảnh của các tổ chức kinh doanh, hiệu quả được đo lường dựa trên khả năng của tổ chức đó trong việc tối ưu hóa doanh số so với chi phí hoạt động (Farrell, 1957).

Nói cách khác, tại các tổ chức kinh doanh, hiệu quả thể hiện qua việc kiểm soát tỷ suất 9 sinh lời và tiết kiệm chi phí. Đây là kết quả của việc kết hợp các yếu tố đầu vào để đạt được đầu ra mong muốn của tổ chức. Ngoài ra, hiệu quả còn là yếu tố quan trọng để tăng tính cạnh tranh của tổ chức so với các đối thủ trong cùng ngành. Rose (2002) cho rằng việc đánh giá hiệu quả HĐKD của NHTM sẽ dựa trên lý thuyết cơ bản của hiệu quả HĐKD trong doanh nghiệp, song đồng thời cũng phải xem xét các đặc điểm đặc thù của NHTM.

Trong phạm vi hẹp, hiệu quả kinh doanh của các NHTM chủ yếu liên quan đến khả năng tạo ra lợi nhuận mà vẫn đảm bảo tính bền vững của hoạt động. Tuy nhiên, khi mở rộng quan điểm, hiệu quả kinh doanh của NHTM không chỉ dừng lại ở việc quan tâm đến lợi nhuận mà còn liên quan đến cấu trúc tài sản và nợ, cũng như sự ổn định trong tăng trưởng lợi nhuận. Trong đó, các nguồn lực chính của NHTM bao gồm lao động, cơ sở vật chất, và tài chính cho các HĐKD như tiếp nhận tiền gửi, cho vay và đầu tư, được coi là cơ sở để xác định hiệu quả và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả HĐKD của NHTM. Quá trình nghiên cứu về hiệu quả hoạt động của ngân hàng đã thu hút sự quan tâm của các nhà quản lý và cổ đông, với sự tập trung đặc biệt vào kết quả của HĐKD.

Butt và cộng sự (2015) đã nhấn mạnh rằng, mặc dù ngân hàng được xem như một doanh nghiệp thương mại với mục tiêu lợi nhuận cuối cùng, nhưng vai trò của chúng trong nền kinh tế là cực kỳ quan trọng. Đặc biệt, hoạt động cho vay và cấp tín dụng không chỉ mang lại lợi nhuận cho ngân hàng mà còn được coi là công cụ quan trọng để thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Bùi Diệu Anh (2013) đã đánh giá rằng, so với các ngành kinh doanh khác, ngành ngân hàng có mức độ tập trung cao. Điều này được chứng minh ở mọi quốc gia trên thế giới, bao gồm cả Việt Nam.

Một ngân hàng hoạt động không hiệu quả, có khả năng thanh khoản thấp có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến cả tổ chức kinh tế và cộng đồng dân chúng. Trong các nghiên cứu về hiệu quả HĐKD của NHTM, một số tác giả theo hướng tiếp cận sản xuất với quan điểm ngân hàng như là đơn vị sản xuất (Finance, 1965; Shaffer, 1998), một số tác giả theo hướng tiếp cận trung gian ngân hàng như các trung gian tài chính (Casu và Molyneux, 2003; Maudos và Pastor, 2003; Sealey và Lindley, 1977), và một số khác theo hướng tiếp cận hiện đại nhìn nhận ngân hàng đóng vai trò sản xuất và trung gian (Athanassopoulos và Giokas, 2000; Denizer và cộng sự, 2000). 10 Theo Nguyễn Việt Hùng (2008), trong hoạt động của Ngân hàng Thương mại, theo lý thuyết hệ thống, hiệu quả hoạt động có thể được hiểu qua hai khía cạnh như sau: Thứ nhất, là khả năng chuyển đổi các nguồn lực đầu vào thành các sản phẩm hoặc dịch vụ đầu ra một cách hiệu quả, nhằm tối ưu hóa lợi nhuận hoặc giảm thiểu chi phí để nâng cao khả năng cạnh tranh so với các đối thủ trong ngành tài chính. Thứ hai, là xác suất của việc ngân hàng hoạt động một cách ổn định trong thời gian dài.

Theo Nguyễn Phúc Quý Thạnh (2019) hiệu quả hoạt động của NHTM có thể được hiểu theo ba hướng như sau: Thứ nhất, là tối thiểu hóa chi phí, tức là sử dụng ít nhất các yếu tố đầu vào như vốn, cơ sở vật chất, lao động,. để tạo ra đầu ra như trước. Thứ hai, là giữ nguyên đầu vào nhưng tạo ra lượng đầu ra nhiều hơn. Thứ ba là sử dụng nhiều yếu tố đầu vào hơn nhưng lượng đầu ra được tạo ra tăng nhanh hơn so với tốc độ tăng đầu vào.

Tóm lại, các NHTM được xem là đạt hiệu quả khi đạt doanh thu đầu ra lớn nhất thông qua việc sử dụng cùng số lượng nguồn lực đầu vào với các NHTM khác nhưng chi phí sử dụng là thấp nhất. Đo lường hiệu quả và hiệu suất hoạt động kinh doanh của ngân hàng một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ và quy định thay đổi nhanh chóng.